Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
02279 034505 15589942 na godz. na dobę w sumie
Agresja - nowe tabu? Dlaczego jest potrzebna nam i naszym dzieciom? - ebook/pdf
Agresja - nowe tabu? Dlaczego jest potrzebna nam i naszym dzieciom? - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 142
Wydawca: MiND wydawnictwo Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-62445-33-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Czy agresja u dzieci jest zła? Czy należy bezwzględnie eliminować ją z przedszkoli i szkół? Niemal wszyscy zgodnie odpowiadają: tak!

Otóż, nie do końca ‒ twierdzi Jesper Juul. Uznany pedagog i terapeuta ma odwagę iść pod prąd powszechnym przekonaniom. Zamiast potępiać agresję ‒ mówi ‒ trzeba nauczyć dzieci radzenia sobie z nią i przekształcania jej w pozytywne działanie. Tłumienie i potępianie może prowadzić do różnych negatywnych skutków, zwłaszcza u chłopców: począwszy od nieumiejętności radzenia sobie w konkurencyjnym środowisku w życiu dorosłym, a skończywszy na niekontrolowanej przemocy i brutalnej przestępczości.

Jesper Juul pokazuje, jak najlepiej postępować z przejawami agresji u dzieci, jak wspólnie rozładowywać dziecięcą frustrację i zamieniać ją w pozytywną energię. Agresywnym dzieciom należy się przede wszystkim zrozumienie, a nie potępienie ‒ pisze ‒ ponieważ one tylko naśladują agresywnych dorosłych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

JESPER JUUL AGRESJA – NOWE TABU? DLACZEGO JEST POTRZEBNA NAM I NASZYM DZIECIOM? Tytuł oryginału AGGRESSION A NEW AND DANGEROUS TABOO? Projekt graficzny KAROLINA TOLKA Przekład DARIUSZ SYSKA Copyright © Jesper Juul 2013 Published by agreement with Leonhardt Høier Literary Agency A/S, Copenhagen. Copyright © for the Polish translation and edition by Wydawnictwo MiND, 2013 ISBN 978-83-62445-33-2 PRINTED IN POLAND Wydawnictwo MiND ul. Sarnia 21 05-807 Podkowa Leśna tel./fax 22 729 02 82 tel. 505 455 151 www.wydawnictwomind.pl mind@wydawnictwomind.pl Wydanie pierwsze Skład i łamanie: Mateusz Staszek PRZEDMOWA Tytuł niniejszej książki zawiera dwa pytania: czy nadmiar emocji, które psychologia nazywa agresją, stał się dzisiaj nowym tabu? A po drugie: czy tabu to jest niebezpieczne? Na oba te pytania odpowiadam: tak! Pamiętam dokładnie okoliczności, w których uświadomiłem sobie problematyczny stosunek pe- dagogów, wychowawców, psychologów i rodziców do agresji. Było to mniej więcej piętnaście lat temu, gdy prowadziłem warsztaty dla wychowawców ośrodka dla tak zwanej trudnej młodzieży. Kiedy punkt po punkcie omawialiśmy rozmaite kwestie związane z dziećmi, słyszałem często takie zdanie: ,,A to jest Janek. On ma problem z agresją’’. Tego rodzaju diagnoza była dla mnie niezrozu- miała. W końcu zapytałem: ,,Co on ma?’’. Kiedy jed- nak chciałem dowiedzieć się więcej, moi rozmówcy stawali się niecierpliwi: ,,Po prostu jest agresywny!’’. ,,Ale dla kogo jest to problemem?’’ ‒ pytałem. Po tych słowach zaczęli niemal wątpić w moje kompetencje. To, co dla nich było oczywistością, dla mnie stanowi- ło nowość. 3 Kiedy znowu padło zdanie, że ktoś ma problem z agresją, spróbowałem drążyć temat: ,,Czy ktoś z Państwa zadał tym chłopcom pytanie (w dziewięć- dziesięciu pięciu procentach byli to bowiem chłop- cy), z jakiego powodu albo na kogo są tak wściekli?’’. Wychowawcy byli zdumieni moim pytaniem. Nikt wcześniej nie spytał ich o coś tak oczywistego. Gdy zagłębiłem się później w biografie tych dziewcząt i chłopców, pomyślałem sobie, że zakrawa na cud, iż do tej pory nikogo jeszcze nie pozbawili ży- cia. Ilość przemocy, z jaką zetknęli się w czasie swojej krótkiej egzystencji – ze strony rodziców, opiekunów, dziadków i nauczycieli – była przerażająca. Jednak nikt się tym nie interesował, oceniano ich tylko za agre- sywne zachowanie – i odpowiednio do tego traktowano. Ta młodzież nie stosowała zresztą przemocy w przestępczym sensie, to znaczy nie atakowała, na przykład, wychowawców nożami czy pięściami. Za- zwyczaj chodziło o to, że szturchali się między sobą albo ktoś kogoś uderzył, kiedy atmosfera stawała się zbyt napięta. W rzeczywistości wykazywali więcej samokontroli niż dorośli w podobnych okoliczno- ściach. A mimo to izolowano ich z powodu agresji – dokładnie tak, jakby ciężkie zapalenie płuc leczono syropem na kaszel, a nie antybiotykami. Albo jakby ludzi, którzy żywią uzasadnione uczucia ‒ bo są, na przykład, zakochani, szczęśliwi, smutni albo noszą po kimś żałobę ‒ wysyłano do lekarza po pigułki. 4 Agresywne zachowanie dzieci i młodzieży świadczy o pewnych zaniedbaniach, których doświadczyli już w pierwszych latach swego życia. W wielu krajach doszliśmy do tego punktu, w którym zaniedbania ze strony pedagogów mają dużo gorsze skutki niż brak właściwej opieki i wycho- wania w rodzinie. Niestety, społeczeństwo postrzega to inaczej. Mówi się, że coraz więcej dzieci ,,powodu- je problemy wychowawcze albo przejawia brak kom- petencji społecznych’’ . Najnowsze duńskie badanie z 2012 roku, w któ- rym po raz pierwszy w dziejach nauk społecznych mogły wypowiedzieć się dzieci w wieku przedszkol- nym1, pokazuje, że dwadzieścia cztery procent chłop- ców nie czuje się dobrze w przedszkolach. Te dane potwierdzają także wychowawcy – najczęściej są to kobiety – którzy twierdzą, że dwadzieścia dwa pro- cent dzieci przejawia rozmaite problemy wychowaw- cze z powodu złości lub frustracji. Okazuje się więc, że co czwarte dziecko w wieku od trzech do sześciu lat zostaje scharakteryzowane jako ,,dziecko z problemami’’, a mogę zapewnić, że tylko niewielki odsetek z nich jest ofiarą zaniedbań i nadużyć ze strony swoich rodziców. Nie można tego interpretować inaczej niż jako kompromitację spo- łecznego systemu opieki nad dziećmi, który ma być 1 Thomas Nordahl, Kvalitet i dagtilbuddet ‒ set med børneøjne, Aalborg Universitet 2012. 5 rzekomo wzorem dla innych krajów. Znajdujemy się na bardzo niebezpiecznej drodze i powinniśmy być tego świadomi. Jeśli nie znajdziemy konstruktyw- nych sposobów radzenia sobie z fenomenem agresji, będziemy wciąż szkodzić zbyt wielu ludziom. W ciągu ostatnich piętnastu lat w przedszkolach i szkołach znacznie nasiliła się tendencja dyskrymi- nowania dzieci, które przejawiają frustrację lub złość. Agresja stała się nowym tabu. Podobnie było jeszcze nie tak dawno temu z ludzką seksualnością: zajmo- wano się nią wyłącznie z moralnego punktu widzenia i żadne profesjonalne ani bardziej ludzkie podejście nie było możliwe. Wypieranie seksualności przy- sporzyło ludziom wielu szkód, zamykając ich na do- świadczenie bliskości, radości i przyjemności. Nowe tabu – agresja – może być jeszcze bardziej szkodliwe, ponieważ stawia na szali psychiczne zdrowie dzieci i ich poczucie własnej wartości. Przygotowując tę książkę, próbowałem znaleźć ja- kieś naukowe uzasadnienie dla działań instytucji od- powiedzialnych za opiekę nad dziećmi, które nie są w stanie zmierzyć się z tematem agresji w sensowny i konstruktywny sposób. Jednak niczego takiego nie znalazłem. Natknąłem się za to na wiele bardzo teo- retycznych rozpraw z wymyślonymi sztucznie opi- sami przypadków (casusami), które nie czynią żad- nej różnicy między przemocą u dorosłych i agresją u dzieci. Do tego oferują niewiele więcej ponad etycz- 6 ny punkt widzenia, który sprowadza się do absolut- nego potępienia agresji2. Wyjątkiem jest angielski pe- diatra i psychoanalityk Donald W. Winnicott – naj- pewniej dlatego, że sam pilnie studiował zachowanie i rozwój dzieci3. Skąd bierze się sprzeciw wobec agresji, jeśli nie da się go podeprzeć żadną teorią naukową? W niniejszej książce spróbuję odpowiedzieć na to pytanie. Spró- buję także przeprowadzić jasną linię podziału między konstruktywną i destrukcyjną agresją, ponieważ bez wątpienia istnieją te dwie odmiany. Kiedy dziewięcio- letni uczeń atakuje werbalnie – albo nawet fizycznie – swoich nauczycieli lub rodziców, to nie ulega wąt- 2 Oto próbka literatury przedmiotu: ,,Ucieczka i atak to prymi- tywne sposoby reakcji. Krzyk, wyzwiska i szarpanie są łatwe ‒ każdy to potrafi, nawet małe dzieci. Natomiast konstruktywne sposoby rozwiązywania konfliktów ‒ argumentacja i szukanie rozwiązań ‒ wymagają już pewnych umiejętności i wysiłku. Szczególnie dotyczy to osób znajdujących się w stanie silnego wzburzenia, które wzmaga co prawda siły fizyczne, ale ogranicza procesy myślowe’’. Zob. Hans Peter Nolting, Lernfall Agression. Wie sie entsteht ‒ wie sie zu vermindern ist?, Rowohlt 1999. Takie polaryzujące spojrzenie na agresję może utwierdzać nauczycieli i wychowawców w jej całkowitym, nieróżnicującym potępieniu. Zachowania agresywne to reakcje prymitywne, które wynika- ją z pewnych niedoborów, natomiast argumentowanie ma być szlachetne i konstruktywne ‒ zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Autor zdaje się nie zastanawiać, czy od dzieci można realnie wy- magać intelektualnego zintegrowania agresji, tak aby zamieniła się w argumentację i racjonalne poszukiwanie rozwiązań. 3 ,,Zachowania aspołeczne są oznaką nadziei. Dzieci zmagają- ce się z brakiem czegoś, które straciły nadzieję, nie przejawiają agresji. Aspołecznie zachowują się tylko te, które na chwilę od- zyskały nadzieję’’. Zob. Donald W. Winnicott, The Child and the Outside World, Tavistock 1956. 7 pliwości, że obie strony potrzebują pomocy. Chłopcu trzeba pomóc w nazwaniu frustracji, która go gnębi, i nauczyć wyrażać ją w mniej destrukcyjny sposób. Dorośli zaś potrzebują pomocy w określaniu swoich indywidualnych granic i umiejętności obrony ich na drodze osobistego autorytetu. Terapia rodzinna, psychologia i neurobiologia zgadzają się co do tego, że agresja jest zachowaniem społecznym, którego przyczyny leżą w ludzkim mó- zgu. Nie jest w żaden sposób uwarunkowana gene- tycznie. Umiejętność odszyfrowywania i rozumienia agresywnych zachowań jednostki polega głównie na wyjściu ponad kwalifikacje moralne i osobisty sto- pień samoświadomości. Pracuję w mniej więcej tuzinie różnych krajów, z których każdy ma własną kulturę i historię. Wielu ich mieszkańców ma za sobą ciężkie doświadczenia wojenne i jest obciążonych traumą. Ich niechęć wo- bec agresji jest więc uzasadniona. Zakazują jej już w dzieciństwie, ponieważ uważają, że tylko w ten sposób można w przyszłości uniknąć wojen. W żad- nym kraju nie udało się tak zająć weteranami wo- jennymi, żeby zapobiec dalszej przemocy i autode- strukcji. Owa destrukcyjna energia zostaje później przenoszona na następne pokolenie. Nie dziwi mnie więc, że w społeczeństwach podtrzymuje się postawy przeciwne agresji. 8 Znalezienie prawdziwych korzeni złości, prze- mocy i agresji to jedna rzecz, a odkrycie sposobu ra- dzenia sobie z nimi w naszych rodzinach, przedszko- lach i na ulicach – to druga. Czterdzieści lat praktyki klinicznej i terapeutycznej dostarczyły mi pewnych wskazówek w tym względzie – i będę o nich mówił w ostatniej części książki. Na początku mojej drogi stoi spotkanie z pewnym jedenastoletnim amerykańskim chłopcem, który był notorycznie agresywny i nadużywał przemocy. W żaden sposób nie można było do niego trafić. Na- szą rozmowę zaczął od kategorycznych słów: ,,Nie mam zamiaru słuchać żadnych głupot. Czy to jest dla Pana jasne?’’. Jego przesłanie było jednoznaczne: jeśli chcę, żeby traktował mnie poważnie, muszę wyróżnić się wśród innych pedagogów tym, że GO dostrzegę. Chciał powiedzieć, że nie potrzebuje kazań na temat tego, kim jest, albo raczej, kim powinien być. Ma pra- wo sam o tym decydować! W ostatnich latach nie tylko agresja stygmatyzuje dzieci i młodzież. Zauważam też tendencję, aby potę- piać w ogóle wszelkie intensywne emocje w życiu ro- dzinnym – oczywiście poza uczuciem ,,szczęścia’’. Nie wynika to z żadnej przeszłej ani teraźniejszej mądro- ści, nie jest też poparte żadną nową wiedzą na temat tego, co dobre dla człowieka. Powoduje natomiast, że dorośli odwracają się od swojego ludzkiego jądra 9 i stają się kimś w rodzaju aktorów. Ideał, który leży u podstaw tej tendencji i określa, jak powinien zacho- wywać się ,,porządny człowiek’’ albo ,,człowiek suk- cesu’’, jest czymś w rodzaju botoksu dla duszy. Mam nadzieję, że jako ludzi stać nas na więcej. Konstruktywna agresja jest jak seksualność i mi- łość ‒ wszystkie trzy wspierają życie, wzbogacają re- lacje międzyludzkie, prowadzą do głębszego zrozu- mienia i lepszej jakości życia. Jeśli w swoim wnętrzu zaakceptujemy ten aspekt życia, będziemy w stanie dać więcej przestrzeni dzieciom i młodym ludziom, którzy liczą na nasze empatyczne przywództwo. Zdrowie duchowe Mój zawód psychoterapeuty jest, z historycznego punktu widzenia, czymś nowym. Wiele psychotera- peutycznych ,,odkryć’’ ubiegłego wieku to po prostu powtórzenie starych mądrości – jedynie widzianych z nowej perspektywy i często popartych wynikami badań naukowych. Jako terapeuta rodzinny zajmuję się także jakością relacji między ludźmi. Pracuję na rzecz stosunkowo nowego fenomenu: wartości czło- wieka jako jednostki i określonych jakości w rela- cjach zbudowanych na miłości. Rodzina jest początkiem wszystkiego. Jakość związku dziecka z jego pierwszymi opiekunami ma 10 decydujące znaczenie dla jego życia w przyszłości. Oczywiście swoją rolę odgrywają również czynni- ki społeczno-ekonomiczne, takie jak wykształcenie, albo polityczne, jak dostęp do rozmaitych rozwiązań prawnych. Jednak to rodzice, wychowawcy i nauczy- ciele tworzą najważniejszą podstawę pod duchowe i społeczne zdrowie dziecka, które nie przekroczyło czternastego roku życia. Dlatego trzeba sobie postawić pytanie: co wiemy o zdrowiu duchowym i społecznym i jak możemy je zapewnić naszym dzieciom? Wyobraźmy sobie, że zebraliśmy wszystkich psychoterapeutów, terapeu- tów rodzinnych i część psychologów na wielkim sta- dionie i spytaliśmy ich: 1. Co jest przyczyną kłopotów większości waszych pacjentów i klientów ze sobą, z bliskimi, partnera- mi, dziećmi, przyjaciółmi i pracodawcami? 2. Co pozwoliło im wyjść z tych kłopotów? Jestem przekonany, że większość odpowiedzi wskazałaby na coś takiego: decydująca dla procesu wychodzenia z problemów osobistych jest większa samoświadomość oraz idąca za tym umiejętność okre- ślania własnych potrzeb i granic – i walczenia o nie. Oto istota zdrowia duchowego i społecznego: samoświadomość! To takie proste, a zarazem takie trudne. 11 Samoświadomość Co dzieje się z agresją? Dlaczego stała się tabu? Oto moja odpowiedź. Sam fakt, że stajemy się świadomi swoich uczuć oraz wewnętrznych i zewnętrznych wzorców reago- wania – oraz je akceptujemy – wyposaża nas w po- czucie własnej wartości, którego potrzebujemy, aby mówić ,,tak’’ lub ,,nie’’, zgodnie z interesem naszego zdrowia duchowego i społecznego. Dzieci uczą się głównie na drodze doświadcze- nia, a nie dzięki pouczeniom dorosłych. Zdobywają wiedzę dokładnie tak samo jak naukowcy: wymyślają pewną teorię, sprawdzają ją na drodze eksperymen- tów i wyciągają wnioski ze swoich sukcesów i pora- żek. Dzieje się tak, na przykład, kiedy próbują wejść na krzesło albo zagrać na pianinie, albo gdy w wieku nastoletnim chcą zostać najlepszymi piłkarzami na świecie. Dzieje się tak również wtedy, kiedy się za- kochują, uprawiają seks albo uczą się przekształcać impulsywną agresję w konstruktywne działanie. Muszę rozczarować wszystkich rodziców, którzy uważają, że dziecko powinno posiąść wszystkie te umiejętności już w wieku pięciu lat. Przeciwnie, po- trzebuje ono do tego całego dzieciństwa i to przy za- łożeniu, że ma wokół siebie rodziców, którzy są przy- najmniej w pewnej mierze świadomi swojej wartości i swoich granic i którzy dostarczają mu serdecznego, empatycznego feedback-u. 12 Czy nie ma jednak innego, szybszego sposobu? Owszem, jest. Polega on tym, że ustanowimy surowe reguły moralne lub religijne, poprzemy je różnymi sankcjami, z karami fizycznymi włącznie, i zagrozimy wykluczeniem społecznym wszystkim tym, którzy się do nich nie dostosują. Na szczęście, coraz trudniej zastosować tę metodę w świecie, w którym dorastają nasze dzieci – świecie globalnych perspektyw, swo- bodnie krążących informacji i wiedzy – i pozbawio- nym surowego moralnego konsensusu. Dlatego nie biorę jej nawet pod uwagę. Nigdy nie doprowadziła do żadnego indywidualnego dobra ani do żadnych wartościowych relacji społecznych. Dziecko może rozwinąć w sobie zdrowe poczucie własnej wartości tylko wtedy, gdy czuje się kimś war- tościowym dla swoich rodziców, czyli kimś wartym ich miłości i troski. Poczucie własnej wartości roz- wija się wtedy na dwóch płaszczyznach: jakościowej i ilościowej. Rozwój jakościowy ma miejsce każdego dnia, w każdej minucie życia, kiedy dziecko pozna- je swój potencjał, swoje ograniczenia, myśli, uczu- cia i reakcje. Ów stopień samopoznania rośnie wraz z wiekiem. Z kolei rozwój ilościowy zależy niemal całkowi- cie od werbalnego i niewerbalnego feedback-u, jaki dziecko otrzymuje od rodziców, innych dorosłych i swojego rodzeństwa – w tej właśnie kolejności. Kie- dy ma półtora roku i z entuzjazmem poznaje świat, 13 wkładając każdy przedmiot do ust, jego samoocena zależy całkowicie od reakcji rodziców. Będzie rosła, jeśli uda im się bez potępiania jego pasji odkrywa- nia przekonać, że nie każda rzecz nadaje się do wkła- dania do buzi. To samo dotyczy dwuipółlatka, który obejmuje swoją siostrę tak mocno, że prawie traci ona oddech; należy pokazać mu inny, delikatniejszy sposób wyrażania swojej miłości. Jeśli jednak reakcją rodziców będzie złość, krzyk i brutalne odrywanie syna od siostry, to zostanie on pozbawiony ważnego doświadczenia: jak można kochać drugiego człowie- ka bez naruszania jego osobistych granic. I będzie to z pewnością miało negatywny wpływ na jego poczu- cie własnej wartości. Wszystko to ma dwojakie uzasadnienie. Pierw- sze z nich odkryła neurobiologia: dziecięca zdolność do rozwijania nowych umiejętności ‒ zarówno inte- lektualnych, jak i społecznych ‒ drastycznie maleje, kiedy otoczenie, w którym dziecko się uczy, jest na- stawione krytycznie. Z tego powodu krytykujący ro- dzice i nauczyciele wpadają w błędne koło frustracji i niezadowolenia: mimo że wszystko ,,powtarzają po sto razy’’, ich dzieci nie robią oczekiwanych postępów. Dlaczego? Dlatego, że krytyka powoduje, iż czują się złe, głupie i niezasługujące na szacunek, a to obniża ich zdolności poznawcze. Skutkiem jest jeszcze więk- sza frustracja rodziców i nauczycieli. 14
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Agresja - nowe tabu? Dlaczego jest potrzebna nam i naszym dzieciom?
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: