Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00603 008661 10481220 na godz. na dobę w sumie
ABC OpenOffice.ux.pl - książka
ABC OpenOffice.ux.pl - książka
Autor: Liczba stron: 320
Wydawca: Helion Język publikacji: polski
ISBN: 83-246-0944-X Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> komputery i informatyka >> aplikacje biurowe >> openoffice
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

OpenOffice.org to najpopularniejszy i najbardziej rozbudowany pakiet aplikacji biurowych o otwartym dostępie do kodu źródłowego. W jego skład wchodzą między innymi: edytor tekstu Writer, arkusz kalkulacyjny Calc i program Impress służący do tworzenia prezentacji. Wszystkie te aplikacje dają podobne możliwości co ich komercyjne odpowiedniki autorstwa Microsoftu i składają się na pakiet programów, który zaspokoi potrzeby każdego użytkownika. OpenOffice dostępny jest w wersjach dla różnych systemów operacyjnych, dzięki czemu dokumenty utworzone na przykład w systemie Windows można wygodnie otwierać i modyfikować w Linuksie.

Książka 'ABC OpenOffice' to przystępne wprowadzenie w świat najbardziej zaawansowanego bezpłatnego pakietu oprogramowania biurowego. Dzięki niej dowiesz się, jak zainstalować i skonfigurować OpenOffice´a, oraz poznasz sposoby pracy z najważniejszymi programami wchodzącymi w jego skład. Nauczysz się sprawnie tworzyć i edytować dokumenty za pomocą edytora tekstu Writer, zarządzać danymi przy użyciu arkusza kalkulacyjnego Calc, projektować grafikę wektorową w programie Draw i przygotowywać atrakcyjne prezentacje w aplikacji Impress.

Otwórz się na niesamowite możliwości darmowego pakietu OpenOffice!

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ABC OpenOffice.ux.pl Autor: Adam Jaronicki ISBN: 978-83-246-0944-4 Format: B5, stron: oko‡o 200 OpenOffice.org to najpopularniejszy i najbardziej rozbudowany pakiet aplikacji biurowych o otwartym dostŒpie do kodu (cid:159)r(cid:243)d‡owego. W jego sk‡ad wchodz„ miŒdzy innymi: edytor tekstu Writer, arkusz kalkulacyjny Calc i program Impress s‡u¿„cy do tworzenia prezentacji. Wszystkie te aplikacje daj„ podobne mo¿liwo(cid:156)ci co ich komercyjne odpowiedniki autorstwa Microsoftu i sk‡adaj„ siŒ na pakiet program(cid:243)w, kt(cid:243)ry zaspokoi potrzeby ka¿dego u¿ytkownika. OpenOffice dostŒpny jest w wersjach dla r(cid:243)¿nych system(cid:243)w operacyjnych, dziŒki czemu dokumenty utworzone na przyk‡ad w systemie Windows mo¿na wygodnie otwiera(cid:230) i modyfikowa(cid:230) w Linuksie. Ksi„¿ka (cid:132)ABC OpenOffice(cid:148) to przystŒpne wprowadzenie w (cid:156)wiat najbardziej zaawansowanego bezp‡atnego pakietu oprogramowania biurowego. DziŒki niej dowiesz siŒ, jak zainstalowa(cid:230) i skonfigurowa(cid:230) OpenOffice(cid:146)a, oraz poznasz sposoby pracy z najwa¿niejszymi programami wchodz„cymi w jego sk‡ad. Nauczysz siŒ sprawnie tworzy(cid:230) i edytowa(cid:230) dokumenty za pomoc„ edytora tekstu Writer, zarz„dza(cid:230) danymi przy u¿yciu arkusza kalkulacyjnego Calc, projektowa(cid:230) grafikŒ wektorow„ w programie Draw i przygotowywa(cid:230) atrakcyjne prezentacje w aplikacji Impress. (cid:149) Instalowanie pakietu OpenOffice (cid:149) Tworzenie dokument(cid:243)w w edytorze tekstu Writer (cid:149) Zarz„dzanie danymi w arkuszu kalkulacyjnym Calc (cid:149) Projektowanie obraz(cid:243)w w aplikacji Draw (cid:149) Przygotowywanie prezentacji multimedialnych w programie Impress (cid:149) Tworzenie formu‡ matematycznych w aplikacji Math Otw(cid:243)rz siŒ na niesamowite mo¿liwo(cid:156)ci darmowego pakietu OpenOffice! Wydawnictwo Helion ul. Ko(cid:156)ciuszki 1c 44-100 Gliwice tel. 032 230 98 63 e-mail: helion@helion.pl 1 2 SPIS TREŚCI Zaczynamy ................................................................... 13 Funkcjonalny pakiet biurowy ....................................................... 13 Wysoka jakość za darmo ......................................................... 13 Składniki pakietu ..................................................................... 14 Licencjonowanie ...................................................................... 14 Pobieranie plików instalacyjnych ................................................. 15 Instalator pakietu OpenOffice ................................................. 15 Środowisko uruchomieniowe JRE .......................................... 15 Instalacja ........................................................................................ 16 Środowisko Java Runtime Environment ................................ 16 Pakiet OpenOffice .................................................................... 16 Startujemy ..................................................................................... 18 Uruchamianie programów składowych .................................. 18 Moduł szybkiego uruchamiania .............................................. 19 Skróty na pulpicie .................................................................... 20 Polecenie Uruchom… .............................................................. 21 Writer — poprawna edycja tekstu ................................ 23 Dostosowanie środowiska pracy .................................................. 24 Wygląd interfejsu ..................................................................... 24 Granice tekstu .......................................................................... 27 Panele dodatkowe .................................................................... 28 Wpisywanie tekstu ........................................................................ 29 Obsługa klawiatury ................................................................. 30 Reguły wpisywania tekstu ...................................................... 31 Struktura dokumentu .............................................................. 33 Tryb zastępowania starego tekstu nowym ............................ 35 Cofnij/Ponów ............................................................................ 36 3 ABC OpenOffice.ux.pl Zapisywanie dokumentu ................................................................37 Zapisywanie nowego dokumentu ............................................37 Format zapisu dokumentu .......................................................40 Otwieranie dokumentów w formacie Microsoft .....................42 Eksport do formatu PDF ..........................................................43 Tworzenie nowych dokumentów ............................................44 Narzędzia wspomagające edycję ...................................................45 Autokorekta ..............................................................................45 Sprawdzanie pisowni ...............................................................48 Słownik wyrazów bliskoznacznych ........................................50 Dokument w języku obcym ......................................................50 Usprawnianie edycji .......................................................................53 Przygotowanie dokumentu do dalszych ćwiczeń ...................53 Nawigacja i zaznaczanie fragmentów dokumentu .................54 Mechanizm schowka ................................................................56 Metoda przeciągnij i upuść ......................................................58 Znajdowanie i zamiana elementów dokumentu .....................60 Writer — efektowny format i usprawnianie prac ...........63 Formatowanie znaków ..................................................................64 Korzystanie z paska narzędzi ...................................................64 Ustawienia zaawansowane w oknie dialogowym ..................65 Formatowanie akapitów ................................................................67 Wyrównanie akapitu ................................................................67 Wcięcia akapitu ........................................................................69 Odstępy od góry, od dołu i wewnątrz akapitu ........................70 Podsumowanie ..........................................................................72 Krawędzie i tło ...............................................................................72 Krawędzie akapitu ....................................................................73 Tło akapitu ................................................................................74 Krawędzie i tło strony ..............................................................77 Malarz formatów ...........................................................................77 Tryb jednokrotny ......................................................................78 Tryb ciągły ................................................................................78 Automatyzacja formatowania poprzez style ................................79 Korzystanie ze stylów wbudowanych .....................................79 Style użytkownika ....................................................................80 Sterowanie przepływem tekstu .....................................................83 Spacja nierozdzielająca ............................................................83 Łącznik nierozdzielający ..........................................................84 Dzielenie wyrazów w akapicie ................................................85 Ręczny podział wiersza ............................................................86 Ręczny podział strony ..............................................................87 Przepływ wierszy akapitu pomiędzy stronami .......................88 Numerowanie i wypunktowanie akapitów ..................................89 Korzystanie z pasków narzędzi ...............................................89 Niestandardowe ustawienia numeracji ...................................92 Wypunktowanie .......................................................................94 6 Spis treści Kolumny typu gazetowego ............................................................ 95 Kolumny w całym dokumencie ............................................... 95 Ręczny podział kolumny ......................................................... 96 Kolumny we fragmencie dokumentu ...................................... 96 Praca z tabelami ............................................................................ 97 Struktura tabeli ........................................................................ 98 Formatowanie tabeli .............................................................. 100 Właściwości tabeli ................................................................. 104 Tabulatory i tabulacje ................................................................. 105 Korzystanie z tabulatorów domyślnych ............................... 105 Wstawianie własnych tabulatorów ...................................... 106 Osadzanie obiektów graficznych ................................................ 108 Wykorzystanie map bitowych .............................................. 108 Wykorzystanie obiektów wektorowych ............................... 111 Obiekty tekstowe ......................................................................... 111 Pola tekstowe ......................................................................... 112 Ramki ..................................................................................... 113 Fontwork ................................................................................ 115 Automatyczny spis treści ............................................................ 118 Przygotowanie struktury dokumentu .................................. 118 Generowanie spisu treści ...................................................... 120 Formatowanie ........................................................................ 122 Wykorzystanie stylów własnych .......................................... 122 Nagłówki i stopki ......................................................................... 123 Edycja obszarów .................................................................... 124 Wstawianie informacji zmiennych — numer strony ........... 125 Przypisy ....................................................................................... 126 Przypisy dolne ........................................................................ 126 Przypisy końcowe .................................................................. 127 Niestandardowe formatowanie przypisów .......................... 127 Drukowanie ................................................................................. 127 Podgląd wydruku ................................................................... 127 Opcje wydruku ....................................................................... 128 Wydruk jednostronny z oprawą ............................................ 129 Wydruk dwustronny z oprawą ............................................. 129 Broszura ................................................................................. 130 Calc — edycja i formatowanie danych w arkuszu kalkulacyjnym ........................................... 131 Zastosowania programu Calc ...................................................... 131 Przygotowanie do pracy .............................................................. 132 Uruchamianie programu ....................................................... 132 Konfiguracja środowiska pracy ............................................. 133 Edycja danych w arkuszu ........................................................... 135 „Komórkowa” struktura arkusza .......................................... 135 Wpisywanie danych tekstowych i liczbowych .................... 136 Poprawianie danych .............................................................. 139 Zarządzanie arkuszami w skoroszycie ................................. 140 4 7 ABC OpenOffice.ux.pl przeciągnij i upuść ................................................................156 Automatyczne przeszukiwanie i zamiana zawartości Zapisywanie i otwieranie skoroszytów .......................................143 Zapisywanie skoroszytu w formacie OpenDocument ...........143 Obsługa formatu Microsoft ....................................................144 Konwertowanie zawartości skoroszytu do formatu PDF oraz HTML ............................................................................144 Import i eksport danych (z i do formatu tekstowego) ..........145 Praca nad strukturą tabeli ...........................................................147 Szybka nawigacja w obszarze arkusza ..................................147 Zaznaczanie obszarów arkusza .............................................148 Dostosowanie rozmiarów kolumn i wierszy .........................150 Usuwanie i dodawanie kolumn i wierszy .............................152 Ukrywanie kolumn i wierszy .................................................154 Scalanie komórek ....................................................................154 Usprawnianie edycji .....................................................................155 Kopiowanie i przenoszenie za pośrednictwem schowka ......155 Szybkie kopiowanie i przenoszenie metodą komórek ................................................................................157 Listy sortowania ...........................................................................158 Generowanie serii liczb ..........................................................159 Szybkie generowanie nazw miesięcy i dni tygodnia ............160 Tworzenie własnych list sortowania ....................................161 Formatowanie liczb ......................................................................162 Szybka zmiana postaci liczby ................................................163 Dostosowanie formatu liczbowego ........................................166 Format daty ............................................................................168 Zmiana wyglądu komórek ...........................................................169 Rozmieszczenie zawartości w obszarze komórki .................170 Tło i krawędzie komórek ........................................................174 Formatowanie znaków ...........................................................175 Malarz formatów i style .........................................................177 Autoformatowanie ..................................................................178 Drukowanie zawartości arkusza .................................................178 Podgląd wydruku ....................................................................179 Określanie zakresu wydruku .................................................179 Powtarzanie informacji w nagłówkach i stopkach ...............181 Opcje wydruku ........................................................................182 Calc — obliczenia, porządkowanie danych i wykresy ...183 Automatyzacja obliczeń — wprowadzanie formuł ....................183 Podstawowe operacje obliczeniowe ......................................184 Kolejność działań ....................................................................188 Szybkie kopiowanie formuł ...................................................189 Skąd pochodzi wynik formuły, czyli o śledzeniu odwołań .....190 Zastępowanie formuł wartościami stałymi ...........................191 5 8 Spis treści Wprowadzanie funkcji ................................................................ 192 Autosumowanie ..................................................................... 192 Kreator funkcji ....................................................................... 193 Ponowny wybór funkcji poprzez pasek formuły ................. 195 Zaokrąglanie liczb ........................................................................ 196 Nieścisłości w obliczeniach? ................................................. 196 Określanie dokładności liczb występujących w formułach ... 197 Zaokrąglanie liczb poprzez funkcję ....................................... 198 Adresowanie względne i bezwzględne ....................................... 199 Ruchome i nieruchome adresy w formułach ........................ 199 Stosowanie adresacji bezwzględnej ...................................... 200 Automatyczne podejmowanie decyzji ........................................ 202 Funkcja warunkowa .............................................................. 202 Formatowanie warunkowe, czyli sygnalizacja automatyczna ...................................................................... 205 Porządkowanie tabeli danych ..................................................... 206 Sortowanie ............................................................................. 207 Filtrowanie ............................................................................. 207 Podsumowywanie grup ......................................................... 209 Wizualizacja danych na wykresach ........................................... 211 Wstawianie wykresu ............................................................. 211 Formatowanie wykresu ......................................................... 213 Precyzyjny dobór danych źródłowych .................................. 214 Wykres kołowy ...................................................................... 214 Draw — projektowanie grafiki wektorowej ................. 217 Możliwości programu .................................................................. 217 Wektor a bitmapa ........................................................................ 218 Przygotowanie do pracy .............................................................. 219 Uruchamianie programu ....................................................... 219 Konfiguracja środowiska pracy ............................................. 219 Szybka zmiana powiększenia rysunku ................................. 221 Tworzenie kompozycji ................................................................ 223 Rysowanie figur ..................................................................... 223 Edycja podstawowa ............................................................... 225 Kolejność obiektów ................................................................ 228 Kopiowanie i przenoszenie obiektów ................................... 229 Precyzyjne pozycjonowanie .................................................. 230 Zmiana wyglądu (właściwości) obiektów ............................. 232 Praca z bitmapami ................................................................. 234 Zapisywanie i eksport rysunków ................................................ 236 Rysunek OpenDocument ....................................................... 236 Eksportowanie do innych formatów graficznych ................ 237 Aranżacje obiektów ..................................................................... 237 Grupowanie obiektów ........................................................... 237 Automatyczne wyrównywanie (rozmieszczanie) obiektów .... 238 Duplikowanie obiektów ........................................................ 240 6 9 ABC OpenOffice.ux.pl Morfing (płynne przekształcenie) ..........................................241 Modyfikacje ............................................................................242 Schematy blokowe i rysunki techniczne .....................................244 Impress — atrakcyjne i dynamiczne prezentacje ..........247 Zrozumieć i wykorzystać siłę przekazu ......................................247 Elementy prezentacji ..............................................................247 Do czego służy prezentacja ....................................................248 Z jakich materiałów składa się prezentacja ..........................248 Pierwsza prezentacja ...................................................................249 Kreowanie prezentacji na bazie szablonów ..........................249 Konfiguracja środowiska pracy .............................................253 Zmiana treści slajdów .............................................................255 Efekt końcowy, czyli pokaz ...................................................255 Zapisywanie, eksport i import prezentacji ..................................256 Prezentacja OpenDocument ...................................................256 Obsługa formatu Microsoft ....................................................257 Eksport prezentacji ................................................................257 Tworzenie prezentacji od podstaw .............................................259 Szablon wzorcowy ..................................................................259 Układ slajdu ............................................................................260 Mechanizmy wspomagające edycję .......................................260 Formatowanie pól tekstowych ..............................................262 Zarządzanie slajdami prezentacji ..........................................262 Rozbudowywanie prezentacji .....................................................265 Listy wypunktowane i numerowane .....................................265 Rysunki i napisy ozdobne ......................................................266 Prezentacja danych w tabeli ..................................................267 Edycja i formatowanie wykresu ............................................267 Schematy organizacyjne i diagramy ......................................269 Wstawianie obiektów multimedialnych ...............................269 Uzupełnianie slajdów notatkami prelegenta .........................270 Przygotowanie materiałów informacyjnych dla publiczności ....................................................................271 Formatowanie prezentacji ...........................................................271 Zastosowanie szablonu slajdów .............................................272 Wzorzec slajdu ........................................................................273 Zapisywanie własnego szablonu ............................................275 Elementy powtarzalne na slajdach ........................................275 Drukowanie elementów prezentacji ...........................................276 Wybór elementów do drukowania ........................................276 Prezentacja interaktywna — odnośniki do zasobów zewnętrznych oraz slajdów .......................................................277 Hiperłącza do zasobów zewnętrznych ..................................277 Elementy interaktywne ..........................................................279 Animowanie prezentacji ..............................................................281 Przejścia slajdów ....................................................................281 Animowanie poszczególnych obiektów slajdu ......................283 7 10 Spis treści Przygotowanie i prowadzenie pokazu ........................................ 291 Automatyczne tempo prezentacji ......................................... 291 Wybór slajdów do pokazu niestandardowego ...................... 292 Opcje pokazu .......................................................................... 293 Math — wygodna edycja formuł .................................. 295 Osadzanie formuł w dokumencie ............................................... 295 Konfiguracja edytora równań ............................................... 296 Edycja formuł .............................................................................. 297 Składnia formuł ..................................................................... 297 Zapisywanie formuł ............................................................... 300 Kolejność działań ................................................................... 300 Przykłady ............................................................................... 300 System pomocy ...................................................................... 303 Formatowanie formuł ................................................................. 304 Zmiana wyglądu znaków ...................................................... 304 Pozycjonowanie znaków ....................................................... 304 Skorowidz .................................................................. 307 8 11 4 CALC — EDYCJA I FORMATOWANIE DANYCH W ARKUSZU KALKULACYJNYM Zastosowania programu Calc Moduł Calc wchodzący w skład pakietu Open- Office to w pełni funkcjonalny arkusz kalkulacyjny, wyposażony w zaawansowane mechanizmy „obrób- ki” danych, przyspieszające i upraszczające Twoją pracę. ABC OpenOffice.ux.pl Arkusz kalkulacyjny Calc umożliwia wprowadzanie, przechowywanie i czytelne prezentowanie informacji oraz automatyzację obliczeń dokonywanych na bazie zgromadzonych danych. Funkcje sortowania, filtrowania i podsumowywania da- nych pozwalają szybko uporządkować zawartą w arkuszu bazę danych. Znacznie ułatwiony został proces generowania wykresów i dostosowywania ich do charak- teru danych liczbowych, które są na tym wykresie przedstawiane. Korzystając z programu Calc, nawet początkujący użytkownik może z powodze- niem prowadzić prostą ewidencję (np. sprzedaży, zakupów, przebiegu pojazdu), przygotować kosztorys i na bieżąco modyfikować zawarte w nim dane (obserwu- jąc wyniki symulacji finansowych). Dietetyk, komponując jadłospis, skalkuluje koszty i kalorie posiłku. Logistyk, uwzględniając czas i odległość, zaplanuje trasę przejazdu. Calc umożliwia również zapisywanie wyników pomiarów, testów czy ankiet oraz dalszą ich obróbkę statystyczną oraz wizualizację (tworzenie wykre- sów). W środowisku Calc mogą powstawać również elektroniczne formularze dokumentów takich jak faktury czy zamówienia. Przygotowanie do pracy Uruchamianie programu Aby uruchomić arkusz kalkulacyjny Calc skorzystaj z jednego z poniższych spo- sobów: 1. Kliknij przycisk Start i wskaż podmenu Wszystkie programy (lub Programy, jeśli w systemie Windows została wybrana opcja Klasyczne menu start). Następnie rozwiń grupę OpenOffice.ux.pl 2.1.0 i kliknij OpenOffice.ux.pl Calc. 2. Kliknij prawym przyciskiem myszy ikonę Szybkie uruchamianie widoczną w zasobniku systemowym, a następnie wybierz opcję Arkusz kalkulacyjny. 3. Przy korzystaniu z polecenia Uruchom… w oknie Uruchamianie umieść wpis soffice -calc. 4. Jeśli któraś z aplikacji składowych pakietu OpenOffice jest już uruchomiona, wówczas wskaż menu Plik/Nowy/Arkusz kalkulacyjny lub kliknij strzałkę ikony Nowy i wybierz opcję Arkusz kalkulacyjny. 132 Calc — edycja i formatowanie danych w arkuszu kalkulacyjnym Konfiguracja środowiska pracy Zaraz po uruchomieniu OpenOffice Calc upewnij się, że okno programu zostało zmaksymalizowane, co zapewni Ci właściwą przestrzeń roboczą. Jeśli jest to pierwsze uruchomienie programu Calc od momentu zainstalowania pakietu Open- Office, to środowisko pracy jest skonfigurowane poprawnie i można od razu przy- stąpić do edycji i formatowania danych w arkuszu. Jeśli natomiast środowisko programu Calc zostało zmienione, wówczas zastosuj się do poniższych wskazówek. Widok arkusza Otwórz menu Widok i upewnij się, że została wybrana opcja Normalny. Alterna- tywny widok o nazwie Podgląd podziału stron zostanie użyty później i dotyczyć będzie jedynie przygotowania arkusza do wydruku. Paski narzędzi i pozostałe elementy okna Otwórz ponownie menu Widok i upewnij się, czy został uaktywniony Pasek for- muły, Pasek stanu oraz Nagłówki kolumn i wierszy. Wyświetlenie nagłówków wierszy (oznaczonych kolejno liczbami 1, 2, 3, …) oraz nagłówków kolumn (po- cząwszy od kolejnych liter alfabetu A, B, C, …) ułatwi Ci w przyszłości nawigację w obszarze arkusza oraz śledzenie odwołań występujących w formułach. Otwórz raz jeszcze menu Widok i rozwiń podmenu Paski narzędzi. Uaktywnij paski narzędzi Standardowy oraz Formatowanie. Wszystkie pozostałe paski (oprócz elementu Pasek formuły!) wyłącz. Zaaranżuj położenie pasków narzędzi w ten sposób, aby poniżej menu głównego znalazł się pasek narzędzi Standardowy, a bezpośrednio pod nim pasek narzędzi Formatowanie (takie właśnie jest do- myślne rozłożenie tych pasków). Przed rozpoczęciem edycji arkusza upewnij się, że spośród trzech zakładek arku- szy widocznych u dołu okna, aktywna pozostaje zakładka Arkusz1. Od tego momentu OpenOffice Calc jest przygotowany do pracy (rysunek 4.1). Zmiana powiększenia Podobnie jak w przypadku edytora Writer, możesz zmienić bieżące powiększenie arkusza, otwierając menu Widok i wybierając opcję Powiększenie… lub klikając ikonę Powiększenie znajdującą się na pasku narzędzi Standardowy. Inny sposób to kliknięcie prawym przyciskiem myszy w obszarze wskaźnika powiększenia na pasku stanu i wybranie stopnia powiększenia z menu kontekstowego. 133 ABC OpenOffice.ux.pl Rysunek 4.1. Okno programu Calc: 1 — menu główne, 2 — pasek narzędzi Standardowy, 3 — pasek narzędzi Formatowanie, 4 — pasek formuły, 5 — nagłówki kolumn, 6 — nagłówki wierszy, 7 — pasek stanu, 8 — zakładki arkuszy, 9 — pionowy suwak przewijania, 10 — poziomy suwak przewijania, 11 — obszar roboczy arkusza złożony z komórek Jeśli któryś z elementów okna jest nadal niewidoczny, otwórz menu Narzędzia i wybierz Opcje…, zaś po otwarciu okna Opcje rozwiń gałąź OpenOffice.ux.pl Calc i przejdź do podgałęzi Widok. Opcja Linie siatki należąca do sekcji Środki wizualne powinna pozostawać uaktywniona. Upewnij się również, że w sekcji Okno aktywne są opcje Nagłówki kolumn/wierszy, Poziomy pasek przewijania, Pionowy pasek przewijania oraz Karty arkuszy (rysunek 4.2). Zdecydowanie najszybszym sposobem na przeskalowanie powiększenia arkusza jest przytrzymanie klawisza Ctrl na klawiaturze i równoczesne przekręcanie pokrętła myszy (tzw. scrolling). 134 Calc — edycja i formatowanie danych w arkuszu kalkulacyjnym Rysunek 4.2. Szczegółowe ustawienia dotyczące wyglądu okna w programie Calc Edycja danych w arkuszu „Komórkowa” struktura arkusza Obszar roboczy arkusza złożony jest z komórek, do których wprowadza się war- tości stałe (np. liczby lub tekst) lub tzw. formuły. Komórki arkusza, poukładane regularnie w poziomie i pionie, tworzą kolumny i wiersze arkusza. Każda komórka należy do jednego, wybranego wiersza oraz do jednej z kolumn. Po ustawieniu kursora myszy w obszarze komórki (widocznego w postaci strzałki przechylonej w lewo) i jednokrotnym kliknięciu lewym przyciskiem myszy nastę- puje przejście do tej komórki, czyli jej uaktywnienie. Komórka aktywna otoczona jest pogrubionymi krawędziami, nagłówki bieżącego wiersza i bieżącej kolumny zostają wyróżnione, a adres komórki uwidacznia się w polu Obszar arkusza poło- żonym po lewej stronie paska formuły (rysunek 4.3). Zmiana aktywnej komórki na komórkę sąsiednią może być również dokonywana za pośrednictwem klawiatury, przy wykorzystaniu strzałek kursora: w górę, w dół, w lewo, w prawo. 135 ABC OpenOffice.ux.pl Rysunek 4.3. Adres aktywnej komórki widoczny na pasku formuły Szybkie przejście do odległej komórki może być zrealizowane poprzez kliknięcie pola Obszar arkusza na pasku formuły, wykasowanie jego dotychczasowej zawartości, wpisanie nowego adresu (np. c10) i naciśnięcie klawisza Enter. Jeśli wpisany adres był poprawny, zostanie uaktywniona komórka o zadeklarowanym adresie. Dodatkowo mała litera w adresie zostanie automatycznie zamieniona na wielką literę. Wpisywanie danych tekstowych i liczbowych Zawartość komórki może być wartością stałą lub zmienną. Jeśli do wybranej ko- mórki arkusza wprowadzisz liczbę lub tekst, wówczas będą one niezmienne i nie- zależne od innych komórek arkusza. W przypadku wprowadzenia do komórki tzw. formuły wartość generowana w komórce będzie zmienna (zależna od wartości innych komórek, do których odwołuje się ta formuła). Najczęściej wprowadzenie do komórki wartości stałej (zarówno tekstowej, jak i liczbowej) dokonywane jest przy użyciu klawiatury lub odbywa się w wyniku skopiowania zawartości pochodzącej z innej komórki. W przyszłości przećwiczysz również wypełnianie arkusza zestawem liczb wygenerowanych automatycznie. Po uaktywnieniu wybranej komórki arkusza wpisz z klawiatury tekst Ewidencja kosztów i naciśnij klawisz Enter. Kiedy zatwierdzisz bieżący wpis, uaktywniona zostanie komórka położona poniżej dotychczas edytowanej komórki. Jeśli zawar- tość komórki przekracza jej szerokość, wówczas tekst wyświetlany w komórce „pożycza” sobie nieco przestrzeni z sąsiedniej komórki (rysunek 4.4). Rysunek 4.4. Rozprzestrzenianie zawartości komórki do komórki sąsiedniej 136 Calc — edycja i formatowanie danych w arkuszu kalkulacyjnym Jeśli po wpisaniu zawartości komórki naciśniesz na klawiaturze klawisz Tab, nastąpi przejście do komórki położonej na prawo względem komórki dotychczas bieżącej. Warto więc korzystać z tego sposobu, jeśli wypełniasz komórki położone w tym samym wierszu. Jeśli komórka nie mieszcząca w sobie całej treści sąsiaduje z inną niepustą komór- ką, wówczas nadmiar jej treści zostaje ukryty, a przy krawędzi komórki pojawia się symbol czerwonej, trójkątnej strzałki (rysunek 4.5). W przyszłości konieczne będzie poszerzenie komórki (czyli de facto całej kolumny, do której ona należy) lub scalenie danej komórki z komórkami sąsiednimi. Rysunek 4.5. Ukrycie nadmiaru tekstu w komórce B3, w przypadku gdy sąsiednia komórka C3 nie jest pusta Tekst w komórce domyślnie wyrównywany jest do jej lewej krawędzi. Natomiast po wpisaniu liczby zostaje ona domyślnie wyrównana do prawej krawędzi komórki. Jeśli zachodzi konieczność wpisania liczby niecałkowitej, wówczas separatorem musi być znak przecinka. Wpisanie więcej niż dwóch cyfr po przecinku spowoduje wyświetlenie liczby w postaci zaokrąglonej. W przyszłości, formatując arkusz, będziesz mógł zmieniać ilość miejsc po przecinku w wyświetlanych liczbach. Jeśli zamiast znaku przecinka wstawisz znak kropki, Calc potraktuje wpisany ze- staw znaków jako tekst. W takim przypadku pozornie liczbowa zawartość komórki nie będzie uwzględniana w dalszych obliczeniach. Widomym znakiem tego, że Calc nie traktuje wpisu w komórce jako liczby, lecz jako tekst, jest domyślne wyrów- nanie zawartości komórki do strony lewej (rysunek 4.6). 137 ABC OpenOffice.ux.pl Rysunek 4.6. Przykłady stosowania poprawnego i niepoprawnego znaku separatora przy wpisywaniu liczb Takie wyrównanie powinno być dla Ciebie zawsze sygnałem ostrzegawczym i sprowokować Cię do uważnego przeanalizowania składni znaków wpisanych do komórki. Natomiast wyrównywanie na siłę zawartości komórki do strony pra- wej bez poprawienia wpisu nie rozwiązuje problemu, a wprost przeciwnie — utrudni w przyszłości zlokalizowanie błędu! Innym błędem, na który należy uczulić wszystkich użytkowników arkusza kalku- lacyjnego, jest wpisanie wielkiej litery „O” zamiast cyfry zero. Również w takim przypadku wpis, potraktowany jako zwykły tekst, zostanie „ostrzegawczo” wy- równany do strony lewej (rysunek 4.7). Rysunek 4.7. Przykład błędu polegającego na wpisaniu dużej litery „O” zamiast cyfry zero (zawartość komórki nie jest traktowana jak liczba, lecz jak tekst) Jeśli liczba wpisana do komórki przekracza jej szerokość (np. z uwagi na sporą ilość cyfr, duży rozmiar czcionki, małą szerokość kolumny), wówczas w obszarze komórki zamiast liczby, czy choćby jej fragmentu, zostanie wyświetlony symbol ### (rysunek 4.8). W takim przypadku konieczne będzie poszerzenie komórki (czyli kolumny, w której występuje) lub scalenie jej z komórkami sąsiednimi. Rysunek 4.8. W przypadku liczby nie mieszczącej się w komórce Calc wyświetla symbole, które to sygnalizują 138 Calc — edycja i formatowanie danych w arkuszu kalkulacyjnym Poprawianie danych Wycofywanie zmian Uaktywnienie niepustej komórki i rozpoczęcie wpisywania dowolnej sekwencji znaków z klawiatury wymazuje dotychczasową zawartość komórki. Jeśli uznasz, że wstawienie nowego wpisu odbyło się zbyt pochopnie, naciśnij na klawiaturze klawisz Esc, dzięki czemu przywrócisz poprzednią zawartość komórki. W przypadku gdy po dokonaniu nowego wpisu zdążyłeś już zatwierdzić zmianę (np. nacisnąwszy klawisz Enter lub Tab), jedynym sposobem na przywrócenie poprzedniej zawartości komórki pozostaje wycofanie się z ostatnio wykonanej operacji. Aby to uczynić, otwórz menu Edycja i wybierz funkcję Cofnij lub kliknij ikonę Cofnij położoną na pasku narzędzi Standardowy. Precyzyjna edycja zawartości komórek Nie zawsze zastąpienie starej treści komórki całkiem nową jest najmniej praco- chłonnym rozwiązaniem. Często zdarza się, iż dotychczasową zawartość komórki chcesz jedynie uzupełnić bądź zredukować. W takim przypadku tryb nadpisy- wania, czyli automatycznego usuwania dotychczasowej zawartości komórki może być zastąpiony przez edycję o charakterze selektywnym. Aby dokonać edycji selektywnej, przejdź do wybranej komórki zawierającej tekst, a następnie kliknij kursorem myszy w obszarze pola Wiersz wprowadzania poło- żonego na pasku formuły. Po pojawieniu się mrugającego kursora tekstowego do- konaj edycji wpisu i naciśnij klawisz Enter (rysunek 4.9). Rysunek 4.9. Edycja zawartości komórki przy wykorzystaniu paska formuły Calc umożliwia również dokonywanie selektywnej edycji bezpośrednio w komórce. W tym celu kliknij dwukrotnie lewym przyciskiem myszy w obszarze wybranej komórki lub po uaktywnieniu wybranej komórki naciśnij na klawiaturze klawisz funkcyjny F2. Kiedy znajdziesz się w trybie edycji, znikną pogrubione dotychczas krawędzie komórki, a w jej obszarze pojawi się mrugający kursor tekstowy (rysu- nek 4.10). Po dokonaniu precyzyjnej edycji naciśnij klawisz Enter. 139 ABC OpenOffice.ux.pl Rysunek 4.10. Selektywna edycja zawartości komórki bezpośrednio w komórce Wielka lub mała litera na początku komórki Jeśli do komórki arkusza wpiszesz tekst rozpoczynający się od małej litery, wów- czas Calc automatycznie zmieni ją na literę wielką. Nie zawsze takie działanie autokorekty jest pożądane. Aby to zmienić, otwórz menu Narzędzia i wybierz funkcję Autokorekta…, a następnie w oknie Autokorekta przejdź do zakładki Opcje i wyłącz opcję Początek każdego zdania wielką literą. Sposobem na zmuszenie programu Calc do zaakceptowania małej litery na początku treści wstawionej do wybranej komórki jest wpisanie tekstu z poprzedzającym go znakiem apostrofu. Usuwanie zawartości komórek Aby usunąć zawartość komórki, uaktywnij wybraną komórkę, a następnie naciśnij na klawiaturze kombinację klawiszy Shift+Del. Natomiast naciśnięcie samego klawisza Del spowoduje otwarcie okna dialogowego, umożliwiającego usunięcie poszczególnych elementów przypisanych do komórki. Aby usunąć treść komórki, pozostawiając równocześnie jej dotychczasowy wygląd, zaznacz wszystkie opcje oprócz Usuń wszystko oraz Formaty i kliknij przycisk OK. Aby wykonać tę samą operację bez otwierania okna dialogowego, naciśnij kombinację klawiszy Ctrl+Del. Zarządzanie arkuszami w skoroszycie Każdorazowo po uruchomieniu programu Calc rozpoczynasz pracę w dokumencie, który przypomina kartkę papieru w kratkę (a raczej w prostokąty, czyli komórki). Dokument ten określamy mianem skoroszytu. Domyślnie każdy nowy skoroszyt składa się z trzech tzw. arkuszy, które są odpowiednikami papierowych kartek wpinanych do kołonotatnika. Zarządzanie arkuszami odbywa się poprzez przyciski nawigacyjne oraz zakład- ki arkuszy położone u dołu okna, poniżej zasadniczego obszaru roboczego (ry- sunek 4.11). 140 Calc — edycja i formatowanie danych w arkuszu kalkulacyjnym Rysunek 4.11. Zakładki arkuszy wchodzących w skład skoroszytu Arkusz bieżący Kliknięcie zakładki wybranego arkusza powoduje zmianę bieżącego arkusza. Znika więc zawartość obszaru roboczego poprzedniego arkusza, a pojawia się obszar nowy — całkowicie pusty. Zmiana nazwy arkusza Aby zachować czytelność skoroszytu, złożonego z wielu arkuszy, powinieneś nadawać arkuszom nazwy odpowiadające ich zawartości. Aby to uczynić, kliknij prawym przyciskiem myszy kartę wybranego arkusza i z menu kontekstowego wybierz funkcję Zmień nazwę… (rysunek 4.12). Rysunek 4.12. Zmiana nazwy arkusza W oknie Zmień nazwę arkusza wpisz stosowną frazę i kliknij przycisk OK. Zmie- niona nazwa arkusza będzie widoczna w obszarze zakładek arkuszy. Zmiana kolejności arkuszy Calc umożliwia przenoszenie arkuszy, czyli de facto zmianę ich kolejności. Aby to uczynić, ustaw kursor myszy na zakładce wybranego arkusza (np. Inne), wciśnij lewy przycisk myszy i rozpocznij przeciąganie zakładki arkusza w lewo lub prawo. Zwolnij przycisk myszy w momencie, gdy kursor znajdzie się pomiędzy dwoma innymi, wybranymi zakładkami (np. Wydatki i Dochody) (rysunek 4.13). 141 ABC OpenOffice.ux.pl Rysunek 4.13. Przenoszenie arkusza metodą przeciągnij i upuść Szybkie kopiowanie arkusza Bardzo użyteczna jest możliwość kopiowania arkuszy. Jeśli przygotowałeś arkusz opisujący wydatki za styczeń, wówczas możesz skopiować go wielokrotnie i wy- pełnić danymi pochodzącymi z kolejnych miesięcy. Nie tracisz przy tym czasu na powielanie tych samych prac związanych z formatowaniem arkusza i wprowa- dzaniem do niego formuł obliczeniowych. Aby skopiować arkusz, kliknij prawym przyciskiem myszy zakładkę wybranego arkusza i z menu kontekstowego wybierz funkcję Przenieś/Kopiuj…. W oknie Przenieś/Kopiuj arkusz uaktywnij opcję Kopiuj. Nowo skopiowany arkusz odzie- dziczy nazwę swojego poprzednika uzupełnioną o dopisek, świadczący o jego kolejnym numerze. Usuwanie arkusza Jeśli któryś z arkuszy skoroszytu okaże się zbędny, wówczas możesz go usunąć. W tym celu kliknij prawym przyciskiem myszy kartę wybranego arkusza i z menu kontekstowego wybierz funkcję Usuń…. Po wyświetleniu się pytania Czy na pewno chcesz ostatecznie usunąć bieżące arkusze? kliknij przycisk Tak. Nowy arkusz w skoroszycie Trzy arkusze umieszczane domyślnie w nowym skoroszycie mogą okazać się nie- wystarczające. Aby dodać kolejne arkusze, kliknij prawym przyciskiem myszy zakładkę dowolnego arkusza i z menu kontekstowego wybierz funkcję Wstaw…. Po otwarciu okna Wstaw arkusz w polu Pozycja określ miejsce jego wstawienia względem arkusza bieżącego. Wypełnij pole Nazwa. Możesz również zwiększyć wartość ustawioną w polu Liczba arkuszy. Wygodna nawigacja W przypadku większej liczby arkuszy umieszczonych w pojedynczym skoroszycie, warto poszerzyć obszar przeznaczony na wyświetlanie zakładek arkuszy. Aby to uczynić, przeciągnij w prawo krawędź umieszczoną pomiędzy zakładkami arkuszy a poziomym paskiem przewijania. Przechodzenie do wybranych arkuszy ułatwią Ci również przyciski nawigacyjne położone na lewo od zakładek arkuszy (rysunek 4.14). 142 Calc — edycja i formatowanie danych w arkuszu kalkulacyjnym Rysunek 4.14. Przyciski nawigacyjne i zakładki arkuszy Zapisywanie i otwieranie skoroszytów Zapisywanie skoroszytu w formacie OpenDocument Zapisywanie skoroszytu dotyczy zmian dokonanych we wszystkich jego arkuszach i odbywa się na takich samych zasadach jak w przypadku dokumentu tworzonego w edytorze Writer. Aby zapisać nowo utworzony skoroszyt, otwórz menu Plik i wybierz funkcję Za- pisz lub Zapisz jako…, lub kliknij ikonę Zapisz na pasku narzędzi Standardowy. Po otwarciu okna Zapisywanie jako przejdź do foldera docelowego, a w polu Nazwa pliku umieść stosowny wpis. Upewnij się, że na liście Zapisz jako typ została wy- brana opcja Arkusz kalkulacyjny OpenDocument (.ods) oraz że opcja Automatyczne rozszerzenie nazwy pliku jest uaktywniona. Po kliknięciu przycisku Zapisz w fol- derze docelowym zostanie utworzony plik o charakterystycznej ikonie oraz roz- szerzeniu .ods — (OpenDocument Sheet) (rysunek 4.15). Rysunek 4.15. Plik skoroszytu utworzonego w OpenOffice Calc widoczny w oknie foldera 143 ABC OpenOffice.ux.pl Pusty skoroszyt może być również utworzony bezpośrednio w oknie foldera po- przez kliknięcie prawym przyciskiem myszy w obszarze roboczym okna i wska- zanie w menu kontekstowym opcji Nowy/OpenDocument Arkusz kalkulacyjny. W oknie foldera pojawi się plik o nazwie Nowy OpenDocument Arkusz kalkula- cyjny.ods. Obsługa formatu Microsoft Zapisywanie skoroszytu w formacie MS Excel OpenOffice Calc umożliwia zapisywanie skoroszytu w formacie Microsoft Office. Aby to uczynić, w oknie Zapisywanie jako rozwiń listę Zapisz jako typ i wybierz opcję Microsoft Excel 97/2000/XP (.ppt). Ponieważ zmiana formatu z macierzystego .ods na .xls może doprowadzić do utraty pewnych elementów zawartych w arkuszach, więc warto przed zapisaniem skoroszytu w formacie MS Excel zachować najpierw wszystkie nowo wprowadzone zmiany w macierzystym formacie OpenOffice Calc. Otwieranie skoroszytu MS Excel Jeśli dysponujesz skoroszytem zapisanym w formacie Microsoft Excel, możesz otworzyć go i poddać edycji w programie OpenOffice Calc. W tym celu otwórz folder zawierający plik skoroszytu o rozszerzeniu .xls, kliknij go prawym przy- ciskiem myszy i z menu kontekstowego wybierz funkcję Otwórz za pomocą/Open- Office.ux.pl. Po otwarciu skoroszytu Microsoft możesz zapisać go w formacie OpenDocument i, począwszy od tego momentu, stosować ten format przy zapisywaniu kolejnych wersji skoroszytu. Konwertowanie zawartości skoroszytu do formatu PDF oraz HTML Aby ułatwić elektroniczną dystrybucję informacji, Calc został wyposażony w konwertery, które umożliwiają szybki eksport zawartości skoroszytu do jed- nego z kilku popularnych formatów stosowanych przy elektronicznej wymianie dokumentów. 144 Calc — edycja i formatowanie danych w arkuszu kalkulacyjnym Zapisanie zawartości bieżącego arkusza w formie strony internetowej jest wygodnym sposobem na umieszczenie wybranych danych w Internecie. Aby to uczynić, wskaż menu Plik/Zapisz jako…, zaś po otwarciu okna Zapisywanie jako rozwiń listę Zapisz jako typ i wybierz opcję Dokument HTML (OpenOffice.org Calc). W polu Nazwa pliku wpisz nazwę generowanego dokumentu HTML (np. dane) i kliknij przycisk Zapisz. Po pojawieniu się komunikatu o możliwości utraty elementów arkusza kliknij przycisk Tak. Jeśli zechcesz zapisać zawartość bieżącego arkusza w formacie pliku PDF, wów- czas po otwarciu menu Plik wybierz funkcję Eksportuj jako PDF…. Dane pochodzące z arkusza, a zapisane w postaci stron internetowych oraz plików PDF, nie mogą być poddawane dalszej edycji. Jeżeli zatem zajdzie konieczność poprawienia danych, będziesz musiał otworzyć bazowy skoroszyt .ods, dokonać w nim stosownych zmian i zapisać je w tymże pliku, a następnie raz jeszcze wykonać zapis w formacie HTML lub PDF. Import i eksport danych (z i do formatu tekstowego) Posługiwanie się „czystymi” plikami tekstowymi jest często spotykanym sposo- bem służącym do wymiany danych pomiędzy różnymi programami. Załóżmy, że dysponujesz arkuszem wypełnionym danymi liczbowymi oraz tekstowymi (ry- sunek 4.16). Rysunek 4.16. Przykładowy arkusz zawierający dane liczbowe oraz opisujące je etykiety tekstowe Eksport do pliku tekstowego Eksport danych do pliku tekstowego jest podobny do zapisywania arkusza w postaci dokumentu HTML. Aby wygenerować tekstowy odpowiednik zawarto- ści bieżącego arkusza, otwórz menu Plik i wybierz funkcję Zapisz jako…, a na- stępnie w oknie Zapisywanie jako… rozwiń listę Zapisz jako typ i wybierz opcję Tekst CSV (.csv). W razie potrzeby skoryguj zawartość pola Nazwa pliku i kliknij 145 ABC OpenOffice.ux.pl przycisk Zapisz. Jeśli zostanie wyświetlony komunikat o możliwości utraty ele- mentów arkusza, kliknij przycisk Tak. Kiedy pojawi się okno dialogowe Eksport plików tekstowych, upewnij się, że w polu Zestaw znaków został wybrany wariant Europa Środkowa (Windows- 1250/WinLatin 2). Następnie rozwiń listę Separator pola i domyślny znak przecinka zastąp znakiem średnika. Dzięki temu unikniesz niejednoznaczności w przypadku, gdy w pliku tekstowym wystąpią liczby niecałkowite, zawierające znak przecinka dziesiętnego. Na liście Separator tekstu pozostaw znak cudzysłowu. Opcja Zapisz zawartość komórki jak przedstawiono powinna być aktywna, zaś opcja Stała szerokość tekstu nieaktywna (rysunek 4.17). Rysunek 4.17. Ustawianie opcji eksportu danych do pliku tekstowego Po kliknięciu przycisku Zapisz zostanie wyświetlony komunikat o eksporcie za- wartości jedynie bieżącego arkusza. Korzystając z programu Notatnik, otwórz plik .csv. Zauważ, że pomiędzy danymi pochodzącymi z komórek tego samego wiersza zostały umieszczone znaki śred- ników, zaś wartościom tekstowym towarzyszą cudzysłowy (rysunek 4.18). Rysunek 4.18. Plik tekstowy CSV stanowiący odzwierciedlenie zawartości wyeksportowa- nego arkusza 146 Calc — edycja i formatowanie danych w arkuszu kalkulacyjnym Import z pliku tekstowego Jeśli zamierzasz dokonać importu danych tekstowych i osadzić je w arkuszu, wówczas po odszukaniu pliku tekstowego z rozszerzeniem .csv kliknij go prawym przyciskiem myszy i wybierz funkcję Otwórz za pomocą/OpenOffice.ux.pl. Po otwarciu okna Import tekstu ustaw opcje importu. W szczególności zwróć uwagę na dobór właściwego znaku separatora (w naszym przypadku należy uak- tywnić opcję Średnik i koniecznie wyłączyć opcję Przecinek). Praca nad strukturą tabeli Szybka nawigacja w obszarze arkusza Przechodzenie do wybranej komórki arkusza poprzez klikanie w jej obszarze lub też zmiana komórki aktywnej poprzez naciskanie klawiszy ze strzałkami kursorów może być dodatkowo uzupełniane naciskaniem kombinacji klawiszy, które przy- spieszą przechodzenie do bardziej odległych komórek. Po uruchomieniu programu Calc i znalezieniu się w całkowicie pustym skoroszycie aktywną komórką jest komórka o adresie A1, stanowiąca początek (lewy górny róg) pierwszego z trzech arkuszy. Aby przenieść zaznaczenie do ostatniej komórki w tym samym (a więc w naszym przypadku pierwszym) wierszu, przytrzymaj kla- wisz Ctrl i naciśnij równocześnie na klawiaturze strzałkę kursora w prawo. W ten sposób uaktywniona zostaje komórka należąca cały czas do pierwszego wiersza, a równocześnie do ostatniej kolumny arkusza (oznaczonej symbolem IV). Oznaczenie IV nie jest liczbą rzymską, lecz stanowi kombinację dwóch liter stanowiących identyfikator kolumny o numerze 256. Skąd takie zestawienie znaków? Kolejne kolumny w arkuszu oznaczone literami A, B itd. szybko wyczerpują wszystkie litery alfabetu. Po kolumnie Z następują zatem kolumny AA, AB itd. Za kolumną AZ rozpoczyna się kolejna seria kolumn BA, potem BB itd. Ostatnia kolumna IV należy więc do serii kolumn, których dwuliterowe oznaczenia rozpoczynają się od litery I. 147
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

ABC OpenOffice.ux.pl
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: