Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00216 007235 11239306 na godz. na dobę w sumie
5 minut dla kręgosłupa. 100 ćwiczeń ze zdjęciami - ebook/pdf
5 minut dla kręgosłupa. 100 ćwiczeń ze zdjęciami - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: SBM Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8059-285-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Schorzenia narządu ruchu zajmują trzecie miejsce wśród problemów zdrowotnych ludzi w średnim wieku oraz dotyczą ponad połowy osób po 50. roku życia. Głównymi czynnikami powodującymi bóle kręgosłupa są: siedzący tryb życia, brak aktywności fizycznej, nadwaga, niewłaściwe nawyki w czynnościach dnia codziennego, przeciążenia wynikające z pracy zawodowej oraz wady anatomiczne kręgosłupa. Pomimo wzrostu jakości życia, nie zaobserwowano wśród populacji krajów rozwiniętych szczególnej troski o własne zdrowie. Chcemy to zmienić! Prezentowany poradnik został opracowany przez zespół specjalistów fizjoterapeutów z myślą o osobach, które na codzienną aktywność fizyczną nie mają zbyt wiele czasu. Przystępne opisy dolegliwości połączone z opisami ćwiczeń i instruktażowymi fotografiami zmobilizują do właściwej troski o swoje zdrowie.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

SpiS treści co warto wiedzieć o kręgoSłupie . . . . . . . . . . . 4 Wstęp 5 6 Budowa anatomiczna i funkcje kręgosłupa Dolegliwości bólowe kręgosłupa 10 Bóle odcinka lędźwiowo-krzyżowego 12 Bóle odcinka szyjnego 20 Stenoza 28 Choroba Scheuermanna 29 Borelioza 30 Ergonomia pracy – postępowanie codzienne 30 100 ćwiczeń dla twojego kręgoSłupa . . . . . . . . 40 Ćwiczenia podstawowe 42 W leżeniu tyłem 42 W pozycji siedzącej 48 W klęku podpartym 54 Ćwiczenia zaawansowane 56 W leżeniu tyłem 56 W klęku podpartym 68 W klęku 82 W leżeniu bokiem 83 W podporze bokiem 90 W leżeniu przodem 100 W pozycji siedzącej 113 W pozycji stojącej 135 piśmiennictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 Książka autorstwa Anny Kołcz-Trzęsickiej, Anny Żurowskiej, Piotra Józefowskiego i Małgorzaty Paprockiej- -Borowicz zatytułowana 5 minut dla kręgosłupa jest cenną pozycją piśmiennictwa skierowaną do osób z dolegliwościami bólowymi kręgosłupa. Autorzy w przystępny sposób przedstawili teoretyczne podstawy etiopatogenezy schorzeń kręgosłupa oraz podali praktyczne wskazówki w zakresie postępowania codzien- nego, ergonomii pracy i kinezyterapii domowej. Problem bólów kręgosłupa odcinka szyjnego oraz lędźwiowego dotyczy dużej części społeczeństwa, występuje zarówno u osób młodych, jak i starszych. Celem niniejszej publikacji jest podniesienie świado- mości w zakresie zapobiegania i leczenia bólów kręgosłupa. Książka jest napisana w  sposób bardzo przystępny dla czytelnika, z  zachowaniem terminologii me- dycznej w obszarze anatomii i biomechaniki kręgosłupa. Zawiera również profesjonalne opisy jednostek chorobowych. Opracowanie składa się z dwóch części: teoretycznej i praktycznej. W części pierwszej przedstawiona została etiopatogeneza schorzeń kręgosłupa wraz z opisami: choroby zwyrodnieniowej, dyskopatii, zmian przeciążeniowych i pourazowych (z uwzględnieniem odcinka szyjnego oraz lędźwiowego kręgosłupa). Na część praktyczną składa się 100 ćwiczeń kręgosłupa, opisanych w sposób czytelny i zrozumiały. Zaletą książki są liczne ilustracje oraz profesjonalnie wykonane zdjęcia ćwiczeń, ułatwiające ich wyko- nywanie we własnym zakresie. Na uwagę zasługuje również podjęcie tematyki łączącej wiedzę medyczną i standardy postępowania fizjoterapeutycznego z przekazem zrozumiałym dla czytelnika bez wykształce- nia medycznego. Uważam, że publikacja ta stanowi również źródło wiedzy dla fachowców i powinna być jedną z pozycji w literaturze dla studentów fizjoterapii w kontekście świadomości pacjenta, ergonomii pracy i postępowa- nia codziennego. Książkę oceniam bardzo pozytywnie, gdyż upowszechnienie w społeczeństwie wiedzy z zakresu przyczyn, objawów i leczenia schorzeń kręgosłupa stanowi istotny element skuteczności terapii. dr hab. Jan Gnus, prof. nadzw. Katedra Fizjoterapii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu co war to wiedzieć o kręgoSłupie wStęp Głównymi czynnikami powodującymi bóle kręgo- słupa są: siedzący tryb życia, brak aktywności fizycz- nej, nadwaga, niewłaściwe nawyki w czynnościach dnia codziennego, przeciążenia wynikające z pracy zawodowej oraz wady anatomiczne kręgosłupa po- wstałe w  okresie jego rozwoju (skolioza, choroba Scheuermanna zwana kifozą młodzieńczą). Pomimo wzrostu jakości życia, nie zaobserwo- wano wśród populacji krajów rozwiniętych szcze- gólnej troski o  własne zdrowie. Bardzo zaskakuje fakt, że szybkie tempo życia nie spowodowało wzro- stu aktywności fizycznej człowieka, lecz znacznie ją ograniczyło. Współcześnie większość ludzi pracu- je i odpoczywa, siedząc. Takie zachowania, bardzo często całkowicie świadome, prowadzą nieuchron- nie do przewlekłych schorzeń narządu ruchu. Schorzenia narządu ruchu zajmują trzecie miej- sce wśród problemów zdrowotnych ludzi w  śred- nim wieku oraz dotyczą ponad połowy osób po 50. roku życia. Według Światowej Organizacji Zdro- wia (ang. World Health Organization, WHO) najczę- ściej występującą dolegliwością ze strony narządu ruchu jest ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego krę- gosłupa. Dotyka on ok. 85 populacji, zarówno ko- biet, jak i mężczyzn w każdym wieku. Ból powoduje zmniejszenie aktywności fizycznej, co skutkuje obniżeniem sprawności, a w dalszej per- spektywie wywołuje konieczność ograniczenia lub nawet zaprzestania pracy zawodowej. Ta sytuacja wią- że się z kolei z potrzebą korzystania ze zwolnień lekar- skich, nierzadko długotrwałych, co przyczynia się do pogorszenia sytuacji ekonomicznej zarówno pracow- ników, jak i pracodawców. Jak wynika z raportu De- partamentu Statystyki i  Prognoz Aktuarialnych ZUS, w 2013 roku pracownicy w Polsce spędzili na zwolnie- niach niemal 140 milionów dni. Wiąże się to z wypła- tą ponad 18,3 miliarda złotych z tytułu wynagrodzeń i zasiłków chorobowych. Zespoły bólowe kręgosłupa stanowią obecnie najczęstszą przyczynę zgłaszania się chorych do lekarzy różnych specjalności, dlatego zalicza się je do tzw. chorób cywilizacyjnych. częstych incydentów bólowych kręgosłupa. Doty- czą one odcinka szyjnego, piersiowego i lędźwiowo- -krzyżowego. Zespoły bólowe odcinka szyjnego oraz lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa stanowią 1,5–2 wszystkich porad udzielanych w społecznej służbie zdrowia. Współczynnik zachorowalności na choro- by kręgosłupa jest uważany za wyższy niż w  przy- padku chorób układu sercowo-naczyniowego. Nie ma jednaj przyczyny, która powodowałaby występowanie bólu kręgosłupa. Istnieje wiele czyn- ników oddziałujących pojedynczo lub nakładają- cych się na siebie. Za jedną z  przyczyn uważa się przyjęcie przez człowieka wyprostowanej postawy ciała. Nastąpiło to w okresie oligoceńskim i obecnie wielu naukowców uważa, że kręgosłup nie został należycie przygotowany do wkroczenia na wyższy etap rozwoju, m.in. stąd mamy do czynienia z do- legliwościami bólowymi w każdym odcinku kręgo- słupa. Tego typu pomyłka natury jest jednak mało prawdopodobna, dlatego przyczyn epidemii scho- rzeń kręgosłupa należy szukać gdzie indziej. Bardzo istotnym etiologicznym czynnikiem sprzy- jającym występowaniu zespołów bólowych kręgosłu- pa jest sedenteryjny (siedzący) tryb życia. Współczesny człowiek spędza większość czasu w pozycji siedzącej – siedzi przy biurku w pracy, wraca do domu w pozycji siedzącej (jadąc samochodem, autobusem lub tram- wajem), a  czas wolny poświęca na siedzeniu przed telewizorem lub komputerem. Tak znaczne ograni- czenie aktywności prowadzi do wielu niekorzystnych i często nieodwracalnych zmian w układzie ruchu. Narastającym lawinowo zjawiskiem jest nadwaga i  otyłość społeczeństwa. Wskaźnik BMI (ang. Body Mass Index) powyżej 25 powoduje, że na kręgosłup oraz pozostałe stawy (szczególnie biodrowe i  kola- nowe) działają znaczne, często przekraczające ich możliwości, obciążenia. Powoduje to szybsze ściera- nie i zużywanie się chrząstki stawowej oraz krążków międzykręgowych. To z  kolei prowadzi do zmian zwyrodnieniowych, uciążliwych dolegliwości bólo- wych i ograniczeń ruchowych stawów kręgosłupa. W  Polsce na bóle kręgosłupa cierpi co trzecia osoba, aż 60–95 populacji zgłasza występowanie Kolejną przyczyną dolegliwości bólowych kręgo- słupa, związaną z brakiem aktywności oraz otyłością, Wstęp 5 jest osłabienie siły mięśniowej i więzadłowej. Doty- czy to głównie struktur znajdujących się w obrębie brzucha oraz pasa miedniczego. Mięśnie znajdują- ce się w tej części ciała odpowiadają za utrzymywa- nie prawidłowej pozycji ciała oraz właściwą stabili- zację odcinka lędźwiowo-krzyżowego. W chwili gdy dochodzi do zachwiania równowagi w ich napięciu, następuje wadliwe ustawienie kręgosłupa, co po- woduje przeciążenie i  dolegliwości bólowe. Z  dru- giej strony ból może wywoływać także nadmierna, ciężka praca fizyczna. Chodzi tu głównie o przecią- żanie struktur kręgosłupa, co powoduje deformację i szybsze zużywanie się kręgów oraz krążków mię- dzykręgowych w wyniku nieprawidłowego rozkładu ciężaru. Dotyczy to najczęściej pozycji z  wyprosto- wanymi kończynami dolnymi i  tułowiem pochylo- nym w przód, która doprowadza do nadmiernego rozciągnięcia więzadeł oraz do trzykrotnego zwięk- szenia siły działającej na kręgosłup. W  przypadku osłabionych mięśni może to prowadzić do prze- mieszczenia się krążka międzykręgowego, powsta- nia wypukliny jądra miażdżystego, ucisku na struk- tury układu nerwowego i promieniującego bólu do kończyn dolnych (rwa kulszowa, rwa udowa). Na stan kręgosłupa i  występowanie dolegliwo- ści bólowych wpływają nie tylko czynniki fizyczne, ale także psychiczne, np.  stres. Stworzono hipote- tyczny obraz osoby ze skłonnością do występowa- nia tego rodzaju bólu – to jednostka nadpobudliwa, perfekcjonista, często doświadczająca problemów w pracy zawodowej. Sytuacja taka powoduje odru- chowe zwiększenie napięcia mięśniowego, zmniej- szenie przepływu krwi przez tkanki i  stopniowy niedobór tlenu w  mięśniach. Doprowadza to do wystąpienia bólu i  uruchamia błędne koło: poja- wia się ból, zwiększa się napięcie mięśni, zmniejsza się przepływ krwi, ból narasta. Bardzo istotne jest wówczas zastosowanie różnego rodzaju technik re- laksacyjnych. Badania pokazują, że nieodzownym elementem jest wyeliminowanie sytuacji stresowej, m.in.  zmiana charakteru wykonywanej pracy i  po- prawa jej warunków. Równie ważnym czynnikiem sprzyjającym po- wstawaniu bólu kręgosłupa jest płeć. Według ba- dań tego typu schorzenia znacznie częściej dotykają kobiet (70/1000) niż mężczyzn (57/1000). Dodatko- wo z większą częstotliwością występują u ludzi rasy białej (68/1000) niż rasy czarnej (38/1000). Zwiększo- ną predyspozycję do występowania dolegliwości bólowych mają także kobiety o  wzroście powyżej 170  cm oraz mężczyźni wyżsi niż 180  cm. Kobiety są również narażone na ból kręgosłupa w  trakcie ciąży. Według badań aż 56 kobiet doświadczyło bólu z powodu rwy kulszowej właśnie w tym stanie. Wszystkie przedstawione powyżej czynniki pro- wadzą do poważnych powikłań, jak zmiany zwyrod- nieniowe stawów kręgosłupa oraz dyskopatia. Nie- które publikacje nie wyodrębniają poszczególnych jednostek chorobowych (zmiany zwyrodnieniowe, dyskopatia, zapalenie korzonków nerwowych, lum- bago), lecz ogół niekorzystnych zjawisk i procesów oddziałujących na kręgosłup nazywają chorobą przeciążeniową kręgosłupa. Bez względu na przy- jęte nazewnictwo mamy do czynienia z  bólem, ograniczeniem ruchomości i  pogorszeniem stanu funkcjonalnego. Budowa anatomiczna i funkcje kręgoSłupa Kręgosłup stanowi najważniejszą, wysoko wyspe- cjalizowaną część układu szkieletowego człowie- ka. Jest narządem osiowym organizmu, a  więc strukturą podporową, którą cechuje wysoka wy- trzymałość na obciążenia. Ponadto spełnia funk- cję ochronną rdzenia kręgowego i  nerwów rdze- nia. Stanowi składową narządu ruchu, pozwalając na dość obszerny, wielokierunkowy zakres ruchów niezbędnych do sprawnego wykonywania czynno- ści życia codziennego. Kręgosłup to centralna część całego narządu ru- chu. Jest giętki, mechanicznie odporny i  stanowi u dorosłego człowieka 40–45 długości całego cia- ła. W rzucie od przodu wydaje się być prosty, jed- nak w projekcji bocznej można zauważyć potrójną krzywiznę typu esowatego, w  której skład wcho- 6 5 minut dla kręgosłupa Kręgosłup jako kolumna jest zbudowany z 33–34 kręgów: • siedmiu kręgów szyjnych, • dwunastu kręgów piersiowych, • pięciu kręgów lędźwiowych, • pięciu kręgów krzyżowych zrośniętych ze sobą, będących jedną kością krzyżową, • czterech lub pięciu kręgów guzicznych, które stanowią szczątkową kość guziczną (ogonową) kifoza piersiowa dzi lordoza szyjna i  lędźwiowa oraz kifoza piersio- wa. Wymienione krzywizny spełniają ważną funk- cję z  punktu widzenia biomechaniki kręgosłupa – amortyzują obciążenia, zwłaszcza te gwałtowne, w nieoczekiwanych sytuacjach dnia codziennego. kifoza krzyżowa lordoza szyjna lordoza lędźwiowa OdcineK szyJny 7 kręgów stanowiących podporę głowy i szyi OdcineK piersiOWy 12 kręgów, na których umocowane są żebra OdcineK lędźWiOWy 5 kręgów odpowiedzialnych za utrzymanie środka ciężkości KOść KrzyżOWa 5 zrośniętych kręgów KOść GUziczna 4 zrośnięte kręgi W projekcji bocznej krzywizny kręgosłupa przypominają literę S – odcinek szyjny wygięty jest ku przodowi (lordoza szyjna), odcinek piersiowy ku tyłowi (kifoza piersiowa), odci- nek lędźwiowy także ku przodowi (lordoza lędźwiowa) Poszczególne kręgi są poprzedzielane krążkami międzykręgowymi (dyskami), stanowiącymi ¼ dłu- gości całego kręgosłupa. Wraz z  aparatem więza- dłowym zespalają one cały kręgosłup, gwarantując jego ruchomość w  wielu płaszczyznach. W  płasz- czyźnie strzałkowej (przód–tył) odbywają się ruchy zgięcia oraz wyprostu, w płaszczyźnie czołowej – ru- chy zgięcia bocznego, a w płaszczyźnie poprzecz- nej – ruchy skrętne. Kombinację wszystkich wymie- nionych ruchów nazywamy ruchami obwodzenia albo ruchami okrężnymi. W poszczególnych odcinkach kręgosłupa budo- wa kręgu różni się w  zależności od funkcji i  prze- znaczenia. Na kręg składa się masywny, walcowaty trzon oraz cienki i zróżnicowany łuk kręgu. Obie te części budują kanał, przez który przechodzi rdzeń kręgowy. Zadaniem trzonów kręgów jest podpór masy ciała. Dzięki chrzęstnym płytkom granicznym na górnych i  dolnych powierzchniach istota gąb- czasta trzonów jest chroniona przed nadmiernymi Budowa anatomiczna i funkcje kręgosłupa 7 Budowa kręgosłupa Z punktu widzenia anatomii człowieka kręgosłup jako narząd spełnia cztery podstawowe funkcje: • stanowi podporę dla górnej części ciała, • jest miejscem przyczepu mięśni, • przyjmuje obciążenia wynikające z postawy wyprostowanej, • ochrania rdzeń kręgowy siłami nacisku. Dodatkowo płytki spełniają rolę po- średnika w  wymianie płynów pomiędzy krążkami międzykręgowymi a trzonami kręgów. Drugą skła- dową kręgu jest łuk kręgu, który ma siedem wyrost- ków – wyrostek kolczysty (z tyłu), parzyste wyrostki stawowe górne i dolne (od góry i od dołu) oraz wy- rostki poprzeczne (po bokach). Rola łuków sprowa- dza się do osłony (praktycznie z trzech stron) waż- nego narządu, jakim jest rdzeń kręgowy. Ponadto zapewniają one połączenia stawowe poszczegól- nych kręgów. Mięśnie oraz więzadła międzykręgo- we mają swoje przyczepy na wyrostkach kolczy- stych oraz poprzecznych, które spełniają funkcje ramion dźwigni dla mięśni kręgosłupa. W  swojej roli kręgosłup można porównać do masztu namiotu utrzymywanego w pozycji piono- wej przez linki odciągowe, którymi są mięśnie szkie- letowe. Budowa segmentarna kręgosłupa pozwala na minimalizowanie i  tłumienie wstrząsów prze- noszonych z  kończyn dolnych na rdzeń kręgowy, korzenie nerwowe oraz mózg. Kręgosłup stwarza także osłonę dla rdzenia kręgowego związanego z  wychodzącymi korzeniami nerwowymi, a  wraz z kośćmi obręczy barkowej, żebrami oraz mostkiem tworzy niejako pancerz ochronny dla ważnych na- rządów wewnętrznych, takich jak serce, płuca i duże naczynia krwionośne. W skład odcinka lędźwiowego kręgosłupa wcho- dzi pięć kręgów, które są osadzone naprzeciw wy- giętej kości krzyżowej. Masywne trzony omawiane- go segmentu gwarantują wytrzymałość kręgów, która jest potrzebna do dźwigania całej masy ciała. Mobilność i elastyczną ruchomość umożliwiają sta- 8 5 minut dla kręgosłupa wy międzywyrostkowe, krążki międzykręgowe oraz aparat mięśniowo-więzadłowy. Ważnym elementem w  budowie kręgosłupa jest pojęcie jednostki czynnościowej, inaczej triady stawowej, którą tworzą krążek międzykręgowy i po- wierzchnie stawowe dwóch sąsiadujących ze sobą wyrostków stawowych kręgów. Włączając w to mię- śnie, torebki stawowe oraz powięzie otrzymujemy całą funkcjonalną jednostkę czynnościową z punk- tu widzenia biomechaniki kręgosłupa. Fizjologicznym amortyzatorem obciążeń jest rów- nież lordoza lędźwiowa, która ma znaczący wpływ na rozkład sił w  dolnym segmencie kręgosłupa. Kształtuje się ona w  zależności od predyspozycji osobniczych, cech genetycznych, kształtu trzonów kręgowych, krążków międzykręgowych, masy ciała, ustawienia kości krzyżowej, wieku oraz poziomu mu- skulatury brzusznej. Średnia wartość prawidłowego kąta lordozy lędźwiowej oscyluje w  granicach 30º, a wyznacza się ją metodą Fernanda i Foxa, zgodnie z którą kąt lordozy lędźwiowej tworzą linie biegnące przez dolną krawędź trzonu drugiego kręgu lędź- wiowego oraz dolną krawędź trzonu piątego kręgu lędźwiowego. Z powodu omawianej lordozy każdy krąg lędźwiowy znajduje się w  innej płaszczyźnie. W  pozycji stojącej tylko trzeci krąg (L3) przyjmuje położenie poziome, natomiast reszta kręgów jest ułożona skośnie, zwłaszcza piąty (L5). Największe obciążenia przyjmują trzy ostatnie kręgi lędźwiowe, które z  kolei przenoszą je na miednicę. Każdego dnia słup kostny jest poddawany nieustannie siłom ścinającym, a  to za sprawą skośnego ustawienia kości krzyżowej. W celu zachowania balansu w ca- łym układzie ruchowym jest potrzebna aktywizacja mięśni brzucha, których działanie skierowane jest w  przeciwnym kierunku niż kości krzyżowej, gwa- rantując w ten sposób wytrzymałość mechaniczną. Ważne znaczenie ma również zmienna wartość ciśnienia w  jamie brzusznej i  klatce piersiowej, któ- ra jest zależna od ułożenia ciała. W  pozycji stojącej wynosi ono od 2 do 5 mm Hg (milimetrów słupa rtę- ci). Wzrosty ciśnienia są odnotowywane przy zgięciu w przód lub w tył. Szczytowe wartości wynoszą 50– 70 mm Hg i występują przy kącie 80–100º pochylenia w przód. Ciśnienie wytworzone w jamach ciała redu- kuje obciążenie kręgosłupa lędźwiowego o ok. 30 . 1 2 rys. 1 Funkcją krążków międzykręgowych jest przenoszenie obciążeń osiowych i skrętno-bocznych oraz amortyzacja wstrząsów rys. 2 Krzywizny kręgosłupa amortyzują wstrząsy oraz zapewniają osiową stabilność biomechaniczną ciała w pozycji stojącej Najważniejszą rolę w biomechanice kręgosłupa (przenoszeniu obciążeń) odgrywają krążki i  stawy międzykręgowe. Ważnym elementem stawów międzykręgowych, które scalają poszczególne trzony międzykręgowe są krążki międzykręgowe (dyski). Dysk u osoby do- rosłej nie ma żadnego unaczynienia, toteż proces odżywiania i usuwania produktów przemiany ma- terii zachodzi na drodze dyfuzji między trzonami kręgów i otaczających tkanek. Krążek międzykręgo- wy u osoby dorosłej tworzą trzy elementy: pierścień włóknisty, jądro miażdżyste oraz płytka chrzęstna okalająca go od góry i od dołu. Pierścień włóknisty scala trzony kręgów w jedną całość poprzez połą- czenia do granicznych płytek trzonów. Jego drugo- rzędną funkcją jest zapewnienie małego stopnia ruchomości. Dzięki spiralno-skośnemu ustawieniu jego włókien segment ruchowy ma zapewnioną właściwą elastyczność, a zarazem bezpieczeństwo podczas wykonywania nagłych ruchów w skrajnych zakresach. Pierścień włóknisty ewoluuje zależnie od nacisków i naprężeń, jakim jest poddawany, jednak z biegiem lat zmniejsza się jego uwodnienie z  78 do 70 . Dzięki elastyczności pierścienia włókniste- go położenie i kształt jądra miażdżystego właściwie się centralizują, czyniąc go najważniejszym stabili- zatorem kręgosłupa. Jądro miażdżyste u  osoby dorosłej składa się w  85 z  wody, dlatego też jest mało ściśliwe, ale za to w  wymiarze poprzecznym zajmuje 50–60 objętości całego krążka międzykręgowego. Jądro miażdżyste jako twór półgalaretowaty o  barwie białej i  połyskliwej jest zbudowany niemalże cał- kowicie z  tkanki włóknistej oraz tkanki chrzęstnej. Badacze udowodnili, że poziom uwodnienia jądra rdzeń kręgowy zwój nerwowy skóra trzon kręgu krążek między- kręgowy staw międzykręgowy Krążki międzykręgowe (dyski) znajdują się między trzonami kręgów Budowa anatomiczna i funkcje kręgosłupa 9 jądro miażdżyste staw między- kręgowy otwór między- kręgowy, przez który wychodzi nerw pierścień włóknisty Krążek międzykręgowy jest zbudowany z zewnętrznej warstwy (pierścienia włóknistego) oraz centralnie położonego jądra miażdżystego miażdżystego u  noworodka wynosi 88 , w  wieku 18 lat – ok.  80 , natomiast w  wieku 77 lat spada do ok. 69 . Wraz z wiekiem ulegają zmianie rów- nież kompozycje innych składników jądra miaż- dżystego, przez co zaciera się różnica pomiędzy nim a pierścieniem włóknistym. Jądro miażdżyste stanowi nieodzowny element krążka międzykrę- gowego, będąc jednocześnie najważniejszym jego elementem czynnościowym. Przede wszystkim ma spełniać funkcję podporową dla kręgu leżącego powyżej. Pośredniczy także w  wymianie substan- cji odżywczych oraz innych produktów pomiędzy krążkiem międzykręgowym a  trzonami kręgowy- mi. Po trzecie jądro to ma duże znaczenie podczas amortyzacji obciążeń działających na kręgosłup. Chroni go dzięki równomiernemu przenoszeniu sił nacisku na pierścień włóknisty oraz płytki chrzęstne trzonów kręgowych. dolegliwości Bólowe kręgoSłupa Ukształtowanie kręgosłupa i  jego krzywizn, które były odpowiedzią na potrzeby człowieka wyprosto- wanego i  aktywnego fizycznie, trwało miliony lat. W ostatnim czasie tryb życia człowieka zmienił się tak diametralnie, że zaburzenia funkcji kręgosłupa zaczęły się pojawiać już w młodym wieku. Dolegli- wości bólowe dotyczą odcinka szyjnego, piersiowe- go i lędźwiowo-krzyżowego. W zależności od przyczyn wyróżnia się pięć ro- dzajów bólów kręgosłupa: 1. Bóle pochodzenia dyskowego Spowodowane są mechaniczną niewydolnością krążka międzykręgowego i podrażnieniami ner- wów rdzeniowych przez wypuklinę jądra miaż- dżystego. Obraz kliniczny charakteryzuje się po- ranną sztywnością i uczuciem rozlanego bólu. 2. Bóle w przebiegu zmian zwyrodnieniowych Mają klinicznie różny obraz. Zwykle pojawiają się po rozpoczęciu aktywności, a  następnie się zmniejszają. Przy niestabilności stawów między- kręgowych bóle ustępują podczas odciążenia kręgosłupa. 10 5 minut dla kręgosłupa Czynniki sprzyjające wystąpieniu bólów kręgosłupa (Jerzy Śwerkot, 2006) • otyłość, • wysoki wzrost (u kobiet 170 cm, u mężczyzn 180 cm), • osłabienie mięśni brzucha i pasa miednicznego, • ciąża, • urazy narządu ruchu, • siedzący tryb życia, długotrwałe prowadzenie samochodu, • uprawianie pewnych rodzajów sportów, np  hokej, żeglarstwo, • ciężka praca fizyczna, • narażenie na wibracje, • prace w systemie taśmowym, często powtarzane ruchy zginania lub rotacji, • zaburzenia osobowości (hipochondria, histeria), • stany depresyjne Trzy klasy czynników ryzyka wystąpienia zespołów bólowych kręgosłupa: • czynniki indywidualne i związane ze stylem życia: wiek, płeć, masa ciała, stan siły mięśnio- wej, gibkość, palenie tytoniu, przebyte epizody zespołów bólowych kręgosłupa • czynniki fizyczne i biomechaniczne: ciężka praca, niewłaściwa postawa, pochylanie się, podnoszenie ciężkich przedmiotów, długo- trwałe siedzenie, skręcanie tułowia, narażenie na wibrację, prowadzenie samochodu • czynniki psychospołeczne: depresja, lęk, stres, stopień niezadowolenia z pracy 3. Bóle korzeniowe Ich przyczyną jest ucisk wypukliny dyskowej lub osteolitu (wyrostka dziobiastego) na korzeń nerwo- wy. Cechą charakterystyczną jest promieniowanie bólu do kończyny górnej lub dolnej oraz towarzy- szące mu zaburzenia czucia. Ból nasila się pod- czas ruchów kręgosłupa, ale możliwe są bezbo- lesne ruchy w wybranych i ustalonych kierunkach. 4. Bóle o charakterze chromania neurogennego Chory ma odczucie skurczu mięśnia w łydce lub niedowładu utrudniającego chodzenie. Bóle po- wstają w  skutek stenozy – zwężenia kanału krę- gowego i wtórnego niedokrwienia korzeni rdze- niowych. Odruchowe zniesienie lordozy zwiększa pojemność kanału kręgowego, poprawia ukrwie- nie korzeni i powoduje zmniejszenie dolegliwości bólowych. 5. Bóle nowotworowe Są spowodowane przekrwieniem guza przez wy- pełnione naczynia krwionośne i wtórne pęcznie- nie krążka międzykręgowego podczas leżenia. Charakterystyczne są bóle nocne. Wśród czynników wywołujących uszkodzenia krę- gosłupa wyróżnia się dwie podstawowe przyczyny: nagły uraz oraz przewlekłe przeciążenia. Pierwszy z  mechanizmów określa się jako nagłe uszkodze- nie tkanek pierścienia włóknistego krążka pod wpływem zadziałania gwałtownego, silnego, jed- norazowego urazu na uprzednio zupełnie zdrowy krążek (np.  dźwignięcie ciężaru). Najczęściej pier- ścień włóknisty zostaje uszkodzony w  części tylno -bocznej. Zjawisko to ma miejsce, wbrew pozorom, raczej rzadko. Droga przewlekłych przeciążeń wy- stępuje znacznie częściej i  ma charakter długo- trwały – uszkodzenie powstaje latami i ma znacznie bardziej skomplikowany przebieg. Rozwój choroby przeciążeniowej od wystąpienia czynników prze- ciążających i  zmian czynnościowych może prze- chodzić w  stan powodujący uszkodzenia morfo- logiczne krążków międzykręgowych oraz kręgów, a  w  dalszych etapach wywoływać znaczne zabu- rzenia neurologiczne. Warto wiedzieć, że rozwój choroby może zostać zatrzymany, jednak musi się to stać już we wczesnych etapach jej rozwoju. Moż- liwe jest wówczas zahamowanie i cofnięcie nieko- rzystnych zjawisk, nawet w  przypadku, gdy mamy już do czynienia z objawami ze strony układu ner- wowego (np. niedowłady). Bardzo istotnym elementem wywołującym do- legliwości bólowe kręgosłupa jest brak odpowied- niej i prawidłowo prowadzonej profilaktyki. Ma ona ogromne znaczenie, gdyż stosując się do zaleceń, pacjent ma nie tylko możliwość zapobiegania kon- sek wencjom choroby i eliminowania już powstałych zmian (profilaktyka wtórna), ale przede wszystkim uchronienia się przed możliwymi chorobami krę- gosłupa (profilaktyka pierwotna). Niestety, bardzo często pacjenci zapominają o  „wczesnej” ochronie. Jest to poniekąd zrozumiałe, ponieważ ludzie nie zastanawiają się, w  jaki sposób dźwigają ciężar, jak wstają z  łóżka, sprzątają, przygotowują posiłek czy siedzą. Wszystkie te czynności są w pewien sposób zautomatyzowane. Każda z  nich wykonywana nie- prawidłowo wielokrotnie każdego dnia powoduje powstawanie wspomnianych wcześniej mikroura- zów i przeciążeń, które nawarstwiając się w trakcie kilku lub kilkunastu lat, doprowadzają kręgosłup do uszkodzenia. Problemem w  profilaktyce przeciąże- niowej jest niedostateczna edukacja, która powinna obejmować już najmłodsze dzieci po to, aby zapo- biegać i uniknąć w przyszłości konieczności leczenia. Dolegliwości bólowe kręgosłupa 11 Obecnie coraz więcej uwagi poświęca się pro- filaktyce wtórnej. Często po wizycie u  lekarza lub fizjoterapeuty (przeważnie już po wystąpieniu in- cydentu bólowego) uświadamiamy sobie błędy w postępowaniu, które powodują ogromne szkody w  obrębie kręgosłupa. Okazuje się zatem, że ele- ment wymieniony jako ostatni – brak profilaktyki – jest jednocześnie najbardziej istotnym w  procesie powstawania choroby przeciążeniowej. Jest pierw- szym ogniwem, które zostając zaburzone, dopro- wadza do późniejszego znacznego i  postępujące- go uszkodzenia kręgosłupa. Bóle odcinka lędźwiowo-krzyżowego Zgodnie z  definicją ból krzyża (dolnego odcinka kręgosłupa) to ból zlokalizowany między XII żebrem a dolnymi fałdami pośladkowymi. Często współist- nieje on z  bólem w  obrębie kończyn dolnych. Ból dolnego odcinka kręgosłupa stanowi w  krajach wysokorozwiniętych jeden z  najczęstszych proble- mów zdrowotnych społeczeństw, zaliczając się tym samym do chorób cywilizacyjnych. Czynnikiem od- powiadającym za ten stan jest przede wszystkim siedzący tryb życia i  związana z  nim mała aktyw- ność ruchowa. Niezależnymi czynnikami ryzyka są otyłość, palenie tytoniu i  stres. Według większości oszacowań ok. ¾ populacji ogólnej w ciągu swojego życia cierpi z powodu bólów kręgosłupa, w tym 23 choruje właśnie na bóle odcinka lędźwiowo-krzy- żowego. Bóle te często mają charakter nawrotowy. Bez radykalnych modyfikacji czynników, tj.  zmiany postępowania, które uruchomiło mechanizm bólo- wy, zwykle połowa osób doświadcza go ponownie. Bóle dolnego odcinka kręgosłupa są jednym z najczęstszych powodów zgłaszania się do lekarza POZ. Problem zaczyna się niestety w  momencie, kiedy należy postawić diagnozę i określić przyczy- nę występowania bólu. Udaje się to jedynie w  ok. 10   przypadków dotyczących przede wszystkim czynników takich, jak: kompresja nerwu, infekcja, przeciążenie, uraz lub występowanie guza. Po- mimo szerokiego dostępu do coraz doskonalszej diagnostyki, w  przypadku większości pacjentów nie ma możliwości ustalenia przyczyny dolegliwo- 12 5 minut dla kręgosłupa ści w krótkim czasie, ponieważ ból kręgosłupa ma charakter niespecyficzny – obejmuje lędźwiowo- -krzyżowy odcinek kręgosłupa, pośladki i uda, zale- ży od codziennej aktywności oraz podlega ciągłej zmianie w czasie. Dominującymi czynnikami wywołującymi ból są przede wszystkim nieprawidłowe pozycje i prze- ciążenia. Prowadzi to do przeciążeniowych mikro- urazów, które powodują uszkodzenie struktur przy- kręgosłupowych (więzadła, mięśnie głębokie) oraz krążka międzykręgowego. Należy pamiętać, że krę- gosłup człowieka nie został odpowiednio przygo- towany w procesie ewolucji do postawy wyprostnej ciała i  to właśnie odcinek lędźwiowy kręgosłupa stanowi jego najsłabsze ogniwo. W  postawie sto- jącej diametralnie zmieniła się rola kręgosłupa. Ta długa, pionowa, ale jednocześnie giętka oraz me- chanicznie odporna kolumna ma za zadanie dźwi- gać tułów, głowę i  kończyny górne we wszystkich pozycjach ciała. Postawa dwunożna oraz oderwanie kończyn przednich od ziemi doprowadziły do prze- sunięcia środka ciężkości wyżej, zmniejszając w ten sposób drastycznie płaszczyznę podparcia i  gene- rując tym samym jego większe obciążenie osiowe. Należy mieć także na uwadze, że każda unerwio- na struktura anatomiczna może być przyczyną uru- chomienia procesu bólowego (nocyceptywnego). Jego źródłami mogą być: struktury mięśniowe znaj- dujące się w  okolicy lędźwiowej, torebki stawów międzywyrostkowych i  krzyżowo-biodrowych, wię- zadła międzykolcowe i podłużne, trzony kręgów, ze- wnętrzne części krążków międzykręgowych, opona twarda, tkanka łączna wchodząca w skład nerwów, pochewki korzeni nerwów oraz naczynia krwiono- śne kanału kręgowego. Etiologia bólów w odcinku lędźwiowym kręgosłupa może mieć związek z roz- maitymi strukturami – zarówno elementami same- go kręgosłupa, jak również strukturami uciśniętymi (nerwy rdzeniowe lub miękkie tkanki okołokręgo- słupowe). Odczucia bólowe mogą mieć różnoraki charakter w zależności od pochodzenia. Ciekawych informacji na temat omawianego za- gad nienia dostarczyły badania przeprowadzone przez dr. Kuslicha i jego współpracowników z udzia- łem 193 pacjentów. Mieli oni zostać poddani za- biegowi operacyjnemu z powodu przepuklin jądra osteoporozie lub zapaleniu struktur okołokręgosłu- powych oraz postępującym chorobom zapalnym kręgosłupa, do których zalicza się reumatoidalne zesztywniające i  łuszczycowe zapalenie stawów kręgosłupa. Wreszcie bóle te mogą być efektem toczącego się procesu chorobowego w narządach wewnętrznych w obrębie jam ciała lub mogą mieć podłoże psychologiczne spowodowane stanami histerycznymi i psychozami. Należy zaznaczyć, że spośród wszystkich przy- padków ok. 90 zespołów bólowych wiąże się ze zmianami przeciążeniowymi dolnego odcinka krę- gosłupa, wynikającymi z  czynników środowisko- wych oraz indywidualnych zaniedbań. Brak pro- filaktyki, niewłaściwa pozycja w  pracy, nadwaga, używki, zaniedbanie prawidłowej postawy podczas chodu i innych czynności, a przede wszystkim brak ruchu leczniczego i osłabienie kondycji fizycznej są powodem epidemii zespołów bólowych dolnego odcinka kręgosłupa. Fizjologiczną reakcją kręgosłupa na przekro- czenie dopuszczalnego zakresu ruchu albo na wy- konanie czynności pod zbyt dużym obciążeniem jest odpowiedź bólowa. Ból fizjologiczny ostrzega przed nadmiernymi obciążeniami działającymi na poszczególne elementy kręgosłupa, zapobiegając tym samym ich uszkodzeniu. Sporadycznie zdarza się też sytuacja, w której ból w okolicy dolnej kręgo- Zwężenie przestrzeni międzykręgowej na skutek spłaszczenia się dysku Wysokość przestrzeni jest znacznie niższa nich na poziomach sąsiednich Dolegliwości bólowe kręgosłupa 13 1 2 rys. 1 Prawidłowy obraz odcinka lędźwiowo-krzyżowego: 1 Trzon kręgu L4, 2 Kość krzyżowa, 3 Talerz kości biodrowej, 4 Żebro, 5 Wyrostek kolczysty L4, 6 Przestrzeń międzykręgowa L2/L3, 7 Staw międzykręgowy rys. 2 Prawidłowy obraz odcinka lędźwiowo-krzyżowego: Kręgi lędźwiowe (L1–L5) oraz kość krzyżowa (S1–S5) miażdżystego lub stenozy (zwężenia) kanału kręgo- wego w odcinku lędźwiowo-krzyżowym. U chorych przytomnych lub pod nieznacznym wpływem środ- ków uspokajających, przed znieczuleniem i rozcię- ciem danej struktury tkankowej, poddawano proce- sowi drażnienia i monitorowano obszary, w których występował ból. Okazało się, że przyczyną bólu był każdorazowo uciśnięty korzeń nerwowy, rzutujący na okolicę pośladka, podudzia oraz stopy. W świetle tych i kolejnych licznych okołooperacyjnych badań dowiedziono, że źródłem bólu w obrębie kończyn jest korzeń nerwowy, natomiast za główną przyczy- nę dolegliwości w  okolicy kręgosłupa uznano krą- żek międzykręgowy. Bóle o  podłożu dyskowym są spowodowane mechaniczną niewydolnością krążka międzykrę- gowego, a co za tym idzie, drażnieniem zakończeń nerwowych. Znaczny dyskomfort odczuwa się rów- nież w przebiegu zmian zwyrodnieniowych kręgo- słupa oraz rozwijającej się równolegle niestabilności połączeń międzykręgowych. Inną przyczyną bólów kręgosłupa może być ucisk na korzeń nerwu, któ- rego cechą charakterystyczną jest promieniowanie. Bóle krzyża występują również w  następstwie stenozy kanału kręgowego, choroby nowotworowej, skoliozy oraz kręgozmyku. Towarzyszą też czasami słupa nie jest spowodowany dysfunkcją w obrębie jego struktur, ale ma swój początek w komórkach ośrodkowego układu nerwowego. Mówi się wtedy o typowym przypadku bólu stresogennego o cha- rakterze ośrodkowym. Ostatnim typem bólu, który również nie jest powiązany bezpośrednio z kręgo- słupem może być ból trzewny występujący w prze- biegu patologii narządów wewnętrznych – serca, nerek, trzustki lub wątroby. Osoby dotknięte patologiami odcinka lędźwio- wo-krzyżowego wykazują często zaburzenia czyn- ności ruchowych innych odcinków kręgosłupa oraz stawów obwodowych. Charakterystycznym obja- wem klinicznym tej jednostki chorobowej jest za- burzenie stereotypów ruchowych. Błędne nawyki postawy, do których przyzwyczaja się ciało, są przy- czyną nieergonomicznej i  nadmiernie obciążają- cej pracy narządu ruchu. Utrwalany nieprawidłowy stereotyp ruchowy skutkuje zaburzeniami syme- trii napięć oraz czynności mięśni, co prowadzi do osłabienia jednych grup mięśniowych i jednocze- snego przeciążenia i przykurczy innych. Jednymi z poważniejszych symptomów dysfun- kcji kręgosłupa jest zaburzenie czucia poniżej ko- lana wraz z zaburzeniami czynności zwieraczy oraz ubytkami neurologicznymi ze strony jednej lub obu kończyn. Drętwienie w okolicy pośladków, wrażenie chodzenia po wacie, uczucie wypełnionego pę- cherza, a  czasem nawet niemożność oddawania moczu do ośmiu godzin jest niepokojącym obja- wem potwierdzającym ucisk rdzenia kręgowego lub korzeni rdzeniowych. Bóle nocne, utrata masy ciała bez uchwytnej przy- czyny, objawy ogólnoustrojowe (bladość powłok skórnych, powracające stany podgorączkowe, uczu- cie przemęczenia), niechęć podejmowania aktyw- ności ruchowej lub nagle występujące deformacje kręgosłupa przemawiają za poważnymi stanami chorobowymi i nie powinno się ich lekceważyć, ale jak najszybciej skonsultować z lekarzem specjalistą. Dyskopatia odcinka lędźwiowego Choroba dysko- wa (dyskopatia) stanowi poważny problem społecz- ny i zapadają na nią coraz młodsi, aktywni zawodo- wo ludzie (najczęściej występuje u  osób w  wieku między 30. a 50. rokiem życia). Dyskopatia stanowi 14 5 minut dla kręgosłupa a B c d e Etapy powstania dyskopatii: A – prawidłowy krążek międzykręgowy, B – rozpoczynająca się wypuklina jądra miażdżystego, C – zaawansowana wypuklina, D – przepuklina jądra miażdżystego, E – sekwestracja (oderwanie się fragmentu, krążka (jądra miażdżystego) ok.  60–80 wszystkich przyczyn bólów w  odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Choroba krążka międzykręgowego (dyskopatia) przebiega etapami. Na pierwszym etapie dochodzi do zwyrodnienia jądra miażdżystego. Rozpoczyna się fragmentacja jądra, który po utracie swoich wła- ściwości amortyzujących utrzymuje swoje miejsce Wypuklina dyskowa w kierunku tylno-bocznym powoduje ucisk korzenia rdzeniowego z następowym stanem zapalnym i promieniowaniem bólu do kończyny górnej lub dolnej
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

5 minut dla kręgosłupa. 100 ćwiczeń ze zdjęciami
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: