Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00492 006356 13227849 na godz. na dobę w sumie
LOTNICTWO AVIATION INTERNATIONAL - e-wydanie - 3/2015
LOTNICTWO AVIATION INTERNATIONAL - e-wydanie - 3/2015
Numer: 3/2015 Archiwum publikacji: numery archiwalne
Wydawca: Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o. Język publikacji: polski
ISSN: 2450-1298 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: e-prasa >> biznesowe, branżowe, gospodarka
Porównaj ceny (wydanie papierowe, wydanie cyfrowe (-8%)).

Miesięcznik dla miłośników lotnictwa wojskowego, cywilnego i kosmonautyki. Prezentuje na swoich łamach tematy przyszłości, współczesności i historii lotnictwa


Darmowy fragment publikacji:


Modernizacja myśliwców F-15 Eagle • Samolot patrolowy Kawasaki P-1 ISSN 2450-1298 INDEX 407437 www.zbiam.pl LISTOPAD 3/2015 Cena: 12,99 zł, w tym 5 VAT SYRIA 2015 32 70 92 Linie lotnicze 2015 300 lot w kosmos Polacy na Beaufi ghterach AKTUALNOŚCI WOJSKOWE Najważniejsze zmiany wprowadzone w wielozadaniowym samolocie myśliwskim F-16V to stacja radiolokacyjna AN/APG-83 z aktywną anteną ze skanowaniem elektronicznym oraz zwiększone możliwości w zakresie wymiany danych na sieciocentrycznym polu walki. Fot. Lockheed Martin S-3 Viking dla Republiki Korei 20 października, podczas międzyna- rodowego salonu przemysłu zbroje- niowego ADEX 2015 w Seulu, przed- stawiciele amerykańskiego koncernu Lockheed Marti n poinformowali o szczegółach planowanego zakupu morskich samolotów patrolowych S-3B Viking przez Siły Zbrojne Re- publiki Korei. Dwanaście przeznaczo- nych do sprzedaży maszyn tego typu, pochodzących z nadwyżek sprzęto- wych amerykańskiego lotnictwa mor- skiego, dysponuje resursem struktury płatowca w granicach 10 000 godzin. Główny wysiłek modernizacyjny zo- stanie skoncentrowany na systemach zadaniowych – układ przekazywania danych z detektora anomalii magne- tycznych ma przejść cyfryzację, zmia- ny mają objąć także wyrzutnie boi hydroakustycznych wraz z układem odbioru i analizy odebranych sygna- łów. Unowocześniony ma być system walki elektronicznej. Większość zmian będzie realizowana siłami przemysłu południowokoreańskiego. W opinii przedstawicieli przemysłu, umowa pomiędzy Seulem i Waszyngtonem może zostać zawarta w 2017 r., a do- stawy ruszyć w 2019 r. Wówczas Re- publika Korei ma być jedynym użyt- kownikiem S-3B Viking na świecie, ale może się to zmienić. Według przedstawicieli koncernu Lockheed Marti n, doświadczenia Seulu mogą otworzyć nowy rozdział w służbie morskich samolotów patro- lowych S-3B Viking – rozmowy odno- śnie możliwości zakupu maszyn tego typu są bowiem prowadzone z trzema kolejnymi nieujawnionymi państwami. Dwa z nich znajdują się w Azji, a jedno w Ameryce Południowej. Tymczasem na składowisku AMARC znajduje się 81 morskich samolo- tów patrolowych S-3B Viking, które mogą być zaoferowane klientom za- granicznym. Brytyjskie Sea Kingi kończą służbę SAR 4 października Siły Powietrzne Wiel- kiej Brytanii zakończyły prowadzenie działań poszukiwawczo-ratowniczych z wykorzystaniem śmigłowców We- stland Sea King, z których pomocą w trakcie ich służby uratowano ogó- łem około 26 tys. osób. Ostatnią akcję tego typu przeprowadzono właśnie tego dnia, a wykonała ją maszyna sta- cjonująca w bazie Chivenor w Devon. Ze względów fi nansowych oraz opera- cyjnych Ministerstwo Obrony Wielkiej Brytanii przekazało działania poszu- kiwawczo-ratownicze na obszarze Wielkiej Brytanii oraz Falklandów cy- wilnym fi rmom, które będą je realizo- wać za pomocą śmigłowców Sikorsky S-92 Superhawk oraz AgustaWestland AW189. Obecny kontrakt obowiązuje do 2026 r. i ma pozwolić na utrzy- manie dotychczasowego potencjału z wykorzystaniem dwunastu baz roz- mieszczonych na obszarze kraju oraz jednej na Falklandach. Co ciekawe, na podobne rozwiązanie (partnerstwo publiczno-prywatne) zdecydowała się również sąsiednia Republika Irlandii, która do zadań poszukiwawczo-ra- towniczych wykorzystuje śmigowce S-92 Superhawk. Kuwejt kupuje H225M Caracal 21 października kuwejcka delegacja, w czasie wizyty w Paryżu, podpisała kilka kontraktów na zakup francuskie- go uzbrojenia i sprzętu wojskowego. Jeden z nich dotyczył pozyskania 24 wielozadaniowych śmigłowców transportowych Airbus Helicopters H225M Caracal. Będą one kosztować około 1 mld euro i zastąpią śmigłow- ce transportowe AS221 Super Puma oraz SA330 Puma, używane w liczbie dziesięciu sztuk. Kontrakt opiewa tak- że na uzbrojenie oraz zawiera opcję na 6 kolejnych maszyn. Według do- stępnych danych dostawa wieloza- daniowych śmigłowców transporto- wych H225M Caracal rozpocznie się w 2018 r. Oblot demonstratora technologii F-16V 16 października koncern Lockheed Marti n poinformował o oblataniu demonstratora technologii wieloza- daniowego samolotu myśliwskiego F-16V przeznaczonego w pierwszej kolejności na eksport. Ma on być ofe- rowany jako samolot fabrycznie nowy lub jako pakiet do modernizacji ma- szyn wcześniej wyprodukowanych. Głównym nowym elementem jest stacja radiolokacyjna Northrop Grum- man AN/APG-83 SABR (Scalable Agile Beam Radar) z aktywną anteną ze ska- nowaniem elektronicznym. Dodatko- wo zmodernizowano wyposażenie kabiny pilota, a także wprowadzono nowe centralny komputer misji oraz łącze transmisji danych. Program F-16V został formalnie za- początkowany podczas międzynaro- dowego salonu lotniczego w Singapu- rze w 2012 r. W bieżącym roku po raz pierwszy został on zaproponowany Indonezji, która kilka lat temu zakupi- ła używane „szesnastki” (19 samolo- tów jednomiejscowych F-16C Block 25 i 5 dwumiejscowych F-16D Block 25) i systematycznie modernizuje swoje lotnictwo bojowe. Nowa wersja daje dużą szansę na podtrzymanie życia linii montażowej F-16 w Fort Worth, na której obec- nie fi nalizuje się produkcję samolotów tego typu zakontraktowanych przez Egipt oraz Irak. Kolejne zlecenia prawdopodobnie będą pochodzić ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich (zakup 25 jed- nomiejscowych samolotów F-16E Block 60+ i dwumiejscowych F-16F Block 60+ oraz modernizacja do no- wego standardu wcześniej zakupio- nych F-16E Block 60 [54 szt., jedna maszyna tego typu została rozbita w 2006 r.] i F-16F Block 60 [25]) oraz Kolumbii (18 samolotów). Republika Korei jest coraz bliższa zakupu 12 morskich samolotów patrolowych Lockheed Martin S-3B Viking, które mają pochodzić z nadwyżek sprzętowych amerykańskiego lotnictwa morskiego. Decyzja ta ma zachęcić do zakupu maszyn tego typu również i inne państwa. Fot. US Navy Kolejne Black Hawki dla Arabii Saudyjskiej 14 października Departament Stanu Stanów Zjednoczonych poinformo- wał o wydaniu zgody na (potencjalną) sprzedaż do Arabii Saudyjskiej kolejnej parti i wielozadaniowych śmigłowców transportowych Sikorsky UH-60M Black Hawk. Wraz z wyposażeniem dodatkowym mają one kosztować Rijad do 495 mln dolarów. W ramach upublicznionego pakietu, Saudyjczycy chcą zakupić 9 śmigłowców UH-60M Black Hawk, trzy zapasowe turbinowe silniki T-700-GE-701D, 20 zintegro- wanych satelitarno-bezwładnościo- wych układów nawigacyjnych (w tym 2 zapasowe), 12 zestawów samoobro- ny AN/AAR-57 (w tym 3 zapasowe), 20 karabinów maszynowych M240H kal. 7,62 mm. Dodatkowo pakiet obej- muje nieujawnioną liczbę wielolufo- wych karabinów maszynowych M134 kal. 7,62 mm, elektrooptyczne głowi- ce obserwacyjne, dodatkowe zbiorniki paliwa do montażu wewnątrz kabiny ładunkowej oraz zestawy opancerze- nia dodatkowego. Siły Zbrojne Arabii Saudyjskiej od wie- lu lat eksploatują śmigłowce spod zna- ku Black Hawk. Wśród nich znajdują się także mieleckie S-70i Black Hawk Internati onal, które zasiliły szeregi sau- dyjskiej Gwardii Narodowej. Obecny zakup jest związany z realizowanym programem wymiany starszych śmi- głowców UH-60L Black Hawk na naj- nowsze UH-60M. Dodatkowo stanowi to także okazję do uzupełnienia stanu sprzętowego, uszczuplonego w czasie działań bojowych m.in. w Jemenie. W bieżącym roku Sikorsky otrzymał już zlecenia na produkcję eksporto- wych wielozadaniowych śmigłowców transportowych UH-60M do takich państw jak Jordania, Meksyk oraz Słowacja. Poza tym realizuje wcze- śniejsze umowy eksportowe, także ze strony bogatych państw basenu Zatoki Perskiej. 6 Lotnictwo Aviation International 6 LISTOPAD 2015 Vol. I, nr 3 (3) LISTOPAD 2015 NUMER 3 i w c ó w F - 1 5 E a g l e • S a m o l o t p a t r o l o w y K a w a s a k i w w w . z b i a m . p l i z a c j a p r o g r a m u J S T A R S i z a c j a p r o g r a m u J S T A R S t a l t a l a c j a p r o g r w w w . z b i a m . p l a m u J S T A R S b i a m . p l w w w . z M S P O 2 0 1 5 M S P O 2 0 1 5 l a t a • R e k a p i l a t a • R e k a p i a l R e k a p i z t i t • a 1 2 9 8 1 2 9 8 1 2 9 8 M o d e r n i z a c j a m y ś l I N D E X 4 0 7 4 3 7 I S S N 2 4 5 0 - Ś m i g ł o w c o w y k o n i e c Ś m i g ł o w c o w y k o n i e c Ś m i g ł o w c o w y k o n i e c I S S N 2 4 5 0 - I S S N 2 4 5 0 - 1 2 9 8 I N D E X 4 0 7 4 3 7 PAŹDZIERNIK 2/2015 PAŹDZIERNIK 2/2015 PAŹDZIERNIK 2/2015 PAŹDZIERNIK 2/2015 I N D E X 4 0 7 4 3 7 I N D E X 4 0 7 4 3 7 l a LISTOPAD 3/2015 I S S N 2 4 5 0 - t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T t y m 5 V A T 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł 1 2 , 9 9 z ł E R N A T O N A L L O T N C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : C e n a : W O W W O O O N N T A V A T w w w w w w w w w w w w w w w w w w C T A A I I C C I I N N L L O O V V I I T T N N N N A A T T I I O O I T T , , , , , , , , , , , , , , , , , , I I I I y m 5 V A T y m 5 V A T t t w w ł , ł , z z 1 2 , 9 9 1 2 , 9 9 T T E E R R N N A A C e n a : C e n a : T T I I O O N N A A L L L L O O T T N N I I C C T T W W O O A A V V I I A A T T I I O O N N I I N N T T E E R R N N A A T T I I O O N N A A L L S Y R I A 2 0 1 5 P r o g n o z y P r o g n o z y P r o g n o z y l o t n i c z e g o o y r y n k u g z g n o z c t n i o l o P r y n k u r e 2 6 6 2 S h o w l o t n i c z e 2 0 1 5 o w h 3 2 r R a d o m s k i A i L i n i e k i A i r S o m s d R a P A Ź D Z I E R N I K P A 2 Ź 0 D 1 Z 5 I E R L I S T O P A D 2 0 1 5 N I K 2 0 1 5 5 8 8 5 7 0 S a l o n M A K S 2 0 1 5 3 0 0 n M A K S 2 0 1 5 l o a S l o t w k o s m o s ISSN 2450-1298 nakład: 14,5 tys egz. P - 1 w t y m 5 V A T 1 2 , 9 9 z ł , C e n a : 7 4 9 2 4 7 P o l a c y n a B e a u fi g h t e r a c h i z o n s S o n d a N e w H o r s n o r i z a N e w H o d n o S Rosyjski samolot bombowy Suchoj Su-34. Fot. Piotr Butowski Redaktor naczelny Jerzy Gruszczyński jerzy.gruszczynski@zbiam.pl Korekta Monika Kern-Jędrychowska Redakcja techniczna Adam Mojski, Katarzyna Mojska redakcja.techniczna@zbiam.pl Stali współprawcownicy Piotr Abraszek, Paweł Bondaryk, Piotr Butowski, Robert Czulda, Jakub Gołębiowski, Jerzy Gotowała, Andrzej Kiński, Krzysztof Kubala, Jerzy Liwiński, Marek Łaz, Edward Malak, Andrzej Olejko, Łukasz Pacholski, Michał Petrykowski, Miłosz Rusiecki, Robert Senkowski, Jacek Simiński, Maciej Szopa. Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o. Wydawca ul. Anieli Krzywoń 2/155 01-391 Warszawa offi ce@zbiam.pl Dział reklamy i marketingu Anna Zakrzewska anna.zakrzewska@zbiam.pl Dystrybucja i prenumerata Elżbieta Karczewska elzbieta.karczewska@zbiam.pl Reklamacje offi ce@zbiam.pl Prenumerata realizowana przez Ruch S.A: Zamówienia na prenumeratę w wersji papierowej i na e-wydania można składać bezpośrednio na stronie www.prenumerata.ruch.com.pl Ewentualne pytania prosimy kierować kontaktując się z Telefonicznym Biurem Obsługi Klienta pod numerem: 801 800 803 lub 22 717 59 59 – czynne w godzinach 7.00–18.00. Koszt połączenia wg taryfy operatora. na adres e-mail: prenumerata@ruch.com.pl lub Copyright by ZBiAM 2015 All Rights Reserved. Wszelkie prawa zastrzeżone Przedruk, kopiowanie oraz powielanie na inne rodzaje mediów bez pisemnej zgody Wydawcy jest zabronione. Materiałów niezamówionych, nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania skrótów w tekstach, zmian tytułów i doboru ilustracji w materiałach niezamówionych. Opinie zawarte w artykułach są wyłącznie opiniami sygnowanych autorów. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść zamieszczonych ogłoszeń i reklam. Więcej informacji znajdziesz na naszej nowej stronie: www.zbiam.pl Aktualności wojskowe Łukasz Pacholski ..............................6 Otwarcie Laboratorium Aerodynamiki Przepływów Turbinowych Polonia Aero Jerzy Gruszczyński, Maciej Szopa .....................................10 Aktualności z kosmosu Waldemar Zwierzchlejski ...............11 Aktualności cywilne Paweł Bondaryk ...............................12 Postępy i problemy programu KC-46A Pegasus Paweł Henski ....................................16 W NUMERZE 52 52 Rosyjska interwencja w Syrii (Część I) Marcin Gawęda ................................52 Gwiezdne lotnictwo. Włoskie lotnictwo wojsk lądowych Tadeusz Wróbel ..............................60 60 70 Trzechsetny lot w kosmos Waldemar Zwierzchlejski ............. 70 Wprowadzenie samolotów Su-22 do 3. Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego Henryk Czyżyk ................................ 76 Epoka śmigieł po francusku Paweł Bondaryk ..............................84 Polskie nocne myśliwce Bristol Beaufi ghter Robert Gretzyngier ........................92 92 Propozycja modernizacji samolotów myśliwskich F-15 Eagle Maciej Szopa ....................................20 XXIII Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego. Samoloty i obrona przeciwlotnicza Łukasz Pacholski, Maciej Szopa .................................... 24 Lockheed Martin F-35 Lightning II – najbardziej zaawansowany myśliwiec świata. Rozmowa z Billie Flynem, pilotem testowym F-35 Jerzy Gruszczyński, Paweł Bondaryk ..............................28 32 Flota linii lotniczych 2015 Jerzy Liwiński ...................................32 Morski samolot patrolowy Kawasaki P-1 Leszek A. Wieliczko ........................ 42 www.zbiam.pl Lotnictwo Aviation International 5 5 AKTUALNOŚCI WOJSKOWE Pierwszy L-159E dla Draken International 30 września fi rma Aero Vodochody Aerospace przekazała Draken Inter- nati onal pierwszy egzemplarz lekkie- go wielozadaniowego samolotu bo- jowego L-159E ALCA (Advanced Light Combat Aircraft ). Łącznie amerykańska fi rma zakupiła 21 takich samolotów, których zadaniem ma być symulo- wanie przeciwnika w ćwiczeniach wojskowych. Draken Internati onal re- alizuje usługi na rzecz Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych. Do końca bieżącego roku dostarczone ma być pierwszych osiem L-159E ALCA. W latach 1997-2003 na zapotrzebo- wanie Ministerstwa Obrony Republiki Czeskiej wyprodukowano 72 samolo- ty L-159 ALCA, z których jednak do eksploatacji wprowadzono tylko 25 (w tym 19 jednomiejscowych L-159A i 6 dwumiejscowych L-159T1). Pozo- stałe maszyny zakonserwowano i wy- stawiono na sprzedaż. Spośród nich trzy samoloty L-159A w 2013 r. trafi ły (za pośrednictwem EADS-CASA) do amerykańskiej fi rmy Lewis Fighter Fleet LLC, a 15 kolej- nych ma odebrać do 2017 r. Irak (w tym 13 jednomiejscowch samolo- tów L-159A, z czego trzy przeznaczo- ne na części zamienne, oraz 2 dwu- miejscowe L-159T1). Indie, po wielomiesięcznych negocjacjach, podpisały z koncernem Boeing kontrakt na zakup 22 śmigłowców szturmowych AH-64E Guardian oraz 15 ciężkich śmigłowców transportowych CH-47F Chinook, który zawiera również opcje na zakup kolejnych maszyn tego typu w przyszłości. Fot. US Army realizowany w ramach pilnej potrze- by operacyjnej, jednocześnie jest to pierwsze zlecenie na zestawy adapta- cyjne APKWS dla amerykańskich sił lądowych. Dzięki powyższym zestawom produ- kowanym przez koncern BAE Systems, nowe możliwości otrzymują niekiero- wane pociski rakietowe kal. 70 mm, Pociski APKWS dla AH-64 Apache 15 października Departament Obro- ny Stanów Zjednoczonych zamówił pierwszą parti ę zestawów adapta- cyjnych APKWS (Advanced Precision Kill Weapon System) dla lotnictwa amerykańskich sił lądowych. Jest ona przeznaczona dla jednostek dyspo- nujących śmigłowcami szturmowymi Boeing AH-64 Apache. Zakup jest Hiszpania zainteresowana MQ-9 Reaper 6 października Departament Stanu Stanów Zjednoczonych poinformo- wał o wydaniu zgody na (potencjal- ną) sprzedaż dla Hiszpanii bezzało- gowych rozpoznawczych systemów powietrznych General Atomics MQ-9 Reaper. Łączny koszt zakupu osza- cowano na 243 mln dolarów, z cze- go 60 stanowi cena pakietu części zamiennych oraz wsparcia logistycz- no-szkoleniowego. Jest to pokłosie wcześniejszych decyzji z bieżące- go roku, mówiących o podpisaniu współpracy pomiędzy amerykańskim producentem a hiszpańską fi rmą SE- NER, a także informacji hiszpańskiego rządu o potrzebie pozyskania syste- mów tego typu w celu uszczelnie- nia morskiej granicy państwowej, ze szczególnym uwzględnieniem odcin- ka południowego. W ramach pakietu głównego MDE o wartości 80 mln dolarów, Madryt chce zakupić cztery samoloty bezza- łogowe MQ-9 Reaper oraz dwie mo- bilne stacje kontroli i kierowania, 20 zintegrowanych satelitarno-bezwład- nościowych układów nawigacyjnych (trzy na jeden samolot bezzałogowy oraz 8 zapasowych), pięć optoelek- tronicznych głowic obserwacyjno-ce- lowniczych MTS-B (w tym 1 zapaso- wa) oraz pięć stacji radiolokacyjnych typu SAR (Syntheti c Aperture Radar) AN/APY-8 (w tym 1 zapasowa). Łukasz Pacholski Aero Vodochody przekazały fi rmie Draken International pierwszy egzemplarz lekkiego wielozadaniowego samolotu bojowego L-159E ALCA, który będzie wykorzystywany do szkolenia taktyczno-bojowego pilotów wojskowych, w roli samolotu pozoracji przeciwnika. Fot. Aero Vodochody Indie podpisały duży kontrakt na amerykańskie śmigłowce 28 września indyjski rząd oraz Boeing podpisały umowę w sprawie zakupu 22 śmigłowców szturmowych AH -64E Guardian oraz 15 ciężkich śmi- głowców transportowych CH-47F Chinook. Umowa ma wartość 3,1 mld dolarów. Dodatkowe porozumienie zawarte pomiędzy rządami Indii oraz amerykańskim dotyczy zakupu stacji radiolokacyjnych kierowania ogniem AN/APG-78 Longbow (połowa śmi- głowców szturmowych AH-64E Gu- ardian ma zostać wyposażona w sta- cje tego typu), turbinowych silników General Electric T700-GE-701D, kierowanych pocisków rakietowych „powietrze-powierzchnia” AGM-114 Hellfi re oraz „powietrze-powietrze” AIM-92 Sti nger. Amerykańskie konstrukcje zostały wybrane w postępowaniach przetar- gowych, w których pokonały swoje rosyjskie odpowiedniki: śmigłowiec szturmowy Mi-28NE oraz ciężki śmigłowiec transportowy Mi-26T2. Zastąpią one w służbie dotychczas używane śmigłowce Mi-25 (Mi-24W) oraz Mi-26T. Dostawy rozpoczną się w ciągu 36 miesięcy od podpisania umowy, która w 30 zostanie skom- pensowana przez off set przemysłowy. W obu przypadkach zawarto także opcje kontraktowe na kolejne AH-64E Guardian i CH-47F Chinook. które stają się dzięki nim tanią i efek- tywną bronią precyzyjną. Dotychczas były one zamawiane przez amery- kańskie lotnictwo morskie dla śmi- głowców szturmowych AH-1 Cobra i wielozadaniowych śmigłowców transportowych UH-1 Huey oraz wie- lozadaniowych MH-60S Knighthawk i zwalczania nawodnych i podwod- nych jednostek morskich MH-60R Se- ahawk, ale ostatnio zostały one także zamówione przez pierwszego użyt- kownika eksportowego – Jordanię, dla samolotów wsparcia artyleryjskiego AC-235. Dodatkowo przeszły one integrację ze śmigłowcami szturmo- wymi AH-64 Apache i odrzutowymi samolotami bojowymi. Hiszpania planuje zakup czterech bezzałogowych samolotów rozpoznawczych klasy MALE – MQ-9 Reaper wraz z dwoma mobilnymi stacjami kontroli i kierowania, które mają zostać użyte do wzmocnienia kontroli morskich granic państwa, szczególnie na kierunku południowym. Fot. USAF 8 Lotnictwo Aviation International 8 LISTOPAD 2015 AKTUALNOŚCI CYWILNE Irlandzkie linie lotnicze CityJet zostaną w przyszłym roku pierwszym zachodnioeuropejskim operatorem samolotów Suchoj Superjet 100. Fot. Superjet Quebec inwestuje w Bombardiera Rząd kanadyjskiej prowincji Quebec zdecydował o przeznaczeniu 1 miliar- da dolarów na wsparcie fi rmy Bom- bardier. Fundusze są niezbędne kana- dyjskiemu producentowi w obecnej fazie programu CSeries do ukończe- nia procesu certyfi kacji oraz rozpo- częcia produkcji seryjnej samolotów komunikacyjnych CS100 i CS300. Quebec obejmie 49,5 procent udzia- łów w nowej spółce, mającej działać od stycznia 2016 r. i odpowiadać za ukończenie rozwoju, a następnie za budowę samolotów CS. Na początku października pojawiła się informacja o rozmowach Bombardiera z Airbusem, dotyczących ewentualne- go większościowego zaangażowania tej fi rmy w program CSeries. Rozmowy zostały jednak zakończone wkrótce po upublicznieniu faktu ich zaistnienia. Kanadyjska fi rma szacuje nakłady nie- zbędne do doprowadzenia procesu produkcyjnego nowych maszyn ko- munikacyjnych do dojrzałości na 3 mi- liardy dolarów do 2020 r.; konieczne więc będzie zdobycie kolejnych inwe- storów. Certyfi kacja CS100 jest zaplanowana na grudzień bieżącego roku, ukoń- czono już około 90 procent prób niezbędnych do uzyskania zgody nadzoru na użytkowanie konstrukcji. Obecnie koncentrują się one na od- wzorowaniu warunków intensywnej eksploatacji liniowej, z krótkimi cza- Nowe bazy Lotniczego Pogotowia Ratunkowego Polski operator Śmigłowcowej Służby Ratownictwa Medycznego poinfor- mował o decyzji odnośnie utworzenia nowych baz Lotniczego Pogotowia Ratunkowego na terenie kraju. Nowe zespoły HEMS będą dyżurować w Gorzowie Wielkopolskim, Ostro- wie Wielkopolskim, Opolu i prawdo- podobnie w Siedlcach. Nowe bazy mają zostać wybudowane ze środków fi nansowych właściwych terenowo urzędów marszałkowskich. sami między kolejnymi lotami i dużą liczbą cykli start-lądowanie. Rejsy te będą prowadzone w 15 kanadyjskich portach lotniczych oraz 20 lotniskach w Stanach Zjednoczonych. Dostawę pierwszych egzemplarzy seryjnych szwajcarskim liniom Swiss zaplano- wano na pierwszą połowę przyszłe- go roku. Łącznie w 2016 r. nabywcy mają otrzymać około 20 maszyn CSeries, w tym pierwsze egzemplarze większego wariantu CS300. Ponadto Bombardier zdecydował o defi nitywnym zakończeniu przygo- towań do budowy samolotu dyspo- zycyjnego Learjet 85, wstrzymanych kilka miesięcy temu. Koszty związane z powyższym procesem wyniosą oko- ło 1,2 miliarda dolarów, podnosząc tegoroczne straty przedsiębiorstwa do aż 4,9 miliarda dolarów, przy do- tychczasowych przychodach 4,1 mld. W trzecim kwartale roku Bombar- dier dostarczył nabywcom 43 nowe maszyny dyspozycyjne: siedem Le- arjetów 70/75, 18 Challengerów 300 i 350, trzy Challengery 605 oraz 15 samolotów Global. Łącznie od po- czątku roku producent przekazał 135 bizjetów, o dziewięć więcej niż w tym samym okresie ubiegłego roku. Liczba zebranych w tym roku nowych zamówień to 41, jednak wynik nett o ze względu na anulowanie kontrak- tów na 64 samoloty learjet 85 będzie ujemny. Do końca bieżącego roku Lotnicze Pogotowie Ratunkowe ma otrzymać cztery nowe śmigłowce EC135, co pozwoli na utworzenie nowych zespołów HEMS, które będą dyżurować w Gorzowie Wielkopolskim, Ostrowie Wielkopolskim, Opolu i prawdopodobnie w Siedlcach. Utworzenie nowych baz pozwoli na poszerzenie zasięgu działania Lot- niczego Pogotowia Ratunkowego i udzielaniu pomocy na większym obszarze Polski, większej liczbie osób. Działania poprawią skuteczny zasięg działania SP ZOZ Lotnicze Pogotowie Ratunkowe oraz skrócą czas dolotu do osób poszkodowanych w wypad- kach komunikacyjnych i innych zda- rzeniach, w których jest konieczna pomoc medyczna (zachowanie zasa- dy „złotej godziny”). SP ZOZ LPR posiada 17 stałych baz Śmigłowcowej Służby Ratownictwa Medycznego rozmieszczonych w ca- łej Polsce oraz jedną bazę sezonową uruchamianą na czas wakacji. Nato- miast na lotnisku Okęcie w Warsza- wie jest zlokalizowany Samolotowy Zespół Transportowy. SP ZOZ LPR dysponuje 23 śmigłowcami ratunko- wymi typu Eurocopter EC 135 oraz dwoma samolotami Piaggio P.180 Avanti . Cztery bazy HEMS dyżuru- ją całodobowo (Warszawa, Kraków, Gdańsk, Wrocław), pięć baz w godzi- nach 7:00-20:00 (Olsztyn, Poznań, Białystok, Lublin, Szczecin), pozosta- łe 8 baz od godziny 7:00, lecz nie wcześniej niż od wschodu słońca, do 45 minut przed zachodem słońca, lecz nie dłużej niż do godziny 20:00. (LPR) 12 12 Lotnictwo Aviation International LISTOPAD 2015 SALONY I WYSTAWY Łukasz Pacholski, Maciej Szopa XXIII Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego Samoloty i obrona przeciwlotnicza MSPO to trzecia, pod względem wielkości, wystawa militarna Europy po Paryżu i Londynie. Z każdym ro- kiem coraz więcej wystawców, a w tym roku było ich 583 z trzydziestu krajów, chce pokazać swoją ofer- tę w Kielcach. Na ponad 27 000 metrów kwadratowych zaprezentowały się wiodące fi rmy produkujące uzbrojenie i sprzęt wojskowy. Polityczne i wojskowe deklaracje dotyczące zakupu dla Sił Powietrznych 64 wieloza- daniowych samolotów myśliwskich nowej generacji z lutego ubiegłego roku, nie po- zostały bez echa w czasie tegorocznego salonu – na stoiskach Lockheed Marti n oraz Finmeccanica można było zapoznać się z modelami maszyn, które z dużą dozą prawdopodobieństwa będą głównymi rywalami programu zakupowego. Mowa tu o samo- lotach F-35 Lightning II oraz Eurofi ghter Typhoon. Ponadto Amerykanie przywieźli do Kielc symulator oferowanej maszyny z którym zapoznali się przed- stawiciele „Lotnictwo Aviati on Internati onal”. W czasie konferencji prasowej Amerykanie ar- gumentowali, że zakup przez Polskę wielozadanio- wych samolotów myśliwskich F-35 Lightning II (je- dynych dziś dostępnych dla takich państw jak Polska „prawdziwych” maszyn 5. generacji, wyko- nanych w technologii utrudnionej wykrywalności) stanowi optymalne rozwiązanie dla naszych sił zbrojnych oraz polskiego przemysłu obronnego. Tym bardziej, że dwie krajowe fi rmy już realizują zlecenia produkując komponenty do tej konstruk- cji. Przejęcie przez koncern Lockheed Marti n fi rmy Sikorsky Aircraft Corporati on może jeszcze tylko wzmocnić polskie zaangażowanie w wytwarza- nie F-35 Lightning II o możliwość wykorzystania zakładów PZL Mielec. Możliwe jest także na tym tle dalsze zacieśnienie współpracy z WZL nr 2 SA w Bydgoszczy, które obecnie są krajowym centrum serwisowym wielozadaniowych samolotów my- śliwskich F-16 Jastrząb. Dostawy F-35 Lightning II, w opinii przedstawicieli producenta, mogą rozpo- cząć się w cztery lata od podpisania kontraktu. Amerykanie promowali w Kielcach myśliwiec F-35 Lightning II, wykorzystując do tego m.in. symulator. 31 lipca bieżącego roku pierwszy dywizjon sa- molotów F-35B (wersja skróconego startu i pio- nowego lądowania), należących do Korpusu Pie- choty Morskiej Stanów Zjednoczonych, osiągnął wstępną gotowość bojową. 2 września pierwsze dwa myśliwce F-35A trafi ły do bazy Hill w stanie Utah. Znajdujące się tam 388. Skrzydło Myśliwskie USAF ma być pierwszym, które osiągnie wstępną gotowość bojową na tej wersji samolotu – łącznie trafi ą tam 72 egzemplarze, dostawy będą realizo- wane w tempie dwóch F-35A miesięcznie. Pierw- szy dywizjon skrzydła ma osiągnąć wstępną goto- wość bojową w 2018 r. (morska wersja bazowania pokładowego o klasycznym starcie F-35C w dwa lata później). Kilka dni po kieleckim salonie, 7 września, we włoskich zakładach Cameri oblatano pierwszy egzemplarz F-35A przeznaczony dla lotnictwa włoskiego. Jest to jednocześnie pierwszy samolot tego typu, który został zmontowany poza macie- rzystymi zakładami koncernu Lockheed Marti n w Fort Worth – według planów zakłady w Cameri mają odpowiadać za dostawy F-35A dla lotnictwa włoskiego i holenderskiego. Koncerny Lockheed Marti n oraz Finmeccanica promowały na swoich stoiskach także inne kon- 24 Lotnictwo Aviation International 24 LISTOPAD 2015 SALONY I WYSTAWY Morski samolot patrolowy An-148MP może wkrótce stać się wspólnym ukraińsko-polskim przedsięwzięciem. wydawało się, że podjęcie decyzji odnośnie wyboru konstrukcji jest bardzo bliskie, jednak latem bieżą- cego roku Ministerstwo Obrony Narodowej ogłosi- ło, że program zostanie opóźniony i rozstrzygnięcia spodziewać się można dopiero za kilka lat. Program Płomyk to również okazja do zacie- śnienia współpracy przemysłowej pomiędzy Ukra- iną i Polską. Z tego powodu w Kielcach zaprezen- towano model samolotu patrolowego An-148MP. Jest to kolejne podejście do zainteresowania naszych decydentów możliwością pójścia drogą wschodnią, która formalnie została zainicjowana Być może polskie MiG-29 już niedługo otrzymają ukraińskie kierowane pociski rakietowe R-27R1. Ich prezentacja ma związek z planowanym prze- targiem na dwa samoloty do przewozu ważnych osobistości (transportu specjalnego), który planuje ogłosić Inspektorat Uzbrojenia MON. Obok pary odrzutowych samolotów dyspozycyjnych, na któ- re przetarg jest obecnie realizowany i planuje się jego rozstrzygnięcie jeszcze w bieżącym roku, ma to pozwolić na odbudowę wojskowych zdolności do przewozu ważnych osobistości, utraconych po rozwiązaniu 36. Specjalnego Pułku Lotnictwa Transportowego. Z kolei pokaz modeli samolotów P-8 Poseidon oraz MSA, to pokaz możliwości amerykańskiego potentata na rynku morskich samolotów patrolo- wych bazowania lądowego. Ma to związek z zapo- trzebowaniem Sił Zbrojnych RP, które planują po- siadanie trzech-sześciu maszyn tej klasy w Bryga- dzie Lotnictwa Marynarki Wojennej, pozyskanych w ramach programu Płomyk. Jeszcze do niedawna w czasie wystawy Air Fair, w maju bieżącego roku w Bydgoszczy. W ramach zawartego wówczas porozumienia, Państwowy Koncern Lotniczy Antonow poszuku- je partnerów do westernizacji samolotów An-148 i An-178. W przypadku Polski porozumienie może obejmować WZL nr 2 SA, Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych, Instytut Lotnictwa oraz spółki Drabpol i Arboleda. W przypadku pierwszej z wy- mienionych konstrukcji mowa jest o wariancie morskim patrolowym. Poza aspektem technicznym udział Polski w tym przedsięwzięciu jest też bardzo ważny ze względów politycznych, obecnie bowiem program rozwoju samolotów rodziny An-148 jest ściśle powiązany z rosyjskim przemysłem lotniczym (spośród 214 podmiotów biorących udział w jego wytwarzaniu aż 126 pochodzi z Rosji). To zaś sku- tecznie ogranicza możliwość rozwoju produkcji i sprzedaży. W ramach prezentowanej koncepcji An-148MP ma otrzymać wielofunkcyjną stację radiolokacyjną dozoru morskiego oraz elektrooptyczną głowicę obserwacyjną – dane zbierane przez nie trafi ałyby do uniwersalnych konsol i operatorów znajdujących się na pokładzie samolotu. Bazując na wstępnych wymaganiach, Płomyk ma także otrzymać możli- wość poszukiwania i zwalczania okrętów podwod- nych, z tego też względu An-148MP ma być wypo- sażony również w wyrzutnie boi hydroakustycznych oraz przenosić samonaprowadzające się torpedy do zwalczania okrętów podwodnych kalibru 324 mm. Na stoisku szwedzkiego koncernu Saab zapre- zentowano model samolotu wczesnego ostrzega- Firmy Israel Aerospace Industries oraz Saab zapropono- wały dla MiG-29 zasobniki walki elektronicznej. strukcje lotnicze. Ten pierwszy zademonstrował model średniego samolotu transportowego C-130J Super Hercules, a ten drugi odrzutowy samolot szkolenia zaawansowanego i taktyczno-bojowego M-346 Master, co ma ścisły związek z potrzebami operacyjnymi Sił Powietrznych. C-130J mają stano- wić odpowiedź na zbliżające się zapotrzebowanie związane z wycofaniem z eksploatacji w trzeciej dekadzie XXI wieku transportowców C-130E Her- cules, będących w wyposażeniu 33. Bazy Lotnictwa Transportowego z Powidza. Obecnie Lockheed Marti n realizuje kolejny wieloletni kontrakt na pro- dukcję C-130J na potrzeby Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych oraz użytkowników ekspor- towych. W przypadku M-346 Master sytuacja jest inna, Polska zamówiła już bowiem osiem samolotów tego typu i posiada opcję na cztery kolejne, a ich dostawy mają rozpocząć się w listopadzie 2016 r. Pierwszy lot polskiego pilota na M-346 jest plano- wany na listopad bieżącego roku, po przeszkoleniu przeprowadzonym we włoskim ośrodku w Lecce. Drugi z lotniczych potentatów ze Stanów Zjed- noczonych, koncern Boeing, przywiózł do Kielc modele samolotów specjalnych bazujących na sa- molocie komunikacyjnym 737NG oraz morskiego samolotu patrolowego bazowania lądowego MSA, którego bazą jest odrzutowy samolot dyspozycyj- ny Bombardier Challenger. W pierwszym przypad- ku mowa o maszynach służących do transportu ważnych osobistości – C-40A Clipper (eksploato- wanych przez Departament Obrony Stanów Zjed- noczonych i bazujących na modelu 737-700) oraz biznesowych BBJ (Boeing Business Jet) oferowanych zarówno państwom, jak i osobom prywatnym. www.zbiam.pl Lotnictwo Aviation International 25 25 LOTNICTWO CYWILNE Jerzy Liwiński Flota linii lotniczych 2015 Samolot komunikacyjny nowej generacji Boeing 787-8 linii lotniczych China Southern. Fot. PL Vancouver W liniach lotniczych na świecie jest użytkowanych 26,7 tys. samolotów komunikacyjnych. Posiadają jednorazo- wą zdolność przewozową 3,7 mln pasażerów i 90 tys. ton ładunków. Najpopularniejszymi samolotami są Bo- eingi 737, Airbusy A320 i Boeingi 777, a wśród regionalnych: Embraery E-Jets oraz turbośmigłowe Bombardie- ry Dash 8/Q i ATR-42/-72. W ciągu ostatniego roku do służby liniowej weszło 1600 nowych maszyn, a 800 szt. starszych typów zostało wycofanych. Największymi fl otami dysponują linie amerykańskie: American Airlines (958), Delta Air Lines (796), United Airlines i Southwest. Flota linii lotniczych w statystyce W lipcu 2015 r. w liniach lotniczych użytkowa- nych było 26,7 tys. samolotów komunikacyjnych, o masie startowej MTOW powyżej 9 t. Liczba ta nie uwzględnia samolotów bazowanych w centrach konserwacji oraz użytkowanych przez fi rmy na wła- sne potrzeby. Największą liczbą samolotów dyspo- nują przewoźnicy z Ameryki Północnej – 8,2 tys. szt. (31 światowej fl oty). W Europie i państwach byłego ZSRR użytkowanych jest łącznie 6,6 tys., w Azji i na wyspach Pacyfi ku – 7,2 tys., w Ameryce Południowej – 2,1 tys., w Afryce – 1,3 tys. i na Bli- skim Wschodzie – 1,3 tys. szt. 75 i Embraer 190 – 50. Natomiast z eksploatacji zostało wycofanych 800 maszyn starszych typów, w tym m.in.: Boeing 757 – 73, Boeing MD-80 – 56, Boeing 737 Classic – 45, Airbus A340 – 39, Boeing 747 – 36, Boeing 767 – 35, Antonow An-12 – 15, Bombardier CRJ 100/200 – 85, Embraer EMB-120 – 40 i Embraer ERJ – 30. W rankingu linii lotniczych pod względem wielkości fl oty w pierwszej dziesiątce znajduje się siedmiu przewoźników ze Stanów Zjednoczonych i trzech chińskich. Największymi fl otami dysponują: American Airlines – 958 szt., Delta Air Lines – 796, United Airlines – 711, Southwest – 688 i China Southern – 496. Dużo samolotów mają europejs- cy przewoźnicy: Ryanair – 318, Luft hansa – 295, Briti sh Airways – 261, Turkish Airways – 246, Air France – 230 i easyJet – 214. Największymi fl ota- mi specjalistycznych samolotów towarowych dys- W okresie ostatnich dwunastu miesięcy do służby liniowej weszło 1600 nowych samolotów, w tym: Boeing 737NG – 490 szt., Airbus A320 – 300, Airbus A330 – 110, Airbus A321 – 150, Boeing 787 – 120, Boeing 777 – 100, ATR-72 – ponują linie kurierskie FedEx Express (369) i UPS United Parcel Service (237). W rankingu producentów pierwsze miejsce zajmuje amerykański Boeing – 10 674 samoloty (udział w rynku 40 ). Liczba ta obejmuje 716 ma- szyn McDonnell Douglas, wyprodukowanych do 1997 r., tj. do czasu przejęcia aktywów fi rmy przez Boeinga. Drugie miejsce zajmuje Airbus – 7812 sa- molotów (29 ), a kolejne: kanadyjski Bombardier – 2140, brazylijski Embraer – 1857, francusko-włoski ATR – 894, amerykański Hawker Beechcraft – 449, ukraiński Antonow – 412, brytyjski BAE Systems – 376 i holenderski Fokker – 291. Należy nadmienić, że lider rankingu Boeing samoloty komunikacyjne z napędem odrzutowym wytwarza seryjnie od 1958 r. i do lipca 2015 r. zbudował ich 16 960 szt., natomiast Airbus – 9285 szt. (od 1974 r.). W liniach lotniczych jest użytkowanych 150 różnych wersji samolotów. W jednostkowych eg- zemplarzach są eksploatowane, m.in.: Antonow An-225 i An-38; Boeing 747-100 i 747SP; Iliuszyn Ił-62 i Ił-96; Lockheed L-188 Electra i C-130; GAF Nomad, Foker F27 i Douglas DC-8. Nowoczesność światowej fl oty Średni wiek światowej fl oty samolotów komunika- cyjnych wynosi 13 lat. Około 1600 szt. ma poniżej roku i są to maszyny z produkcji 2014-2015 r., wy- produkowane w zakładach: Boeinga (720), Airbusa (620), Embraera (90), Bombardiera (85), ATR-a (80) i Suchoja (13). Natomiast najstarsze samoloty mają W eksploatacji jest 50 samolotów Suchoj Superjet 100. Średni wiek światowej fl oty wynosi dwa lata, a najwięk- szymi użytkownikami są Aerofłot (20 szt.) i meksykański Interjet. Fot. PL Campeche 32 32 Lotnictwo Aviation International LISTOPAD 2015 LOTNICTWO CYWILNE W barwach 84 linii lotniczych użytkowane są 563 sa- moloty Boeing 747, z tego najwięcej w British Airways (42 szt.). Na zdjęciu B747-400 linii Delta Air Lines. Fot. Delta Air Lines 11 mają po 21 lat. Ukraińskie linie lotnicze Anto- nov Airlines, specjalizujące się w transporcie bardzo dużych ładunków, mają samoloty o średnim wieku 19,7 lat. Przewoźnik ten użytkuje m.in. największe samoloty transportowe An-225 (26,8 lat) i An-124- 100 (25,7). Flota przewoźników niskokosztowych Na świecie pod względem nowoczesności fl oty przodują linie niskokosztowe, w których średni wiek samolotu z reguły nie przekracza siedmiu lat (za wyjątkiem amerykańskich linii Southwest i Allegiant oraz niemieckich Germanwings). Najlepsi w tym zakresie są przewoźnicy azjatyccy, arabscy i euro- pejscy, którzy posiadają pięcioletnią fl otę. Spośród dużych przewoźników z tych regionów wyróżniają się m.in.: indyjski IndiGo (3,6 lata), węgierski Wizz Air (3,7), tajlandzki Thai AirAsia (4,0), Norwegian Air Shutt le (4,1), indyjski GoAir (4,2). Wyjątkowo nową fl otę mają dwie linie ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich: Air Arabia (2,7) i Flydubai (2,9). Największy na świecie przewoźnik niskokosz- towy amerykański Southwest Airlines (136 mln pasażerów) ma 688 samolotów o średnim wieku 12 lat, z tego 549 szt. Boeing 737NG (9,4 lata) i 139 Boeing 737-300/500 (22,2 lata). Zdecydo- wanie młodszą fl otą dysponują przewoźnicy eu- ropejscy: Ryanair (86 mln pas.) i EasyJet (65 mln). Irlandzki przewoźnik użytkuje 318 samolotów Bo- eing 737-800 o średnim wieku 6,7 lat, a brytyjski EasyJet ma 202 sześcioletnie Airbusy A320/A319. Natomiast najstarszą fl otą dysponują amerykańskie linie lotnicze AllegiantAir. Przewoźnik ten realizuje również czartery turystyczne, a jego fl ota składają- ca się z 74 samolotów jest o średnim wieku 22,1 lat, z tego 48 MD-80/90 ma 25,6 lat. Wśród europej- skich przewoźników niskokosztowych najstarszą fl otą dysponują, należące do Luft hansy, linie Ger- manwings, które użytkują 61 Airbusów A320/319 o średnim wieku 13,7 lat. Ogółem przewoźnicy niskokosztowi dysponują fl otą 3900 samolotów, w tym: 3550 szt. średniego i dalekiego zasięgu oraz 350 maszyn regionalnych. Najpopularniejszymi samolotami w ich fl ocie są Bo- eingi 737 i Airbusy serii A320, których łączny udział wynosi 87 . W eksploatacji w ograniczonej liczbie ją się: Emirates (6,5), Eti had (5,7), Qatar Airways (5,5), a także niskokosztowe Air Arabia (2,7) i Fly- dubai (2,9). Największy przewoźnik w tym regionie Emirates, użytkujący 238 samolotów szerokoka- dłubowych (dysponuje największą na świecie fl otą Airbusów A380 i Boeingów 777) tylko w ubiegłym roku odebrał 24 nowe samoloty, a w jego portf elu zamówień jest kolejnych 270 szt. (115 B777-9X, 46 B777-300ER, 35 B777-8X i 74 A380). Drugi z przewoźników Qatar Airways posiada 156 samo- lotów o średnim wieku 5,5 lat, a najmłodszymi są: Airbusy A350 (0,5 roku), A380 (1,3) i Boeingi 787 (1,6). Tradycyjnie najstarsza fl ota jest użytkowana przez przewoźników cargo. Wynika to z faktu, że zdecydowana większość samolotów towarowych jest po przebudowie (konwersji) z maszyn pasa- żerskich. Największy na świecie amerykański Fe- dEx Express ma fl otę o średnim wieku 22,2 lata, głównie za sprawą dużej liczby eksploatowanych maszyn starszych typów: Douglas DC-10 (38,1 lat), Boeing 757 (23,7) i Airbus A310 (29). Przewoźnik ten intensywnie unowocześnia jednak swoją fl o- tę – wprowadza do eksploatacji nowe towarowe Boeingi 777F i 767F. Najstarszym samolotem we fl ocie FedEx jest 44-letni McDonnell Douglas DC- 10-10F nr rej. N365FE. Samolot ten o numerze seryjnym LN:6 pochodzi z produkcji 1971 r. i jako maszyna pasażerska przez 26 lat był użytkowany w United Airlines (rej. N1802U), a dopiero po wy- konaniu konwersji w 1997 r. został przystosowany do przewozu cargo. Drugi na świecie przewoźnik towarowy UPS United Parcel Service na trochę młodszą fl otę (16,7 lat). Użytkuje stosunkowo nowe Boeingi 767 (11,4 lat), Airbusy A300 (12,4) i Boeingi 747-400 (13,7), a najstarsze w jego fl ocie Boeingi 757 i MD- nawet po 40 i więcej lat i są to m.in.: Douglas DC-8 i DC-9, Boeing 727 i 737-200, Antonow An-24, Tupolew Tu-134 i Jakowlew Jak-40. Samoloty tego typu są zasadniczo użytkowane przez przewoź- ników: afrykańskich, południowo-amerykańskich i państw byłego ZSRR. Na przykład średni wiek fl o- ty ukraińskiego przewoźnika towarowego Cavok Air wynosi 42 lata, a eksploatuje on cztery An-12 z lat 1962-1972 i jednego 23-letniego An-74TK. Pod względem nowoczesności fl oty przodują linie azjatyckie, europejskie i arabskie. Średni wiek fl oty u przewoźników azjatyckich wynosi 10 lat, a wyróżniającymi się pod tym względem są linie chińskie: China Southern, Air China i China Eastern, które dysponują sześcioletnimi fl otami. Jeszcze młodszą fl otę mają przewoźnicy niskokosztowi: in- dyjskie IndiGo, GoAir i Spice Jet Airlines, tajlandzkie Thai AirAsia i malezyjskie AirAsia, których wiek nie przekracza pięciu lat. Linie europejskie też mają 10-letnią fl otę, głów- nie za sprawą dużych linii niskokosztowych: Ryana- ir, easyJet, Norwegian, Wizz Air i Pegasus Airlines (średni wiek 4-6 lat) oraz kilku dużych tradycyjnych przewoźników. Narodowy przewoźnik Rosji dyspo- nuje fl otą 158 samolotów o średnim wieku 4,4 lata, a najnowszymi w jego fl ocie są: Boeingi 777 (1,5 roku), Suchoj SSJ100 (1,2) i Boeingi 737NG (1,1). Wyróżniającymi są też Turkish Airways, które posia- dają 246 samolotów w wieku 6,7 lat, a najmłodszy- mi w jego fl ocie są Boeingi 777 (2,9 lat), Airbusy A330 (4,7) i A321 (4,8). Jeden z największych euro- pejskich przewoźników Luft hansa dysponuje fl otą trzystu samolotów o średnim wieku 11,2 lat, a linia zależna Luft hansa Cityline mająca 50 regionalnych Bombardierów CRJ i Embraerów 190/195 – 5,8 lat. Przodującymi są jednak linie arabskie, które mają 9-letnią fl otę. Pod tym względem wyróżnia- W 25 liniach lotniczych użytkowane są 62 samoloty Airbus A310, a ich największym użytkownikiem są FedEx (20 szt.) i kanadyjski Air Transat (9). Na zdjęciu A310-300 w barwach Air Transat. Fot. Marek Kowalczyk www.zbiam.pl Lotnictwo Aviation International 33 WOJNY I KONFLIKTY Marcin Gawęda Rosyjska interwencja w Syrii (część I) Samolot bombowy Su-34 z nietypowym uzbrojeniem w po- staci wieloprowadnicowych wyrzutni niekierowanych po- cisków rakietowych pod skrzydłami. W Syrii Su-34 latają z precyzyjnym uzbrojeniem, głównie bombami kierowany- mi satelitarnie KAB-500-S. Fot. Suchoj 30 września rosyjskie zgrupowanie lotnicze w Syrii rozpoczęło naloty na pozycje rebeliantów. Celem inter- wencji rosyjskiej nie jest bynajmniej, jak to jest deklarowane, zniszczenie Państwa Islamskiego, ale przede wszystkim wsparcie słabnącego reżimu Baszszara al-Asada. ły z Mozdoku, po wcześniejszym przyziemieniu w bazach lotniczych, gdzie stacjonują jednostki powietrznodesantowe, np. w Riazaniu i Pskowie. Wykorzystywane samoloty Ił-76 i An-124 należą organizacyjnie do 224. Oddziału Lotniczego, woj- skowego oddziału zarejestrowanego jako kompa- nia handlowa i wykonujących loty cargo. Wojsko- we samoloty transportowe kompanii (w czerwcu 2015 r. było to 8 An-124 i 17 Ił-76MD) podlegają Ministerstwu Obrony Federacji Rosyjskiej. Wraz z przerzucaniem do Syrii personelu, żoł- nierzy, materiałów wojskowych i sprzętu bojowego trwała intensywna rozbudowa, należącej do Sił Po- wietrznych Syrii, bazy w Chmejmim/Hmeimim, na południe od Latakii. W połowie września zakończono intensywne prace modernizacyjne infrastruktury lotniskowej. Między innymi wymieniono nawierzchnię pasów startowych (wcześniej nie było nawet asfaltu) i po- szerzono wschodni pas, aby umożliwić korzystanie z lotniska przez ciężkie samoloty transportowe (Ił-76, An-124, Tu-154). Zbudowano dwie nowe płyty postojowe dla śmigłowców, punkty obsługi statków powietrznych, magazyny, składy amunicji i paliwa oraz rozbudowaną infrastrukturę koszaro- wą (szacuje się, że modułowa infrastruktura miesz- kalna umożliwia pomieszczenie 1,5-2 tys. ludzi). Uruchomiono mobilną wieżę kontroli lotów oraz zorganizowano system ochrony i obrony. Personel bazy, w tym obsługa techniczna samolotów i śmi- głowców, nosi tropikalny typ umundurowania. Niezależnie od prac na lotnisku pod Latakią modernizowano także lotnisko koło Tartus, z które- go przewożono wyposażenie do bazy Chmejmim, a także położone na północ od Latakii składnicę uzbrojenia w Istamo (rozbudowano tak bazę śmi- głowcową) oraz stację rozpoznania radioelektro- nicznego w As-Sanobar. Od drugiego tygodnia września wyposażenie dla bazy w Chmejmim było dostarczane drogą po- wietrzną (m.in. najcięższymi samolotami transpor- towymi An-124, wykonującymi po dwa loty dzien- nie), trasą nad Azerbejdżanem i Morzem Kaspijskim, Iranem i Irakiem. Most powietrzny był utrzymywa- ny także po rozpoczęciu rosyjskich nalotów w paź- dzierniku (1-2 loty dziennie, głównie Ił-76). Decyzję o rozmieszczeniu w Syrii kom- ponentu lotniczego Sił Powietrzno-Ko- smicznych (WKS) Federacji Rosyjskiej podjęto prawdopodobnie wczesnym latem 2015 r. W oparciu o siły morskie oraz po- wietrzne rozpoczęto przerzucanie ludzi i sprzę- tu do Syrii. Początkowo przemieszczanie sił było skrywane, a w mediach zaprzeczano, jakoby w Syrii znajdowali się żołnierze rosyjscy. Aktywność samo- lotów transportowych Ił-76 i An-124 tłumaczono jako związaną z dostarczaniem do Syrii pomocy humanitarnej. Baza Chmejmim/Hmeimim Rzeczywiście od 2013 r. drogą powietrzną trans- portowano do Syrii pomoc humanitarną, tyle tylko, że loty wykonywały samoloty Ił-76 Ministerstwa Sytuacji Nadzwyczajnych (MCzS), a nie Sił Po- wietrznych (WWS). Co więcej nie wykorzystywano do tego celu bardzo ciężkich An-124, które predys- ponowane są do transportu wielkogabarytowego i ciężkiego sprzętu wojskowego. Loty w ramach mostu humanitarnego wykonywano z lotnisk pod Moskwą (Domodiedowo i Ramienskoje), a nie – jak to miało miejsce później – z lotnisk na południu Ro- sji. Niektóre źródła podają, że loty z pomocą huma- nitarną MCzS zawiesiło jeszcze w 2014 r. Tymczasem w sierpniu i wrześniu trwało już przerzucanie sił i środków zarówno drogą mor- ską, jak i powietrzną. Pierwsze loty An-124 datuje się na około 7 września 2015 r. W przerzucaniu sprzętu do Syrii brały udział co najmniej trzy sa- moloty tego typu (nr rej. RA-82039, RA-82035 i RA-82041). Loty An-124 wykonywano do Latakii z lot- nisk w Krymsku i Mozdoku, natomiast Ił-76 lata- Samolot szturmowy Su-25SM wraca z misji bojowej na lotnisko Chejmim/Heimim. Fot. MO FR 52 52 Lotnictwo Aviation International LISTOPAD 2015 Na pokładach An-124 przerzucano do Syrii m.in. śmigłowce. Pierwsze wiropłaty (2 Mi-24P? i 2 Mi-8?) dostarczono – najprawdopodobniej – 17 września. Na lotnisku w Noworosyjsku uchwycono tego dnia An-124 (nr. rej. RA-82035), na który za- ładowywano śmigłowce wojskowe (trudno jednak przy słabej jakości zdjęcia określić ich ilość i typ). Prawdopodobnie jako pierwsze na lotnisku pod Latakią wylądowały samoloty wielozadanio- we Su-30SM (przeznaczone do wykonywania zadań myśliwskich). Najpierw zostały przebazowa- ne z lotniska Domna (Kraj Zabajkalski) na lotnisko w Mozdoku (Północna Oseti a-Alania), a następnie – 18 września – w towarzystwie transportowca Ił-76 przeleciały nad Azerbejdżanem, Iranem i Irakiem do Syrii. Nieofi cjalnie mówi się, że szturmowce Su-25 z niewielkim komponentem myśliwskim. Jego skład był zoptymalizowany do wykonywania kilku głów- nych typów zadań bojowych: – samodzielnych ataków na obiekty naziemne w głębi obszaru przeciwnika (samoloty bombo- we i szturmowe); – bezpośredniego współdziałania z syryjskimi siła- mi lądowymi (samoloty szturmowe i śmigłowce); – osłony i ochrony bazy i obiektów własnych (śmi- – osłony powietrznej (samoloty myśliwskie); – misji o charakterze poszukiwawczo-ratowniczym głowce); (śmigłowce); – misji rozpoznawczych (samolot rozpoznania elek- tronicznego i bezzałogowe systemy powietrzne), Ofi cjalnych informacji dotyczących składu oso- WOJNY I KONFLIKTY – 1 samolot-powietrzny punkt dowodzenia Ił-22M (niepotwierdzone); – 10-15 śmigłowców bojowych Mi-24; – 10-15 śmigłowców transportowo-desantowych Mi-8. Natychmiast po przybyciu na lotnisko Chmejmim rosyjskie statki powietrzne rozpoczęły loty w syryj- skiej przestrzeni powietrznej. Na tym etapie operacji latały z zamalowanymi znakami identyfi kacyjnymi, co potwierdzają materiały wideo i foto. Niemal na pewno nie były to jeszcze loty bojowe. Przykładowo 20 września uchwycona w locie w rejonie bazy zo- stała para Su-24M, z kolei inna para samolotów tego typu, 24 września w niebie nad Idlibem. 29 września, na dzień przed rozpoczęciem ope- racji bojowej, na niebie nad Homs sfotografowano Su-34 (numer boczny 27) wraca z akcji na lotnisko. Te frontowe bombowce mogą zabierać nawet 8 t uzbrojenia, które podwiesza się na dwunastu belkach, jednak na misje w Syrii zabierają one znacznie mniej środków bojowych. Fot. MO FR dotarły do Syrii około 19 września, a samoloty bombowe Su-24M około 20 września. Jako ostat- nie trafi ły tam około 28 września bombowce Su-34. W tym czasie baza była już dobrze zorganizo- wana i broniona. Na jej terenie rozwinięto m.in. sys- tem walki elektronicznej nowego pokolenia 1RŁ257 Krasucha-4 oraz samobieżne przeciwlotnicze ze- stawy rakietowo-artyleryjskie Pancyr-S1. Stojanki samolotów otoczono betonowymi blokami. bowego, strukturalnego i ilościowego Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej nie podało. Prawdopodobnie w skład zgrupowania wchodzą: – 4 samoloty wielozadaniowe Su-30SM, numery boczne, czerwone: 26, 27, 28 i 29, należące do 120. Mieszanego Pułku Lotniczego (Baza Domna na Syberii); lecącego Ił-20, bez wątpienia realizującego lot roz- poznawczy. Rozpoznanie Według słów gen. Andrieja Kartapołowa, szefa Głównego Zarządu Operacyjnego Sztabu Gene- ralnego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej, w Syrii rozwinięto cały wachlarz środków rozpoznawczych i wywiadowczych: rozpoznanie satelitarne (kosmicz- ne), powietrzne, radiowe oraz agenturalne. Rozpoznanie powietrzne jest przeprowadza- ne w oparciu o bezzałogowe systemy powietrzne (BSP). W Syrii działają BSP typu Orłan-10, jak i Ele- ron-3. Systemy te wykonywały loty rozpoznawcze jeszcze przed ofi cjalnym rozpoczęciem operacji. Działają one niemal na pewno z lotniska Chmejmim, chociaż szczegółowych danych na ich temat brak. Możliwe, że formalnie te systemy bezzałogowe były wówczas w wyposażeniu syryjskich służb wy- wiadowczych, co przy ścisłej współpracy wojskowo -wywiadowczej służb rosyjskich i syryjskich nie ma praktycznego znaczenia. Ośrodkiem koordynującym współpracę i zapewne obieg informacji wywiadow- czych na najwyższym szczeblu, jest specjalne cen- trum w Bagdadzie – obsługuje ono koalicję syryjsko -rosyjsko-iracko-irańską. Koordynatorem z ramienia Materiałowo baza rosyjskiego lotnictwa w Syrii jest zaopatrywana przede wszystkim drogą morską. Poza wojskowymi okrętami desantowymi w tzw. syryjski ekspress włączane są ostatnio także statki cywilne, co świadczy o narastających potrzebach rosyjskich sił rozmieszczonych w Syrii. W kwesti i za- opatrzenia kontyngentu w paliwo do rejsów do Syrii przewidziano kilka dużych tankowców-drobnicow- ców morskich zdolnych przewozić paliwo lotnicze, olej napędowy, mazut i klasyczny ładunek. Skład komponentu lotniczego Zgrupowanie Sił Powietrzno-Kosmicznych Federa- cji Rosyjskiej w Syrii stanowi ekwiwalent wzmoc- nionego pułku lotnictwa taktycznego (frontowe- go) o charakterze mieszanym, nakierowanego na prowadzenie działań przeciwko celom naziemnym, – 4 (6?) samolotów bombowych Su-34, numery boczne, czerwone: 21, 22, 25 i 27, należące do 47. Samodzielnego Mieszanego Pułku Lotnicze- go (Baza Woroneż-Balti mor, tymczasowo prze- bazowane na lotnisko Buturlinowka (rozbudowa bazy macierzystej); – 12 samolotów bombowych Su-24M i Su-24M2; Su-24M numery boczne, białe: 4, 5, 8, 16, 25, 26 i 27, Su-24M2 numery boczne, białe: 71, 72, 74, 75 i 76), należące do 6980. Bazy Lotniczej, lotnisko Szagoł w Czelabińsku; – 12 samolotów szturmowych Su-25SM i Su-25UB; Su-25UB numery boczne, czerwone: 44 i 53, Su-25SM numery boczne, czerwone: 21, 22, 24, 25, 27, 30, 31 i 32, należące do 960. Szturmowe- go Pułku Lotniczego z bazą w Kraju Krasnodar- skim (Primorsko-Achtarsk); – 1 samolot strategicznego rozpoznania radioelek- tronicznego Ił-20M; www.zbiam.pl Lotnictwo Aviation International 53 53 KOSMOS Waldemar Zwierzchlejski Trzechsetny załogowy lot kosmiczny 2 września 2015 r. z rosyjskiego kosmodromu Bajkonur została wystrzelona rakieta kosmiczna Sojuz-FG, która umieściła na orbicie załogowy statek kosmiczny Sojuz TMA-18M. Choć był to rutynowy lot do Mię- dzynarodowej Stacji Kosmicznej, jednak pewien fakt przykuł uwagę szerszej publiczności. Statystyki poka- zały bowiem, że właśnie w nim ludzie po raz trzechsetny osiągnęli orbitę okołoziemską. Jubileusz mogła uświetnić koncertem z orbity wspaniała brytyjska sopranistka Sarah Brightman, jednak kilka miesięcy wcześniej była zmuszona zrezygnować z przygotowań do wyprawy życia. Jak w tej zaplanowanej wiele miesięcy temu misji niemal do ostatniej chwili zmieniało się prawie wszystko, opowie niniejszy artykuł. Załoga Pierwsze informacje na temat możliwości udziału Sary Brightman w locie na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej pojawiły się w mediach wczesną jesienią 2012 r. po tym, jak latem pojawiła się ona w moskiewskim Instytucie Problemów Biologiczno- Medycznych (IBMP). Zajmuje się on m.in. oceną stanu zdrowia kandydatów na uczestników lotu kosmicznego (UKP), jak w Rosji ofi cjalnie nazywa się turystów. 18 lipca Brightman otrzymała decyzję Głównej Komisji Medycznej (GMK), dopuszczającą ją do szkolenia w Centrum Przygotowań Kosmo- nautów. Nieformalnie wiadomość ta pojawiła się w prasie już 22 sierpnia, jednak na ofi cjalne ogło- szenie porozumienia w tej sprawie musieliśmy po- czekać do 10 października. Wówczas to na wspól- nej konferencji prasowej Roskosmosu i fi rmy Space Adventures, która ma wyłączność na podpisywanie kontraktów z pretendentami do lotów turystycz- nych na ISS potwierdzono, że śpiewaczka zamierza wziąć udział w 10-dniowym locie na pokład ISS w 2015 r. Choć nie została przydzielona do żad- nego z czterech planowanych na ten rok statków Sojuz, faktyczna możliwość była tylko jedna. Otóż w tym czasie rozpoczęto przygotowania do pierwszego rocznego lotu na Międzynarodową Stację Kosmiczną z udziałem dwóch astronautów. Ponieważ gwarantowany okres eksploatacji statków Sojuz TMA niewiele przekracza pół roku jasne było, że właśnie w tym terminie – czyli w połowie misji – można będzie wysłać w kosmos turystkę. Dlacze- go? Bo skoro dwóch astronautów nie będzie wy- mienianych na nowych, to dwa miejsca w trzyoso- bowym Sojuzie pozostaną do obsadzenia. A zatem jasne było, że Brightman może udać się na ISS na pokładzie Sojuza TMA-18M, którego start plano- wany wówczas był na 30 września 2015 r. Wróćmy jednak do roku 2012. 26 listopada rosyjska Federal- Kosmodrom Bajkonur, montaż rakiety nośnej Sojuz-FG, koniec lipca 2015 r. 70 Lotnictwo Aviation International LISTOPAD 2015 KOSMOS z dużą dozą prawdopodobieństwa przypuszczać, że dowódcą Brightman będzie doświadczony, mający za sobą już dwa długotrwałe loty na pokładzie ISS Siergiej Wołkow. Pierwsze chmury nad lotem śpie- waczki pojawiły się, gdy 15 marca 2013 r. ówczesny szef FKA Władimir Popowkin oznajmił, że rosyjska i amerykańska agencje jeszcze nie ustaliły, czy eks- pedycja odwiedzinowa (tak Rosjanie nazywają lot, w którym nie dochodzi do wymiany załogi, Amery- kanie mówią o nim taxi fl ight) potrwa 10, czy też aż 30 dni. W tym drugim przypadku dwa dodatkowe miejsca zajęliby profesjonalni kosmonauci z Rosji bądź Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Jednak 6 maja Roskosmos potwierdził kontrakt ze Space Adventures oraz doprecyzował warunki – Bright- man może zostać zatwierdzona w składzie załogi pod warunkiem przejścia kolejnej komisji medycz- nej GMK bezpośrednio przed rozpoczęciem przy- gotowań, czyli nie wcześniej, niż w połowie 2014 r. W przypadku braku akceptacji, Space Adventures powinno odpowiednio wcześniej przedstawić kan- dydata rezerwowego. Oznaczało to, że agencje ko- smiczne porozumiały się co do 10-dniowego sche- matu lotu, a także, że wkrótce wyznaczyć trzeba Brytyjka Sarah Brightman – kosmiczna turystka, która nadal czeka na swoich sponsorów. na Agencja Kosmiczna (FKA, Roskosmos) i amery- kańska Narodowa Agencja Kosmosu i Aeronautyki (NASA) uzgodniły, że w rocznym locie udział wezmą Michaił Kornijenko i Scott Kelly, na ich dublerów zaś nominowano Siergieja Wołkowa i Jeff reya William- sa. Ich start na pokładzie Sojuza TMA-16M miał mieć miejsce w końcu marca 2015 r. Dublerzy (a właściwie pierwszy z nich), byli o tyle istotni, że zgodnie z rzadko zmienianymi za- sadami, stanowią oni załogę podstawową, która leci mniej więcej pół roku później. A zatem można było Dotychczas rakieta Sojuz-FG wykonała pięćdziesiąt jeden startów, wszystkie zakończone sukcesem. będzie trzeciego – czy raczej, zgodnie z hierarchią – drugiego członka załogi. Rzeczywiście, 28 sierpnia ESA ofi cjalnie przed- stawiła swego astronautę, który został desygnowa- ny do załogi. Był nim nowicjusz, Duńczyk Andreas Mogensen. A zatem około roku po pierwszych in- formacjach i na dwa lata przed planowanym star- tem, którego data, nawiasem mówiąc, została w li- stopadzie 2013 r. doprecyzowana na 4 październi- ka, wszystko wskazywało na to, że w kosmos uda się załoga Wołkow (dowódca), Mogensen (inżynier pokładowy) i Brightman (uczestniczka lotu kosmicz- nego). A jaką przewidziano rezerwę na wypadek choroby, bądź innego powodu, uniemożliwiającego lot któregoś z nich? Początkowo dublerem dowódcy miał być Alek- siej Owczynin, jednak 27 stycznia 2014 r. Komisja Międzyresortowa (MWK) do spraw kosmonautów rekomendowała w jego miejsce Olega Skripoczkę. Dublerem inżyniera pokładowego został mianowa- ny Francuz Thomas Pesquet, kolega Mogensena z tego samego naboru. W takich składach (na razie dwuosobowych) rozpoczęto przygotowania ogólne do lotu. A co z zastępcą Brightman? Na razie nie musiał, podobnie jak Brytyjka, roz- poczynać przygotowań, gdyż 27 lutego Roskosmos sprecyzował, że jej trening wystarczy rozpocząć nie później, niż pół roku przed planowanym startem, to jest w końcu marca 2015 r. Jednak nazwisko ewen- www.zbiam.pl Ostatni dzień sierpnia 2015 r., ustawianie rakiety nośnej Sojuz-FG na stanowisku startowym. Lotnictwo Aviation International 71 71 HISTORIA Henryk Czyżyk Wprowadzenie samolotów Su-22 do 3. Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego k y z c l a w o K ł e w a P : o t o f Samolot Su-22, to maszyna dla prawdziwych mężczyzn – mawiają piloci. W ubiegłym roku minęło trzy- dzieści lat od kiedy samoloty myśliwsko-bombowe Su-22 weszły do użytkowania w polskim lotnictwie wojskowym. Żołnierze z 21. Bazy Lotnictwa Taktycznego w Świdwinie, w której stacjonują dziś ostatnie maszyny tego typu w Polsce upamiętnili tę rocznicę piknikiem lotniczym, spotkaniem lotniczych pokoleń oraz konferencją naukową pod patronatem Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych oraz Politechniki Po- znańskiej, dotyczącą eksploatacji Su-22 w naszym lotnictwie. personel latający i techniczny 26. i 40. plm został przeszkolony na odrzutowe samoloty myśliwskie MiG-15 (UTI MiG-15), wprowadzone do wyposa- żenia w miejsce Jak-23. Zarządzeniem szefa SG WP nr 0329/Org. z 25 września 1953 r. w Świdwinie na lotnisku utworzono 7. dywizjon zabezpieczenia ślepego lądowania, który w 1954 r. włączono w skład 9. blt, a w 1957 r. rozformowano. W 1954 r. w Świdwinie powstał klucz holowniczy przekształ- cony w 1954 r. w 19. lotniczą eskadrę holowniczą, którą w 1958 r. przeniesiono do Słupska. W 1955 r. Węzeł Rad
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

LOTNICTWO AVIATION INTERNATIONAL - e-wydanie
Numer:
3/2015

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również: