Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00305 005046 14830173 na godz. na dobę w sumie
10 przykazań propagandy - ebook/pdf
10 przykazań propagandy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 232
Wydawca: Onepress Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-9561-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> controlling
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

To jest permanentna agitacja!

Propaganda nie jest dziełem szatana ani czarną magią. Jest raczej czymś w rodzaju „śmieciowego jedzenia” dla umysłu. Osoby, które ją stosują, niczym sprzedawcy hamburgerów wykorzystują fakt, że żyjemy w ciągłym pośpiechu, lubimy łatwe rozwiązania i bywamy zwyczajnie leniwi. Z wielką chęcią wyręczają nas w obowiązku myślenia... Zanim się zorientujemy, wyznajemy już pewne — nie do końca własne — poglądy i opinie.

Ta książka to miecz obosieczny. Z jednej strony pomaga zorganizować antypropagandową ochronę w życiu osobistym i zawodowym, a z drugiej — przeprowadzić skuteczny atak. To niezwykle praktyczna lektura dla myślących osób, które nie chcą dać się złapać w sidła PR-owców. Jeśli chcesz być świadomym konsumentem i dojrzałym użytkownikiem mediów, ta książka będzie dla Ciebie niewyczerpanym źródłem wartościowych wskazówek i przemyśleń na temat jednej z najbardziej dynamicznych sił ery informacyjnej.

Myśl i nie grzesz więcej wybieraniem drogi na mentalne skróty!
 

Brian Anse Patrick jest profesorem na wydziale komunikacji Uniwersytetu Toledo. Wcześniej zrobił doktorat z badań nad komunikacją na Uniwersytecie Michigan. Jest autorem Rise of the Anti-Media: In-Forming America’s Concealed Weapon Carry Movement oraz The National Rifle Association and the Media: The Motivating Force of Negative Coverage. Jest też znanym amerykańskim ekspertem w dziedzinie kultury posiadania i używania broni palnej, a także specjalistą od historii i technik propagandy.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tytuł oryginału: The Ten Commandments of Propaganda Tłumaczenie: Joanna Sugiero Projekt okładki: Jan Paluch ISBN: 978-83-246-9558-4 Copyright © 2012 by Brian Anse Patrick/Goatpower Publishing. All rights reserved. No part of this book may be reproducer or utilised in any form or by any means (whether electronic or mechanical), including photocopying, recording or by any information storage and retrieval system, without permission in writing from the publisher. Polish edition copyright © 2015 by Helion S.A. All rights reserved. All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage retrieval system, without permission from the Publisher. Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Materiały graficzne na okładce zostały wykorzystane za zgodą Shutterstock Images LLC. Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://onepress.pl/user/opinie/10przy Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydawnictwo HELION ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63 e-mail: onepress@onepress.pl WWW: http://onepress.pl (księgarnia internetowa, katalog książek) Printed in Poland. • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność R Spis tre(cid:258)ci Wst(cid:218)p ..................................................................................................7 Propaganda jako sytuacja ..............................................................................11 Trzy fale propagandy .....................................................................................14 Druga fala ........................................................................................................16 Trzecia fala ......................................................................................................22 Wszechobecno(cid:258)(cid:202) propagandy .......................................................................23 Prawda, nieprawda, propagandy(cid:258)ci i dobro publiczne ...............................27 Rozdzia(cid:239) 1. Przykazanie pierwsze: kontroluj przep(cid:239)yw informacji ........................................................33 Propagandysta jako (cid:283)ród(cid:239)o informacji .........................................................34 Eliminacja .......................................................................................................38 Biurokracja i kontrola informacji .................................................................45 Formaty komunikacji ....................................................................................48 Rozdzia(cid:239) 2. Przykazanie drugie: mów o warto(cid:258)ciach i przekonaniach wyznawanych przez odbiorców ..........................53 Badania i pomiary ..........................................................................................62 3 Kup książkęPoleć książkę 4 10 PRZYKAZA(cid:148) PROPAGANDY Rozdzia(cid:239) 3. Przykazanie trzecie: ujednoznaczniaj .........................67 Interpretacja znaczenia .................................................................................69 Definiowanie i nazywanie .............................................................................76 Propaganda po(cid:239)(cid:200)czona z agitacj(cid:200) ..................................................................78 Komiksy i kosmologia ..................................................................................81 Historie i paradygmaty ..................................................................................85 Scjentyzm i post(cid:218)p .........................................................................................85 Obraz, grafika, film i dokuganda .................................................................87 Rozdzia(cid:239) 4. Przykazanie czwarte: wykorzystaj presj(cid:218) grupy do kszta(cid:239)towania horyzontalnych przekona(cid:241) i zachowa(cid:241) odbiorców ...................................................95 Ustawione komisje i pseudodemokracja ...................................................107 Naganiacze i kozy Judasza ..........................................................................110 Ersatz, wikariusz i grupy wirtualne ...........................................................110 Rozdzia(cid:239) 5. Przykazanie pi(cid:200)te: penetruj poznawczo ...................115 Nowo(cid:258)(cid:202) ..........................................................................................................117 Humor ...........................................................................................................120 Powtarzanie i prostota .................................................................................120 (cid:165)rodki leksykalne .........................................................................................122 Widoczno(cid:258)(cid:202)/zainteresowanie ......................................................................127 Techniki gnostyczne ...................................................................................128 Rozdzia(cid:239) 6. Przykazanie szóste: oddal propagand(cid:218) od jej (cid:283)ród(cid:239)a .....................................................133 Zespo(cid:239)y eksperckie, fundacje i programy badawcze ................................140 Rozdzia(cid:239) 7. Przykazanie siódme: dostosuj si(cid:218) do potrzeb i nawyków informacyjnych ........................................143 Grupy interesów ...........................................................................................145 Rozdzia(cid:239) 8. Przykazanie ósme: zaspokajaj potrzeby psychologiczne, duchowe i spo(cid:239)eczne ...........................149 To(cid:285)samo(cid:258)(cid:202), ego i w(cid:239)adza .............................................................................153 Konsumpcjonizm ........................................................................................158 Znaczenie, rutyna i rytua(cid:239) ...........................................................................160 Przynale(cid:285)no(cid:258)(cid:202) ...............................................................................................162 Kup książkęPoleć książkę Spis tre(cid:258)ci 5 Rozdzia(cid:239) 9. Przykazanie dziewi(cid:200)te: personalizuj i dehumanizuj zgodnie z zapotrzebowaniem ...............................165 Personalizacja pozytywna i negatywna ......................................................166 U(cid:285)ycie dysfemizmów i eufemizmów do personalizacji ............................169 Biurokratyczna forma bezosobowa ............................................................171 Rozdzia(cid:239) 10. Przykazanie dziesi(cid:200)te: dozuj prawd(cid:218), fakty, logik(cid:218) i nauk(cid:218) .......................................................................183 Zabawa w konsultanta .................................................................................189 Subpropaganda i prepropaganda ................................................................190 Biurokratyczna logika, prawda i pi(cid:218)kno ....................................................193 Zabawa w ocenianie .....................................................................................195 Abrakadabra, magiczne my(cid:258)lenie i edukacja kultu cargo ........................196 Rozdzia(cid:239) 11. Przykazanie jedenaste: pokazuj, (cid:285)e post(cid:218)pujesz etycznie (i nie daj si(cid:218) z(cid:239)apa(cid:202)) ................................201 Etyka zabawy w nazywanie .........................................................................201 Etos wszechmog(cid:200)cego ..................................................................................207 Wewn(cid:218)trzna kolonizacja .............................................................................212 Projektowanie etosu otwarto(cid:258)ci ..................................................................215 Dodatek A. Definicje propagandy ................................................221 Dodatek B. Koszmar wojny ..........................................................225 Dodatek C. Ton antyniemieckiej propagandy podczas I wojny (cid:258)wiatowej ............................................................227 Dodatek D. Jedno j(cid:200)dro Hitlera i inne sukcesy propagandy ......229 Podzi(cid:218)kowania ...............................................................................232 Kup książkęPoleć książkę 6 10 PRZYKAZA(cid:148) PROPAGANDY Kup książkęPoleć książkę Rozdzia(cid:239) 10. Przykazanie dziesi(cid:200)te: dozuj prawd(cid:218), fakty, logik(cid:218) i nauk(cid:218) W dzisiejszej erze mi(cid:239)o(cid:258)ników faktów cz(cid:218)sto s(cid:239)yszymy (cid:285)(cid:200)danie „udowodnij mi to”. Prawie ka(cid:285)dy uwa(cid:285)a, (cid:285)e posiada umiej(cid:218)tno(cid:258)(cid:202) krytycznego, analitycznego my(cid:258)lenia i jest m(cid:200)drzejszy ni(cid:285) wi(cid:218)k- szo(cid:258)(cid:202) ludzi. Tutaj rz(cid:200)dzi paradygmat naukowego, wymiernego, pragma- tycznego realizmu. Nawet osoby g(cid:239)(cid:218)boko wierz(cid:200)ce najpierw wo(cid:239)aj(cid:200) lekarza, a dopiero potem modl(cid:200) si(cid:218) do Boga. Dzisiejsza popkultura wyra(cid:283)nie poka- zuje, który z tych dwóch paradygmatów jest silniejszy. Scjentyzm, definiowany jako naiwna, absolutystyczna wiara w nauk(cid:218), znacz(cid:200)co u(cid:239)atwi(cid:239) prac(cid:218) propagandystom, prowadz(cid:200)c do stworzenia wy(cid:285)szej absolutnej rzeczywisto(cid:258)ci, do której trudno jest si(cid:218) odwo(cid:239)ywa(cid:202) za pomoc(cid:200) zdrowego rozs(cid:200)dku, a jeszcze trudniej przy u(cid:285)yciu zwyk(cid:239)ej wiary i trady- cyjnych cnót. Ta wy(cid:285)sza rzeczywisto(cid:258)(cid:202) jest wci(cid:200)(cid:285) odkrywana i udoskonalana — to swoisty meta(cid:258)wiat niepodwa(cid:285)alnych naukowych faktów. Oczywi(cid:258)cie ludzie cz(cid:218)sto przypisuj(cid:200) nauce ostateczne odpowiedzi (jak równie(cid:285) te bardziej przyziemne), które tak naprawd(cid:218) wcale nie zosta(cid:239)y naukowo po- twierdzone. Czy poznamy kiedy(cid:258) zadowalaj(cid:200)ce naukowe wyja(cid:258)nienie takich zjawisk jak przyjemna kolacja ze starymi przyjació(cid:239)mi, czytanie dobrej 183 Kup książkęPoleć książkę 184 10 PRZYKAZA(cid:148) PROPAGANDY ksi(cid:200)(cid:285)ki albo po prostu mi(cid:239)o sp(cid:218)dzone popo(cid:239)udnie? Jednak wspó(cid:239)cze(cid:258)ni ludzie oczekuj(cid:200) tego od nauki. Kiedy(cid:258) by(cid:239)em (cid:258)wiadkiem, jak student college’u podczas dyskusji na zaj(cid:218)ciach zaproponowa(cid:239): „A mo(cid:285)e po pro- stu zapytamy komputer?”. Nauka zast(cid:200)pi(cid:239)a magi(cid:218), chowaj(cid:200)c religi(cid:218) do schowka na miot(cid:239)y, tak aby móc j(cid:200) przywo(cid:239)a(cid:202), gdy zrobi si(cid:218) naprawd(cid:218) du(cid:285)y ba(cid:239)agan i kto(cid:258) b(cid:218)dzie musia(cid:239) go posprz(cid:200)ta(cid:202). Wielu ludzi oczekuje, (cid:285)e nauka powie im dok(cid:239)adnie, co by(cid:239)o, jest i b(cid:218)- dzie — podobn(cid:200) rol(cid:218) pe(cid:239)ni(cid:239)a kiedy(cid:258) religia. Nauka nas zbawi. Faktycznie, sprawdzi(cid:239)a si(cid:218) w wielu dziedzinach, poprawiaj(cid:200)c w znacz(cid:200)cy sposób stan- dard naszego (cid:285)ycia — na przyk(cid:239)ad w medycynie, rolnictwie i in(cid:285)ynierii. Jednak tam, gdzie rzetelni i rozwa(cid:285)ni naukowcy boj(cid:200) si(cid:218) stawia(cid:202) kroki (albo st(cid:200)paj(cid:200) z wielkimi obawami), propagandy(cid:258)ci znajduj(cid:200) szerokie pole do popisu, przedstawiaj(cid:200)c naukowe wyja(cid:258)nienia okre(cid:258)lonych zjawisk w taki sposób, aby by(cid:239)y one korzystne dla reprezentowanych przez nich spraw i organizacji. Wszystko, co brzmi cho(cid:202) troch(cid:218) naukowo, pomaga wyja(cid:258)ni(cid:202) lub uspra- wiedliwi(cid:202) ró(cid:285)ne zagadnienia. O(cid:258)miu na dziesi(cid:218)ciu lekarzy twierdzi, (cid:285)e powiniene(cid:258) zastosowa(cid:202) ten (cid:258)rodek. Badanie przeprowadzone na losowej grupie osób pomog(cid:239)o znale(cid:283)(cid:202) powi(cid:200)zanie mi(cid:218)dzy d(cid:239)ugo(cid:258)ci(cid:200) (cid:285)ycia a aktyw- no(cid:258)ci(cid:200) sportow(cid:200). Badania opublikowane w czasopi(cid:258)mie medycznym wy- kaza(cid:239)y, (cid:285)e w(cid:239)a(cid:258)ciciele broni palnej cz(cid:218)(cid:258)ciej padaj(cid:200) ofiar(cid:200) zabójstw ni(cid:285) ci, którzy takiej broni nie posiadaj(cid:200). Jeden z sze(cid:258)(cid:202)dziesi(cid:218)ciu slajdów PowerPointa wykorzystanych przez konsultantów w prezentacji przedstawia odsetek studentów kontynuuj(cid:200)cych rozpocz(cid:218)te kursy — oczywi(cid:258)cie wykres idzie w gór(cid:218), co zawdzi(cid:218)czamy nowej inicjatywie w(cid:239)adz uczelni. I prosz(cid:218), mamy nauk(cid:218). Propaganda jest pozytywnie powi(cid:200)zana z nauk(cid:200). A to wielu oso- bom wystarcza. Czasami mówi(cid:200) o „(cid:258)mieciowej nauce” albo „pseudonauce”, ale zwykle robi(cid:200) to tylko wtedy, gdy nie zgadzaj(cid:200) si(cid:218) z jak(cid:200)(cid:258) opini(cid:200). Jak mo(cid:285)na walczy(cid:202) z nauk(cid:200) za pomoc(cid:200) jeszcze lepszej, nowszej nauki? Nawet kreacjoni(cid:258)ci odpieraj(cid:200) ataki ewolucjonistów, odwo(cid:239)uj(cid:200)c si(cid:218) do opinii w(cid:239)a- snych naukowców. Ka(cid:285)dy, kto kiedykolwiek bra(cid:239) udzia(cid:239) w wyk(cid:239)adach z metodologii ba- da(cid:241), na których mówiono o zwi(cid:200)zkach przyczynowo-skutkowych, wie, (cid:285)e naukowe konkluzje s(cid:200) okre(cid:258)lane za pomoc(cid:200) bardziej odpowiedniej nazwy (cid:650) „wnioskowanie” (cid:650) zw(cid:239)aszcza w naukach spo(cid:239)ecznych i behawioral- nych, gdzie cz(cid:218)sto niemo(cid:285)liwe jest odizolowanie warunków eksperymentu od wp(cid:239)ywu zmiennych, które mog(cid:200) zafa(cid:239)szowa(cid:202) jego wyniki1. Takie wnio- skowania przyczynowo-skutkowe s(cid:200) zazwyczaj do(cid:258)(cid:202) ograniczone i uza- 1 Rzeczywisto(cid:258)(cid:202) jest najbardziej myl(cid:200)c(cid:200) zmienn(cid:200) ze wszystkich. Kup książkęPoleć książkę Przykazanie dziesi(cid:200)te: dozuj prawd(cid:218), fakty, logik(cid:218) i nauk(cid:218) 185 le(cid:285)nione od wielu warunków, które wp(cid:239)ywaj(cid:200) na jako(cid:258)(cid:202) pomiarów i wia- rygodno(cid:258)(cid:202) wyników. Do tego dochodz(cid:200) jeszcze wyzwania zwi(cid:200)zane z trafno- (cid:258)ci(cid:200) wnioskowania przeprowadzonego przez autora eksperymentu. Naj- wa(cid:285)niejsze jest to, (cid:285)eby potwierdzi(cid:202) podstawowe statystyczne za(cid:239)o(cid:285)enia. Aby zrozumie(cid:202) poszczególne ograniczenia, trzeba pozna(cid:202) metodyk(cid:218) przepro- wadzania bada(cid:241) i dok(cid:239)adnie je zanalizowa(cid:202). Jest to bardzo nu(cid:285)(cid:200)ce zadanie, zwa(cid:285)ywszy na to, w jak(cid:200) metodologiczn(cid:200) i lingwistyczn(cid:200) bro(cid:241) s(cid:200) uzbrojeni ich autorzy. Problemy ze zrozumieniem wynikaj(cid:200) równie(cid:285) z tego, (cid:285)e takie badania s(cid:200) zazwyczaj prezentowane w specjalistycznych, fachowych i aka- demickich wydawnictwach, które cz(cid:218)sto s(cid:200) pisane trudnym j(cid:218)zykiem. Oso- bi(cid:258)cie szczerze w(cid:200)tpi(cid:218) w to, (cid:285)e wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) profesorów, którzy ch(cid:218)tnie rozpo- wszechniaj(cid:200) tak(cid:200) empiryczn(cid:200) wiedz(cid:218), faktycznie czyta bran(cid:285)owe czasopisma. Wydawnictwa po(cid:258)wi(cid:218)cone komunikacji s(cid:200) na przyk(cid:239)ad równie niezrozu- mia(cid:239)e co nieinteresuj(cid:200)ce, a mimo to wielu profesorów je prenumeruje i stawia w rz(cid:200)dku na pó(cid:239)kach w swoich gabinetach. Trudno powiedzie(cid:202), kogo ma to przekona(cid:202) o ich bogatej wiedzy: odwiedzaj(cid:200)cych czy ich sa- mych2. Tak zwani „normalni ludzie”, którzy maj(cid:200) za ma(cid:239)o czasu, energii, zainteresowania i (cid:258)rodków, (cid:285)eby przeprowadzi(cid:202) w(cid:239)asne naukowe docho- dzenie, musz(cid:200) polega(cid:202) na opiniach innych — po(cid:258)redników informacyjnych, którzy, jak si(cid:218) akurat sk(cid:239)ada, s(cid:200) dziennikarzami albo propagandystami. Nie ulega w(cid:200)tpliwo(cid:258)ci, (cid:285)e dziennikarze zdobywaj(cid:200) wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) swoich ofi- cjalnych informacji w(cid:239)a(cid:258)nie od propagandystów. Zazwyczaj, gdy kto(cid:258) s(cid:239)y- szy o jakim(cid:258) odkryciu naukowym, jest to rezultat dzia(cid:239)a(cid:241) specjalisty od PR, który napisa(cid:239) notk(cid:218) prasow(cid:200) albo nagra(cid:239) film do u(cid:285)ytku stacji telewi- zyjnych, aby wypromowa(cid:202) swoj(cid:200) organizacj(cid:218). Gdy spróbujemy potraktowa(cid:202) wyniki bada(cid:241) naukowych jak ogólne zasady, przekonamy si(cid:218), (cid:285)e s(cid:200) to tylko pó(cid:239)prawdy albo nawet (cid:202)wier(cid:202)prawdy. Wynika to z tego, (cid:285)e ka(cid:285)de badanie jest przeprowadzane w okre(cid:258)lonych warunkach narzuconych przez jego autora. Je(cid:258)li jego wyniki zostan(cid:200) wyj(cid:218)te z tego sztucznego kontekstu, mog(cid:200) nie wytrzyma(cid:202) konfrontacji z rzeczy- wisto(cid:258)ci(cid:200). 2 G(cid:239)ównym pozornym celem wydawania tych specjalistycznych czasopism jest szerzenie wiedzy na temat nowych bada(cid:241) lub odkry(cid:202). Jednak g(cid:239)ównym faktycznym celem, przynajmniej w wi(cid:218)kszo(cid:258)ci przypadków, jest konieczno(cid:258)(cid:202) wydania okre(cid:258)lonej liczby w(cid:239)asnych publikacji, aby uzyska(cid:202) tytu(cid:239) naukowy — a tak(cid:285)e promocja. Nie zrozum mnie (cid:283)le. Jestem jak najbardziej za tym, (cid:285)eby przyznawa(cid:202) wysokie tytu(cid:239)y naukowe wykwalifikowanym specjalistom, ponie- wa(cid:285) jest to jedyna rzecz, która chroni prawdziw(cid:200) nauk(cid:218) przed ekscesami i na- g(cid:239)ymi zachciankami w(cid:239)adzy. Chc(cid:218) tylko zauwa(cid:285)y(cid:202), (cid:285)e w tym obszarze cz(cid:218)sto dochodzi do fa(cid:239)szerstw i nadu(cid:285)y(cid:202). Kup książkęPoleć książkę 186 10 PRZYKAZA(cid:148) PROPAGANDY Innym czynnikiem, który zwi(cid:218)ksza moc propagandy naukowej, jest absurdalne twierdzenie, (cid:285)e ludzie w swoim zachowaniu kieruj(cid:200) si(cid:218) racjo- nalno(cid:258)ci(cid:200). Nikt nie odpowiedzia(cid:239) jeszcze na pytanie, czy ludzie podej- muj(cid:200) decyzje w sposób przemy(cid:258)lany, czy racjonalizuj(cid:200) je dopiero po ich podj(cid:218)ciu. Sprytny propagandysta powiedzia(cid:239)by, (cid:285)e ludzie znajduj(cid:200) racjo- nalne wyja(cid:258)nienia dla rzeczy, które ju(cid:285) zrobili albo w które ju(cid:285) uwierzyli. Psychoanalitycy i psychologowie behawioralni po ponad stu latach bada(cid:241) i studiów przypadków wiedz(cid:200) ju(cid:285), (cid:285)e ludzie ch(cid:218)tniej dokonuj(cid:200) racjonali- zacji ni(cid:285) zwierz(cid:218)ta. Wed(cid:239)ug opinii Henry’ego Adamsa, wnuka ameryka(cid:241)- skiego prezydenta Adamsa, ludzie uciekaj(cid:200) si(cid:218) do rozs(cid:200)dku tylko wtedy, gdy nie otrzymali odpowiedniego szkolenia3. Ogólnie rzecz bior(cid:200)c, ludzie odwo(cid:239)uj(cid:200) si(cid:218) do rozs(cid:200)dku z konieczno(cid:258)ci — gdy musz(cid:200) w jaki(cid:258) sposób wyja(cid:258)ni(cid:202) natur(cid:218) (cid:258)wiata i swoj(cid:200) nisk(cid:200) lub wy- sok(cid:200) pozycj(cid:218) w spo(cid:239)ecze(cid:241)stwie, a tak(cid:285)e wtedy, gdy musz(cid:200) jako(cid:258) obroni(cid:202) swoje ego (co si(cid:218) dzieje bardzo cz(cid:218)sto). Ludzie potrzebuj(cid:200) i szukaj(cid:200) t(cid:239)u- macze(cid:241), które wyja(cid:258)ni(cid:200) im, kim si(cid:218) stali, co zrobili, co chc(cid:200) zrobi(cid:202) albo czego nie mog(cid:200) zrobi(cid:202). To wszystko daje im propaganda, zawsze ch(cid:218)tna do podawania gotowych wyja(cid:258)nie(cid:241) — oczywi(cid:258)cie tylko takich, które b(cid:218)d(cid:200) zgodne z jej lini(cid:200). Powszechnie wiadomo, (cid:285)e ludzie szukaj(cid:200) specjalistycz- nych i szczegó(cid:239)owych informacji na temat drogich produktów, takich jak samochody, dopiero po ich zakupie, a nie przed nim. Techniczne fakty zazwyczaj nie kszta(cid:239)tuj(cid:200) okre(cid:258)lonych zachowa(cid:241), lecz pomagaj(cid:200) w ich wy- ja(cid:258)nieniu. Sze(cid:258)(cid:202)dziesi(cid:218)cioletni m(cid:218)(cid:285)czyzna nie kupuje czerwonego samo- chodu sportowego ze wzgl(cid:218)du na jego wa(cid:239)ki rozrz(cid:200)du, cho(cid:202)by nie wiem jak wspania(cid:239)e by(cid:239)y. Klasyczne przyk(cid:239)ady bada(cid:241) z dziedziny perswazji be- hawioralnej obejmuj(cid:200) takie teorie jak dysonans poznawczy, równowaga i kon- sekwencja, wed(cid:239)ug których zmiana postawy (wyra(cid:285)anych opinii) jest sposo- bem na racjonalizowanie wcze(cid:258)niejszych zachowa(cid:241). Je(cid:258)li kto(cid:258) na przyk(cid:239)ad zostanie wmanewrowany w jak(cid:200)(cid:258) akcj(cid:218) publiczn(cid:200), nawet niewielk(cid:200), auto- matycznie zmieni swoj(cid:200) postaw(cid:218) w kierunku sugerowanym przez t(cid:218) akcj(cid:218), poniewa(cid:285) b(cid:218)dzie chcia(cid:239) racjonalnie uzasadni(cid:202) swoje zachowanie sobie i in- nym4. Z regu(cid:239)y fakty nie wp(cid:239)ywaj(cid:200) na nasze decyzje i dzia(cid:239)ania, lecz sta- 3 Zobacz jego p(cid:239)aczliw(cid:200), ale jednocze(cid:258)nie dowcipnie intelektualn(cid:200) auto- biografi(cid:218) The Education of Henry Adams — jest ona dost(cid:218)pna w internecie za darmo. 4 Takie my(cid:258)lenie przy(cid:258)wieca(cid:239)o zwolennikom komunistycznej indoktrynacji, którzy zmuszali ludzi do dokonywania publicznych spowiedzi, nara(cid:285)aj(cid:200)c ich w ten sposób na spo(cid:239)eczn(cid:200) krytyk(cid:218). Na przyk(cid:239)ad je(cid:241)cy ameryka(cid:241)scy podczas wojny korea(cid:241)skiej byli zach(cid:218)cani do pisania i odczytywania przed innymi je(cid:241)- Kup książkęPoleć książkę Przykazanie dziesi(cid:200)te: dozuj prawd(cid:218), fakty, logik(cid:218) i nauk(cid:218) 187 nowi(cid:200) usprawiedliwienie tego, co ju(cid:285) zrobili(cid:258)my. Zasada ta sprawdza si(cid:218) zarówno na poziomie organizacyjnym, jak i indywidualnym5. Zatem propagandy(cid:258)ci masowo produkuj(cid:200) fakty, dane, informacje, ba- dania, analizy, oceny, sonda(cid:285)e, filmy dokumentalne, raporty i logiczne argumenty, pami(cid:218)taj(cid:200)c o innej sprawdzonej zasadzie propagandy, która mówi, (cid:285)e przy du(cid:285)ej ilo(cid:258)ci danych odbiorca czuje si(cid:218) przyt(cid:239)oczony, a nie dobrze poinformowany. Wiele aspektów pracy specjalistów od public re- lations sprowadza si(cid:218) do zbierania i dostarczania „faktów”, cz(cid:218)sto starannie wyselekcjonowanych, w formie komunikatów i teczek prasowych b(cid:200)d(cid:283) stron internetowych. W niektórych agencjach reklamowych podstaw(cid:200) do wszelkich dzia(cid:239)a(cid:241) s(cid:200) wa(cid:285)ne fakty — tak by(cid:239)o na przyk(cid:239)ad u Davida Ogilvy’ego, cho(cid:202) przed nim byli jeszcze inni6. Kto jest w stanie oceni(cid:202) ty- si(cid:200)c faktów (lub pseudofaktów), których (cid:283)ród(cid:239)a budz(cid:200) w(cid:200)tpliwo(cid:258)ci albo nie s(cid:200) do ko(cid:241)ca znane? To wymaga skoncentrowanego wysi(cid:239)ku daleko wy- kraczaj(cid:200)cego poza indywidualne normy i reakcji na poziomie organizacyj- nym. Je(cid:258)li za(cid:258) chodzi o pojedyncze jednostki, Jacques Ellul zauwa(cid:285)y(cid:239), (cid:285)e du(cid:285)a liczba faktów pozostawia po sobie nieokre(cid:258)lone wra(cid:285)enie: „O tak, globalne ocieplenie to powa(cid:285)ny problem”. Jest jeszcze jeden wa(cid:285)ny czynnik, który sprawia, (cid:285)e propaganda scjen- tystyczna ma tak du(cid:285)(cid:200) moc. Ludzie zazwyczaj my(cid:258)l(cid:200), (cid:285)e propaganda to k(cid:239)amstwa. To b(cid:239)(cid:218)dne my(cid:258)lenie u(cid:239)atwia prac(cid:218) propagandystom, poniewa(cid:285) stwierdzenie to jest bardzo dalekie od prawdy. Ludzie s(cid:200)dz(cid:200), (cid:285)e propaganda musi z daleka (cid:258)mierdzie(cid:202) k(cid:239)amstwem albo odwo(cid:239)ywa(cid:202) si(cid:218) do ich podsta- wowych emocji, dlatego zupe(cid:239)nie nie kojarz(cid:200) masowego zalewu faktów w(cid:239)a(cid:258)nie z ni(cid:200). Mimo (cid:285)e propagandysta umie starannie wybra(cid:202) kilka prawd, (cid:285)eby stworzy(cid:202) z nich wielkie lub ma(cid:239)e k(cid:239)amstwo (i nieraz tak robi), kluczowe has(cid:239)a propagandowe s(cid:200) interpretacjami znaczenia danych, do- wodów i faktów — a te, (cid:258)ci(cid:258)le rzecz bior(cid:200)c, wykraczaj(cid:200) poza surowe fakty i tworz(cid:200) co(cid:258), co Arystoteles nazywa(cid:239) artystyczn(cid:200) perswazj(cid:200), przypominaj(cid:200)- c(cid:200) rysowanie obrazka poprzez (cid:239)(cid:200)czenie kropek, z których ka(cid:285)da odpowiada okre(cid:258)lonej pojedynczej informacji. Propagandysta jednak nie wspomina o tym, (cid:285)e dla dowolnego zbioru faktów mo(cid:285)e istnie(cid:202) wiele innych sposo- cami i stra(cid:285)nikami obozu esejów krytykuj(cid:200)cych warunki spo(cid:239)eczne panuj(cid:200)ce w Ameryce (cid:650) w zamian za jedzenie. Pobocznym skutkiem tych dzia(cid:239)a(cid:241) by(cid:239)a delikatna zmiana postawy w kierunku krytycznego, rewolucyjnego my(cid:258)lenia. 5 Innym ciekawym spostrze(cid:285)eniem dotycz(cid:200)cym perswazji jest to, (cid:285)e ludzie s(cid:200) gotowi wpu(cid:258)ci(cid:202) kogo(cid:258) do kolejki albo pozwoli(cid:202) mu na inny wyst(cid:218)pek, je(cid:258)li najpierw wyjawi on powód swojego zachowania — nawet je(cid:258)li ten powód b(cid:218)dzie sprzeczny z logik(cid:200). 6 Ogilvy o reklamie (EMKA, Warszawa 2008). Kup książkęPoleć książkę 188 10 PRZYKAZA(cid:148) PROPAGANDY bów (cid:239)(cid:200)czenia tych samych kropek. Zasadniczo propaganda jest oparta na prawdzie, ale wybranej w bardzo selektywny sposób. Propagandy(cid:258)ci uni- kaj(cid:200) jasnych odpowiedzi. Tendencyjnie wybieraj(cid:200) informacje i je definiuj(cid:200) — cho(cid:202) cz(cid:218)(cid:258)ciej rezygnuj(cid:200) z definiowania, poniewa(cid:285) wol(cid:200), (cid:285)eby odbiorcy sami nadali odpowiednie znaczenie temu, co s(cid:239)ysz(cid:200) (na przyk(cid:239)ad decy- duj(cid:200)c, co dla nich oznacza s(cid:239)owo „zmiany”). Ignoruj(cid:200) to, co jest dla nich niewygodne, chyba (cid:285)e nie da si(cid:218) tego zignorowa(cid:202) — w takich sytuacjach atakuj(cid:200) niewygodne fakty innymi. Podstawowe za(cid:239)o(cid:285)enie wspó(cid:239)czesnej ameryka(cid:241)skiej edukacji i bran(cid:285)y PR jest to, (cid:285)e je(cid:258)li ludzie otrzymaj(cid:200) w(cid:239)a(cid:258)ci- we informacje, dokonaj(cid:200) w(cid:239)a(cid:258)ciwych wyborów. Specjali(cid:258)ci od PR zasypuj(cid:200) odbiorców informacjami. Daj(cid:200) im tyle faktów, ile ci s(cid:200) w stanie strawi(cid:202) — jest to intelektualny odpowiednik promocji stosowanej przez niektóre re- stauracje, polegaj(cid:200)cej na tym, (cid:285)e za okre(cid:258)lon(cid:200) cen(cid:218) mo(cid:285)na je(cid:258)(cid:202) do woli. Administratorzy, którzy zajmuj(cid:200) si(cid:218) zarz(cid:200)dzaniem, cz(cid:218)sto traktuj(cid:200) pra- cowników umys(cid:239)owych jak s(cid:239)u(cid:285)(cid:200)cych, których zadaniem jest zdobywanie informacji. Ka(cid:285)dy mo(cid:285)e zatrudni(cid:202) socjologa albo statystyka. Co roku uczelnie wypuszczaj(cid:200) mnóstwo absolwentów tych kierunków. Dodatko- wo programy doktoranckie przyczyni(cid:239)y si(cid:218) do powstania nieszcz(cid:218)snego produktu ubocznego — niepe(cid:239)nych doktorantów, którzy robi(cid:200) wszystko, (cid:285)eby maksymalnie odwlec obron(cid:218). Administratorzy ch(cid:218)tnie ich wykorzy- stuj(cid:200) jako swoiste „gnomy danych”, zatrudniaj(cid:200)c ich do zbierania informa- cji, dokonywania oblicze(cid:241) statystycznych i analiz, przeprowadzania sonda(cid:285)y itd. Jednocze(cid:258)nie dbaj(cid:200) o to, (cid:285)eby przypadkiem za du(cid:285)o im nie zap(cid:239)aci(cid:202) za t(cid:218) prac(cid:218). Je(cid:258)li zostan(cid:200) odkryte nowe z(cid:239)o(cid:285)a danych, gnomy pos(cid:239)usznie pójd(cid:200) do kopalni i wykopi(cid:200) je w pó(cid:239)mroku centrów badawczych nauk spo(cid:239)ecznych. Nie walcz(cid:200) o swoje prawa. Nawet nie maj(cid:200) swoich zwi(cid:200)zków zawodowych. Administratorzy nie traktuj(cid:200) wydobytych tre(cid:258)ci z jakim(cid:258) szczególnym szacunkiem — im chodzi tylko o wygl(cid:200)d i efekt. Jeden zbiór danych jest tak samo dobry jak inny, je(cid:258)li dobrze spe(cid:239)nia swoj(cid:200) rol(cid:218) — wype(cid:239)nia luk(cid:218), daje potrzebne usprawiedliwienie, dowodzi zapotrzebowania na okre(cid:258)lone us(cid:239)ugi albo zawiera pozytywn(cid:200) ocen(cid:218) programu. Stypendia badawcze s(cid:200) niczym worki z piaskiem u(cid:285)ywane do budowy wa(cid:239)u przeciwpowodziowego: uk(cid:239)adaj je, jeden na drugim; zobacz, tutaj potrzebny jest jeszcze jeden wo- rek. Same fakty i pomys(cid:239)y (a tak(cid:285)e ludzie, którzy nimi (cid:285)yj(cid:200)) nie s(cid:200) istotne. Liczy si(cid:218) tylko to, (cid:285)eby by(cid:239)y przydatne. Administratorzy s(cid:200) pragmatyka- mi, podobnie jak propagandy(cid:258)ci — to dlatego Barbara Tuchman nazwa(cid:239)a propagand(cid:218) „nieszcz(cid:218)sn(cid:200) konieczno(cid:258)ci(cid:200)”7. 7 Wyra(cid:285)enie, którego u(cid:285)y(cid:239)a podczas dyskusji na temat nieodwracalnych b(cid:239)(cid:218)- dów (cid:258)wiatowej opinii publicznej (propagandy) w kontek(cid:258)cie tego, jak Niemcy Kup książkęPoleć książkę Przykazanie dziesi(cid:200)te: dozuj prawd(cid:218), fakty, logik(cid:218) i nauk(cid:218) 189 Zabawa w konsultanta Zapraszanie ekspertów z zewn(cid:200)trz, którzy usprawiedliwi(cid:200) okre(cid:258)lone pro- gramy administratorów, jest ulubion(cid:200) technik(cid:200) tych, którzy zawodowo zajmuj(cid:200) si(cid:218) wydawaniem cudzych pieni(cid:218)dzy. Im wi(cid:218)ksze wynagrodzenie, tym lepszy konsultant. Konsultant to swoisty g(cid:239)os z niebios, który ma t(cid:218) przewag(cid:218) nad innymi, (cid:285)e posiada ogromn(cid:200) wiedz(cid:218) i jest obiektywny w swo- jej ocenie, poniewa(cid:285) (cid:285)adne organizacje ani partie polityczne nie maj(cid:200) wp(cid:239)y- wu na jego opini(cid:218). W praktyce konsultanci cz(cid:218)sto oferuj(cid:200) ograniczony za- kres us(cid:239)ug obejmuj(cid:200)cy bardzo przewidywalne obszary specjalistycznej wiedzy. Ich pogl(cid:200)dy na poszczególne tematy s(cid:200) zazwyczaj znane, wi(cid:218)c admini- stratorzy mog(cid:200) bez trudu si(cid:218) domy(cid:258)li(cid:202), jakie informacje b(cid:218)dzie zawiera(cid:239) dany raport, jeszcze przed podpisaniem umowy z jego autorem. Czasami konsultant dostarcza swój raport w formie prezentacji PowerPointa, która jest jedynym wymiernym produktem (je(cid:258)li mo(cid:285)na u(cid:285)y(cid:202) tego s(cid:239)owa) kon- sultacji. Je(cid:285)eli raport konsultanta z jakiego(cid:258) powodu jest nieprzydatny dla administratorów, zostaje spalony lub zignorowany, a administratorzy za- trudniaj(cid:200) kolejnego specjalist(cid:218). Korzy(cid:258)ci, jakie odnosz(cid:200) administratorzy, wspó(cid:239)pracuj(cid:200)c z konsultantami, to przede wszystkim wiarygodno(cid:258)(cid:202), po- niewa(cid:285) ma(cid:239)o kto o(cid:258)mieli(cid:239)by si(cid:218) kwestionowa(cid:202) naukowe stwierdzenia spe- cjalistów w danej dziedzinie. Mo(cid:285)na zastosowa(cid:202) t(cid:218) metod(cid:218) do usprawie- dliwiania trudnych, niepopularnych dzia(cid:239)a(cid:241), takich jak redukcja etatów, reorganizacja, tworzenie nowych programów i przedsi(cid:218)wzi(cid:218)(cid:202) — zale(cid:285)nie od bie(cid:285)(cid:200)cych potrzeb. Wyrocznia nauki przemówi(cid:239)a i zosta(cid:239)a za to sowicie nagrodzona. Administratorzy mog(cid:200) wybiera(cid:202) konsultantów zgodnie z w(cid:239)a- snymi preferencjami albo zmienia(cid:202) ich tak d(cid:239)ugo, a(cid:285) dostan(cid:200) to, czego chc(cid:200). To dobry sposób na znajdowanie pracy dla kolegów. Administratorzy, którzy korzystaj(cid:200) z pomocy konsultantów, czuj(cid:200) si(cid:218) bardziej uprawnieni do podejmowania wewn(cid:218)trznych decyzji i bez trudu uchylaj(cid:200) si(cid:218) od winy, gdy co(cid:258) pójdzie nie tak: „To nie my, to raport konsultanta”. Z nauk(cid:200) nie wygrasz. naruszyli neutralno(cid:258)(cid:202) Belgii w 1914 roku. Barbara W. Tuchman, The Guns of August (MacMillan Company, New York 1962, s. 322). Kup książkęPoleć książkę 190 10 PRZYKAZA(cid:148) PROPAGANDY Subpropaganda i prepropaganda Zaplanowana kampania propagandowa cz(cid:218)sto zaczyna si(cid:218) od starannego przygotowania gruntu na d(cid:239)ugo przed przeprowadzeniem g(cid:239)ównego ude- rzenia. Je(cid:258)li ogólnym, d(cid:239)ugofalowym celem jest na przyk(cid:239)ad wypromowanie nowych przepisów dotycz(cid:200)cych ochrony (cid:258)rodowiska, to subpropaganda, stanowi(cid:200)ca pierwsz(cid:200), wst(cid:218)pn(cid:200) warstw(cid:218) propagandy, mo(cid:285)e polega(cid:202) na stwo- rzeniu albo od(cid:258)wie(cid:285)eniu naukowych informacji na ten temat i dostarcze- niu ich odpowiednim kana(cid:239)om medialnym, które obejmuj(cid:200) wydawnictwa edukacyjne i czasopisma naukowe. Fundowane s(cid:200) raporty i projekty na temat zagro(cid:285)onych gatunków, emisji szkodliwych substancji, powi(cid:218)ksza- nia obszarów zielonych w miastach czy stopnia zanieczyszczenia (cid:258)rodo- wiska, które nast(cid:218)pnie s(cid:200) intensywnie rozpowszechniane. Niektórzy na- zywaj(cid:200) to zwi(cid:218)kszaniem (cid:258)wiadomo(cid:258)ci. Przyk(cid:239)adem mog(cid:200) tu by(cid:202) badania przeprowadzone przez ameryka(cid:241)ski resort zdrowia publicznego na temat niezamierzonych konsekwencji posiadania broni palnej w celach obron- nych, wed(cid:239)ug których ju(cid:285) samo posiadanie pistoletu jest czynnikiem zwi(cid:218)kszaj(cid:200)cym ryzyko dokonania zabójstwa. Wyniki tych bada(cid:241) rozpo- wszechniono w kana(cid:239)ach mass mediów, a dopiero potem agencje rz(cid:200)dowe rozpocz(cid:218)(cid:239)y faktyczne prace nad przygotowaniem nowych przepisów do- tycz(cid:200)cych kontroli posiadania broni palnej, ostrzejszych ni(cid:285) te, które obowi(cid:200)zywa(cid:239)y dotychczas. Panuj(cid:200)ca dzi(cid:258) w Ameryce nagonka na hazardzi- stów prawdopodobnie spe(cid:239)nia ten sam cel. Wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) (je(cid:258)li nie wszystkie) finansowanych bada(cid:241) ma z góry okre(cid:258)lony cel. Przypadkowe badania nie pojawiaj(cid:200) si(cid:218) w mediach. Informacje maj(cid:200) konkretny cel, a nie s(cid:200) wyni- kiem spontanicznych dzia(cid:239)a(cid:241). Zabawa w badania ma podobne zasady jak zabawa w konsulting. Za- zwyczaj agencje oferuj(cid:200)ce sfinansowanie okre(cid:258)lonych bada(cid:241) dok(cid:239)adnie mówi(cid:200), jakich wyników oczekuj(cid:200). Je(cid:258)li dana firma lub organizacja nie b(cid:218)- dzie spe(cid:239)nia(cid:239)a ich oczekiwa(cid:241) (a takie oferty sprzeda(cid:285)y s(cid:200) zazwyczaj bardzo szczegó(cid:239)owe), to nie zostanie pozytywnie oceniona ani zaakceptowana. Sty- pendia federalne i stanowe s(cid:200) czasami „zaprogramowane”, co oznacza, (cid:285)e oferty sprzeda(cid:285)y s(cid:200) pisane dok(cid:239)adnie w taki sposób, aby mie(cid:202) pewno(cid:258)(cid:202), (cid:285)e zostan(cid:200) skierowane do wcze(cid:258)niej wybranej organizacji i przynios(cid:200) dok(cid:239)adnie takie rezultaty, jakich si(cid:218) oczekuje. Powodem, dla którego zespo(cid:239)y eks- pertów i intelektualistów, a tak(cid:285)e inne stowarzyszenia, maj(cid:200) swoje siedziby w pobli(cid:285)u Bia(cid:239)ego Domu, jest po cz(cid:218)(cid:258)ci to, (cid:285)e legislatorzy, przedstawiciele rz(cid:200)du i prywatne stowarzyszenia stworzyli scentralizowany, sponsorowany rynek wspieraj(cid:200)cy badania naukowe. Warto doda(cid:202), (cid:285)e cz(cid:218)stym wnioskiem Kup książkęPoleć książkę Przykazanie dziesi(cid:200)te: dozuj prawd(cid:218), fakty, logik(cid:218) i nauk(cid:218) 191 p(cid:239)yn(cid:200)cym z takich raportów jest to, (cid:285)e trzeba przeprowadzi(cid:202) jeszcze wi(cid:218)cej bada(cid:241). System sam si(cid:218) nakr(cid:218)ca. Artyku(cid:239)y prasowe to kolejny popularny sposób na prowadzenie scjen- tystycznej propagandy. Gdy w latach dziewi(cid:218)(cid:202)dziesi(cid:200)tych robi(cid:239)em analiz(cid:218) prezentowanych w pewnym elitarnym dzienniku tre(cid:258)ci dotycz(cid:200)cych grup interesów, przeczyta(cid:239)em w presti(cid:285)owym „New York Timesie” artyku(cid:239), którego autor zastanawia(cid:239) si(cid:218), czy nadszed(cid:239) czas, aby organizacje walcz(cid:200)ce o prawa cz(cid:239)owieka porzuci(cid:239)y polityk(cid:218) integracji i przyj(cid:218)(cid:239)y bardziej separaty- styczn(cid:200) postaw(cid:218) w stosunku do edukacji, tak aby czarni Amerykanie mieli wi(cid:218)ksze szanse na dobre wyniki w szko(cid:239)ach. Tydzie(cid:241) albo dwa tygodnie pó(cid:283)niej mia(cid:239)a si(cid:218) odby(cid:202) konwencja Krajowego Stowarzyszenia Post(cid:218)pu Ludzi Kolorowych. Jednym z tematów konwencji by(cid:239)o dok(cid:239)adnie to py- tanie. Zbieg okoliczno(cid:258)ci? Oczywi(cid:258)cie, (cid:285)e nie! Liderzy opinii (a dok(cid:239)adniej ich specjali(cid:258)ci od PR i ludzie, którzy pisz(cid:200) dla nich teksty) regularnie u(cid:285)y- waj(cid:200) podobnych (cid:258)rodków, podsuwaj(cid:200)c gazetom swoje artyku(cid:239)y i przemy- caj(cid:200)c „przemy(cid:258)lane” wnioski do popularnych mediów. Metody te s(cid:200) cz(cid:218)- sto u(cid:285)ywane w analizach politycznych, a tak(cid:285)e w próbach przepchni(cid:218)cia lub wyeliminowania okre(cid:258)lonych programów, w których trendy i fakty (znów u(cid:285)yte jako kropki, które, po(cid:239)(cid:200)czone ze sob(cid:200), tworz(cid:200) obraz wymy- (cid:258)lony przez jakiego(cid:258) politycznego eksperta) s(cid:200) u(cid:285)ywane do demonstrowania po(cid:285)(cid:200)danych lub niepo(cid:285)(cid:200)danych wersji rzeczywisto(cid:258)ci. W tworzeniu g(cid:218)stej atmosfery faktyczno(cid:258)ci cz(cid:218)sto s(cid:200) wykorzystywane specjalne komisje (cid:258)ledcze i ich opas(cid:239)e tomy raportów, których prawie nikt nie czyta. S(cid:200) one nast(cid:218)p- nie streszczane w notkach prasowych, dzi(cid:218)ki czemu pojawiaj(cid:200) si(cid:218) w wia- domo(cid:258)ciach. Inn(cid:200) popularn(cid:200) metod(cid:200) s(cid:200) ankiety i sonda(cid:285)e, które oceniaj(cid:200) zapotrzebowanie na okre(cid:258)lone us(cid:239)ugi spo(cid:239)eczne lub programy polityczne, na przyk(cid:239)ad: „67 procent Amerykanów chce lepszej opieki medycznej”. Wówczas przedstawiciel rz(cid:200)du odpowiedzialny za resort zdrowia zapo- wiada: „Spe(cid:239)nimy to (cid:285)(cid:200)danie”. Wyg(cid:239)aszaj(cid:200)c te s(cid:239)owa, zupe(cid:239)nie przypadkiem trzyma w r(cid:218)kach propozycj(cid:218) ustawy spisan(cid:200) na dwóch tysi(cid:200)cach stron, b(cid:218)d(cid:200)c(cid:200) rezultatem wspólnych prac konsultantów i centrów badawczych. Wyk(cid:239)adowcy akademiccy, profesorowie i naukowcy bardzo ch(cid:218)tnie ulegaj(cid:200) (cid:285)(cid:200)daniom propagandystów. Niewielkie dofinansowanie, szansa na awans spo(cid:239)eczny albo krótkotrwa(cid:239)a s(cid:239)awa cz(cid:218)sto wystarczaj(cid:200), (cid:285)eby skusi(cid:202) ich do wsparcia okre(cid:258)lonej inicjatywy. W 1914 roku grupa 93 prominent- nych niemieckich naukowców i wyk(cid:239)adowców akademickich podpisa(cid:239)a list w obronie naruszenia neutralno(cid:258)ci Belgii przez Kaisera, gdy Niemcy wys(cid:239)ali swoje wojska do tego kraju, aby stamt(cid:200)d przeprowadzi(cid:202) od dawna planowan(cid:200) napa(cid:258)(cid:202) na francusk(cid:200) armi(cid:218) i Brytyjski Korpus Ekspedycyjny. Kup książkęPoleć książkę 192 10 PRZYKAZA(cid:148) PROPAGANDY Niemcy, oburzeni tym, (cid:285)e nawet zwykli cywile do nich strzelali (co uwa- (cid:285)ali za niecywilizowane zachowanie), wzi(cid:218)li w niewol(cid:218) i zabili tysi(cid:200)ce za- k(cid:239)adników, kobiet i m(cid:218)(cid:285)czyzn, a tak(cid:285)e spalili ca(cid:239)e miasta. Po tym wszystkim byli zdenerwowani, a nawet zbulwersowani tym, (cid:285)e ludzie zamieszkuj(cid:200)cy okupowane strefy byli do nich wrogo nastawieni. Zszokowani opowiadali, (cid:285)e Belgijki wyd(cid:239)ubywa(cid:239)y oczy rannym niemieckim (cid:285)o(cid:239)nierzom. List pod- pisany przez intelektualistów mia(cid:239) potwierdza(cid:202) wp(cid:239)yw niemieckiej kultury na ucywilizowanie krajów s(cid:200)siaduj(cid:200)cych. W sowieckiej Rosji tak wa(cid:285)ne by(cid:239)o to, aby nauki biologiczne by(cid:239)y zgodne z oficjaln(cid:200) marksistowsko-leninowsk(cid:200) filozofi(cid:200) polityczn(cid:200), (cid:285)e rz(cid:200)d stworzy(cid:239) naukow(cid:200) szko(cid:239)(cid:218) my(cid:258)li, dzi(cid:258) znan(cid:200) jako (cid:239)ysenkizm, (cid:285)eby naukowcy mogli szuka(cid:202) dowodów (i oczywi(cid:258)cie je znajdowa(cid:202)) na to, co nazywano lamarkizmem. Mimo (cid:285)e na Zachodzie teoria ta by(cid:239)a dyskredytowana, la- markizm pasowa(cid:239) do za(cid:239)o(cid:285)e(cid:241) marksizmu, zgodnie z którym spo(cid:239)eczna ewolu- cja odbywa si(cid:218) poprzez rewolucyjn(cid:200) walk(cid:218) klasow(cid:200). Sam marksizm by(cid:239) wysoce naukowym pogl(cid:200)dem na histori(cid:218) spo(cid:239)eczn(cid:200), dlatego propaganda zosta(cid:239)a skierowana do ludzi, którzy uwa(cid:285)ali si(cid:218) za swego rodzaju intelek- tualistów i postrzegali histori(cid:218) jako rezultat pozornych „praw” dialektycz- nego ekonomicznego determinizmu — st(cid:200)d nieuchronne nadej(cid:258)cie komu- nizmu. Marksi(cid:258)ci nie mogli wi(cid:218)c tolerowa(cid:202) teorii ewolucji Darwina, czyli koncepcji mówi(cid:200)cej o tym, (cid:285)e przypadkowe mutacje prowadz(cid:200) do selekcji naturalnej, poniewa(cid:285) mechanizm ten móg(cid:239)by zaprowadzi(cid:202) naród rosyjski w inne miejsce ni(cid:285) w ramiona komunizmu8. Dzisiejsze straszenie globalnym ociepleniem ma sporo objawów „go- towanej” nauki. Wskazuje na to wiele reklam telewizyjnych nawi(cid:200)zuj(cid:200)cych do tego tematu. Globalne ocieplenie sta(cid:239)o si(cid:218) zbyt popularne. Starsi by(cid:202) mo(cid:285)e pami(cid:218)taj(cid:200), (cid:285)e 40 lat temu naukowcy straszyli, i(cid:285) zanieczyszczenie powietrza przyniesie ca(cid:239)emu (cid:258)wiatu globaln(cid:200) zim(cid:218). Dzisiaj mówimy o glo- balnym lecie. Nie mam poj(cid:218)cia, gdzie le(cid:285)y prawda, ale doradza(cid:239)bym przyj(cid:218)- cie postawy zdrowego sceptycyzmu wobec wszystkich wypowiedzi na- ukowców wspieraj(cid:200)cych dzia(cid:239)ania administracji rz(cid:200)dowej w tak oczywisty i nachalny sposób jak formu(cid:239)owanie teorii na temat globalnego ocieplenia. 8 Zgodnie z koncepcj(cid:200) lamarkizmu ewolucja by(cid:239)a rezultatem tego, (cid:285)e ka(cid:285)de pokolenie próbowa(cid:239)o wykroczy(cid:202) poza zakres swoich umiej(cid:218)tno(cid:258)ci. Je(cid:258)li na przyk(cid:239)ad dane pokolenie si(cid:218)ga(cid:239)o po coraz wy(cid:285)sze owoce na drzewie albo próbowa(cid:239)o lepiej gra(cid:202) interwa(cid:239)y na pianinie, kolejne pokolenia mia(cid:239)y d(cid:239)u(cid:285)sze i silniejsze palce. Ta wizja selekcji rewolucyjnej wpisywa(cid:239)a si(cid:218) w koncepcj(cid:218) histo- rycznej walki klas. Naukowcy (cid:239)ysenkistowscy, op(cid:239)acani przez pa(cid:241)stwo ( ZSRR), potrafili przedstawi(cid:202) fizyczne dowody naukowe potwierdzaj(cid:200)ce t(cid:218) teori(cid:218). Kup książkęPoleć książkę Przykazanie dziesi(cid:200)te: dozuj prawd(cid:218), fakty, logik(cid:218) i nauk(cid:218) 193 Bezpo(cid:258)redni(cid:200) implikacj(cid:200) tych dzia(cid:239)a(cid:241) jest wywo(cid:239)anie potrzeby szybkich dzia(cid:239)a(cid:241) ze strony ustawodawcy: tylko silna i skuteczna w(cid:239)adza mo(cid:285)e nas uratowa(cid:202). Jest to uniwersalny wspó(cid:239)czesny komunikat propagandy. Biurokratyczna logika, prawda i pi(cid:218)kno Jako dziecko uwa(cid:285)a(cid:239)em, (cid:285)e wielu doros(cid:239)ych, których spotyka(cid:239)em w rozma- itych instytucjach, jest po prostu g(cid:239)upich. Widzia(cid:239)em, jak k(cid:239)ami(cid:200) w (cid:285)ywe oczy, podaj(cid:200)c (cid:258)mieszne wyja(cid:258)nienia, dlaczego powinienem robi(cid:202) to, czego ode mnie chc(cid:200), cho(cid:202) tak naprawd(cid:218) chodzi(cid:239)o im tylko o pokazanie domi- nacji, nic wi(cid:218)cej. Gdy sam osi(cid:200)gn(cid:200)(cid:239)em doros(cid:239)o(cid:258)(cid:202), przekona(cid:239)em si(cid:218), (cid:285)e jest du(cid:285)o gorzej, ni(cid:285) mi si(cid:218) wydawa(cid:239)o wówczas, kiedy by(cid:239)em dzieckiem. W (cid:258)rodowisku organizacyjnym logika staje si(cid:218) narz(cid:218)dziem dominacji. Logika organizacyjna — ograniczona logika okre(cid:258)lonych grup zawodowych i quasi-zawodowych (na przyk(cid:239)ad nauczycieli) i biurokratyczny funkcjo- nalizm (cid:650) tworzy prawdopodobnie jedyne sensowne ramy, jakie wielu ludzi kiedykolwiek pozna. (cid:165)wiat organizacyjny to (cid:258)wiat w(cid:239)adzy i jej braku. Niektórzy maj(cid:200) w(cid:239)adz(cid:218), a inni nie. Wielu jej pragnie. Niewielu chce si(cid:218) ni(cid:200) dzieli(cid:202). Wystarczy odrobina w(cid:239)adzy, aby wywo(cid:239)a(cid:202) szale(cid:241)stwo — swoisty rodzaj triumfalnego nad(cid:218)cia. Zobacz, co si(cid:218) dzieje, gdy nawet ma(cid:239)o znacz(cid:200)cy urz(cid:218)dnik spotka si(cid:218) z prób(cid:200) podwa(cid:285)enia jego autorytetu — gdy na przyk(cid:239)ad dziecko za- kwestionuje wypowied(cid:283) nauczyciela albo cz(cid:239)onkowie grona pedagogicznego nie zgodz(cid:200) si(cid:218) z decyzj(cid:200) rektora uczelni. Nawet je(cid:258)li te negatywne opinie nie zostan(cid:200) wyra(cid:285)one bezpo(cid:258)rednio, automatycznie wywo(cid:239)aj(cid:200) gor(cid:200)c(cid:200) reak- cj(cid:218): „Zobacz, co mog(cid:218) zrobi(cid:202). I jak ci si(cid:218) to podoba?”. Stanowi ona czytelny komunikat, który ma form(cid:218) obiektywnego procesu i procedur (na przyk(cid:239)ad ocen, premii, bud(cid:285)etów czy reorganizacji). Gdy urz(cid:218)dnik prosi o opini(cid:218), to zazwyczaj oznacza, (cid:285)e chce, aby jego podw(cid:239)adni podporz(cid:200)dkowali si(cid:218) jego zaleceniom. Celem dyskusji jest wymuszenie postawy uleg(cid:239)o(cid:258)ci. G(cid:239)ównym celem ka(cid:285)dej biurokracji jest mówi(cid:202) „nie” i ogranicza(cid:202) do- st(cid:218)p do rzadkich zasobów w taki sposób, aby mo(cid:285)na by(cid:239)o to uzasadni(cid:202) obiektywnymi przyczynami, cho(cid:202) w rzeczywisto(cid:258)ci jest zupe(cid:239)nie inaczej. Mamy do wykorzystania ograniczone ilo(cid:258)ci dóbr, dlatego biurokracja musi zarz(cid:200)dza(cid:202) dystrybucj(cid:200) i decydowa(cid:202) o tym, jak zostan(cid:200) one rozdyspono- wane w przysz(cid:239)o(cid:258)ci. Aby si(cid:218) przekona(cid:202) o prawdziwo(cid:258)ci tego twierdzenia, wystarczy spojrze(cid:202), jak prowadzone s(cid:200) sprawy w ameryka(cid:241)skich s(cid:200)dach stanowych. Kup książkęPoleć książkę 194 10 PRZYKAZA(cid:148) PROPAGANDY Ca(cid:239)a wspó(cid:239)czesna machina administracyjna jest oparta na naukowej, racjonalnej my(cid:258)li, która ma uzasadnia(cid:202) wszystkie jej dzia(cid:239)ania. Biurokracja jest synonimem wspó(cid:239)czesnej organizacji naukowej. Za(cid:239)o(cid:285)enie pozostaje takie samo, nawet je(cid:258)li organizacja s(cid:239)u(cid:285)y nieracjonalnym lub nienauko- wym celom, na przyk(cid:239)ad nabijaniu kieszeni op(cid:239)ywaj(cid:200)cych w bogactwa administratorów i samonap(cid:218)dzaj(cid:200)cej si(cid:218) biurokracji, która jest op(cid:239)acana z pieni(cid:218)dzy podatników. Problem usprawiedliwiania dzia(cid:239)a(cid:241) jest zawsze obecny we wszystkich naukowych, racjonalnych organizacjach, poniewa(cid:285) cz(cid:218)sto odwo(cid:239)uj(cid:200) si(cid:218) one do misji albo wizji, opowiadaj(cid:200)c o swoich etycz- nych celach (zobacz przykazanie jedenaste, mówi(cid:200)ce o potrzebie demon- strowania etyki). Kontrolowanie przep(cid:239)ywu informacji (przykazanie pierw- sze) równie(cid:285) pomaga usprawiedliwia(cid:202) dzia(cid:239)ania biurokracji. Z punktu widzenia propagandy tym, w czym racjonalne biurokracje s(cid:200) naprawd(cid:218) dobre, jest depersonalizacja (przykazanie dziewi(cid:200)te) w(cid:239)asnych, cz(cid:218)sto bardzo personalnych decyzji, dotycz(cid:200)cych tego, kto co ma dosta(cid:202) i kiedy. To sprawia, (cid:285)e decyzje te robi(cid:200) wra(cid:285)enie mniej politycznych czy arbitralnych9. „Przykro mi, nie mo(cid:285)esz tego dosta(cid:202), bo to nale(cid:285)y do orga- nizacji” — mówi(cid:200). Albo protokó(cid:239) regulacyjny wymaga zastosowania pro- cesu X. Mimo to rozmaici kumple, przyjaciele i krewni jako(cid:258) nie narzekaj(cid:200). G(cid:239)ównym celem biurokracji jest mówi(cid:202) „nie”, a jednocze(cid:258)nie zapewnia(cid:202) sta(cid:239)e przywileje wewn(cid:218)trznym grupom i klikom. Wykluczeni dostaj(cid:200) na pocieszenie list, cz(cid:218)sto formalny, wyja(cid:258)niaj(cid:200)cy (zazwyczaj w formie bezosobowej), (cid:285)e zg(cid:239)osi(cid:239)o si(cid:218) tak wielu wykwalifiko- wanych specjalistów, i(cid:285) trzeba by(cid:239)o podj(cid:200)(cid:202) bardzo trudn(cid:200) decyzj(cid:218), w wyni- ku której niestety ich kandydatura zosta(cid:239)a odrzucona. Pewien mój znajomy pracuj(cid:200)cy w rekrutacji nazywa ten rodzaj komunikacji (której przyk(cid:239)ady mo(cid:285)na zobaczy(cid:202) w wielu podr(cid:218)cznikach do komunikacji biznesowej) listami „fuck-you-very-much”. Czasami s(cid:200) one napisane przy u(cid:285)yciu górnolotne- go s(cid:239)ownictwa, zw(cid:239)aszcza gdy ich autorami s(cid:200) mistrzowie propagandy. Widzia(cid:239)em kiedy(cid:258) list pochodz(cid:200)cy z Bia(cid:239)ego Domu, który zawiera(cid:239) tyle pochlebstw, (cid:285)e musia(cid:239)em go przeczyta(cid:202) bardzo dok(cid:239)adnie, (cid:285)eby u(cid:258)wia- domi(cid:202) sobie, i(cid:285) jest on przyk(cid:239)adem wspomnianego wy(cid:285)ej gatunku. 9 Zobacz ksi(cid:200)(cid:285)k(cid:218) Harolda Lasswella na temat polityki o wiele mówi(cid:200)cym tytule Politics: Who Gets What, When, Where, How (London, Whittlesy House 1935). Kup książkęPoleć książkę Przykazanie dziesi(cid:200)te: dozuj prawd(cid:218), fakty, logik(cid:218) i nauk(cid:218) 195 Zabawa w ocenianie Systemy ilo(cid:258)ciowego oceniania programów, s(cid:239)u(cid:285)(cid:200)ce wy(cid:239)(cid:200)cznie autorom tych programów, sta(cid:239)y si(cid:218) wspó(cid:239)czesn(cid:200) form(cid:200) sztuki. Ocena jest dzisiaj fe- tyszem zast(cid:218)puj(cid:200)cym prawdziw(cid:200) wydajno(cid:258)(cid:202). Kiedy(cid:258) przys(cid:239)uchiwa(cid:239)em si(cid:218) rozmowom na temat oceny pewnego projektu, którego celem by(cid:239)o zmniej- szenie liczby czarnoskórych ch(cid:239)opców porzucaj(cid:200)cych szko(cid:239)(cid:218) (cid:258)redni(cid:200) w du- (cid:285)ych miastach. Zarówno przed programem, jak i po jego uko(cid:241)czeniu odsetek ten wynosi(cid:239) ponad 50 procent. Ju(cid:285) na pierwszy rzut oka by(cid:239)o wida(cid:202), (cid:285)e program nic nie zmieni. Sfi- nansowa(cid:239)a go znana fundacja, która ju(cid:285) wcze(cid:258)niej wprowadzi(cid:239)a zasad(cid:218) do- konywania formalnej oceny jako element standardowych praktyk przy- znawania funduszy. Jej program, realizowany przy wsparciu lokalnych szkó(cid:239), obejmowa(cid:239) mi(cid:218)dzy innymi „dzia(cid:239)ania wzbogacaj(cid:200)ce” prowadzone przez pracowników uniwersytetu, takie jak seanse filmowe i inne wyda- rzenia kulturalne. Uczniami zaj(cid:218)li si(cid:218) mentorzy, którzy organizowali dla nich ró(cid:285)ne zaj(cid:218)cia specjalne i wspólne wyj(cid:258)cia. Pod koniec pierwszego ro- ku trwania programu prawie wszyscy obj(cid:218)ci nim czarnoskórzy uczniowie nie chodzili ju(cid:285) do szko(cid:239)y. Aby wype(cid:239)ni(cid:202) puste miejsce, programem ob- j(cid:218)to kolejne grupy uczniów — a poniewa(cid:285) nie by(cid:239)o ju(cid:285) wi(cid:218)cej czarnoskórych ch(cid:239)opców, zacz(cid:218)to przyjmowa(cid:202) dziewczyny. Gdy w trzecim roku ostatecznie zrezygnowano z programu, zdecydowan(cid:200) wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) jego odbiorców sta- nowi(cid:239)y czarnoskóre dziewczyny. Odsetek wydalonych uczniów si(cid:218) nie zmieni(cid:239). Poprawa by(cid:239)a równa zeru. W takich okoliczno(cid:258)ciach trudno by- (cid:239)oby oceni(cid:202) ten program pozytywnie. Jednak ci, którzy otrzymali to zada- nie, wykazali si(cid:218) du(cid:285)(cid:200) kreatywno(cid:258)ci(cid:200), u(cid:285)ywaj(cid:200)c na przyk(cid:239)ad takich miar jak stopie(cid:241) zadowolenia klienta. Okaza(cid:239)o si(cid:218), (cid:285)e oko(cid:239)o 90 procent uczest- ników programu wype(cid:239)niaj(cid:200)cych ankiet(cid:218) stwierdzi(cid:239)o, i(cid:285) podoba(cid:239)y im si(cid:218) przeja(cid:285)d(cid:285)ki autobusem i inne wspólne zaj(cid:218)cia, takie jak ogl(cid:200)danie filmów w kinie. Obwieszczono wielki sukces, ca(cid:239)kowicie pomijaj(cid:200)c fakt, (cid:285)e ucznio- wie oceniaj(cid:200)cy program nie byli tymi samymi, którzy zostali nim obj(cid:218)ci w pierwszym roku. Kup książkęPoleć książkę 196 10 PRZYKAZA(cid:148) PROPAGANDY Abrakadabra, magiczne my(cid:258)lenie i edukacja kultu cargo Ile osób naprawd(cid:218) rozumie technologi(cid:218), z której codziennie korzysta? Nie jest ona niczym wi(cid:218)cej jak prostym wykorzystaniem zasad naukowych, a tak(cid:285)e bardziej skomplikowanych teorii, które wyja(cid:258)niaj(cid:200) szczegó(cid:239)owo dzia(cid:239)anie biologii komórkowej albo fizyki subatomowej. Wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) ludzi nie ma nawet poj(cid:218)cia, jak dzia(cid:239)a toaleta, nie mówi(cid:200)c o komputerze. Na poziomie zrozumienia funkcjonalnego takie przedmioty mog(cid:239)yby równie dobrze by(cid:202) magicznymi pude(cid:239)kami. Krytycy, którzy o(cid:258)mieszaj(cid:200) teorie ekonomiczne i rozmaite dzia(cid:239)ania polityczne, nazywaj(cid:200)c je „ekonomi(cid:200) voodoo”, zwracaj(cid:200) uwag(cid:218) na wa(cid:285)n(cid:200) rzecz. Kto tak naprawd(cid:218) to rozumie? Co oznaczaj(cid:200) magiczne poj(cid:218)cia: wska(cid:283)niki ekonomiczne, recesja czy lu- zowanie polityki pieni(cid:218)(cid:285)nej? Je(cid:258)li ekonomi(cid:258)ci tyle wiedz(cid:200) o ekonomii, to dlaczego wszyscy nie s(cid:200) bogaci10? Wiele ze wspó(cid:239)czesnego naukowego my(cid:258)lenia bardzo przypomina pry- mitywne magiczne my(cid:258)lenie. Magiczne s(cid:239)owa i rytua(cid:239)y daj(cid:200) swego rodzaju obietnic(cid:218) kontroli nad rzeczywisto(cid:258)ci(cid:200), definiuj(cid:200)cej w(cid:239)adz(cid:218) — podobnie jak specjalistyczne s(cid:239)ownictwo stosowane w medycynie i nauce. Z histo- rycznego punktu widzenia nie jestem w stanie powiedzie(cid:202), czy magia i ma- giczne s(cid:239)owa pomaga(cid:239)y osi(cid:200)ga(cid:202) jakie(cid:258) ponadnaturalne efekty tym, którzy j(cid:200) stosowali i ich patronom. Najwyra(cid:283)niej przynosi(cid:239)y im spore korzy(cid:258)ci, pomagaj(cid:200)c zdoby(cid:202) ziemsk(cid:200), spo(cid:239)eczn(cid:200) w(cid:239)adz(cid:218) nad innymi lud(cid:283)mi. Czaro- dzieje i kap(cid:239)ani dzier(cid:285)yli ogromn(cid:200) w(cid:239)adz(cid:218), któr(cid:200) czasami przekazywali z po- kolenia na pokolenie przez setki lub nawet tysi(cid:200)ce lat. W(cid:239)adza ta mia(cid:239)a charakter bezpo(cid:258)redni albo po(cid:258)redni — w tym drugim przypadku polega(cid:239)a na doradzaniu w(cid:239)adcom i wy(cid:258)wi(cid:218)caniu ich (w(cid:258)ród przyk(cid:239)adów mo(cid:285)emy wymieni(cid:202) teokracj(cid:218) egipsk(cid:200), kap(cid:239)anów i westalki w staro(cid:285)ytnym Rzymie, tradycj(cid:218) namaszczania królów i cesarzy przez papie(cid:285)y albo podejrzan(cid:200) w(cid:239)a- dz(cid:218) rzekomego mnicha Rasputina nad rosyjsk(cid:200) rodzin(cid:200) królewsk(cid:200)). Mniej wi(cid:218)cej w taki sam sposób wiele wspó(cid:239)czesnych „rezerwuarów mózgów” ekspertów, tworz(cid:200)cych ró(cid:285)ne grupy zawodowe lub organizacyjne, 10 Francis Bacon zauwa(cid:285)y(cid:239) wyg(cid:239)osi(cid:239) tak(cid:200) sam(cid:200) w(cid:200)tpliwo(cid:258)(cid:202) odno(cid:258)nie ma- gików i wró(cid:285)ek. Skoro wiedz(cid:200) tak du(cid:285)o na temat tego, jak dzia(cid:239)a wszech(cid:258)wiat, to dlaczego tak cz(cid:218)sto sami s(cid:200) zdesperowani, bezsilni i biedni? I dlaczego oso- by, które twierdz(cid:200), (cid:285)e maj(cid:200) ponadnaturalne si(cid:239)y, tak (cid:258)wietnie si(cid:218) odnajduj(cid:200) w(cid:258)ród przedstawicieli najni(cid:285)szych, najbiedniejszych klas? By(cid:202) mo(cid:285)e ich wspó(cid:239)- czesnym odpowiednikiem s(cid:200) ekonomi(cid:258)ci. Kup książkęPoleć książkę Przykazanie dziesi(cid:200)te: dozuj prawd(cid:218), fakty, logik(cid:218) i nauk(cid:218) 197 zajmuje si(cid:218) informowaniem o polityce liderów, którzy s(cid:200) ich patronami (na przyk(cid:239)ad cz(cid:239)onków gabinetu prezydenckiego). Podczas gdy staro(cid:285)ytni magowie i kap(cid:239)ani wró(cid:285)yli z rozmaitych znaków, takich jak trzewia kur- czaka czy tor lotu ptaków, dzisiejsi socjologowie interpretuj(cid:200) opini(cid:218) pu- bliczn(cid:200), trendy ekonomiczne, raporty rolnicze i wojskowe oraz inne wa(cid:285)ne dokumenty, licz(cid:200)c na to, (cid:285)e dzi(cid:218)ki wsparciu nauki uda im si(cid:218) przekona(cid:202) obywateli do danej inicjatywy politycznej. Oba procesy potrafi(cid:200) by(cid:202) w ta- kim samym stopniu tajemnicze. Nauka oparta na rytua(cid:239)ach przenika wiele dziedzin (cid:285)ycia, takich jak edukacja, popkultura i kultura organizacyjna. Naukowe my(cid:258)lenie degene- ruje si(cid:218) w bezmy(cid:258)lne zaklinanie ró(cid:285)nych sytuacji zwi(cid:200)zanych z prze(cid:239)o- mami i innowacjami, trendami i popularnymi dzi(cid:258) has(cid:239)ami, takimi jak me- dia spo(cid:239)eczno(cid:258)ciowe, marketing sieciowy, zmiana transformacyjna, b(cid:239)onnik dietetyczny, planowanie strategiczne czy nauczanie na odleg(cid:239)o(cid:258)(cid:202). Nauka oparta na rytua(cid:239)ach jest intensywnie wykorzystywana w reklamie, a tak(cid:285)e w ró(cid:285)nych przedsi(cid:218)wzi(cid:218)ciach korporacyjnych. Wy(cid:285)sze wykszta(cid:239)cenie coraz bardziej kieruje si(cid:218) ku scjentyzmowi, poniewa(cid:285) jego punkt koncentracji zosta(cid:239) przeniesiony na masowy rynek. Edukacja nie jest ju(cid:285) procesem dialektycznego, cz(cid:218)sto bolesnego rozwoju wewn(cid:218)trznego, lecz technolo- giczn(cid:200) lini(cid:200) monta(cid:285)ow(cid:200), której celem jest kszta(cid:239)towanie „rezultatów” przy u(cid:285)yciu najnowszych ustandaryzowanych materia(cid:239)ów i programów — na przyk(cid:239)ad modu(cid:239)ów do nauczania na odleg(cid:239)o(cid:258)(cid:202). Nowe koncepcje na temat masowego kszta(cid:239)cenia wy(cid:285)szego szczególnie przypominaj(cid:200) kult cargo — quasi-religijne zjawisko spo(cid:239)eczne, które po- lega na tym, (cid:285)e rozwini(cid:218)te technologicznie si(cid:239)y pokonuj(cid:200) nierozwini(cid:218)te, prymitywne kultury. Gdy rdzenni mieszka(cid:241)cy Nowej Gwinei (cid:285)yj(cid:200)cy w warunkach przypominaj(cid:200)cych epok(cid:218) kamienia (cid:239)upanego po raz pierw- szy zobaczyli urz(cid:200)dzenia technologiczne zachodniego (cid:258)wiata, uznali, (cid:285)e jest to udoskonalona forma magii. Gigantyczne srebrne ptaki — samoloty — dostarczaj(cid:200) towary Europejczykom: jeepy, karabiny i inne magiczne urz(cid:200)dzenia. Tubylcy uznali — ca(cid:239)kiem rozs(cid:200)dnie — (cid:285)e nale(cid:285)y zerwa(cid:202) z tra- dycyjnymi wierzeniami, które wyznawali, i zamiast tego skupi(cid:202) si(cid:218) na za- adaptowaniu nowego rodzaju magii poprzez zapo(cid:285)yczenie rytualnych za- chowa(cid:241) religijnych i administracyjnych przedstawicieli (cid:258)wiata Zachodu. Jeden po drugim zacz(cid:218)(cid:239)y powstawa(cid:202) nowe kulty. Wierzono, (cid:285)e bóg wybawca mieszka w wulkanie, z którego wysy(cid:239)a gigantyczne srebrne ptaki za(cid:239)ado- wane ró(cid:285)nymi dobrami. Mieszka(cid:241)cy Nowej Gwinei zbudowali z ga(cid:239)(cid:218)zi prymitywne biura, do których chodzili ubrani w stroje porzucone przez przybyszów z Zachodu. Tam wykonywali ruchy przypominaj(cid:200)ce prac(cid:218) biurow(cid:200) i pisanie na maszynie. Zbudowali te(cid:285) imitacje pasów startowych Kup książkęPoleć książkę 198 10 PRZYKAZA(cid:148) PROPAGANDY i postawili na nich atrapy samolotów, (cid:285)eby zach(cid:218)ci(cid:202) srebrne ptaki do l(cid:200)- dowania. Zamiast wykonywa(cid:202) jak(cid:200)kolwiek sensown(cid:200) prac(cid:218) ca(cid:239)(cid:200) swoj(cid:200) ener- gi(cid:218) skierowali na odprawianie tych rytua(cid:239)ów11. Podobne zachowania mo(cid:285)emy obserwowa(cid:202) we wspó(cid:239)czesnych uniwer- sytetach, a tak(cid:285)e w college’ach i liceach. Uczniowie musz(cid:200) zapami(cid:218)tywa(cid:202) listy magicznych s(cid:239)ów i procedur, pisa(cid:202) prace semestralne, zaznacza(cid:202) od- powiedzi na testach wielokrotnego wyboru i wykonywa(cid:202) inne dzia(cid:239)ania, aby wype(cid:239)ni(cid:202) obietnic(cid:218) cargo — dosta(cid:202) dobr(cid:200) prac(cid:218) i zapewni(cid:202) sobie do- statnie (cid:285)ycie, które b(cid:218)dzie rezultatem ich „edukacji”. Kreatywna praca, prawdziwe zrozumienie i umiej(cid:218)tno(cid:258)(cid:202) zastosowania teorii w praktyce w ogóle si(cid:218) tutaj nie licz(cid:200). W miejsce d(cid:239)ugiego, czasami niezrozumia(cid:239)ego procesu rozwojowego wchodz(cid:200) gus(cid:239)a i zakl(cid:218)cia. Administratorzy edukacyjni nie umiej(cid:200) si(cid:218) oprze(cid:202) pokusie kultu cargo — a cz(cid:218)sto nawet sami nie po- trafi(cid:200) odró(cid:285)ni(cid:202) pracy od rytua(cid:239)u, podobnie jak demagodzy, którzy decy- duj(cid:200) o kszta(cid:239)cie edukacji za pomoc(cid:200) rozporz(cid:200)dze(cid:241). Mniej populistyczne oblicze prawdziwej edukacji, która wymaga skutec
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

10 przykazań propagandy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: