Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00384 013533 8796711 na godz. na dobę w sumie
ABC służby cywilnej - ebook/pdf
ABC służby cywilnej - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 360
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5164-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
ABC służby cywilnej to jedyna na rynku wydawniczym publikacja, która przedstawia system służby cywilnej w sposób kompleksowy i przystępny. Autorzy z ogromnego obszaru tworzącego ustrój i funkcjonowanie korpusu służby cywilnej wybrali zagadnienia podstawowe, a zarazem najbardziej istotne. Część opisowa pracy została wzbogacona licznymi schematami, tabelami i wykresami. Ponadto opracowanie zawiera wzory pism urzędowych, pytania egzaminacyjne występujące w postępowaniu kwalifikacyjnym w służbie cywilnej, słownik pojęć oraz wyciągi z wyroków i analiz dotyczących służby cywilnej. . Książka stanowi praktyczne kompendium wiedzy niezbędne dla wszystkich osób zainteresowanych problematyką polskiej służby cywilnej. Publikacja przeznaczona jest dla członków korpusu służby cywilnej, w szczególności pracowników kadrowych urzędów administracji rządowej. Będzie przydatna także osobom przygotowującym się do postępowania kwalifikacyjnego w administracji publicznej i naboru do Krajowej Szkoły Administracji Publicznej. Ponadto może stanowić pomoc naukową dla pracowników uczelni wyższych oraz pomoc dydaktyczną dla studentów prawa, administracji i politologii.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wojciech Drobny Marcin Mazuryk Piotr Zuzankiewicz ABC służBy Cywilnej 2. wydanie Warszawa 2012 Stan prawny na 1 lipca 2012 r. Wydawca Izabella Małecka Redaktor prowadzący Joanna Maź Opracowanie redakcyjne Ewa Wiater Łamanie JustLuk Łukasz Drzewiecki, Justyna Szumieł, Krystyna Szych Projekt graficzny okładki i stron tytułowych Maciej Sadowski © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2012 ISBN: 978-83-264-3783-0 2. wydanie Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl SpiS treści 5 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów .................................................................................. 9 Wstęp ............................................................................................... 11 Rozdział 1 Służba cywilna – zagadnienia ogólne ................................................... 13 1.1. Modele służby cywilnej .............................................................. 15 1.1.1. informacje ogólne ............................................................ 15 1.1.2. Model kariery a model pozycyjny ....................................... 15 1.1.3. Modele służby cywilnej w państwach europejskich ............... 17 1.1.4. polski model służby cywilnej .............................................. 18 1.2. polska służba cywilna a Unia europejska i prawo międzynarodowe ... 18 1.2.1. informacje ogólne ............................................................ 18 1.2.2. Służba cywilna jako przedmiot regulacji prawa europejskiego 18 1.2.3. przepisy prawa europejskiego a funkcjonowanie służby cywilnej w polsce .................................................... 19 1.2.4. Zagadnienie równego traktowania i ochrony przed dyskryminacją w prawie międzynarodowym i prawie Unii europejskiej ................................................. 19 1.2.5. Obywatelstwo polskie jako warunek wstąpienia do polskiego korpusu służby cywilnej .................................. 20 1.3. Służba cywilna w historii polskiego prawa urzędniczego ................ 21 1.4. Konstytucjonalizacja polskiej służby cywilnej ............................... 26 Rozdział 2 Organizacja służby cywilnej w polsce na podstawie ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej ........................................ 29 2.1. informacje ogólne ..................................................................... 29 2.2. Ustrój korpusu służby cywilnej w świetle ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej ................................ 30 2.2.1. Szef Służby cywilnej ......................................................... 32 2.2.2. rada Służby cywilnej ....................................................... 36 2.2.3. Dyrektor generalny urzędu ................................................ 41 6 SpiS treści Rozdział 3 Nawiązanie stosunku pracy w służbie cywilnej ..................................... 45 3.1. informacje ogólne ..................................................................... 45 3.2. Nabór do służby cywilnej ............................................................ 46 3.2.1. Umowa o pracę w służbie cywilnej ...................................... 49 3.2.2. Służba przygotowawcza w służbie cywilnej .......................... 50 3.2.3. pierwsza ocena w służbie cywilnej ...................................... 50 3.2.4. Mianowanie w służbie cywilnej .......................................... 52 3.2.5. Wyższe stanowiska w służbie cywilnej ................................. 54 Rozdział 4 Ocena okresowa członków korpusu służby cywilnej ............................... 60 4.1. podstawowe zasady sporządzania oceny okresowej członków korpusu służby cywilnej .............................................................. 60 4.2. Sprzeciw od oceny okresowej ...................................................... 62 4.3. Ocena okresowa a rozwój zawodowy członków korpusu służby cywilnej .......................................................................... 62 4.4. Kryteria oceny okresowej członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego na stanowisku pracy niebędącym wyższym stanowiskiem w służbie cywilnej .................................................. 63 4.5. Kryteria oceny okresowej członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego na stanowisku pracy będącym wyższym stanowiskiem w służbie cywilnej .................................................. 64 4.6. tryb sporządzania oceny okresowej ............................................. 65 Rozdział 5 Wartościowanie i opis stanowisk pracy w korpusie służby cywilnej ......... 69 5.1. Opis stanowisk pracy w służbie cywilnej ....................................... 70 5.2. Wartościowanie stanowisk pracy w służbie cywilnej ....................... 70 Rozdział 6 Odpowiedzialność dyscyplinarna członka korpusu służby cywilnej ......... 76 6.1. informacje ogólne ..................................................................... 76 6.2. Kary dyscyplinarne w korpusie służby cywilnej ............................. 76 6.3. Komisja dyscyplinarna i instancji ................................................ 78 6.4. Wyższa Komisja Dyscyplinarna Służby cywilnej .......................... 80 6.5. rzecznik dyscyplinarny .............................................................. 83 6.6. Składy orzekające komisji dyscyplinarnych ................................... 84 6.7. postępowanie przed komisją dyscyplinarną .................................. 85 SpiS treści 7 Rozdział 7 Postępowanie kwalifikacyjne w służbie cywilnej .................................... 90 7.1. informacje ogólne ..................................................................... 90 7.2. Wymogi formalne dla osób uczestniczących w postępowaniu kwalifikacyjnym ........................................................................ 90 7.3. Zgłoszenie do postępowania kwalifikacyjnego .............................. 93 7.4. Zakres tematyczny oraz organizacja postępowania kwalifikacyjnego ........................................................................ 94 Rozdział 8 Szkolenie i rozwój w służbie cywilnej ................................................... 98 8.1. informacje ogólne ..................................................................... 98 8.2. Kategorie szkoleń w służbie cywilnej ........................................... 98 8.2.1. Szkolenia centralne ........................................................... 99 8.2.2. Szkolenia powszechne ....................................................... 101 8.2.3. Szkolenia w ramach indywidualnego programu rozwoju zawodowego członka korpusu służby cywilnej ...................... 102 8.2.4. Szkolenia specjalistyczne ................................................... 102 8.3. Źródła finansowania szkoleń w służbie cywilnej ............................ 104 8.4. Organizacja szkoleń w służbie cywilnej ........................................ 105 8.5. Aplikacja legislacyjna ................................................................. 109 Rozdział 9 Rola Krajowej Szkoły Administracji Publicznej w systemie służby cywilnej .................................................................................. 114 9.1. informacje ogólne ..................................................................... 114 9.2. Organizacja Krajowej Szkoły Administracji publicznej .................. 115 9.3. Nabór słuchaczy do Krajowej Szkoły Administracji publicznej ....... 118 9.4. prawa i obowiązki słuchaczy Krajowej Szkoły Administracji publicznej ................................................................................. 126 9.5. Dane statystyczne dotyczące absolwentów Krajowej Szkoły Administracji publicznej ............................................................ 128 Rozdział 10 Zasady służby cywilnej i zasady etyki korpusu służby cywilnej ............... 134 10.1. informacje ogólne ..................................................................... 134 10.2. Wytyczne w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej ............. 134 10.3. Wytyczne w zakresie etyki korpusu służby cywilnej ....................... 138 10.4. podmioty systemu służby cywilnej a zasady służby cywilnej ............ 140 8 SpiS treści Rozdział 11 Opinie, stanowiska, wyroki ................................................................. 144 11.1. Wniosek złożony przez przedstawicieli Stowarzyszenia Absolwentów KSAp do prezydenta Bronisława Komorowskiego w styczniu 2011 r. ....................................................................... 144 11.2. Stanowisko rady Legislacyjnej z dnia 7 lutego 2012 r. dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy o działach administracji rządowej oraz niektórych innych ustaw ......................................... 149 11.3. Wyrok tK – niekonstytucyjność przepisów ustawy o Krajowej Szkole Administracji publicznej .................................................. 153 11.4. Wyrok tK – wyrok dotyczący racjonalizacji zatrudnienia ............... 167 Załączniki ........................................................................................ 207 Załącznik nr 1. przykładowe wzory pism dotyczących służby cywilnej ..... 209 Załącznik nr 2. przykładowe wzory umów dotyczących służby cywilnej ... 232 Załącznik nr 3. przykładowe wzory dokumentów dotyczących służby cywilnej ............................................................................................ 237 Załącznik nr 4. Słownik pojęć związanych ze służbą cywilną .................. 267 Załącznik nr 5. pytania testowe dotyczące służby cywilnej ..................... 279 Załącznik nr 6. Wykaz aktów prawnych ............................................... 305 Załącznik nr 7. pytania wykorzystane w sprawdzianie wiedzy w ramach postępowania kwalifikacyjnego w służbie cywilnej w 2009 r. ................... 337 Wykaz orzecznictwa ........................................................................... 355 Wykaz skrótóW 9 WYKAZ SKRÓTÓW Akty prawne k.c. – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) Konstytucja – Konstytucja rzeczypospolitej polskiej z dnia 2 kwietnia k.p. r.s.p.p.k. TWE u.s.c. z.z.d.o.s. OSNP OSP OSPiKA RPEiS Sł. Cyw. Sł. Prac. 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) – rozporządzenie prezesa rady Ministrów z dnia 16 grud- nia 2009 r. w sprawie sposobu przeprowadzania postępo- wania kwalifikacyjnego w służbie cywilnej (Dz. U. Nr 218, poz. 1695) – traktat ustanawiający Wspólnotę europejską (wersja skon- solidowana Dz. Urz. Ue c 321e z 29.12.2006, s. 37) – ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 227, poz. 1505 z późn. zm.) – zarządzenie Nr 1 prezesa rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2011 r. w sprawie zasad dokonywania opisów i wartościowa- nia stanowisk pracy w służbie cywilnej (M.p. Nr 5, poz. 61) Publikatory – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. izba pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw publicznych – Orzecznictwo Sądów polskich – Orzecznictwo Sądów polskich i Komisji Arbitrażowych – ruch prawniczy, ekonomiczny i Socjologiczny – Służba cywilna – Służba pracownicza 10 Wykaz skrótóW Inne BIP ETS (TSUE) – Biuletyn informacji publicznej – europejski trybunał Sprawiedliwości (obecnie trybunał KSAP SN UE Sprawiedliwości Unii europejskiej) – Krajowa Szkoła Administracji publicznej – Sąd Najwyższy – Unia europejska 11 WSTĘP Niniejsza publikacja, której problematyka dotyczy służby cywilnej, powo- łanej w celu zapewnienia zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa, ma charakter przede wszystkim praktyczny. Opracowanie koncentruje się bowiem na praktycznych aspektach organizacji i funkcjonowania służby cywilnej, ale nie ogranicza się jedynie do analizy przepisów prawnych. informacje dotyczące służby cywilnej zawar- te w prezentowanej publikacji zostały przedstawione w sposób aplikacyjny, przystępny, łatwy do wykorzystania w pracy zawodowej lub naukowej. istotną cechą opracowania jest to, że oprócz części opisowej znaczny jego fragment stanowią użyteczne wzory pism i dokumentów dotyczących różnych aspektów funkcjonowania służby cywilnej. W książce znajduje się również wybór podstawowych aktów prawnych związanych ze służbą cywilną, nie- zbędny dla wszystkich osób zainteresowanych tym zagadnieniem. ABC służby cywilnej jest kompleksowym opracowaniem, integrującym w sobie różne me- tody przekazywania wiedzy, m.in. zestawienia tabelaryczne i wykresy. publikacja jest kierowana do szerokiego grona odbiorców – zarówno osób zatrudnionych w służbie cywilnej (m.in. pracowników komórek kadro- wych, członków komisji dyscyplinarnych, osób przystępujących do postępo- wania kwalifikacyjnego), jak i osób starających się o zatrudnienie w admi- nistracji rządowej oraz przedstawicieli środowisk naukowych, zajmujących się problematyką administracji publicznej i korpusu służby cywilnej (m.in. pracowników naukowych i studentów wydziałów prawa, administracji oraz nauk politycznych), a także wszystkich zainteresowanych przedmiotową problematyką. Autorzy mają nadzieję, że książka ta, jako poprawiony i uzupełniony praktyczny poradnik, uwzględniający stan prawny na dzień 1 lipca 2012 r., pozwoli czytelnikom zrozumieć zasady organizacji i mechanizmy działa- nia służby cywilnej, a zarazem stanowić będzie użyteczne narzędzie pracy. Autorzy 13 Rozdział 1 SŁUŻBA CYWILNA – ZAGADNIENIA OGÓLNE istnienie służby cywilnej, której funkcjonowanie oparte jest na aksjo- matach zawodowości, rzetelności, bezstronności czy neutralności politycz- nej, jest standardem w prawie międzynarodowym. W polskim porządku prawnym zasady te zostały przyjęte na podstawie postanowień Konstytucji rzeczypospolitej polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 227, poz. 1505 z późn. zm.). W aktualnym stanie prawnym brak jest ustawowej definicji pojęcia „służba cywilna” (nie jest to pojęcie tożsame z terminem „służba publicz- na”, którego znaczenie terminologiczne jest szersze i oznacza sytuację osób pracujących we wszystkich wyróżnionych konstytucyjnie władzach). Na status korpusu służby cywilnej zasadniczy wpływ wywierają nastę- pujące elementy: – jednostronne ustalenie przez państwo, w formie ustawy, warunków służ- by (tj. praw i obowiązków członka korpusu służby cywilnej); – publicznoprawny charakter stosunku służby, wyrażający się w nawiąza- niu stosunku pracy w drodze mianowania przy zachowaniu zasad do- browolności wstąpienia do służby; – trwałość stosunku służbowego, oznaczająca w konsekwencji znacznie dalej idącą, niż przy innych formach zatrudnienia, stabilizację statusu urzędnika; – podporządkowanie urzędnika wyrażające się w nałożonych przez prawo obowiązkach i ograniczeniach, a obejmujące podległość władzy przeło- żonego, dyspozycyjność oraz podporządkowanie interesów osobistych urzędnika interesom państwa; – wzmocnione rygory odpowiedzialności funkcjonariusza za jego działa- nia, przede wszystkim odpowiedzialność dyscyplinarna; 14 rOZDZiAł 1. SłUżBA cyWiLNA – ZAgADNieNiA OgóLNe – istnienie po stronie urzędnika, będącego w służbie państwowej, określo- nych uprawnień, mających niekiedy charakter przywilejów, stanowiących swego rodzaju rekompensatę za poświęcenie służbie. Zgodnie z Konstytucją służba cywilna w polsce ma charakter zawo- dowy, rzetelny, bezstronny i politycznie neutralny. c harakter zawodowy oznacza profesjonalizm ogólnie wymagany w ramach regulacji prawnych od pracowników i urzędników służby cywilnej, zaś dla zajmowania kon- kretnego stanowiska – posiadanie pewnych kwalifikacji szczególnych. Za- wodowe wykonywanie zadań państwa oznacza zatem konieczność zatrud- niania osób, które traktują wykonywanie tych zadań jako zawód, czyli zatrudnienie w ramach służby cywilnej nie ma dla nich charakteru przej- ściowego, lecz stanowi stałe źródło utrzymania oraz miejsce pracy, za- pewniające osobom kompetentnym możliwość realizacji kariery zawodo- wej. Natomiast termin „rzetelny” znajduje dookreślenie przede wszystkim w obowiązkach członka korpusu służby cywilnej. W omawianym zakresie osoba taka realizuje swoje zadania w sposób racjonalny ekonomicznie, sprawnie i terminowo. Dwa pozostałe aksjomaty, na których ustawodawca oparł ideę funkcjonowania służby cywilnej, są w zasadzie jednoznaczne. Zasada bezstronności w swoim znaczeniu terminologicznym w istocie za- wiera również zakres znaczeniowy pojęcia neutralności politycznej. przez bezstronność należy rozumieć taki sposób realizacji zadań, w którym je- dynym, wyłącznym pryzmatem, przez który rozważa się sposób załatwie- nia sprawy, jest norma prawna, na podstawie której wydaje się decyzję, z uwzględnieniem zasady jednakowego traktowania podmiotów w sprawie i działania w sposób obiektywny. Analogiczne znaczenie terminologiczne ma pojęcie „neutralny”. Funkcjonowanie w ramach państwa demokratycznego nowoczesnej, konstytucyjnej służby cywilnej jest możliwe jedynie wtedy, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: – zapewnione jest oddzielenie sfery publicznej od sfery prywatnej; – zapewniony jest rozwój indywidualnej solidności pracowników tych poziomu zarobków; i umiejętności. służb; – zapewniona jest odpowiednia trwałość i ochrona pracy oraz należytego – zapewnione są zasady naboru i awansowania oparte na wiedzy 1.1. MODeLe SłUżBy cyWiLNej 15 1.1. Modele służby cywilnej 1.1.1. Informacje ogólne Zasady funkcjonowania służby cywilnej wyznacza przyjęty w danym państwie model służby cywilnej, który determinuje systemowe rozłożenie akcentu na takie aksjomaty, jak zawodowość, rzetelność, bezstronność i neu- tralność polityczna. Wyróżnić można trzy modele systemu organizacji służ- by cywilnej, tj.: 1) pozycyjny, 2) kariery, 3) mieszany. różnice pomiędzy tymi typami dotyczą zarówno samej koncepcji kształ- towania służby cywilnej, jak i rozwiązań szczegółowych odnoszących się do jej zasięgu podmiotowego, sposobu administrowania nią oraz możliwości awansu w tej służbie. 1.1.2. Model kariery a model pozycyjny generalną różnicą pomiędzy modelem kariery a modelem pozycyjnym jest założenie, że w pierwszym przypadku zatrudnienie następuje do szeroko pojętego korpusu służby cywilnej, a w drugim – na konkretne stanowisko w korpusie służby cywilnej. W przypadku modelu „kariery” główna różnica między urzędnikiem cy- wilnym a każdym innym obywatelem polega na tym, że członkowi korpusu służby cywilnej powierzono przygotowanie i wykonanie programu rządo- wego. ta funkcja uzasadnia stosowanie specjalnych standardów i wymagań wobec pracowników służby cywilnej. pracownicy służby cywilnej, jako istot- ny element władzy wykonawczej, na co dzień stosują lub egzekwują prawo. Do stosowania norm prawnych w sposób prawidłowy, to znaczy rzetelny, bezstronny i neutralny politycznie, niezbędne jest zapewnienie ochrony ich stosunku pracy. Wobec tego zadania korpusu, rozumiane szeroko jako ochrona, kierowanie lub regulacja życia społecznego, implikują konieczność zapewnienia specjalnego statusu urzędników. W modelu „pozycyjnym” państwo przestaje stawiać się ponad społeczeń- stwem i zajmuje pozycję obok niego. W koncepcji tej nie znajduje uzasad- 16 rOZDZiAł 1. SłUżBA cyWiLNA – ZAgADNieNiA OgóLNe nienia twierdzenie, że funkcje publiczne realizowane przez państwo mają większą wartość od funkcji realizowanych przez sektor prywatny. Schemat nr 1. cechy charakterystyczne modeli systemów służby cywilnej publicznoprawna umowa o pracę i stosowanie mianowania mianowanie jedynie na pierwsze stanowiska ustawowe określenie wymogów wykształcenia warunkującego podjęcie pracy ograniczone uznawanie praktyki zawodowej nabytej w sektorze prywatnym systemy wynagrodzeń ustalane w ustawie (awans według stażu pracy) dożywotnia praca kodeks etyki urzędników cywilnych (w tym specjalne przepisy dyscyplinarne) proces pracy bardziej nakazowy niż ukierunkowany na cele nacisk na sumienność, uczciwość i przestrzeganie prawa podrzędna pozycja zasad osiągania wyników specjalne systemy emerytalne stosunki kontraktowe regulowane częściowo przepisami prywatnoprawnymi rekrutacja na konkretne stanowisko pracy konkretny zasób wiedzy w odniesieniu do konkretnego stanowiska uznawanie doświadczeń zawodowych nabytych w sektorze prywatnym łatwość przenoszenia się w ustalaniu wysokości płac nie obowiązuje zasada stażu pracy brak sformalizowanego systemu awansowania praca nie ma charakteru dożywotniego brak specjalnego systemu emerytalnego zarządzanie wynikami/umowy docelowe y r e i r a k u l e d o m y h c e C o g e n j y c y z o p u l e d o m y h c e C Źródło: D. Bossaert, ch. Demmke, Służba cywilna w państwach akcesyjnych. Tendencje i wpływ proce- sów integracyjnych, łódź 2003. 1.1. MODeLe SłUżBy cyWiLNej 17 1.1.3. Modele służby cywilnej w państwach europejskich przyjęcie modelu kariery lub pozycyjnego związane jest bezpośrednio z tradycją narodową w danym kraju oraz z definicją i pojmowaniem roli państwa w jego stosunkach ze społeczeństwem. Model kariery przyjmuje za punkt odniesienia założenie, że administracja publiczna, w przeciwieństwie do sektora prywatnego, realizuje inne, szczególnie istotne zadania. Dlatego system ten został wdrożony w państwach, w których głęboko zakorzenio- ne są świadomość prawna i szczególne przywiązanie do procedur admini- stracyjnych i hierarchii. Natomiast system pozycyjny znalazł zastosowanie w państwach, w których dla funkcji administracji publicznej, w świadomości społecznej, nie ma uzasadnienia dla specjalnego wyodrębnienia od funkcji innych podmiotów, w tym również podmiotów sektora prywatnego. W tym modelu bardziej liczą się zdolności zarządcze i menedżerskie niż formalne kwalifikacje. Wady systemu kariery to brak motywacji do poprawy jakości pracy w wyniku sztywnego systemu wynagrodzeń i braku konkurencji oraz wysokie koszty służby cywilnej, będące skutkiem stosowania gwarancji za- trudnienia i wynagrodzenia. Natomiast jako słabe strony systemu kariery podnosi się słabe powiązanie urzędnika z instytucją, w której pracuje, oraz dużą podatność na czynniki zewnętrzne, nie zawsze związane z interesem państwa. Schemat nr 2. Występowanie modeli służby cywilnej w porządkach prawnych państw europejskich Model kariery Belgia, Niemcy, Grecja, Hiszpania, Francja, Irlandia, Luksemburg, Austria, Portugalia Model pozycyjny Dania, Szwecja, Finlandia, Holandia, Wielka Brytania, Włochy Źródło: M. Mróz, Służba cywilna w państwach Unii Europejskiej (system awansowy i pozycyjny w bada- niach Europejskiego Instytutu Administracji Publicznej), Kancelaria Sejmu, Biuro Studiów i ekspertyz, informacja nr 746, listopad 2000. 18 rOZDZiAł 1. SłUżBA cyWiLNA – ZAgADNieNiA OgóLNe 1.1.4. Polski model służby cywilnej W aspekcie omawianych wyżej modeli polski system służby cywilnej nie jest jednorodny. Zasady postępowania rekrutacyjnego czy kwalifikacyjnego nie pozwalają na jednoznaczne przypisanie go do modelu kariery lub typu pozycyjnego. Dlatego model ten należy zakwalifikować jako mieszany. jed- nocześnie należy zauważyć, że co do zasady modele służby cywilnej w czystej formie występują bardzo rzadko. Obecnie model kariery w klarownej formie występuje we Francji, a model pozycyjny w Wielkiej Brytanii. 1.2. Polska służba cywilna a Unia Europejska i prawo międzynarodowe 1.2.1. Informacje ogólne przedstawienie w sposób przeglądowy systemu służby cywilnej w polsce, ze względu na członkostwo tego kraju w Unii europejskiej, wymaga odnie- sienia się do kwestii wpływu tego członkostwa na zasady, standardy i sposób funkcjonowania służby cywilnej. Unię europejską stworzyły państwa człon- kowskie, podpisując traktaty założycielskie, które mogą być zmieniane przy wykorzystaniu procedur rewizyjnych zawartych w traktacie o Unii euro- pejskiej (wersja skonsolidowana Dz. Urz. Ue c 83 z 30.03.2010, s. 13). pań- stwa członkowskie powierzały stopniowo (kolejnymi traktatami) Wspólnocie europejskiej i Unii europejskiej określone kompetencje i zadania, zarówno w sferze wewnętrznej, jak i w sferze stosunków zewnętrznych; w szerokim zakresie kompetencje do stanowienia prawa w określonych dziedzinach, w mniejszym stopniu kompetencje władzy wykonawczej i sądowniczej. 1.2.2. Służba cywilna jako przedmiot regulacji prawa europejskiego Należy zauważyć, że choć Wspólnota nie ma wyrażonych wprost upraw- nień do regulacji służby cywilnej, to jednak proces integracji ma ogromny wpływ na standardy i zasady jej funkcjonowania. Szczególnie wymownym przykładem wpływu prawodawstwa Ue i orzecznictwa etS (tSUe) jest interpretacja art. 45 traktatu o funkcjonowaniu Unii europejskiej (wersja 1.2. pOLSKA SłUżBA cyWiLNA A UNiA eUrOpejSKA i prAWO MięDZyNArODOWe 19 skonsolidowana Dz. Urz. Ue c 83 z 30.03.2010, s. 47). europejski trybunał Sprawiedliwości skonstruował złożoną wykładnię tej normy, która stawia przed państwami członkowskimi obowiązek otwarcia swojej służby cywil- nej na obywateli innych państw członkowskich. Wyłączone spod tej normy są stanowiska związane z tzw. wykonywaniem uprawnień publicznopraw- nych i ochroną ogólnego interesu państwa, co uzasadnione jest koniecznoś- cią zapewnienia ochrony tożsamości narodowej oraz zaufania obywateli do państwa. 1.2.3. Przepisy prawa europejskiego a funkcjonowanie służby cywilnej w Polsce rozważając podział kompetencji w zakresie władzy wykonawczej po- między Unią europejską a polską, należy zauważyć, że stosowanie i wyko- nywanie prawa wspólnotowego należy w zasadzie do państw członkowskich. Mogą one samodzielnie kształtować zasady postępowania służące wykony- waniu prawa wspólnotowego. Związane są jednak zasadą jednolitego sto- sowania prawa wspólnotowego i lojalności wobec Unii europejskiej. Nie istnieje zatem ogólne wspólnotowe prawo postępowania administracyjnego ani prawo procesowe, które mogłoby być stosowane przez krajowe urzędy. jednak integracja europejska w praktyce ma duży wpływ na administrację publiczną i służbę cywilną, w szczególności poprzez ustawodawstwo, współ- pracę administracyjną i orzecznictwo etS (tSUe). 1.2.4. Zagadnienie równego traktowania i ochrony przed dyskryminacją w prawie międzynarodowym i prawie Unii Europejskiej powinność równego traktowania i ochrony przed dyskryminacją w za- trudnieniu to istotne zasady prawa pracy, zawarte m.in. w takich aktach prawnych, jak Międzynarodowy pakt praw Obywatelskich i politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) oraz Konwencja (Nr 111) dotycząca dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i wykonywania za- wodu z 25 czerwca 1958 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 42, poz. 218). W europejskim systemie prawnym właściwemu stosowaniu zasady równości i niedyskrymi- 20 rOZDZiAł 1. SłUżBA cyWiLNA – ZAgADNieNiA OgóLNe nacji służą dwa rodzaje zabezpieczeń prawnych. po pierwsze zasady nie- dyskryminacji nie traktuje się jako autonomicznego prawa, a jej naruszenie rozpatruje się w koniecznym kontekście naruszenia jakiegoś substancjalnego prawa chronionego. po drugie zasada niedyskryminacji nie wyklucza różnic w traktowaniu, pod warunkiem że jest po temu obiektywne uzasadnienie. Arbitralna, bezpodstawna dyskryminacja jest niedopuszczalna. Natomiast w prawie Unii europejskiej dotyczącym równego traktowa- nia i ochrony przed dyskryminacją można wskazać np. dyrektywę rady 2000/78/WE. problematyce ochrony praw kobiet poświęcona jest ratyfikowana przez polskę Konwencja międzynarodowa o zakazie pracy nocnej kobiet zatrudnio- nych w przemyśle, podpisana w Bernie 26 września 1906 r. (Dz. U. z 1922 r. Nr 19, poz. 158) oraz część i pkt 8 i część ii art. 8 europejskiej Karty Spo- łecznej (Dz. U. z 1999 r. Nr 8, poz. 67). Natomiast w prawie Unii europej- skiej przedmiotowego zakresu dotyczą: Dyrektywa rady 92/85/eWg z dnia 19 października 1992 r. w sprawie wprowadzenia środków ochrony służących wspieraniu poprawy w miejscu pracy bezpieczeństwa i zdrowia pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły, i pracownic karmiących piersią (Dz. Urz. Ue L 348 z 28.11.1992, s. 1, z późn. zm.) oraz Dyrektywa rady 96/34/We z dnia 3 czerwca 1996 r. w sprawie porozumienia ramowego doty- czącego urlopu rodzicielskiego zawartego przez UNice, ceep oraz etUc (Dz. Urz. L 145 z 19.06.1996, s. 4, z późn. zm.). 1.2.5. Obywatelstwo polskie jako warunek wstąpienia do polskiego korpusu służby cywilnej Zgodnie z art. 5 u.s.c. dyrektor generalny urzędu, upowszechniając in- formacje o wolnych stanowiskach pracy, wskazuje, za zgodą Szefa Służby cywilnej, stanowiska, o które poza obywatelami polskimi mogą ubiegać się obywatele Unii europejskiej oraz obywatele innych państw, którym na podstawie umów międzynarodowych lub przepisów prawa wspólnotowego przysługuje prawo podjęcia zatrudnienia na terytorium rzeczypospolitej polskiej. jednocześnie ustawa dookreśla, że osoba nieposiadająca obywa- telstwa polskiego może zostać zatrudniona na stanowisku pracy, na którym wykonywana praca nie polega na bezpośrednim lub pośrednim udziale w wykonywaniu władzy publicznej i funkcji mających na celu ochronę ge- 1.3. SłUżBA cyWiLNA W hiStOrii pOLSKiegO prAWA UrZęDNicZegO 21 neralnych interesów państwa, jeżeli posiada znajomość języka polskiego potwierdzoną dokumentem określonym w rozporządzeniu prezesa rady Ministrów. przywołany przepis zawiera dyspozycję, której adresatem jest osoba ubiegająca się o wstąpienie do korpusu służby cywilnej, odnoszącą się do konieczności legitymowania się znajomością języka polskiego. Dokumen- ty potwierdzające znajomość języka zostały wskazane w rozporządzeniu prezesa rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie rodzajów dokumentów potwierdzających znajomość języka polskiego przez osoby nieposiadające obywatelstwa polskiego, ubiegające się o zatrudnienie w służbie cywilnej (Dz. U. Nr 64, poz. 539). Na jego podstawie dokumen- tami potwierdzającymi znajomość języka polskiego przez osoby nieposia- dające obywatelstwa polskiego, ubiegające się o zatrudnienie w służbie cywilnej, są: a) certyfikat znajomości języka polskiego poświadczający zdany egzamin z języka polskiego na poziomie średnim ogólnym lub zaawansowanym, wydany przez państwową Komisję poświadczania Znajomości języka polskiego jako Obcego; b) dokument potwierdzający ukończenie studiów wyższych prowadzonych w języku polskim; c) świadectwo dojrzałości uzyskane w polskim systemie oświaty; d) świadectwo nabycia uprawnień do wykonywania zawodu tłumacza przy- sięgłego wydane przez Ministra Sprawiedliwości. 1.3. Służba cywilna w historii polskiego prawa urzędniczego idea służby cywilnej pojawiła się w historii prawa urzędniczego w pol- sce w okresie międzywojennym. postanowieniami ustawy z dnia 17 lutego 1922 r. o państwowej służbie cywilnej (tekst jedn.: Dz. U. z 1949 r. Nr 11, poz. 72) ustawodawca nadał służbie cywilnej charakter publicznoprawny, stwierdzając, że stosunek państwowej służby cywilnej ma charakter pub- licznoprawny i może być zmieniony, zawieszony lub rozwiązany wyłącznie przy zastosowaniu przepisów prawa publicznego. taka kwalifikacja prawna stosunku służbowego była wkomponowana w podstawowe założenie systemu prawnego ii rzeczypospolitej z podziałem prawa na prywatne i publiczne oraz z przynależnością przepisów regulujących umowy o pracę i stosun- 22 rOZDZiAł 1. SłUżBA cyWiLNA – ZAgADNieNiA OgóLNe ki pracy do prawa prywatnego. W takich warunkach stosunek służbowy, a także kreujący go akt nominacji, miały cechy instytucji publicznoprawnych, z wyłączeniem stosowania „prywatnego” prawa pracy. Ustawa z 1922 r. do 1939 r. była nowelizowana czternaście razy. całe prawo urzędnicze polski międzywojennej regulowało formalnie, w sposób ścisły i rygorystyczny, ca- łość stosunku służby urzędnika i jej przebieg. Ustawa o państwowej służbie cywilnej swoją jurysdykcją objęła nie tylko urzędników administracji rządowej, ale również urzędników zatrudnionych między innymi w Kancelarii cywilnej prezydenta rzeczypospolitej, Kan- celarii Sejmu oraz w Najwyższej izbie Kontroli. przywołany akt prawny wprowadzał podział funkcjonariuszy na dwie grupy: urzędników i niższych funkcjonariuszy państwowych. W stosunkach urzędowych z interesantami urzędnik miał zachowywać należytą powagę i kierować się bezstronnością. Za naruszenie obowiązków służbowych funkcjonariusz państwowy ponosił odpowiedzialność służbową, a także karną i cywilną. Wykreowany przywołanym aktem prawnym charakter służby cywilnej trwale wpisał się w tradycję prawa urzędniczego w polsce, a rozwiązania prawne analogiczne do stworzonych wówczas są widoczne we współczesnych aktach prawnych regulujących ustrój służby cywilnej w polsce. po drugiej wojnie światowej ustawa o państwowej służbie cywilnej zna- lazła się wśród tej części ustawodawstwa okresu międzywojennego, która została recypowana przez nową władzę. Wraz z licznymi zmianami ma- jącymi na celu adaptację zawartych w niej rozwiązań do ówczesnych wa- runków i potrzeb ustrojowych ustawa przetrwała do 1974 r., kiedy to zo- stała z dniem 31 grudnia 1974 r. formalnie uchylona przez ustawę z dnia 26 czerwca 1974 r. – przepisy wprowadzające Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24, poz. 142). Odtworzenie funkcjonowania administracji rządowej opartej na pra- cownikach wypełniających swoje obowiązki z uwzględnieniem kryteriów stanowiących obecnie standard w państwach demokratycznych (neutralność polityczna i bezstronność), nastąpiło w związku z przyjęciem ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 89, poz. 402). Ustawa z 1996 r. obowiązywała tylko przez rok. Nie obejmowała swoimi regulacjami wszyst- kich pracowników administracji rządowej, określała bowiem prawa i obo- wiązki wyłącznie mianowanych urzędników służby cywilnej, tworzących korpus służby cywilnej i dokonywała ich rozróżnienia na cztery kategorie urzędnicze w zależności od wykonywanej funkcji i zadań oraz kwalifikacji. 1.3. SłUżBA cyWiLNA W hiStOrii pOLSKiegO prAWA UrZęDNicZegO 23 Ustawa o służbie cywilnej z 1996 r. wykreowała system służby cywilnej opar­ ty na następujących instytucjach i podmiotach: 1) rada Służby cywilnej, będąca organem opiniodawczym i doradczym prezesa rady Ministrów i Szefa Służby cywilnej; 2) komisje służby cywilnej, tj. Komisja Kwalifikacyjna do Służby cywilnej przeprowadzająca postępowanie kwalifikacyjne do poszczególnych ka- tegorii urzędniczych; Komisja Odwoławcza Służby cywilnej, do której należało rozpatrywanie odwołań urzędników służby cywilnej w sprawach określonych w ustawie; Wyższa Komisja Dyscyplinarna Służby cywilnej, do której należało rozpatrywanie odwołań od orzeczeń komisji dyscy- plinarnych urzędów; 3) Szef Służby cywilnej, będący centralnym organem administracji rzą- dowej właściwym w sprawach służby cywilnej i podlegający prezesowi rady Ministrów, wykonujący swoje zadania przy pomocy Urzędu Służ- by cywilnej, do którego zadań należała realizacja polityki państwa wobec służby cywilnej oraz koordynacja działań w zakresie planowa- nia i wykorzystania środków związanych z funkcjonowaniem służby cywilnej; 4) dyrektorzy generalni urzędów, do których zadań należało zapewnienie funkcjonowania urzędów, warunków ich działania, organizacja pracy, a także dokonywanie czynności z zakresu prawa pracy wobec urzędni- ków służby cywilnej. Kolejne uregulowania dotyczące służby cywilnej wprowadziła ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej (Dz. U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483 z późn. zm.), której kształt zdeterminowany był postanowieniami Konsty- tucji. Zakres podmiotowy ustawy obejmował osoby zatrudnione na stano- wiskach urzędniczych w: 1) Kancelarii prezesa rady Ministrów; 2) urzędach ministrów i przewodniczących komitetów wchodzących w skład rady Ministrów oraz urzędach centralnych organów administracji rządowej; 3) urzędach wojewódzkich oraz innych urzędach stanowiących aparat po- mocniczy terenowych organów administracji rządowej podległych mi- nistrom lub centralnym organom administracji rządowej; 4) rządowym centrum Studiów Strategicznych; 5) komendach, inspektoratach i innych jednostkach organizacyjnych sta- nowiących aparat pomocniczy kierowników zespolonych służb, inspekcji 24 rOZDZiAł 1. SłUżBA cyWiLNA – ZAgADNieNiA OgóLNe i straży wojewódzkich oraz kierowników powiatowych służb, inspekcji i straży. W przeciwieństwie do postanowień ustawy o służbie cywilnej z 1996 r. przedmiotowa ustawa regulowała sytuację prawną zarówno urzędników, jak i pracowników służby cywilnej. Zgodnie z nią centralnym organem admini- stracji rządowej właściwym w sprawach służby cywilnej był Szef Służby cy- wilnej. Na mocy ustawy o służbie cywilnej z 1998 r. ukonstytuowano również radę Służby cywilnej, nadając jej charakter organu doradczego prezesa rady Ministrów w sprawach służby cywilnej. podobnie jak w poprzedniej ustawie utworzono stanowisko dyrektora generalnego urzędu, podlegające bezpośrednio właściwemu ministrowi, kierownikowi urzędu centralnego lub wojewodzie. Ustawa, o której mowa, wprowadzała do systemu służby cywil- nej wyższe stanowiska w służbie cywilnej. Obsadzanie wyższych stanowisk w służbie cywilnej odbywało się w drodze konkursu. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 170, poz. 1218 z późn. zm.) dokonała zasadniczej zmiany w stosunku do swojej poprzedniczki. Zakładała w szczególności wyłączenie ze służby cywilnej wyższych stanowisk w administracji rządowej, likwidację stanowiska Szefa Służby cywilnej, Urzędu Służby cywilnej, a także rady Służby cywilnej oraz powołanie państwowego zasobu kadrowego. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej kreowała organizację służby cywilnej w oparciu o deklarowane aksjomaty zawodowości, rzetelności, bezstronności i poli- tycznej neutralności. Swoim zakresem podmiotowym przywołany akt praw- ny obejmował pracowników zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych średniego szczebla zarządzania, koordynujących, samodzielnych, specjali- stycznych i wspomagających w: 1) Kancelarii prezesa rady Ministrów; 2) urzędach ministrów i przewodniczących komitetów wchodzących w skład rady Ministrów oraz urzędach centralnych organów administracji rządowej; 3) urzędach wojewódzkich oraz innych urzędach stanowiących aparat po- mocniczy terenowych organów administracji rządowej podległych mi- nistrom lub centralnym organom administracji rządowej; 4) komendach, inspektoratach i innych jednostkach organizacyjnych sta- nowiących aparat pomocniczy kierowników zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich oraz kierowników powiatowych służb, inspekcji i straży, chyba że odrębne ustawy stanowiły inaczej; 1.3. SłUżBA cyWiLNA W hiStOrii pOLSKiegO prAWA UrZęDNicZegO 25 5) głównym inspektoracie inspekcji handlowej; 6) Urzędzie rejestracji produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i produktów Biobójczych; 7) Biurze Nasiennictwa Leśnego. weterynarii oraz ich zastępców. ponadto ustawa obejmowała także powiatowych i granicznych lekarzy W myśl koncepcji, stanowiącej podstawę organizacji służby cywilnej, prezes rady Ministrów sprawował nadzór nad służbą cywilną w zakresie zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywa- nia zadań państwa. Z jego upoważnienia zadania z zakresu służby cywilnej realizował Szef Kancelarii prezesa rady Ministrów. przedmiotowa ustawa w swojej treści odnosiła się również do pozy- cji systemowej Krajowej Szkoły Administracji publicznej. Zgodnie z jej postanowieniami do kompetencji tej instytucji należało prowadzenie po- stępowania kwalifikacyjnego dla pracowników służby cywilnej ubiegają- cych się o mianowanie. Ustawa dokonywała rozróżnienia pracowników na dwie kategorie, tj. pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę oraz urzędników służby cywilnej, których stosunek pracy został przekształcony w mianowanie. Mianowań dokonywał prezes rady Mi- nistrów w imieniu rzeczypospolitej polskiej, natomiast dyrektor gene- ralny urzędu przyznawał urzędnikowi służby cywilnej najniższy stopień służbowy przysługujący od dnia mianowania. Za naruszenie obowiązków członek korpusu służby cywilnej odpowiadał dyscyplinarnie. Do rozpo- znawania spraw dyscyplinarnych członków korpusu służby cywilnej po- wołane zostały: 1) w i instancji – komisja dyscyplinarna; 2) w ii instancji – Wyższa Komisja Dyscyplinarna Służby cywilnej. Szef Kancelarii prezesa rady Ministrów tworzył po jednej komisji dy- scyplinarnej dla co najmniej trzech urzędów, natomiast Wyższą Komisję Dyscyplinarną powoływał prezes rady Ministrów. jednocześnie obok ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej w krajowym porządku prawnym funkcjonowała ustawa z dnia 24 sierpnia 2006 r. o państwowym zasobie kadrowym i wysokich stanowiskach państwo- wych (Dz. U. Nr 170, poz. 1217), która odnosiła się do państwowego zasobu kadrowego, wyższych stanowisk państwowych oraz pozycji systemowej dy- rektora generalnego urzędu oraz rady Służby publicznej. 26 rOZDZiAł 1. SłUżBA cyWiLNA – ZAgADNieNiA OgóLNe Schemat nr 3. Wykaz podstawowych aktów prawnych regulujących służbę cywilną w polsce – ujęcie historyczne Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 227, poz. 1505) Ustawa z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 170, poz. 1218) Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej (Dz. U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483) Ustawa z dnia 5 lipca 1996 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 89, poz. 402) Ustawa z dnia 17 lutego 1922 r. o państwowej służbie cywilnej (tekst jedn.: Dz. U. z 1949 r. Nr 11, poz. 72) Źródło: M. Kallas, Historia ustroju Polski X–XX, Warszawa 1997; D. janicka, Ustrój administracji w no- wożytnej Europie, toruń 2002; e. Ura, Prawo urzędnicze, Warszawa 2011. 1.4. Konstytucjonalizacja polskiej służby cywilnej Artykuł 153 Konstytucji stanowi, że w celu zapewnienia zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa w urzędach administracji rządowej działa korpus służby cywilnej. Wszystkie wskazane w przywołanym konstytucyjnym przepisie cele funkcjo- nowania służby cywilnej powinny być realizowane łącznie, a ich osiągnięcie zagwarantowane na poziomie aktu prawnego rangi ustawy. instrumentem prawnym stanowiącym gwarancję osiągnięcia stanu pożądanego i deklaro- wanego przez Konstytucję w zakresie służby cywilnej jest ustawa o służbie cywilnej z dnia 21 listopada 2008 r. Wskazany akt prawny stanowi szerokie i precyzyjne dookreślenie przedmiotowych postanowień. W szczególności w pełni koresponduje z postanowieniami Konstytucji w zakresie aksjomatów, na których osadzona została polska służba cywilna. Stan taki jest uznawa- ny przez doktrynę prawa konstytucyjnego za konstytucjonalizację korpusu służby cywilnej. Konstytucjonalizacja służby cywilnej nadaje jej szczególny charakter w systemie organizacyjno­prawnym administracji oraz krajowym porządku prawnym i stanowi przejaw intencji ustrojodawcy do zagwaran- towania wypełniania zadań państwa przez korpus urzędniczy działający na 1.4. KONStytUcjONALiZAcjA pOLSKiej SłUżBy cyWiLNej 27 podstawie przyjętych aksjomatów, takich jak zawodowość, rzetelność, bez- stronność i polityczna neutralność w wykonywaniu zadań państwa przez administrację rządową. jest to również wyraz troski ustrojodawcy o zapew- nienie stabilności i sprawnego działania państwa. Oczywiście Konstytucja nie wskazuje szczegółowych zasad naboru do służby cywilnej (jedynie za- strzega w art. 60 prawo dostępu do służby publicznej, w tym służby cywil- nej, na jednakowych zasadach obywatelom polskim), jej funkcjonowania czy kwalifikacji osobistych lub fachowych osób wchodzących w skład korpusu służby cywilnej. przesądza jednak o konieczności powołania takiego kor- pusu w ramach struktury administracji rządowej oraz precyzyjnie określa cztery podstawowe cele, dla których jest tworzona. Więcej na ten temat: a) akty prawne – traktat o Unii europejskiej (wersja skonsolidowana Dz. Urz. Ue c 83 z 30.03.2010, s. 13) – konwencja Nr 111 dotycząca dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu z dnia 25 czerwca 1958 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 42, poz. 218) – Międzynarodowy pakt praw Obywatelskich i politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) – Konstytucja rzeczypospolitej polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – dyrektywa rady 2000/78/We z dnia 27 listopada 2000 r. ustana- wiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz. Urz. Ue L 303 z 02.12.2000, s. 16) – ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 227, poz. 1505 z późn. zm.) – rozporządzenie prezesa rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie rodzajów dokumentów potwierdzających znajomość języka polskiego przez osoby nieposiadające obywatelstwa polskiego, ubie- gające się o zatrudnienie w służbie cywilnej (Dz. U. Nr 64, poz. 539) b) publikacje – Bossaert D., Demmke ch., Służba cywilna w państwach akcesyjnych. Tendencje i wpływ procesów integracyjnych, łódź 2003 – czapliński W., I filar Unii Europejskiej – integracja gospodarcza (w:) Prawo Unii Europejskiej, Zagadnienia systemowe, red. j. Barcz, Warszawa 2003 28 rOZDZiAł 1. SłUżBA cyWiLNA – ZAgADNieNiA OgóLNe – czaputowicz j., Implikacje integracji z Unią Europejską dla polskiej służby cywilnej, Sł. cyw. 2000–2001, nr 1 – Dębicka A., Dębicki M., Dmochowski M., Status prawny urzędników Unii Europejskiej, Sł. cyw. 2004–2005, nr 9 – Dostatni g., Koncepcje służby cywilnej a realizacja konstytucyjnego celu jej działania, Warszawa 2011 – janicka D., Ustrój administracji w nowożytnej Europie, toruń 2002 – Kallas M., Historia ustroju Polski X–XX, Warszawa 1997 – Kuca g., Konstytucyjne prawo dostępu do służby publicznej w doktrynie i orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (w:) Prawne i aksjologiczne aspekty służby publicznej, K. Miaskowska ­Daszkiewicz, M. Mazu- ryk (red.), Lublin–Warszawa 2010 – Kudrycka B., Zmiany w pozycji i statusie urzędników administracji publicznej. Nowe wyzwania i trendy, Sł. cyw. 2002, nr 4 – Liszcz t. (red.), Borek ­Buchajczuk B., perdeus W., Prawo urzędnicze, Lublin 2010 – rydlewski g., Służba cywilna w Polsce. Przegląd rozwiązań na tle do- świadczeń innych państw i podstawowe akty prawne, Warszawa 2001 – Samol S., W sprawie sytuacji prawnej członków korpusu służby cywilnej na podstawie przepisów ustawy o służbie cywilnej z 2006 r., rpeiS 2007, z. 3 – Skrzydło W., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Kra- ków 1998 – Ura e., Prawo urzędnicze, Warszawa 2011 – Witkowski Z. (red.), galster j., gronowska B., Szyszkowski W., Bień­ ­Kacała A., cieszyński A., Prawo konstytucyjne, toruń 2002 2.1. iNFOrMAcje OgóLNe 29 Rozdział 2 ORGANIZACJA SŁUŻBY CYWILNEJ W POLSCE NA PODSTAWIE USTAWY Z DNIA 21 LISTOPADA 2008 R. O SŁUŻBIE CYWILNEJ 2.1. Informacje ogólne W podstawowym zarysie kształt administracji, w tym administracji central- nej, wyznaczają przepisy Konstytucji. Określone w unormowaniach Konstytucji założenia organizacyjne i zasady funkcjonowania centralnego aparatu admi- nistracyjnego oraz poszczególnych jego ogniw precyzują tzw. ustawy ustrojo- we. tradycyjnie w ramach organów centralnych wyróżnia się dwa ich rodzaje: 1) organy naczelne; 2) pozostałe organy centralne, określane najczęściej zbiorczą nazwą „urzę- dy centralne”. Organy centralne zakresem swojego działania obejmują terytorium całe- go państwa. Kryterium odróżniającym naczelne organy administracji od in- nych organów centralnych jest ich pozycja i znaczenie systemowe. Są to organy bezpośrednio włączone do składu rady Ministrów. Drugą część administracji centralnej stanowią, tworzone w drodze ustawy, urzędy centralne. jest to liczna grupa organów, występująca pod różnymi nazwami, posiadająca zróżnicowane struktury organizacyjne, funkcje i miejsce w systemie administracji centralnej. pomimo tego zróżnicowania istnieje wspólna cecha tych organów – wyposaże- nie ich przez prawo we własne kompetencje. Konstytucja nie reguluje statusu prawnego tych organów, aczkolwiek w ich zakresie działania mieszczą się często kwestie o istotnym znaczeniu dla funkcjonowania państwa. co do zasady nie są one włączone do składu rady Ministrów, są natomiast podporządkowane naczelnym organom administracji. Doktryna dzieli je na dwie grupy, opierając się na kryterium podmiotu, któremu są podporządkowane: 1) organy podległe bezpośrednio radzie Ministrów lub prezesowi rady Ministrów bądź nadzorowane przez te organy (Szefa Służby cywilnej); 2) organy wpisane w strukturę działów administracji rządowej. 30 rOZDZiAł 2. OrgANiZAcjA SłUżBy cyWiLNej W pOLSce… 2.2. Ustrój korpusu służby cywilnej w świetle ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej przyjęcie ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej stano- wiło odpowiedź na organizację służby cywilnej wykreowaną na podstawie ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej oraz ustawy o pań- stwowym zasobie kadrowym i wysokich stanowiskach państwowych. już na etapie prac legislacyjnych nad ustawą z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służ- bie cywilnej miały miejsce spór polityczny i burzliwa debata publiczna. powodem sporów były proponowane rozwiązania organizacyjne w służ- bie cywilnej, które – po uchwaleniu ustawy – stały się przedmiotem skargi do trybunału Konstytucyjnego. Wskazywano, że ograniczenie systemu służby cywilnej do niższych stanowisk urzędniczych implikuje włączenie urzędników wyższego szczebla – począwszy od zastępcy dyrektora depar- tamentu – w obszar politycznej swobody nominacyjnej. Wskazywano, że tego typu rozwiązania skutkowały w dwojaki sposób, tj. pozbawiały służ- bę cywilną bezstronnych procedur doboru kadr oraz obniżały kryteria kwalifikacyjne przy naborze, co bezpośrednio rodziło niebezpieczeństwo zmniejszenia efektywności urzędników, a zarazem zwiększenia ich dyspo- zycyjności. ponadto w aspekcie likwidacji Urzędu Służby cywilnej jako organu centralnego właściwego w sprawach z zakresu służby cywilnej oraz przekazania dotychczasowych kompetencji Szefa Służby cywilnej Szefowi Kancelarii prezesa rady Ministrów podkreślano „polityczny” rodowód Szefa Kancelarii prezesa rady Ministrów, jak również jego usytuowanie w systemie organizacyjno­prawnym administracji, tj. brak atrybutów or- ganu administracyjnego. Aktualna ustawa o służbie cywilnej dokonała restytucji służby cywilnej, opierając jej organizację na następujących podmiotach: a) Szef Służby cywilnej; b) rada Służby cywilnej; c) dyrektorzy generalni urzędów. Natomiast zakresem podmiotowym wskazana ustawa objęła ok. 120 tys. członków korpusu służby cywilnej, w tym: 1) ok. 7 tys. urzędników służby cywilnej; 2) ok. 113 tys. pracowników korpusu służby cywilnej (wg danych na kwie- cień 2012 r.). 2.2. UStrój KOrpUSU SłUżBy cyWiLNej W śWietLe UStAWy… 31 Wykres 1. rozkład urzędników służby cywilnej w poszczególnych grupach urzędów Źródło: przegląd Służby cywilnej 2011, nr 2, dane na dzień 31.12.2010 r. Wykres 2. rozkład urzędników służby cywilnej w poszczególnych grupach stanowisk Źródło: przegląd Służby cywilnej 2011, nr 2, dane na dzień 31.12.2010 r. Ministerstwa 2197 31,8 Urzędy centralne 584 8,4 Urzędy wojewódzkie 589 8,5 Wojewódzka administracja zespolona 180 2,6 Powiatowa administracja zespolona 22 0,3 Izby skarbowe 564 8,2 Urzędy skarbowe 1337 19,3 Urzędy kontroli skarbowej 878 12,7 Pozostała administracja niezespolona i inne 305 4,4 Placówki zagraniczne 263 3,8 Wyższe stanowiska w s.c. 587 8 Stanowiska koordynujące w s.c.961 14 Stanowiskaspecjalistyczne w s.c. 1989 29 Służba zagraniczna 108 2 Stanowiska średniego szczebla zarządzania w s.c. 275 4 Stanowiska samodzielne w s.c. 2451 35 Stanowiskawspomagające w s.c. 548 8 32 rOZDZiAł 2. OrgANiZAcjA SłUżBy cyWiLNej W pOLSce… Wykres 3. Zatrudnienie członków korpusu służby cywilnej wg stanu na dzień 31.12.2010 r. w przeliczeniu na pełnozatrudnionych w podziale na grupy urzędów Źródło: przegląd Służby cywilnej 2011, nr 2. 2.2.1. Szef Służby Cywilnej Szef Służby cywilnej jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach służby cywilnej. podlega bezpośrednio prezeso- wi rady Ministrów. przepis ten w pełni koresponduje z postanowieniami Konstytucji, w których ustrojodawca wskazał prezesa rady Ministrów jako zwierzchnika służbowego pracowników administracji rządowej. Bezpo- średnia podległość Szefa Służby cywilnej, jak również zwierzchnictwo nad służbą cywilną, znajduje wyraz w prerogatywach prezesa rady Ministrów między innymi do: 1) powoływania i odwoływania Szefa Służby cywilnej oraz członków rady Służby cywilnej; 2) wydawania aktów wykonawczych do ustawy o służbie cywilnej, określa- nia, w drodze zarządzenia, wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz zasady etyki korpusu służby cywilnej; 3) powoływania Wyższej Komisji Dyscyplinarnej Służby cywilnej. Ustawa o służbie cywilnej określa tryb powołania Szefa Służby cywilnej przez prezesa rady Ministrów. Bezwarunkowo wskazuje, że osoba powo- Administracja skarbowa 47 903 39 Pozostała administracja niezespołowa i inne 18 213 15 Wojewódzka administracja zespolona 15 441 13 Ministerstwa 13 181 11 Uurzędy centralne 9920 8 Powiatowa administracja zespolona 8828 7 Urzędy wojewódzkie 8801 7 CMYCMMYCYCMYKw3.pdf 1 2012-08-02 12:55:53 2.2. UStrój KOrpUSU SłUżBy cyWiLNej W śWietLe UStAWy… 33 łana na to stanowisko rekrutowana jest spośród członków korpusu służby cywilnej legitymujących się stosunkiem pracy nawiązanym w drodze miano- wania. Katalog niezbędnych atrybutów osoby mogącej zostać Szefem Służby cywilnej to: – obywatelstwo polskie; – korzystanie z pełni praw publicznych; – brak skazania prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe; – posiadanie tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego; – znajomość co najmniej jednego języka obcego spośród języków robo- czych Unii europejskiej; – nieposzlakowana opinia; – brak skazania zakazem zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dyspono- waniem środkami publicznymi; – posiadanie co najmniej pięcioletniego doświadczenia na stanowisku kierowniczym w administracji rządowej lub co najmniej siedmioletnie- go doświadczenia na stanowisku kierowniczym w jednostkach sektora finansów publicznych; – brak przynależności do partii politycznych w okresie ostatnich pięciu lat. Dla skuteczności powołania Szefa Służby cywilnej niezbędne jest za- sięgnięcie przez prezesa rady Ministrów opinii rady Służby cywilnej w za- kresie propozycji personalnej. jest to przynależne radzie Służby cywilnej uprawnienie kontrolne, mające charakter warunku koniecznego dla ważno- ści powołania Szefa Służby cywilnej. Zasięgnięcie opinii wywołuje skutki prawne o charakterze materialnym jedynie w zakresie spełnienia tego obo- wiązku przez prezesa rady Ministrów. Nie ma natomiast znaczenia, czy opinia rady Służby cywilnej na temat propozycji personalnej jest pozy- tywna, czy też nie. W stosunku do Szefa Służby cywilnej ustawa o służbie cywilnej operuje terminem „powołanie” w kontekście zasad umocowania Szefa Służby cywil- nej przez prezesa rady Ministrów do pełnienia funkcji organu centralnego administracji rządowej. Zasady nawiązania stosunku pracy na podstawie powołania regulowanego ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) wskazują, że sto- sunek pracy na podstawie powołania może powstać jedynie na podstawie odrębnych przepisów. 34 rOZDZiAł 2. OrgANiZAcjA SłUżBy cyWiLNej W pOLSce… Szef Służby cywilnej realizuje swoje zadania określone w ustawie przy pomocy dyrektorów generalnych urzędów. Katalog kompetencji Szefa Służ- by cywilnej przedstawia schemat nr 4. Schemat nr 4. Katalog kompetencji Szefa Służby cywilnej Czuwa nad przestrzeganiem zasad służby cywilnej Kieruje procesem zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej Gromadzi informacje o korpusie służby cywilnej Przygotowuje projekty aktów normatywnych dotyczących służby cywilnej Nadzoruje wykorzystanie środków na wynagrodzenia i szkolenia w służbie cywilnej Planuje, organizuje i nadzoruje szkolenia centralne w służbie cywilnej Upowszechnia informacje o służbie cywilnej Prowadzi współpracę międzynarodową w sprawach dotyczących służby cywilnej Przygotowuje i przedstawia Radzie Ministrów projekt strategii zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej Przetwarza dane o stanie zatrudnienia i wynagrodzeniach członków korpusu służby cywilnej Przedstawia Prezesowi Rady Ministrów sprawozdanie o stanie służby cywilnej Określa standardy zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej Wnioskuje do Ministra Finansów o wykonanie audytu wewnętrznego w  służbie cywilnej Źródło: ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej. Obsługę Szefa Służby cywilnej zapewnia Kancelaria prezesa rady Ministrów. W tym kontekście należy wskazać, że zgodnie z literaturą do najistotniejszych elementów definiujących pojęcie „organ administracji” należy jego wyodrębnienie organizacyjne. termin „wyodrębnienie or- ganizacyjne” można interpretować w sposób rozszerzający jako istnie- nie kryteriów, na podstawie których dany organ administracji publicznej można odróżnić od innego organu lub podmiotu administracji publicz- nej, oprócz których istnieją przepisy organizacyjne lub są podejmowane czynności dotyczące właśnie tego wyodrębnionego organu. W przypadku Szefa Służby cywilnej konstruowanie definicji „organu administracji” w oparciu o ten atrybut jest tym bardziej uzasadnione, że zarządzanie ka- 2.2. UStrój KOrpUSU SłUżBy cyWiLNej W śWietLe UStAWy… 35 drami pracowniczymi jednego pracodawcy (państwo) wymaga jednolitych zasad postępowania, monitoringu rozwoju kadr, jednolitych kryteriów oceny ich pracy oraz koordynacji działalności poszczególnych urzędów prowadzących sprawy pracownicze. W związku z tym niezbędnym ele- mentem warunkującym efektywne wykorzystanie kadry służby cywilnej jest funkcjonowanie efektywnych z założenia struktur organizacyjnych. W ujęciu historycznym aktualne rozwiązania w omawianym zakresie są konstrukcjami niespotykanymi dotąd na gruncie organizacji służby cywil- nej. Zarówno na gruncie ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o służbie cywilnej, jak i ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. Szef Służby cywilnej, jako centralny organ administracji rządowej, wykonywał swoje obowiązki przy pomocy Urzędu Służby cywilnej. Ustawa o służbie cywilnej wskazuje dwa tryby odwołania Szefa Służ- by cywilnej przez prezesa rady Ministrów: obligatoryjny i fakultatywny. Ustawa precyzyjnie określa tryb i formę przedłożenia do zaopiniowania decyzji o odwołaniu Szefa Służby cywilnej przez radę Służby cywil- nej. prezes rady Ministrów składa do rady w formie pisemnej wniosek o zaopiniowanie, wraz z uzasadnieniem. rada Służby cywilnej ma obo- wiązek wydać opinię w ciągu 14 dni. jednak jego bezskuteczny upływ nie implikuje skutków prawnych w postaci wstrzymania odwołania Szefa Służby cywilnej. Tabela nr 1. Katalog przesłanek odwołania przez prezesa rady Ministrów Szefa Służby cywilnej z zajmowanego stanowiska Obligatoryjne Fakultatywne 1) złożenie rezygnacji; 2) niespełnianie któregokolwiek z warun- ków wymaganych od kandydata na to stanowisko; 3) niewypełnianie obowiązków na skutek długotrwałej choroby, stwierdzonej orze- czeniem lekarskim. 1) odrzucenie sprawozdania o stanie służby cywilnej i o realizacji zadań tej służby za rok poprzedni, w terminie 3 miesięcy od dnia jego złożenia; 2) sprzeniewierzenie się złożonemu ślubo- waniu; 3) utrata nieposzlakowanej opinii. Źródło: ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej. Szef Służby cywilnej niezwłocznie po objęciu stanowiska wyznacza, w uzgodnieniu z prezesem rady Ministrów, zastępującą go osobę spośród urzędników służby cywilnej. jest to nowe rozwiązanie ustrojowe, niestoso- 36 rOZDZiAł 2. OrgANiZAcjA SłUżBy cyWiLNej W pOLSce… wane przez ustawodawcę w dotychczasowych aktach prawnych organizują- cych służbę cywilną w polsce. Zastępujący Szefa Służby cywilnej otrzymał w związku z postanowieniami ustawy o służbie cywilnej upoważnienie na poziomie ustawowym do zastępowania Szefa w trakcie jego nieobecności oraz w razie nieobsadzenia stanowiska do czasu jego obsadzenia. Nie ulega wątpliwości, że normatywnie określony charakter Szefa Służby cywilnej wpisuje się w definicję organu administracji (istotne cechy kompetencji organu to określony prawnie zakres i możliwość podejmowania działań władczych, istota organów jednoosobowych – monokratycznych – polega ponadto na związaniu przepisami prawa kompetencji organu z działania- mi jednej osoby fizycznej, choć posługuje się ona często zastępcami lub pracownikami podległego urzędu), natomiast pozycja „osoby zastępującej Szefa Służby cywilnej”, w szczególności ze względu na pełnomocnictwo (mimo że ustawowe) stanowiące podstawę jego działania, nie pozwala na przyznanie jej tego samego statusu. W stosunku do „osoby zastępującej Szefa Służby cywilnej” ustawodawca, analogicznie jak w stosunku do Szefa Służby cywilnej, wskazał niezbędne atrybuty właściwe dla kandydata na to stanowisko. Wskazano, że co do zasady osoba ta powinna spełniać takie same warunki i legitymować się takimi samymi atrybutami jak Szef Służby cywilnej. O wyznaczeniu osoby zastępującej Szefa Służby cywilnej Szef informuje radę Służby cywilnej, przedstawiając uzasadnienie wyznacze- nia określonej osoby. 2.2.2. Rada S
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

ABC służby cywilnej
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: