Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00355 007491 11260034 na godz. na dobę w sumie
500 cudów natury - ebook/pdf
500 cudów natury - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: SBM Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8059-096-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> podróże
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W książce 500 cudów natury zgromadzono opisy najbardziej widowiskowych formacji ukształtowanych przez przyrodę w ciągu milionów lat. To także ekscytująca próba wyjaśnienia zagadek powstania najdziwniejszych form rzeźby powierzchni ziemi.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

M a l ow nic z e k r a jobr a z y i fa s cy nu jące z jaw isk a EUROPA 4 AUSTRALIA I OCEANIA 116 AMERYKA POŁUDNIOWA 146 AMERYKA PÓŁNOCNA I ŚRODKOWA 196 AFRYKA 238 AZJA 312 WSTĘP Przez miliardy lat krajobrazy zamieszkanej przez nas planety, zarówno w najodleglejszych zakątkach, jak i w naszej najbliższej okolicy, poddawane są nieustannym zmianom kreowanym przez naturalne czynniki. Czasem na szczycie olbrzymiej góry powstaje jezioro lub na dnie wyschniętego morza utworzą się solniska, a w wapiennych skałach erozja wypreparuje nowe groty. Kolory gejzerów w Parku Narodowym Yellowstone, zadziwiające kształty Wave Rock, Kamienny Las w Chinach – to tylko niektóre ze skarbów, jakie wykreowała natura. Różnorod- ność krajobrazów, klimatu, położenia geograficznego oraz rzeźby terenu miała także wpływ na rozwój flory i fauny. Dzięki tym różnicom wykształciły się odrębne ekosystemy, w których dominują egzotyczne zwierzęta i rośliny, występujące tylko w jednym miejscu na ziemi. Książka 500 cudów natury, w której znajdują się opisy najbardziej widowiskowych formacji ukształtowanych przez przyrodę na przestrzeni milionów lat, to ekscytująca próba wyjaśnienia zagadek powstania najdziwniejszych form rzeźby terenu. W albumie zgroma- dzono również około 800 zdjęć przedstawiających walory najpiękniejszych zakątków świata, a także chronione gatunki flory i fauny. Fotografie zostały uzupełnione faktami naukowymi oraz ciekawostkami dotyczącymi spektakularnych form ukształtowania powierzchni ziemi, środowiska przyrodniczego, a także fascynujących procesów geologicznych. 4 EUROPA I KRAJ500 cudów natury 5 EUROPA 500 cudów naturyKRAJ I EUROPA 6 001 PLAŻE W DHËRMI Południowe wybrzeże Morza Jońskiego Położone nad Morzem Jońskim Dhërmi zauroczy tu- rystów krystalicznie czystą wodą i spokojną plażą, na której nigdy nie brakuje miejsca. Największą zaletą tej miejscowości jest skromna baza hotelowa, która sprawia, że można tu wypoczywać z dala od zgiełku panującego w popularnych kurortach. Wśród okolicznych skał znaj- duje się mnóstwo niewielkich dzikich plaż, które choć na jeden dzień można zatrzymać wyłącznie dla siebie. Wy- poczynek warto przedłużyć do zachodu słońca, kiedy całe wybrzeże w okolicach Dhërmi zalewane jest romantyczną poświatą w kolorze błękitu, różu i fioletu. 001 001 EUROPA I ALBANIA 500 cudów natury 7 002 002 PLAŻE W KSAMIL Południowe wybrzeże przy granicy z Grecją 002 Urocza miejscowość na południu kraju, w pobliżu granicy z Grecją, świadczy o tym, że czasy, kiedy Albanię uwa- żano za synonim socjalistycznego ubóstwa przeszły już do historii. Plaża w Ksamil rozpościera się nad piękną zatoką, w której pejzaż wpisują się cztery wyspy, w tym greckie Korfu. Region oferuje przybyszom słoneczną po- godę, krystalicznie czystą wodę i zaplecze turystyczne porównywalne z kurortami nad Morzem Śródziemnym. Największą atrakcją turystyczną Ksamil są niewielkie bunkry, którymi usiane jest wybrzeże. Budowę tysięcy betonowych schronów rozpoczęto w 1967 r. z inicjaty- wy Envera Hodży, I Sekretarza KC Albańskiej Partii Pracy, przerażonego wyimaginowaną wizją sowieckiej inwazji. Dziś niektóre z bunkrów są pomalowane na wdzięczne kolory przez graficiarzy. ALBANIA I EUROPA 500 cudów natury 8 003 003 003 DOLINA MALTATAL Południowa Austria, region Karyntii, na północny zachód od Villach Dolina Maltatal, znana też jako Dolina Spadającej Wody, to przyrodniczy raj w Alpach i jedna z niewielu dolin, w której wodospady zamarzają w gigantyczne lodowe kaskady. Dolina została ukształtowana przez lodowiec, dzięki czemu zachowała typowy dla tej formacji kształt litery U. Ponieważ jest usytuowana na terenie parku narodowego, organizowanie wspinaczek i polowań jest dozwolone tylko w określonych miesiącach. Zamarznięte wodospady mają różne wielkości – zdarzają się niewiel- kie, kilkumetrowe, ale można też zobaczyć prawdziwe giganty. W całym rejonie jest ich około 100, a do najpięk- niejszych zalicza się Schleierwasserfall, którego nazwa oznacza „wodny welon”. EUROPA I AUSTRIA 500 cudów natury 9 500 cudów natury 004 JASKINIE LODOWE Alpy Salzburskie, w masywie Tennengebirge Jaskinie Eisriesenwelt w austriackim masywie Tennenge- birge (Góry Tennen), w bezpośrednim sąsiedztwie miasta Salzburg, charakteryzują się nietypowymi formacjami lodowymi. Pomimo dodatniej temperatury na zewnątrz w podziemnych grotach stale panuje mróz, dzięki cze- mu ogromne lodowe kaskady się nie topią, a spływająca z góry woda zamarza na ich powierzchni i systematycz- nie powiększa ogromne kolumny. Górski masyw powstał w trzeciorzędzie, a miękkie skały przez miliony lat ulegały erozji, w wyniku której powstało 42 km korytarzy. W po- szczególnych komorach i tunelach znajdują się różnorodne formacje, których nazwy są związane z ich kształtem, np. Lodowe Organy, Lodowa Kaplica. Początek tego niepo- wtarzalnego ciągu grot i tuneli stanowi góra Hoshkogel. Wejście usytuowane jest na wysokości 300 m n.p.m., a do- tarcie do niego wymaga wspinaczki stromym szlakiem. 004 004 AUSTRIA I EUROPA 10 005 JEZIORO BODEŃSKIE Na pograniczu Austrii, Niemiec i Szwajcarii, u podnóża Alp Jezioro Bodeńskie, jedno z najpiękniejszych akwenów Eu- ropy, jest trzecim pod względem wielkości na kontynencie. Poza walorami turystycznymi akwen stanowi też rezerwu- ar słodkiej wody dla wielu milionów mieszkańców oko- licznych miast i wiosek. Powierzchnia zbiornika wynosi 538,5 km², a jego obwód 273 km. W najgłębszym miej- scu dno jeziora znajduje się 254 m poniżej powierzchni. Na terenie Austrii największym miastem nad jeziorem jest Bergenz, gdzie szczególną atrakcją są festiwale teatralne, z najważniejszym Bregenzer Festspiele, podczas którego spektakle odgrywane są na wodzie. Zbudowana specjalnie na taką okazję scena jest jedną z największych na świecie. 005 EUROPA I AUSTRIA 500 cudów natury 500 cudów natury 11 006 007 006 JEZIORO NEZYDERSKIE Na granicy Austrii i Węgier, w północno-zachodniej części Małej Niziny Węgierskiej Jezioro Nezyderskie leży na terenie dwóch krajów: Austrii i Węgier, częściowo też tworzy ich granicę. Jest to naj- większe europejskie jezioro, nazywane często wewnętrz- nym morzem. Zbiornik słonej wody rozpościera się na powierzchni 157 km². Ogrom jeziora o długości około 36 km i szerokości 4,5–8 km sprawia, że czasem prze- ciwległy brzeg jest niewidoczny. W ciągu roku wielkość akwenu się zmienia, maksymalna, jaką odnotowano, to ponad 300 km2. Z kolei w porze małych opadów jezioro może całkowicie wyschnąć. Tak duże różnice są możliwe dzięki niewielkiej głębokości zbiornika, nieprzekraczającej 2 m. Z powodu rosnącej w pobliżu unikatowej roślinności Jezioro Nezyderskie zostało objęte ochroną w parku naro- dowym. Dominuje tu nietypowa jak na środkową Europę roślinność stepowa, przeplatana pasami wilgotnych łąk przybrzeżnych. Jest to idealne miejsce dla wielu gatun- ków ptaków 007 PARK NARODOWY ALPY WAPIENNE Południowa część Górnej Austrii, w regionie Pyhrn-Eisenwurzen Na terenie Parku Narodowego Alpy Wapiennych w wy niku milionów lat działania czynników naturalnych w miękkim wapieniu powstały spektakularne doliny i różnorodne formacje, nadające obszarowi wyjątkowy charakter. Po plejstoceńskim lodowcu pozostały też krystalicznie czyste jeziorka i liczne wodospady uroz- maicające krajobraz. Najważniejszą wartością parku jest przyroda. Roślinność w większości składa się z lasów iglastych, w których dominują sosna i świerk, a także z typowych dla obszarów górskich buków. Na znacznych wysokościach las ustępuje halom alpejskim, z których najpiękniejsza jest Ebenforst. Świat fauny reprezentują kozice górskie, a w usytuowanych niżej dolinach sarny, jelenie i zające. Tereny są wyjątkowe bogate w różnorod- ne gatunki owadów, zwłaszcza w rejonach hal, a także rzadkie gatunki ptaków. AUSTRIA I EUROPA 12 008 WĄWÓZ BÄRENSCHÜTZKLAMM W paśmie górskim Grazer Bergland, 40 km na północ od Grazu Monumentalne wapienne rumowiska skalne wąwozu Bärenschützklamm niedaleko Grazu w malowniczej i peł- niej niespodzianek Styrii to przyrodnicza perełka Austrii. Spływająca po skałach woda i dziesiątki metrów pnących się w górę drewnianych schodów tworzą unikatowy kra- jobraz, który z uwagi na niepowtarzalne piękno i walory w 1978 r. został uznany za austriacki pomnik przyrody. Wąwóz skalny uznawany jest za europejski unikat z po- wodu wodospadów. Jest ich tu ponad 20 i spływają po wapiennych skałach i rumowiskach z wysokości od 200 do 300 m. Zejście na dno wąwozu wymaga pokonania około 350 m różnicy poziomów. Najwyższy punkt znaj- duje się na wysokości 1100 m n.p.m. Wąwóz ciągnie się przez 1,5 km i na całej jego długości można podziwiać fantastyczne formacje skalne i spektakularne kaskady wodne. Krajobraz uzupełnia bogata roślinność, która dzięki intensywnemu nawodnieniu ma tu idealne wa- runki do rozwoju. EUROPA I AUSTRIA 008 008 500 cudów natury 13 009 WODOSPAD KRIMML Około 100 km na wschód od Innsbrucku Wodospad Krimml na rzece o tej samej nazwie to jedna z najciekawszych atrakcji przyrodniczych Austrii, usytu- owana w pobliżu słynnej trasy turystycznej Gerlosstrasse. Kaskada, która powstała podczas ostatniego zlodowace- nie w plejstocenie, imponuje wysokością, dzięki której wodospad uplasował się na pierwszym miejscu w Europie i piątym na świecie. Krimml spada w dół etapami z wy- sokości 380 m. Najwyższy odcinek ma 140 m długości. Każdy z kolejnych progów zmienia kierunek spadku wody, co nadaje całości unikatowy wygląd. Krimml znajduje się na terenie parku narodowego, a otacza go wspaniała, chroniona przyroda. To jedynie miejsce w Austrii, które uhonorowano Europejskim Dyplomem Ochrony Przyrody. 009 009 500 cudów naturyKRAJ I EUROPA 14 010 KANION RZEKI NERETWY Pomiędzy miejscowością Konjic a Mostarem Rzeka Neretwa płynie malowniczo pośród wysokich ska- listych szczytów Gór Dynarskich. Do najpiękniejszych od- cinków zalicza się fragment pomiędzy miejscowością Kon- jac i Mostarem, nazywany Kanionem Rzeki Neretwy. Nurt w tym rejonie nie tworzy prostej linii, lecz wije się, jakby poszukiwał najlepszej drogi pomiędzy skalnymi ścianami. Brak tu płaskiego nabrzeża, skąpa jest także roślinność. Ograniczone skalnymi ścianami koryto ma zmienną szero- kość, co sprawia, że w węższych miejscach wody się burzą i tworzą groźnie wyglądające spiętrzenia. Na niezwykłość tego rejonu składają się też szmaragdowozielony kolor wody i najwyższa klasa jej czystości. Dawniej tereny nad rzeką były zamieszkiwane, ale obecnie można zobaczyć tylko pojedyncze, na wpół zrujnowane domy, które daw- no zostały opuszczone. Wzdłuż biegu rzeki biegnie linia kolejowa, pokonująca liczne tunele. 011 PIASKOWE PIRAMIDY W FOČA Wschodnia Bośnia i Hercegowina, w pobliżu rzeki Driny Natura tworzy krajobrazy, które nie tylko zadziwiają pięk- nem, ale również pobudzają do refleksji nad tym, jak po- wstały. Formacje skalne o nietypowych kształtach są spo- tykane w wielu krajach, ale Bośnia i Hercegowina może się pochwalić Piaskowymi Piramidami. Te niecodzienne twory w pobliżu miasta Foča powstawały przez około 200 lat. Piasek nie jest dobrym materiałem budulcowym, ale od- działywanie zmiennych temperatur (od znacznych mrozów po upały), zamarzającej wody, wiatrów i innych czynników atmosferycznych sprawiło, że piaszczysta gleba ulegała ero- zji i w ten sposób powstały dziesiątki piaskowych słupów. Piramidy występują w skupiskach na szczytach piaskowych pagórków lub na ich zboczach. Większość z nich jest nie- trwała i chociaż z pozoru sprawiają wrażenie twardych i solidnych, przy dotknięciu się rozsypują, dzięki czemu za- pewniają ciągłą zmienność krajobrazu w tym rejonie. 010 010 EUROPA I BOŚNIA I HERCEGOWINA 500 cudów natury 15 012 PARK NARODOWY HUTOVO BLATO Południowo-wschodnia Hercegowina, po lewej stronie rzeki Neretwy, w pobliżu miast Čapljina i Stolac Nazwa „Hutovo Blato” oznaczająca tereny błotne dosko- nale charakteryzuje specyfikę parku narodowego, który obejmuje obszar o powierzchni około 8 tys. ha w doli- nie Neretwy, w okolicy miejscowości Čapljina. W parku ochronie podlega specyficzne środowisko podmokłych i bagiennych terenów w okolicy dopływu Neretwy – rzeki Krupy, oraz jeziora Deransko. Lokalny klimat śród- ziemnomorski jest kształtowany przez pobliskie Morze Adriatyckie. Dzięki doskonałym warunkom region jest siedliskiem ptaków wodnych i błotnych. Odnotowano tu 163 gatunki awifauny. Sprzyja temu bogactwo ryb, które są podstawą ich pożywienia. Główne formacje roślinne to wilgotne lasy, rośliny łąkowe, bagienne i wodne. Łącznie sklasyfikowano tu około 600 gatun- ków flory. 012 011 BOŚNIA I HERCEGOWINA I EUROPA 500 cudów natury 16 013 PARK NARODOWY SUTJESKA Południowo-wschodnia części Bośni i Hercegowiny, przy granicy z Czarnogórą Park Narodowy Sutjeska to najstarszy na terenie Bośni i Hercegowiny obszar chroniony, założony w 1965  r., obejmujący powierzchnię 17,5 tys. ha. Nazwa parku po- chodzi od rzeki Sutjeski, która przepływa przez jego teren. Na chroniony obszar w większości składają się rejony gór- skie, w których usytuowany jest najwyższy szczyt kraju – Maglić (2386 m n.p.m.). Szczególnie cenne są tu formacje roślinne obejmujące m.in. fragmenty pierwotnej puszczy Perućica. Na terenach górskich zachował się typowy stre- fowy układ roślinności: lasy mieszane w dolnych partiach, formacje iglaste z przewagą sosen oraz świerków na wyż- szych obszarach oraz górskie łąki powyżej granicy lasu. Pojawiają się tu gatunki roślin alpejskich, w tym szereg endemicznych. Typowa dla tego regionu fauna to niedź- wiedzie brunatne, wilki i dziki. Samodzielne środowisko tworzy leżące na wysokości 1500 m n.p.m. jezioro Trno- vačko o ciekawym kształcie zbliżonym do serca, a także 82-metrowy wodospad Skakavac. 013 013 EUROPA I KRAJ500 cudów natury 17 014 014 014 WODOSPADY KRAVICA Południowa część Bośni i Hercegowiny Trebižat to niewielka rzeka o długości 51  km, główny dopływ Neretwy. Przeważnie płynie spokojnie wąskim korytem, jednak w pobliżu granicy z Chorwacją na odcin- ku 3 km tworzy malownicze kaskady. Wodospady Kravica zalicza się do największych przyrodniczych atrakcji Bośni i Hercegowiny. Rozgałęziająca się w szerokie rozlewisko rzeka formuje kilka nurtów, które spadają w dół na skal- nych progach. Wodospady rozpościerają się na szerokości około 100  m. Różnica poziomów wody w jej górnym i dolnym biegu wynosi ok. 25 m. Dzięki występującym w tym rejonie trawertynom woda w rzece i w wodospa- dach jest krystalicznie czysta i błękitna. U podnóża kaskad tworzy się duże rozlewisko nadające się do kąpieli, cho- ciaż spadająca woda ma stosunkowo niską temperaturę. BOŚNIA I HERCEGOWINA I EUROPA 500 cudów natury 18 015 CZUDNITE MOSTOWE W RODOPACH Południowa Bułgaria, 70 km na południe od Płowdiw Jednym z ciekawszych miejsc w Bułgarii są Czudnite Mostowe (dosł. piękne mosty) w Rodopach. Dwie mo- numentalne, naturalne konstrukcje powstały w wyniku geologicznego kataklizmu. Ogromna, wypłukana przez wodę wapienna jaskinia uległa zawaleniu najprawdo- podobniej z powodu trzęsienia ziemi. Nowa arkadowa formacja przez lata była poddana działalności czyn- ników atmosferycznych, które wyszlifowały jej po- wierzchnię. Oba mosty mają duże rozmiary – dłuższy osiąga 96 m długości i około 70 m wysokości, drugi jest nieco mniejszy (48 m wysokości). Przez środek skal- nego łuku przepływa strumień górski, niestety, latem potok wysycha, dlatego malowniczy widok najlepiej podziwiać wiosną. 015 016 016 DOLINA RÓŻ Środkowa Bułgaria, w okolicach miasta Kazanłyk, między Sredną Górą a Starą Płaniną Bułgarska Dolina Róż to miejsce znane każdemu Europej- czykowi z powodu produkowanego tu słynnego olejku różanego. Region ma niepowtarzalny urok, zwłaszcza w maju i czerwcu, kiedy kwitną róże. Zbiór delikatnych i cennych płatków przypomina winobranie w zachodnich rejonach Europy, a z tej okazji organizowane są tradycyjne imprezy. W lokalnych wioskach odbywają się wielkie fe- styny z poczęstunkiem i koncertami. Do wyprodukowania jednego kilograma olejku potrzeba 3 t płatków różanych, zatem zbiory muszą być ogromne i pracochłonne, bo- wiem płatki muszą być zbierane ręcznie. EUROPA I BUŁGARIA 500 cudów natury 19 017 017 JEZIORA BURGASKIE Południowo-wschodnia Bułgaria, nad Zatoką Burgaską Burgas to jedno z najważniejszych miast Bułgarii, znane głównie jako wakacyjny kurort. Sławę zawdzięcza dogodnemu położeniu na wybrzeżu, pomiędzy trzema jeziorami. Najważniejszym z nich jest jezioro Burgas, oddzielone od Morza Czarnego jedynie niewielkim fragmentem lądu, które stanowi największy śródlądowy zbiornik w kraju. Akwen ma około 27,60 km² i w najgłębszym miejscu osiąga 103 m. Jego wody cechują się niewielkim zasoleniem. Interesująca jest lokalna fauna, na którą składa się ponad 250 gatunków ptaków, w tym około 20 zagrożonych. Dwa pozostałe jeziora w okolicy to Atanasowskie i Mandreńskie. Oba reprezentują typ zbiorników lagunowych, co oznacza, że powstały w wyniku oddzie- lenia fragmentu morza przez ląd. Ponieważ do akwenów wpływają rzeki, ich zasolenie znacznie się zmniejszyło, jednak nadal nie można nazwać ich słodkowodnymi. Najbardziej słone jest Jezioro Atanasowskie, wciąż połączone z morzem. BUŁGARIA I EUROPA 500 cudów natury 20 018 PARK NARODOWY PIRINU Środkowa Bułgaria, centralna część gór Pirin Pasmo górskie Pirin rozpościera się na długości około 40 km. Na jego terenie powołano jeden z trzech bułgar- skich terenów chronionych – Park Narodowy Pirinu – który obejmuje krajobraz górski o charakterze alpejskim wraz z lokalną specyficzną roślinnością i fauną. Najwyż- szym szczytem Pirinu jest Wichren o wysokości 2914 m n.p.m. Park założono w 1962 r. i początkowo obejmował obszar zaledwie 62 km2, jednak w trosce o cenne środo- wisko w 1974 r. dwukrotnie go powiększono i obecnie zajmuje około 400 km2. Pomimo surowego klimatu cały rejon charakteryzuje wyjątkowe bogactwo gatunkowe roślin, które sklasyfikowano w liczbie około 1300. Na obszarach leśnych pojawiają się objęte ochroną sosna czarna i biała. W lasach dominują świerki, sosny i jodły. W wyższych partiach górskich rozpościerają się tereny trawiaste z charakterystyczną roślinnością zielną, typową dla obszarów na tej wysokości. Faunę reprezentuje około 2100 bezkręgowców i 250 kręgowców. 018 018 EUROPA I BUŁGARIA 500 cudów natury 21 019 019 019 PLAŻE W OKOLICACH PRIMORSKA Południowo-wschodnia Bułgaria, w okolicach półwyspu nad Morzem Czarnym, w obwodzie Burgas Pięciotysięczne Primorsko położone jest u stóp góry Stran- dża, na wrzynającym się w Morze Czarne półwyspie przy- pominającym kształtem głowę ogromnego krokodyla. Miasto z obu stron otoczone jest rozległymi plażami. Po- kryte białym piaskiem wybrzeże łagodnie opada w stronę krystalicznego morza, którego woda osiąga temperaturę nawet 27oC. Łagodny klimat i spokojne wody przyciągają do Primorska miłośników wędkarstwa, do dyspozycji któ- rych są łodzie i stateczki zacumowane w porcie rybackim. Na północ od Primorska znajduje się malowniczy rezer- wat przyrody rzeki Ropotamo, na którą można się wybrać w rejs taksówką wodną. Oprócz wielu gatunków ptactwa żyją tu także żółwie błotne, które uwielbiają zagrzebywać się w mokrym piasku nawet na plażach. BUŁGARIA I EUROPA 500 cudów natury 22 020 PRZYLĄDEK KALIAKRA Północna część wybrzeża Bułgarii, blisko granicy z Rumunią Klifowy przylądek Kaliakra (dosł. piękny) w najdalej wysu- niętej na północ części bułgarskiego wybrzeża to dwukilo- metrowy pas malowniczego urwiska. Zarówno krajobraz tego miejsca, jak i lokalny ekosystem podlegają ścisłej ochronie. Zbudowane z czerwonego piaskowca wielowar- stwowe klify Kaliakry mają nawet 70 m wysokości. Scho- dzące pionowo do morza skały urozmaicają liczne groty i jaskinie. W ciepłych wodach Morza Czarnego żyje bogata fauna morska, czasem można zobaczyć nawet delfiny. Oko- lica poza niekwestionowanymi walorami przyrodniczymi może się poszczycić również licznymi ruinami dawnych fortec, malowniczo usytuowanymi na stromych skałach. 021 REZERWAT PRZYRODY SREBYRNA Południowa część Bułgarii, 2 km na południe od Dunaju, przy granicy z Rumunią jest średniej Sercem rezerwatu przyrody Srebyrna wielkości jezioro o tej samej nazwie, usytuowane nie- daleko Silistry, w pobliżu Dunaju. Rezerwat zajmuje powierzchnię 600 ha, na którą składają się jezioro oraz przyległe podmokłe tereny. Płytkie wody o głębokości od 1 do 3  m są idealnym środowiskiem dla ptaków, które zatrzymują się tu podczas sezonowych wędrówek. Kilkanaście gatunków ryb żyjących w płytkim jeziorze stanowi łatwy łup dla kormoranów, pelikanów i czapli. W okolicy zbiornika pojawiają się także rzadkie gatunki roślin szuwarowych. 020 EUROPA I BUŁGARIA 500 cudów natury 23 021 022 SIEDEM RILSKICH JEZIOR Północno-zachodnia część pasma Riły, na wysokości od 2100 do 2500 m n.p.m. Polodowcowe Jeziora Rilskie zaliczają się do największych turystycznych i przyrodniczych atrakcji Bułgarii. Na zespół składa się siedem niewielkich zbiorników wodnych o kry- stalicznie czystej wodzie, usytuowanych w górach na wysokości od 2100 do 2500 m n.p.m. Wszystkie są połą- czone w jeden kaskadowy system, dzięki któremu woda stale spływa do niższych jeziorek i tworzy przy tym ma- lownicze niewielkie wodospady. Każde z jeziorek jest inne pod względem kształtu, kolorystyki tafli wodnej i otacza- jącej go przyrody. Z tego powodu nadano im nazwy: Łza, Oko, Rybne, Dolne, Nerka, Botaniczne i Bliźniak. W całym zespole najciekawsze jest okrągłe Oko, ponieważ uważa się je za najgłębsze jezioro cyrkowe w Bułgarii. Oko ma 37,5 m głębokości i cechuje się wyjątkowo ciemną, nie- mal granatową taflą wody. System zbiorników kończy się najniżej usytuowanym Jeziorem Dolnym, z którego wy- pływa rzeka Dżerman. 022 500 cudów naturyKRAJ I EUROPA 24 023 023 023 STOBSKIE PIRAMIDY Zachodnia część gór Riła, 80 km na południowy zachód od Sofii, w pobliżu Rilskiego Monastyru Stobskie Piramidy to jedna z najbardziej spektakularnych formacji, jakie można spotkać w Bułgarii. Szczególnie zachwycająco prezentuje się widok od strony rzeki, po- nieważ skalne ściany zdają się wyrastać wprost z wody. Stobskie Piramidy w górach Riła to ogromne skupisko ciasno przylegających do siebie skalnych słupów o wy- sokości od 6 do 12 m. Każda z piramid ma inny kształt – można tu zobaczyć zarówno zaokrąglone szczyty, jak i ostre iglice. Charakterystyczne są też szerokie, połączone ze sobą podstawy piramid. Te charakterystyczne formacje częściej pojawiają się na stokach północnych, co wiąże się z panującymi tam niższymi temperaturami i mniejszym nasłonecznieniem. Wpływająca do szczelinek skalnych woda zamarza, przez co powiększa swoją objętość i roz- sadza ściany masywu. Piramidy cechują się różnorodno- ścią kolorystyczną i przyjmują barwy od jasnej żółci po czerwień i ciemny brąz. EUROPA I BUŁGARIA 500 cudów natury 25 024 PARK KRAJOBRAZOWY BIOKOVO Środkowa część wybrzeża dalmatyńskiego Połączenie gór i morza zawsze tworzyło urokliwą kom- pozycję. Taki krajobraz można podziwiać w parku krajo- brazowym Biokovo, który obejmuje masyw górski o tej samej nazwie rozpościerający się na długości 36 km oraz szerokości 9,5 km wzdłuż wybrzeża Morza Adriatyckiego. Pasmo ograniczają: rzeka Neretwa, linia brzegowa morza, góra Omiszka oraz dolina Dupci. W wapiennych skałach gór Biokovo w wyniku procesów krasowych powstały liczne jaskinie i głębokie, wąskie wąwozy. Najwyższym szczytem jest Sveti Jure (1764  m n.p.m.), na którym zimą zalega śnieg. Dominujące formacje roślinne to lasy i murawy. Świat zwierząt reprezentują typowo górskie gatunki, jak kozice i muflony. Pojawia się również orzeł przedni. Wiosną i latem można zaobserwować barwne motyle i liczne gady. Teren parku został przystosowany do uprawiania sportów rowerowych i wspinaczkowych. 024 024 CHORWACJA I EUROPA 500 cudów natury 26 025 PARK NARODOWY BRIJUNI Południowo-zachodnie wybrzeża półwyspu Istria Chorwacja pod względem przyrodniczym jest krajem bardzo zróżnicowanym. Można tu zaleźć zarówno tereny porośnięte bujną i bogatą w gatunki roślinnością, jak i su- che, kamieniste pustkowia ze skąpymi trawami. W jed- nym z ciekawszych i cennych przyrodniczo rejonów kraju w 1983 r. założono park narodowy obejmujący kilkadzie- siąt wysp archipelagu, w którym ochronie podlega lokal- na flora. Tereny porastają m.in. lasy dębowe, a także grec- kie jodły i eukaliptusy, cedry i wiele innych egzotycznych gatunków. W bogatym leśnym środowisku i na obrzeżach wysepek żyje mnóstwo gatunków ptaków, m.in. mewy i kormorany. Obecność ssaków to efekt celowego spro- wadzania na te tereny zwierzyny łownej. Popularne są sarny, zające i jelenie. W parku odkryto ślady dinozaurów, a także starożytne ruiny rzymskie. 025 025 EUROPA I CHORWACJA 500 cudów natury 27 026 026 026 PARK NARODOWY MLJET Południowa Chorwacja, na północy zachód od Dubrownika Park Narodowy Mljet obejmuje znaczną część wyspy o tej samej nazwie. Dzięki ochronie tego terenu zapew- nione są odpowiednie warunki dla rozwoju różnorod- nych roślin i zwierząt, zarówno w środowisku wodnym, jak i lądowym. Okolica głównej wyspy urozmaicona jest niewielkimi wysepkami, które dopełniają biologiczną różnorodność regionu. W rejonie parku znajdują się dwa jeziora słonowodne – Malo Jezero o powierzchni 24 ha i głębokości do 24 m oraz 145-hektarowe Veliko Jezero o głębokości do 46  m. Słona woda w zbiornikach jest efektem ich połączenia z morzem za pomocą sztucznych kanałów, dzięki którym w akwenach stale odbywa się wymiana wód. Jeziora charakteryzują się bogatą popula- cją ostryg i wysokimi temperaturami wody. Na większym z nich znajduje się też Wyspa św. Marii, na której odnale- ziono ruiny dawnej rzymskiej twierdzy. CHORWACJA I EUROPA 500 cudów natury 28 027 PARK NARODOWY PAKLENICA Północna Dalmacja, w górach Welebit, niedaleko wybrzeża Morza Adriatyckiego Chorwacki Park Narodowy Paklenica obejmuje górskie tereny rozpościerające się na powierzchni 3657 ha w pa- smie Velebit (Vaganski Wierch, 1757 m n.p.m.; Sveto Brdo, 1753 m n.p.m.) i przylegających do niego dolinach. Więk- szość formacji to formy krasowe, wyżłobione przez wodę w miękkich wapieniach. Najciekawszy jest rejon Kanału Velebitskiego, w którym dominują białe wapienne ostańce i skały o wysokości nawet 1800 m n.p.m. Równie malow- nicze są kaniony Velika i Mala Paklenica. Cały obszar parku poprzecinany jest rzeczkami i strumieniami, czasem spa- dającymi wysokimi kaskadami po wapiennych skałach. Rodzaj roślinności w tym rejonie uzależniony jest od wy- sokości – na dole dominują lasy dębowo-grabowe, wyżej rosną lasy dębowo-bukowe oraz iglaste z przewagą sosny czarnej. Odnotowano także około 1000 gatunków roślin zielnych, w tym wielu kwitnących. Z rzadszych gatunków zwierząt żyją tu kozice, salamandry i myszołowy. 027 027 EUROPA I CHORWACJA 500 cudów natury 028 028 29 028 PARK NARODOWY JEZIOR PLITWICKICH Środkowa Chorwacja, około 140 kilometrów od Zagrzebia Jeziora Plitwickie to najbardziej znany chorwacki park narodowy, powołany w 1949 r. Dzięki unikatowym war- tościom krajobrazowym i przyrodniczym obszar został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Na objęty ochroną zespół skła- da się 16 jezior wraz z łączącymi je rzekami, strumykami i wodospadami, tworzącymi razem jeden wielki ekosys- temem wodno-lądowy. Teren parku o powierzchni około 295 km2 został podzielony na dwa rejony. W skład Gór- nych Jezior wchodzi 12 akwenów, pozostałe znajdują się w strefie Dolnych Jezior. Większość formacji na tym terenie powstała w wyniku procesów krasowych. Białe skały wa- pienne pod wpływem czynników naturalnych formowane były w jeziorne niecki, a jasny kolor tworzących je skał sta- nowi idealny kontrast dla lazurowej wody bogatej w mi- nerały. Niekwestionowaną wartość stanowi także lokalna flora i fauna. Szczególnej ochronie podlega roślinność śródziemnomorska oraz lasy jodłowo-bukowe nazywane Puszczą Dynarską. W parku żyją rysie, dziki i niedźwiedzie. CHORWACJA I EUROPA 500 cudów natury 30 029 RZEKA CETINA Środkowa Chorwacja, w Górach Dynarskich Cetina nie zalicza się do długich rzek, bowiem od źródeł do ujścia ma tylko 105 km, ale nawet na tym krótkim od- cinku tworzy wiele malowniczych zakątków. Dzięki cie- kawie ukształtowanej dolinie jest popularnym miejscem uprawiania raftingu. Źródła Cetiny znajdują się na stokach masywu Dinara, na wysokości 385 m n.p.m. Koryto rzeki przecina skalne łańcuchy, doliny i wąwozy. Tempo nurtu przyspieszają znaczne różnice poziomów oraz wąskie koryto. Pomiędzy górami Dinara i Svilaja Cetina rzeka tworzy rozlewisko, które umożliwiło budowę elektrowni wodnej. Na początkowym odcinku, w obszarze górskim, Cetina ma aż sześć przełomów. Ujście rzeki znajduje się w malowniczym kanionie pomiędzy Mosorem i Rogozni- cą. Na uwagę zasługuje także przyroda. W bystrej wodzie żyje wiele gatunków ryb typowych dla górskich strumie- ni, w tym jesiotr adriatycki i endemiczny jelec cetiński. 029 EUROPA I KRAJ500 cudów natury 31 030 030 RZEKA KRKA Zachodnia Chorwacja, od Gór Dynarskich do Adriatyku Najpiękniejszą i jedną z najpotężniejszych rzek Chorwacji jest Krka o długości zaledwie 73 km. Wypływa z masywu Dina- ra, znajdującego się na granicy Chorwacji i Bośni, przemierza Chorwację i uchodzi do Morza Adriatyckiego w rejonie Szy- benika. Po drodze pokonuje różnice 242 m wysokości, two- rząc wodospady: Bilusić buk, Prljen buk, Manojlovac, Rošn- jak, Miljacka slap, Roški slap i największy oraz najsłynniejszy z nich – Skradinski buk o wysokości około 45 m. Zjawiska krasowe obserwowane na rzece, zwłaszcza martwica kraso- wa przy wodospadach, czynią z niej wyjątkowy cud natury. Związki wapnia, które wytrącają się z wody i osadzają na roślinach, zmieniają je w skały, które nakładając się na siebie, formują tarasy, a następnie wyspy lub wodospady. W rzece żyją liczne gatunki ryb, m.in. pstrągi potokowe, brzany i kieł- bie, na skałach wygrzewają się żmije lewantyńskie i jasz- czurki zielone. Spośród awifauny liczni są przedstawiciele orłów przednich, sępów płowych i rarogów górskich. Aby chronić niezwykłą przyrodę środkowego i dolnego biegu rzeki, w 1985 r. powołano na tym terenie Park Narodowy Rzeki Krka o powierzchni przekraczającej 100 km². 031 031 WYSPA BRAČ W pobliżu wybrzeża środkowej Dalmacji Niewiele miejsc w Europie oferuje turystom tak szeroką gamę atrakcji wypoczynkowych, jak chorwacka wyspa Brač. Przybrzeżne wody są wręcz stworzone dla surferów i żeglarzy. Vidova Góra, najwyższy szczyt na adriatyckich wyspach, to ulubione miejsce spotkań paralotniarzy. Okoliczne wzniesienia i Jaskinie Dragonja przyciągają miłośników wspinaczki, a zielone lasy porastające wyspę to raj dla myśliwych. Największą atrakcją jest Złoty Róg – malownicza plaża na piaszczystym cyplu, który zmie- nia swój kształt w zależności od tego, z jakiego kierunku wieją morskie wiatry. CHORWACJA I EUROPA 500 cudów natury 32 032 PÓŁWYSEP AKAMAS Najdalej na zachód wysunięta część Cypru Przyroda na Cyprze tworzy niepowtarzalne krajobrazy, na które składają się naturalne formacje skalne i bujna, nie- skażona przez człowieka roślinność. Niewątpliwym atu- tem tego miejsca jest ciepły klimat, który umożliwia roz- wój egzotycznych roślin i zwierząt, również w środowisku wodnym. Jednym z najpiękniejszych zakątków wyspy jest półwysep Akamas. Urozmaicone półkami skalnymi i cy- plami wybrzeża klifowe mają tu monumentalne rozmiary. U podnóży klifów rozpościerają się zaciszne piaszczyste plaże. Świat roślin reprezentuje około 530 gatunków drzew, krzewów i roślin zielnych. Powszechnie występu- ją sosny, tworzące jednogatunkowe lasy, a także rzadkie łąkowe storczyki. Na półwyspie zaobserwowano około 170 gatunków ptaków wędrownych. W nielicznych wio- skach mieszkali przede wszystkim Turcy cypryjscy, którzy po podziale wyspy przenieśli się do części północnej. 032 032 EUROPA I CYPR 500 cudów natury 33 033 034 033 PLAŻA PAFOS Południowo-zachodnie wybrzeże Cypru Według starożytnych podań to właśnie tutaj, na wapien- nej skale u wybrzeży Pafos wynurzyła się z morskiej piany Afrodyta. Bogini piękna i miłości opalała się na tutejszej plaży i spacerowała w objęciach swojego kochanka, Ado- nisa. Starożytna legenda sprawia, że Pafos jest ulubionym miejscem zakochanych. Zgodnie z tradycją przybysze wypowiadają swoje życzenia w intencji ich spełnienia zawieszają białe chusteczki na gałęziach drzew marzeń rosnących wokół plaży. Podobno odnalezienie na plaży kamienia w kształcie serca przypieczętuje dozgonną mi- łość kochanków. Wielu zabiera na pamiątkę białe otoczaki, którymi pokryty jest brzeg, ale według mieszkańców nie jest to zbyt rozsądne. Podobno kamienie zabrane z plaży Afrodyty powodują bezsenność i lepiej zostawić je na ich właściwym miejscu. 034 WĄWÓZ AVAKAS Północno-zachodnia część Cypru, około 20 km na północ od Pafos W południowo-zachodniej części półwyspu Akamas usy- tuowany jest malowniczy wąwóz Avakas. Kanion został wyrzeźbiony w skałach przez maleńką rzekę Avgas. Długość skalnego jaru ma około 3 km, a jego szerokość nie przekracza 4 m. Ściany kanionu osiągają nawet 30 m wysokości. Latem wąwóz jest całkiem suchy, ale wiosną wody rzeki są głębokie, a nurt bardzo silny i wzburzony. Taka sytuacja jest także moż- liwa po silnych opadach, dlatego przed wejściem do kanionu ustawione są tablice z ostrzeżeniami dla turystów. W pobliżu jaru rośnie wiele ciekawych odmian flory, m.in. drzewa figo- we (Centaurea akamantis), spotykane tylko w tym miejscu. W okolicy żyją kozy, które lubią spacerować po stromych ścianach wąwozu, dlatego podczas spacerów zalecane jest zachowanie ostrożności ze względu na spadające kamienie. CYPR I EUROPA 500 cudów natury 34 035 CRNO JEZERO Północna Czarnogóra, góry Durmitor Czarnogóra to kraj ukształtowany przez lodowiec. Na większości jego terytorium rozpościerają się pasma górskie o znacznej wysokości. Jedną z polodowcowych form jest Crno Jezero, niezbyt duży zbiornik wodny ulokowany jest w paśmie Durmitor na wysokości 1416 m n.p.m. Krysta- licznie czyste wody i okoliczna przyroda tworzą malowni- czy krajobraz, niezmącony dużą liczbą turystów. Niezwykle interesujące jest występujące tu sezonowe zjawisko, pod- czas którego z jednego jeziora tworzą się dwa. W rzeczywi- stości Crno Jezoro to dwie polodowcowe niecki wypełnione wodą i połączone wąską, płytką cieśniną. Latem, kiedy temperatura powietrza wzrasta, nasila się parowanie wody. Cieśnina wysycha i tym samym oddziela dwa zbiorniki – Veliko Jezero o długości 855  m i szerokości 615  m oraz Malo Jezero o długości 605 m i szerokości 400 m. Większy zbiornik osiąga głębokość do 24,5 m, a mniejszy do 49,1 m. Maksymalna długość całego jeziora wynosi 1155 m. 035 035 EUROPA I CZARNOGÓRA 500 cudów natury 35 036 036 PARK NARODOWY DURMITOR Północna Czarnogóra, w pobliżu w miejscowości Žabljak 036 Park Narodowy Durmitor obejmuje obszar gór wapien- nych, przez które płynie rzeka Tara. W trakcie przeciskania się przez miękkie skały, na przestrzeni wielu milionów lat, woda wypłukała tu monumentalny wąwóz, którego głębokość osiąga nawet 1300 m. Kanion rzeki wchodzi w skład Parku Narodowego Durmitor i jako jeden z czyn- ników kreuje ekosystem regionu. Obszar parku wyróżnia się licznymi formami krasowymi, wąwozami, jaskiniami, oraz ciekawymi formacjami skalnymi. Równie ciekawa jest naturalna przyroda typowa dla górskich obszarów i klimatu. Rosną tu przede wszystkim lasy sosnowe i mie- szane z przewagą buków, występuje także wiele roślin endemicznych. Pojawiają się niedźwiedzie i rysie. Park Narodowy Durmitor powstał w 1952 r., w 1978 r. do tere- nów chronionych dodano przełom Tary i Jezioro Zabojskie. Obecnie park zajmuje 321 km². Kanion Tary, o długości około 100 km, to ewenement na skalę europejską. Przez rzekę przerzucony jest jeden z najwyższych mostów świa- ta, a obszar w 1980 r. został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. CZARNOGÓRA I EUROPA 500 cudów natury 36 037 BOZKOWSKIE JASKINIE DOLOMITOWE Północne Czechy, na północ od wsi Bozkov w regionie Liberec Skały dolomitowe w okolicach Bozkova to jedne z naj- piękniejszych formacji geologicznych na terenie Czech. Fantazyjnie ukształtowany krajobraz powstał w efekcie naturalnych procesów, które zachodziły na tym terenie przez miliony lat. Na tym obszarze natura stworzyła sys- tem jaskiń o niepowtarzalnych wnętrzach. Odkryto go przypadkiem około 70 lat temu podczas prac górniczych. Całkowita długość korytarzy wynosi ponad 1100  m, z czego około 450 m jest udostępnionych do zwiedzania. System, uważany za arcydzieło natury, to jedna z naj- większych form tego typu na terenie Czech. Wyjątkową wartością podziemnego kompleksu są obficie występu- jące tu naciekowe listwy skalne i występy pokrywające sufity oraz ściany, a także niewielkie podziemne jeziorka, w tym największe w kraju. Jego woda ma niezwykłe błękitne zabarwienie i jest kryształowo czysta. Inne spo- tykane tu formacje to naciekowe stalaktyty i stalagmity. 037 038 CZESKI RAJ Północne Czechy, 100 km na północny wschód od Pragi Czeski Raj, kraina granicząca z pasmem Gór Izerskich oraz Karkonoszy, w pełni zasługuje na swoją nazwę. Jest to jeden z najpiękniejszych zakątków kraju, z niezwykłymi walorami przyrodniczymi i kulturowymi. Na obszarze 181,5 km2 znajduje się zarówno piękna naturalna przy- roda, jak i zapierające dech skalne miasta, a także zamki Hrubá Skála i Krost. Roślinność reprezentują głównie lasy z przewagą sosny, mokradła i jeziora oraz bogate gatun- kowo łąki. Ozdobą Czeskiego Raju są też skalne miasta, niezwykłe formacje przypominające ustawione obok sie- bie gigantyczne wieżowce, połączone mostami i wąskimi ścieżkami. Najbardziej znane są Prachovské skály, Kloko- čské, Betlémské skály i Hruboskalsko, ale w całej okolicy jest ich znacznie więcej. EUROPA I CZECHY 500 cudów natury 37 039 JASKINIE KRASU MORAWSKIEGO Wschodnie Czechy, w kraju południowomorawskim, na północ od Brna Czeska przyroda, dzięki warunkom strefy umiarkowanej, jest wyjątkowo piękna i zróżnicowana. Urozmaicają ją imponujące formacje geologiczne, szczególnie bogate w formy na obszarze Krasu Morawskiego. Teren ten zbu- dowany jest z miękkich skał wapiennych, podatnych na kształtowanie przez wodę i wiatry, dzięki czemu licznie występują tu jaskinie, m.in. słynny kompleks Punkevní. Zespół podziemnych grot składa się z wielu sal i ciągu ko- rytarzy urozmaiconych niespotykanymi formacjami na- ciekowymi. Do jaskiń prowadzi wejście w ścianie kanionu Pustý žleb. Najciekawszymi salami w systemie są Přední dóm, z gigantycznym stalaktytem Strážce, oraz Hlinité síně i Střední dóm. Stalagmitowy korytarz prowadzi do ostatniej sali, skąd schodzi się do jednej z najsłynniejszych jaskiń Morawskiego Krasu – Macochy. Od olbrzymiej przepaści dalsza wycieczka możliwa jest tylko łódką po podziemnej rzeczce Punkvi. 039 038 038 CZECHY I EUROPA 500 cudów natury 38 040 KARKONOSKI PARK NARODOWY Północne Czechy, przy granicy z Polską 041 PARK NARODOWY CZESKA SZWAJCARIA Północne Czechy, 120 km na północ od Pragi W Karkonoskim Parku Narodowym w Czechach ochronie podlega zarówno przyroda, jak i naturalny krajobraz. Na części terenu ustanowiono także rezerwat biosfery. Po- wierzchnia parku po stronie czeskiej to 36 tys. ha. Otulinę wyznaczono na powierzchni około 55 tys. ha. Ukształtowa- nie terenu jest efektem ruchów górotwórczych w plejsto- cenie, a duży wpływ na rzeźbę miały zlodowacenia. Naj- ciekawszymi obiektami przyrody nieożywionej są rozległe zrównania grzbietów, granitowe skałki, kotły polodowcowe i wodospady. Pośród flory warto zwrócić uwagę na torfowi- ska wysokie, zarośla kosodrzewiny w piętrze subalpejskim i wyraźny piętrowy podział lasów, przywracany do składu pierwotnego po wielowiekowych wyrębach, wypasach i klęskach ekologicznych. Ze zwierząt atrakcję stanowią mu- flony górskie, z ptaków sóweczka, włochatka i typowo gór- skie gatunki, jak siwerniak, płochacz halny i drozd obrożny. Czeska Szwajcaria na Wyżynie Dieczyńskiej stanowi fragment (79 km2 powierzchni) obszaru chronionego krajobrazu Łabskie Piaskowce. Cechą charakterystyczną regionu są niecodzienne formacje skalne kształtowane przez miliony lat w miękkich skałach przez naturalne czynniki. Powstały tu specyficzne skalne miasta utwo- rzone z pojedynczych gigantycznych bloków piaskowca i twardych skał bazaltowych. W pobliżu potoku Bílého występują również formacje wapienne z epoki jurajskiej. Różnorodność form skalnych jest ogromna, począwszy od wąskich i głębokich parowów po pojedyncze iglice. Naj- bardziej charakterystyczna jest ogromna skalna Brama Pravčicka, największy naturalny skalny most w Europie. Formacje roślinne to głównie lasy sosnowe, z domieszką brzozy i klonu, a także paprocie i porosty oraz wiele zim- nolubnych ziół. 040 EUROPA I KRAJ500 cudów natury 39 042 041 042 REZERWAT PRZYRODY PANSKÁ SKALA Północne Czechy, 60 km na północny wschód od Litomierzyc Rezerwat przyrody Panská skala to niezwykłe miejsce w okolicy Kamienickiego Szenowa, w którym na po- wierzchni 1,26 ha znajduje się tylko jedna formacja skalna składająca się z szeregu pionowych kolumn o przekroju sześcioboku, które wyglądają jak niezwykłe organy o setkach różnej długości piszczałek. Wysokość tej geologicznej ciekawostki wynosi 595 m n.p.m. Skalna forma powstała około 30 mln lat temu na skutek wybu- chu wulkanu. Niezwykle gorąca lawa – prawdopodobnie pochodząca z głębokości około 30 km – w wyniku chło- dzenia i kurczenia ciekłego materiału skalnego pękała, formując 12-metrowe kolumny. W pobliżu ukształtowała się również niecka, obecnie wypełniona wodą i tworząca małe jeziorko. Teren objęto ochroną w rezerwacie, jednym z najstarszych w Czechach. CZECHY I EUROPA 500 cudów natury 40 043 ARCHIPELAG ERTHOLMENE Na północny wschód od miasta Gudhjem na Bornholmie i na północ od Kołobrzegu Dania jest krajem w przeważającej części położonym na wyspach o licznych walorach kulturowo-przyrodniczych. Jednym z takich miejsc jest archipelag Ertholmene, usy- tuowany w odległości około 10 mil morskich od Born- holmu. Wysepki zamieszkuje zaledwie 100 osób. Główne wyspy to Christiansø o powierzchni 22,3 ha, Græsholm – 9 ha, Frederiksø – 4 ha oraz nieprzekraczające 0,4 ha Østerskær, Lilleø, Storeø, Tat i Tyveskær. Całkowity obszar archipelagu to 1256 ha. Na uwagę zasługuje lokalna przyroda. Liczba gatunków zwierząt i roślin jest nie- wielka, ale znaczny ich procent to endemity lub gatunki bardzo rzadkie. Szczególnie liczna jest kolonia ptaków wodno-błotnych. Występują liczne gatunki płazów, a tak- że foki i morświny. Wśród roślin wyróżnia się wiele gatun- ków wrzosów. Część archipelagu objęta jest rezerwatem. W niewielkich wioskach na głównych wyspach można zobaczyć kilka ciekawych zabytków architektonicznych. EUROPA I DANIA 043 043 500 cudów natury 41 044 BORNHOLM Południowo-zachodnia część Bałtyku Wyspa na Bałtyku u wschodnich wybrzeży Szwecji na- zywana jest Majorką Północy z powodu dużego nasło- necznienia. Łagodny klimat i niezwykła przyroda, idealne miejsca do wędrowania, a także bogata infrastruktura przyciągają tu wielu turystów. Bornholm jest stworzony dla osób, które kochają aktywny wypoczynek. Wyspa w większości ma charakter nizinny, a teren tylko w nie- wielu miejscach jest pagórkowaty, dlatego jest to idealne miejsce dla rowerzystów. Na Bornholmie znajdują się dwa porty umożliwiające podróżowanie na kontynent i rejsy wycieczkowe. Na wyspie można podziwiać różnorodne krajobrazy, począwszy od malowniczych klifów przez stary las Almindingen po piękne plaże na południu. Każdy może tu znaleźć coś dla siebie – usatysfakcjonowani będą amatorzy kąpieli słonecznych i spacerów, wycieczek rowe- rowych, łowienia ryb, żeglowania, a nawet gry w golfa. 044 044 DANIA I EUROPA 500 cudów natury 42 045 FIORD LODOWY ILULISSAT NA GRENLANDII Zachodnia Grenlandia, nad zatoką Disko, 250 km na północ od Koła Arktycznego Fiord Ilulissat usytuowany jest w pobliżu miasta o tej samej nazwie, która oznacza górę lodową. Do zatoki uchodzi lodowiec Sermeq Kujalleq, jeden z nielicznych, dzięki któremu pokrywa lodowa Grenlandii trafia do morza. Jest on również zaliczany do najbardziej aktywnych i najszybciej przemieszczających się lodowców na świecie (19 m/dzień). Każdego roku powiększa się o ponad 35 km3 lodu. Badania prowadzone na tym obszarze od ponad 250 lat pomogły zrozumieć m.in. przebieg zmian klimatu i procesy glacjologiczne. Krajobraz regionu zdominowany jest przez olbrzymią powierzchnię wody usianą wielkimi bryłami lodu odłamanymi od lodowca (cielenie się lodowców), dryfującymi przez wiele miesięcy po całym obszarze fiordu. 045 EUROPA I KRAJ500 cudów natury 43 045 046 SKAŁA JONS KAPEL Dania, południowo-zachodnia części wyspy Bornholm 046 Ciekawostką krajobrazową wyspy Bornholm są nieco- dzienne formacje skalne i charakterystyczne dla tego rejonu klifowe wybrzeża. Wśród malowniczych zakątków wyróżnia się kaplica Jons Kapel, czyli formacja geolo- giczna uformowana przez naturalne czynniki erozyjne. Dzięki wyjątkowo miękkim skałom występującym na tym terenie powstało kilka pieczar, z którymi wiążą się legendy. Według tradycji w jednej z grot mieszkał mnich Jon, który krzewił chrześcijaństwo wśród bornholmskich marynarzy. Dziś do jego groty-kaplicy prowadzą wykute w skale schodki, które umożliwiają pielgrzymom i tury- stom zwiedzanie przybytku. Poza jaskinią na uwagę za- sługuje też najbliższa okolica z malowniczymi pejzażami i różnorodną roślinnością. Ponad 10 tys. lat temu obszar wyspy był pokryty lodowcem, który przyczynił się do powstania specyficznych gleb, odpowiednich dla roślin o niskich wymaganiach. W dolinie występuje wilgotny mikroklimat, dzięki któremu intensywnie rozwijają się gatunki paproci, ziół, bluszczu i jarzębiny. Gdzieniegdzie pojawiają się też kwitnące storczyki i anemony. DANIA I EUROPA 500 cudów natury 047 PARK NARODOWY LAHEMAA Północna Estonia, nad Zatoką Fińską Park Narodowy Lahemaa rozpościera się na typowo podmokłym i bagiennym obszarze wybrzeża Morza Bałtyckiego oraz obejmuje liczne niewielkie przy- brzeżne wyspy. Na uwagę zasługuje linia brzegowa uroz maicona przez m.in. półwyspy: Juminda, Pärispea, Käsmu i Vergi, oraz kilka malowniczych zatok. Jest to idealne miejsce dla ptaków, które niepodzielnie panu- ją na tym terenie. Obszar o płaskim oraz morenowym ukształtowaniu powierzchni w przeważającej części porastają lasy z dominacją gatunków liściastych. Po- między terenami leśnymi rozpościerają się niewielkie podmokłe polany, duże bagienne łąki oraz pojedyncze jeziorka. Lokalna przyroda cechuje się dużym bogac- twem roślin charakterystycznych dla bagien i zbiorni- ków wodnych. Zajmujący powierzchnię 725 km² park to także dom dla wielu zwierząt i największy obszar chroniony na terenie Estonii. 44 047 047 EUROPA I ESTONIA 500 cudów natury
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

500 cudów natury
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: