Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00066 006106 13848824 na godz. na dobę w sumie
90 lat łódzkiej ekonomii - ebook/pdf
90 lat łódzkiej ekonomii - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 156
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-978-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> ekonomia, biznes, finanse
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Początki ekonomii w Łodzi sięgają lat 60. XIX wieku, kiedy powstały pierwsze instytucje finansowe i ekonomiczne. Na przełomie XIX i XX wieku popularyzacji wiedzy ekonomicznej służyły tzw. uniwersytety powszechne, gdzie organizowano odczyty czołowych ekonomistów i historyków gospodarczych: Natalii Gąsiorowskiej-Grabowieckiej, Michała Hertza i Stanisława Koszutskiego. Na łamach czasopism publikowali swoje pierwsze artykuły: Michał Kalecki, Edward Rosset, Leszek Kirkien, Mieczysław Kołtoński i Edward Grabowski. W latach międzywojennych powstały w Łodzi pierwsze prywatne szkoły wyższe, m.in. Wyższa Szkoła Nauk Społecznych i Ekonomicznych (1924-1928) oraz Wolna Wszechnica Polska (1928-1939}. Istotne znaczenie dla konsolidacji środowiska ekonomicznego miała również działalność instytucji ekonomicznych i finansowych, takich jak Giełda Papierów Wartościowych, Towarzystwo Kredytowe, Wydział Statystyki m. Łodzi.

Zaprezentowane w publikacji przedsięwzięcia przemysłowe, handlowe, naukowe, dydaktyczne i organizacyjne przyczyniły się do wszechstronnego rozwoju nauk ekonomicznych w Uniwersytecie Łódzkim, którego osiągnięcia stały się znane w kraju, a także na arenie międzynarodowej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Czesław Domański – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Metod Statystycznych, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41 Witold Kasperkiewicz, emerytowany pracownik – Uniwersytet Łódzki Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Eugeniusz Kwiatkowski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Makroekonomii, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41 RECENZENT Tadeusz Kowaleski REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Joanna Balcerak SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcia wykorzystane na okładce pochodzą ze zbiorów autorów © Copyright by Authors, Łódź 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08213.17.0.K Ark. wyd. 8,5; ark. druk. 9,75 ISBN 978-83-8088-977-4 e-ISBN 978-83-8088-978-1 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Przeszłość zachowana w pamięci jest częścią teraźniejszości Tadeusz Kotarbiński Quod felix, faustum fortunatumque sit! Spis treści Wprowadzenie ........................................................................................... 1. Rozwój gospodarczy i populacyjny Łodzi .................................... 1.1. Początki ekonomii w Łodzi (wiek XIX i początek XX) ........... 1.2. Pionierzy łódzkiego przemysłu ................................................. 1.3. Instytucje finansowe i ekonomiczne w Łodzi ......................... 1.4. Rozwój ekonomiczny Łodzi ....................................................... 2. Etapy rozwoju edukacji ekonomicznej na wyższym poziomie 2.1. Czasopisma o tematyce ekonomicznej zasilane przez łódz- kich autorów ................................................................................. 2.2. Wyższa Szkoła Nauk Społecznych i Ekonomicznych (1924– 1928) ............................................................................................... 2.3. Oddział Łódzki Wolnej Wszechnicy Polskiej (1928–1939) ...... 2.4. Tajne nauczanie na poziomie wyższym w okresie niemiec- kiej okupacji .................................................................................. 2.5. Łódzcy ekonomiści i politycy społeczni .................................. 2.6. Ekonomia na Wydziale Prawa i Ekonomii Uniwersytetu Łódzkiego ..................................................................................... 2.7. Oddział Łódzki Szkoły Głównej Handlowej (Szkoły Głów- nej Planowania i Statystyki w Warszawie), 1945–1950 ........... 2.8. Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Łodzi (1950–1961) ................. 2.9. Połączenie Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Łodzi z Uniwersytetem Łódzkim ......................................................... 3. Szkoły i koncepcje badawcze w środowisku łódzkich ekono- mistów ................................................................................................... 3.1. Szkoła ekonomii społecznej i demografii Edwarda Rosseta .... 3.2. Łódzka szkoła ekonometrii Władysława Welfego .................. 7 9 11 11 12 17 21 27 27 34 38 44 46 59 60 62 66 71 71 82 Spis treści 3.3. Łódzka szkoła statystyki nieparametrycznej Czesława Do- mańskiego ..................................................................................... 3.4. Wkład Michała Kaleckiego, Cezarego Józefiaka i Jana Mujże- 99 la do teorii ekonomii .................................................................. 103 3.4.1. Teoria wzrostu gospodarczego Michała Kaleckiego .... 103 3.4.2. Teoria wzrostu gospodarczego i funkcjonowania go- spodarki Cezarego Józefiaka ............................................ 108 3.4.3. Teoria funkcjonowania gospodarki Jana Mujżela ........ 112 3.5. Historia myśli ekonomicznej w ujęciu łódzkiej szkoły ekono- micznej .......................................................................................... 116 3.5.1. Łódzka ekonomia a badania nad historią myśli ekono- micznej ................................................................................ 117 3.5.2. Wzrost i rozwój gospodarczy w polskiej myśli ekono- micznej na podstawie badań Janusza Górskiego .......... 119 3.5.3. Wzrost i rozwój gospodarczy w zachodniej myśli eko- nomicznej na podstawie badań Janusza Górskiego ..... 123 3.5.4. Badania nad historią myśli ekonomicznej Wiesława Piątkowskiego ................................................................... 136 3.5.5. Uwagi końcowe .................................................................. 141 8 Zakończenie ............................................................................................... 143 Bibliografia ................................................................................................. 145 Załączniki ................................................................................................... 153 Wprowadzenie Niebywała w warunkach nie tylko europejskich w ogóle, ale i polskich, osobliwość rozwoju dziejowego Łodzi jest niewąt- pliwie, co stwierdzić można z góry, wkładem w tworzywo na- uki zarówno polskiej, jak i powszechnej, wręcz bezcennym. Jan Karol Kochanowski (1869–1949) (historyk, Rektor Uniwersytetu Warszawskiego) 9 Początki łódzkiej ekonomii oraz rozwój tej dyscypliny naukowej w Łodzi wiążą się z tworzeniem instytucji finansowych i ekonomicznych, pierwszymi publikacjami ekonomicznymi, zapoczątkowaniem literatury ekonomicznej, pierwszymi wykładami z tej dziedziny oraz tworzeniem towarzystw naukowych i szkół wyższych. Jej specyfika wynika z uwarun- kowań związanych z rozwojem miasta na przestrzeni wieków, z „osobli- wością” rozwoju dziejowego tego miejsca. Niewątpliwy, wręcz bezcenny, jest wkład Łodzi „w tworzywo nauki zarówno polskiej, jak i powszechnej”. Toteż gruntowne poznanie go warto połączyć z kontekstem historycznym, który pozwoli objaśnić i pogłębić ten obraz (por. Ginsbert, 1961). Sięgnijmy do historii miasta. W 1332 r. książę łęczycki Władysław nadał biskupom kujawskim przywileje dotyczące licznych posiadłości (wśród nich znalazła się także Łódź). Istniała wówczas jako osada wiejska w posiadaniu biskupa i katedry włocławskiej (do 1806 r.). Wieś biskupia podlegała dwu ośrodkom władzy: monarsze – księciu dzielnicowemu łę- czyckiemu (potem królowi zjednoczonej Polski) i biskupowi. Przyjmuje się, że Łódź została miastem na podstawie przywileju króla Władysława Jagiełły z 1423 r., w tym samym dokumencie uzyskała też pozwolenie na organizowanie targów. Wówczas istniały wieś i miasto o tej nazwie, które ze sobą współpracowały. Do końca XVII w. rozwijała się jako małe miasteczko rolnicze. Stała się wtedy lokalnym ośrodkiem han- dlowym i rzemieślniczym, dysponującym ośmioma młynami, bogatym Wprowadzenie w warsztaty kołodziejów, bednarzy, szewców, cieśli i rzeźników. W 1793 r. znalazła się pod zaborem pruskim. Pięć lat później Prusacy sekularyzo- wali dobra biskupie i Łódź przekształciła się w miasto rządowe. Władze pruskie chciały ją pozbawić praw miejskich, ale nie uzyskano zgody króla pruskiego. Od 1807 r. należała do Księstwa Warszawskiego, a następnie od 1815 r. do Królestwa Polskiego. W 1820 r., na mocy decyzji władz rzą- dowych, zaliczono Łódź do osad przemysłowych i wyznaczono jej rolę ośrodka tkackiego oraz sukienniczego. W ten sposób zaczął się okres roz- woju Łodzi przemysłowej. 10 ROZDZIAŁ 1 Rozwój gospodarczy i populacyjny Łodzi 1.1. Początki ekonomii w Łodzi (wiek XIX i początek XX) 11 Koroną dokumentów łódzkich z początków XIX w. jest niewątpliwie memoriał Stanisława Staszica, który w 1825 r. odbył podróż po przemysło- wych centrach województwa mazowieckiego (Sieradz, Łódź, Zgierz, Ozor- ków, Aleksandrów) i mniejszych miejscowościach tego regionu. Konferował z fabrykantami i analizował fizjografię poszczególnych okolic. Ostatecznie w memoriale tym Łódź zajmuje wysokie miejsce wśród ocenianych miast. Łódzki okręg przemysłowy nie od razu rozwinął się w granicach trójkąta Łęczyca –Sieradz – Tomaszów Mazowiecki, a Łódź nie stanowi- ła początkowo większego ośrodka kształtującego region. W latach 1815– 1830 uformowało się w Królestwie Polskim centrum przemysłu wełniane- go z dwoma głównymi miastami produkcyjnymi – Zgierzem i Kaliszem. Jednak po stagnacji lat 1829–1834 i po powstaniu listopadowym nastąpił upadek przemysłu wełnianego, związany głównie z represyjnymi barie- rami celnymi. W latach trzydziestych XIX w. zaczął się rozkwit przemysłu bawełnianego, a wraz z nim rozkwit Łodzi, Ozorkowa i Pabianic. Łódź stała się głównym ośrodkiem produkcji bawełnianej w regionie, a potem w całej Polsce. Warto wspomnieć, że w 1869 r. przemysł okręgu łódzkiego dostarczał krajowi 98 przędzy bawełnianej i około 75 tkanin baweł- nianych (Missalowa, 1964). Liczba ludności Łodzi – głównego ośrodka regionu ‒ wynosiła w roku 1872 blisko 100 tysięcy, podczas gdy jeszcze w roku 1821 nie przekraczała 2 tysięcy. W dalszych latach, a więc mię- dzy rokiem 1870 a 1900, liczba ludności wzrosła trzykrotnie, liczba robot- ników zatrudnionych w przemyśle włókienniczym ponad pięciokrotnie (z 20 222 do 115 034), a wartość produkcji zwiększyła się ponad dwunasto- krotnie (z 15 425 000 rubli do 182 814 000 rubli) (Puś, 1973). Problemem napotykanym przez badaczy tego okresu jest brak jedno- litych i jednoznacznie wiarygodnych danych statystycznych, dotyczących szczególnie pierwszej połowy XIX w. Mówimy bowiem o czasach, kiedy nie istniały jeszcze wyspecjalizowane ośrodki statystyczne, a zmienne koleje historii tego okresu prowadziły do ciągłych zmian władz i prawo- dawstwa (por. tabl. 1.1). Tablica 1.1. Przynależność polityczno-administracyjna Łodzi w latach 1807–1914 Okres Państwo Zwierzchność 1807–1815 Księstwo Warszawskie Cesarstwo Francuskie 1815–1816 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie 1816–1837 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie 12 1837–1844 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie 1845–1867 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie 1867–1914 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie Źródło: opracowanie własne. Jednostka administracyjna Departament Warszawski, powiat zgierski Departament Warszawski, powiat zgierski Województwo mazowieckie, powiat zgierski Gubernia mazowiecka, powiat zgierski Gubernia warszawska, powiat łęczycki Gubernia piotrkowska, powiat łódzki 1.2. Pionierzy łódzkiego przemysłu Izrael Kalmanowicz Poznański (1833–1900) był przedsiębiorcą łódz- kim pochodzenia żydowskiego, zaliczanym (obok Ludwika Geyera i Ka- rola Scheiblera) do łódzkich „królów bawełny”. W Łodzi skończył szkołę elementarną i tzw. progimnazjum. Przyszły multimilioner uczył się od podstaw fachu przedsiębiorcy. W grudniu 1852 r. przejął od ojca zarząd rodzinnej firmy kupieckiej. Później systema- tycznie poszerzał działalność: w 1859 r. jego zakład produkował materiały warte 6 tys. rubli, a w 1868 r. – 23 tys. rubli. W 1871 rozpoczął (trwają- ce do 1892 r.) skupowanie działek przy ul. Ogrodowej 17–23, na których 90 lat łódzkiej ekonomii Rozwój gospodarczy i populacyjny Łodzi zamierzał postawić kompleks przemysłowy. W 1872 r. powstał tu pierwszy obiekt fabryczny – tkalnia mechaniczna o dużej wydajności (200 krosien mechanicznych). 29 października 1889 r. firma została przekształcona w spółkę akcyj- ną, podobnie jak inne łódzkie przedsiębiorstwa bawełniane. Oficjalna na- zwa zakładów brzmiała: Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Bawełnianych I. K. Poznańskiego w Łodzi. Rozrastające się przedsiębiorstwo zatrud- niało z biegiem lat coraz więcej pracowników: w roku 1865 – 70, w 1879 – 426, a w 1906 przeciętnie 6800. W Archiwum Państwowym w Łodzi można znaleźć akta pod numerem zespołu: 487/0, Karta: A. Zawierają one m.in.: − dane o majątku przedsiębiorstwa za lata 1875–1945 (wykazy szacun- kowe placów, terenów i gruntów, maszyn i urządzeń przemysłowych, in- westycje, lekarze fabryczni, próbki tkanin); − wykazy szacunkowe maszyn i urządzeń przemysłowych za lata 1879–1907; − dane o produkcji w latach 1927–1940 (ogólne i oddziałowe zestawie- nia kosztów produkcji, kontrola produkcji, amortyzacja maszyn); − wynagrodzenia pracowników umysłowych i fizycznych za lata 1907–1939 (wypłaty rent za nieszczęśliwe wypadki, pobory urzędników i robotników); − księgowość 1914–1943: książki obrachunkowe robotników, urlopy, zarobki, potrącenia, rozliczenia z dostawcami i odbiorcami, księgi kaso- we, rozliczenia podatkowe, wykazy dłużników i wierzycieli, eksploatacja domów i placów należących do przedsiębiorstwa, bilanse, księgi inwenta- rzowe, spisy przedmiotów i urządzeń przemysłowych, oszacowanie ma- jątku firmy, rozliczenia z bankami krajowymi i zagranicznymi, weksle, memoriały, należności wątpliwe, raporty powiernika. Ludwik Geyer (1805–1869) był przemysłowcem, jednym z pionierów rozwoju przemysłu włókienniczego w Łodzi i w Polsce. Pochodził z fabry- kanckiej rodziny z Saksonii. Jego ojciec, Adam, był właścicielem fabryki wyrobów bawełnianych w Neugersdorf pod Löbau. Ludwik ukończył Akademię Berlińską i rozpoczął pracę w fabryce ojca. Ich interesy nie szły jednak za dobrze. W 1828 r. przenieśli się do Łodzi, zwabieni polityką rządu Królestwa Polskiego promującego to miasto jako ośrodek osadni- czy dla tkaczy napływających z Wielkopolski, Śląska, Saksonii i Czech. Władze Królestwa Polskiego uczyniły z Łodzi ośrodek rozwoju przemy- słu włókienniczego w związku z perspektywami otwarcia rynku w Ro- sji. W 1820 r. została zaliczona do miast fabrycznych, które dysponowały przywilejami finansowymi i były wspierane przez państwo. Otwierają- ce się możliwości potrafił wykorzystać Ludwik Geyer. W 1835 r. był już 13 14 na tyle silnym przedsiębiorcą, że przystąpił do budowy nowej, wielkiej przędzalni i tkalni mechanicznej, tzw. Białej Fabryki, ‒ w przeciwieństwie do późniejszych budynków fabrycznych otynkowanej. Geyer stał się naj- większym łódzkim przemysłowcem swego czasu, a zakład był wzorco- wym obiektem tego rodzaju w Polsce. Z tego powodu zyskał nieoficjalne miana „ojca Łodzi”, „króla perkalu”, „pierwszego lodzermenscha”, a nawet „sępa z Piotrkowskiej” (gra słów: niem. geier – sęp). W 1839 r. zainstalował w Białej Fabryce pierwszą (nie tylko w Łodzi, lecz także w całym przemyśle włókienniczym Królestwa Polskiego) ma- szynę parową o mocy 60 KM. Rozpoczęła się w ten sposób mechanizacja przemysłu włókienniczego. Fabryka była kompletnym zakładem prowa- dzącym wszystkie działy produkcji bawełnianej: przędzalnię, tkalnię, drukarnię, farbiarnię i wykończalnię. W 1846 r. Geyer otrzymał od rzą- du złoty medal oraz Order Świętego Stanisława III klasy. W tym czasie, jako „pierwszy” obywatel Łodzi, był zapraszany do udziału w komitetach organizujących różne przedsięwzięcia, wspierał finansowo m.in budowę pierwszego w mieście szpitala (imienia św. Aleksandra), był założycielem Łódzkiego Męskiego Towarzystwa Śpiewaczego oraz szkoły dla dzieci ro- botników ze swojej fabryki. Kryzys przedsiębiorstwa Geyera rozpoczął się w roku 1854. Przyczyny były wielorakie. Przemysłowiec, wierząc w długotrwałą koniunkturę, nie zachował niezbędnej ostrożności, ciążyły na nim długi zaciągnięte na bu- dowę i rozwój przedsiębiorstwa, a znaczną część zysków przeznaczył na budowę dwóch rezydencji w Łodzi oraz inwestycje w majątki ziemskie, które okazały się nie tak pomyślne, jak fabryka. Zadłużony, nękany procesami i egzekucjami Ludwik Geyer umarł jako bankrut 21 października 1869 r. Został pochowany na Starym Cmen- tarzu w Łodzi. Mimo upadku, kończącego ostatecznie karierę fabrykanc- ką, poczesne miejsce Geyera w historii Łodzi i przemysłu polskiego jest niezaprzeczalne. Jego przedsiębiorstwu miasto zawdzięcza swój rozwój w latach 1830–1860. Wprowadzając ulepszenia techniczne, nowe maszy- ny (szczególnie parowe), przyczynił się do rozwoju przemysłu w Polsce. W tabl. 1.2 umieszczono dane obrazujące wielkość produkcji przędzy w zakładach Geyera w latach 1840–1859. W 1885 r. firma została przekształcona w spółkę akcyjną o nazwie To- warzystwo Akcyjne Wyrobów Bawełnianych „Ludwik Geyer” (w uznaniu zasług fabrykanta), a wśród udziałowców i dyrektorów nowego przedsię- biorstwa znaleźli się synowie bankruta: Ryszard, Gustaw, Emil i Euge- niusz, a następnie wnuk – Gustaw Wilhelm. Istniało ono do zakończenia II wojny światowej (w 1940 r. przejął je niemiecki zarząd komisaryczny, w 1945 r. zostało upaństwowione). Po wojnie również używano w nazwie 90 lat łódzkiej ekonomii Rozwój gospodarczy i populacyjny Łodzi zakładów nazwiska Geyera, a w 1947 r. zmieniona patrona na Feliksa Dzierżyńskiego. W 1996 r. w części obiektów powstała spółka akcyjna Za- kłady Przemysłu Bawełnianego „Eskimo”. Tablica 1.2. Produkcja przędzy w zakładach Geyera w latach 1840–1859 Lata 1840 1841 1843 1845 1846 1850 1859 Produkcja roczna (w funtach polskich) Wskaźnik procentowy (1840 r. = 100) 185 000 226 000 253 000 367 237* 466 000 520 000 541 000 100 122 137 198 252 281 292 *Geyer podawał, że w końcu 1845 r. wyprodukował 450 000 funtów przędzy. Źródło: opracowanie własne. Karol Wilhelm Scheibler (1820–1881) to jeden z największych łódz- kich przemysłowców. Pochodził z rodziny niemieckiej wyznania ewange- licko-augsburskiego. Jego ojciec miał fabrykę sukna w Niemczech. Sche- ibler uczył się zawodu w Anglii, a następnie praktykował w Belgii, Francji, Szkocji, Holandii i Austrii. W 1848 przyjechał do Królestwa Polskiego. Został dyrektorem przędzalni bawełny u swego wuja Fryderyka Schlőssera w Ozorkowie. W 1852 r. założył w Łodzi spółkę, która miała importować maszyny włó- kiennicze, następnie uruchomił przędzalnię bawełny. W rozpoczęciu sa- modzielnej kariery przemysłowca pomógł mu bogaty ożenek w 1854 r. z Anną Werner, córką właściciela fabryk sukna w Zgierzu i Ozorkowie oraz cukrowni w Leśmierzu. W 1855 r. otworzył pierwszą fabrykę – w peł- ni zmechanizowaną przędzalnię. Wkrótce wybudował dwie tkalnie oraz wykończalnię. Inwestowanie w najnowocześniejsze wówczas maszyny i nowe technologie zapewniło mu miejsce lidera w przemyśle bawełnia- nym Królestwa Polskiego. Swoją działalnością rozpoczął nową epokę w dziejach przemysłowej Łodzi, zapewnił miastu czołowe miejsce w Europie w dziedzinie prze- mysłu włókienniczego. Był twórcą wielkiego imperium przemysłowego, na które składał się zespół tzw. Centrali przy Wodnym Rynku (obecnie plac Zwycięstwa), kompleks Księżego Młyna oraz zabudowa biegnąca wzdłuż obecnej ul. ks. bpa W. Tymienieckiego i sięgająca ul. Piotrkow- skiej, o łącznej powierzchni około 500 ha. W tabl. 1.3 przedstawiono wartość nieruchomości składających się na majątek Scheiblera w latach 1857–1864. 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: