Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00599 010806 7488921 na godz. na dobę w sumie
Agroturystyka. Przedsiębiorczość na obszarach wiejskich - ebook/pdf
Agroturystyka. Przedsiębiorczość na obszarach wiejskich - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 313
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-3580-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Agroturystyka w wielofunkcyjnym rozwoju obszarów wiejskich jest nie tylko jedną z form przedsiębiorczości pozarolniczej na wsi, lecz także częścią działań agrobiznesu. Wykorzystując rentę (korzyści) dobrostanu wiejskiego środowiska przyrodniczego, agroturystyka stanowi dodatkowe, pozarolnicze źródło dochodu, zwłaszcza dla małych gospodarstw rolnych.

W książce pokazano agroturystykę we wszystkich wymiarach badań naukowych, począwszy od makroskali (np. globalizacja a agroturystyka, funkcjonowanie agroturystyki w wybranych krajach Unii Europejskiej, ekonomiczno-społeczne uwarunkowania jej rozwoju w Polsce), przez mezoskalę (np. rola przestrzeni krajobrazowo-przyrodniczo-kulturowej w agroturystyce), aż do mikroskali (np. produkty agroturystyczne i ich promocja, zarządzanie gospodarstwem agroturystycznym). Potencjał agroturystyczny obszarów wiejskich w Polsce, zarówno strukturalny, jak i funkcjonalny, stanowi znaczącą bazę i obiecującą perspektywę jej rozwoju.

„Prawdziwa” agroturystyka rozwija się w Polsce od kilkunastu lat. Od samego początku prowadzone są także z tego zakresu badania. Jednak do tej pory nie ukazała się na polskim rynku wydawniczym tak obszerna monografia na ten temat i to na dodatek wykonana przez jednego autora. Można stwierdzić, że jest to prawie kompletne kompendium wiedzy związanej z tym sektorem turystyki (...). Ważnym osiągnięciem tej pracy jest także pokazanie istotnych problemów współczesnej polskiej wsi, które zmuszają rolników do zwiększonej aktywności na rzecz modnego na świecie, wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich.

Prof. dr hab. Aleksander Szwichtenberg

Instytut Ekonomii i Zarządzania Politechnika Koszalińska

 

Publikacja przygotowana przez prof. Jana Sikorę jest cennym źródłem informacji dla naukowców i praktyków zajmujących się przedsiębiorczością pozarolniczą, w tym agroturystyką. Stanowi interesującą propozycję dla osób pracujących w biznesie turystycznym, organizujących pracę w firmach turystycznych, rolników planujących uruchomienie czy też prowadzących działalność agroturystyczną, doradców ośrodków doradztwa rolniczego i przedstawicieli stowarzyszeń agroturystycznych oraz studentów studiujących na takich kierunkach, jak: turystyka i rekreacja czy zarządzanie turystyką, którzy w przyszłości będą menedżerami pełniącymi funkcje kierownicze.

Prof. dr hab. Krystyna Krzyżanowska

Wydział Nauk Ekonomicznych SGGW w Warszawie

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Wydawnictwo C.H. Beck Agroturystyka Przedsiębiorczość na obszarach wiejskich Jan Sikora Agroturystyka Przedsiębiorczość na obszarach wiejskich Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2012 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redaktor merytoryczny: Joanna Perzyńska Projekt okładki i stron tytułowych: Ireneusz Gawliński Ilustracja na okładce:  Joanna Perzyńska Seria: Zarządzanie Podseria: Turystyka – Rekreacja – Sport Recenzenci: Prof. dr hab. Krystyna Krzyżanowska Prof. dr hab. Aleksander Szwichtenberg Publikacja dofi nansowana przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego – projekt badawczy nr --.  Wydawnictwo C.H. Beck  Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska  - Warszawa, tel. ()    Skład i łamanie: IGAWA Ireneusz Gawliński Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN ---- ISBN e-book: ---- Spis treści Wstęp .................................................................................................................................. Rozdział 1. Podstawowe pojęcia w turystyce ........................................................... 1.1. Turystyka i ruch turystyczny .............................................................................. 1.2. Popyt i podaż turystyczna ................................................................................... 1.3. Usługi turystyczne ................................................................................................. 1.4. Turysta i rynek turystyczny ................................................................................ 1.5. Walory i dobra turystyczne ................................................................................. 1.6. Zagospodarowanie turystyczne i gospodarka turystyczna ......................... 1.7. Przedsiębiorstwo turystyczne ............................................................................. 1.8. Podział turystyki i jej funkcje ............................................................................. Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział 2. Przedsiębiorczość czynnikiem wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich ................................................................................... 2.1. Istota i charakterystyka obszarów wiejskich................................................... 2.2. Wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich ................................................... 2.3. Istota i warunki rozwoju przedsiębiorczości .................................................. Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział 3. Agroturystyka formą przedsiębiorczości na wsi i uwarunkowania jej rozwoju ..................................................................................................... 3.1. Turystyka wiejska a agroturystyka .................................................................... 3.2. Funkcje i bariery rozwoju agroturystyki .......................................................... 3.3. Przestrzeń agroturystyczna................................................................................. 3.4. Rynek agroturystyki w Polsce i jego rozwój .................................................... Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ 9 13 13 16 18 21 24 26 27 29 35 35 37 37 45 49 60 60 61 61 65 69 75 85 85 6 Rozdział 4. Gospodarstwo agroturystyczne i warunki jego funkcjonowania ......... 4.1. Gospodarstwo rolne a gospodarstwo agroturystyczne ................................ 4.2. Warunki ekonomiczno-finansowe .................................................................... 4.3. Warunki hotelarsko-żywieniowe ....................................................................... 4.4. Warunki techniczno-użytkowe.......................................................................... 4.5. Warunki psychospołeczne .................................................................................. 4.6. Warunki kulturowe ............................................................................................... 4.7. Warunki organizacyjno-prawne ........................................................................ Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział 5. Produkt agroturystyczny ........................................................................ 5.1. Pojęcie i struktura produktu agroturystycznego ........................................... 5.2. Cykl życia produktu agroturystycznego .......................................................... 5.3. Jakość produktu agroturystycznego .................................................................. Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział 6. Segmentacja rynku agroturystycznego .............................................. 6.1. Istota rynku agroturystycznego ......................................................................... 6.2. Istota i kryteria segmentacji rynku osób fizycznych ..................................... 6.3. Segmentacja rynku instytucjonalnego w agroturystyce .............................. 6.4. Zachowania konsumentów usług agroturystycznych .................................. Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział 7. Aktywność turystyczno-rekreacyjna w gospodarstwie agroturystycznym ...................................................................................... 7.1. Pojęcie aktywności turystyczno-rekreacyjnej ................................................ 7.2. Formy aktywności turystyczno-rekreacyjnej ................................................. 7.3. Wypoczynek dzieci i młodzieży ......................................................................... 7.4. Wypoczynek osób w wieku produkcyjnym i poprodukcyjnym ................. 7.5. Wypoczynek osób niepełnosprawnych oraz zooterapia w gospodarstwie agroturystycznym .................................................................................................. Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział 8. Promocja działalności agroturystycznej ............................................ 8.1. Pojęcie promocji ..................................................................................................... 8.2. Instrumenty promocji w agroturystyce ........................................................... 8.3. Program promocyjny gospodarstwa agroturystycznego ............................. Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział 9. Agroturystyka w ujęciu instytucjonalno-organizacyjnym ............ 9.1. Formy instytucjonalno-organizacyjne działalności agroturystycznej ..... 9.2. Agroturystyka w zainteresowaniach samorządu terytorialnego ............... Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ 87 87 92 105 117 119 123 127 130 131 133 133 138 143 146 146 147 147 149 154 155 157 157 159 159 161 166 167 169 175 175 177 177 178 189 190 190 191 191 202 205 205 Spis treści 7 Rozdział 10. Przestrzeń krajobrazowo-przyrodnicza i krajobrazowo-kulturowa oraz rolniczy czynnik ziemi w agroturystyce ................................... 207 207 214 219 221 229 229 231 231 236 237 237 239 239 250 254 254 10.1. Przestrzeń krajobrazowo-przyrodnicza w agroturystyce .......................... 10.2. Przestrzeń krajobrazowo-kulturowa w agroturystyce ................................ 10.3. Krajobraz wiejski w agroturystyce ................................................................... 10.4. Agroturystyka w ujęciu ekonomii rolnictwa – czynnik ziemi ................. Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział 11. Edukacyjny wymiar agroturystyki ..................................................... 11.1. Agroturystyka dla edukacji ................................................................................ 11.2. Edukacja dla agroturystyki ................................................................................. Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział 12. Podstawy zarządzania gospodarstwem agroturystycznym ........... 12.1. Istota i instrumenty zarządzania ...................................................................... 12.2. Analiza SWOT w zarządzaniu gospodarstwem agroturystycznym ....... Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział 13. Przedsiębiorczość agroturystyczna w warunkach 255 255 społeczno-gospodarczej globalizacji wsi. Analiza wyników badań empirycznych ............................................................................... 13.1. Globalizacja i sytuacja społeczno-gospodarcza wsi ..................................... 13.2. Działalność agroturystyczna w wielofunkcyjnym rozwoju obszarów wiejskich ................................................................................................................. 13.3. Kapitał kulturowy w rozwoju przedsiębiorczości agroturystycznej ........ 13.4. Agroturystyka w świetle perspektyw rozwoju wsi i rolnictwa ................. Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ 267 277 283 287 288 Rozdział 14. Agroturystyka w wybranych krajach Unii Europejskiej ............... 289 14.1. Niemcy .................................................................................................................... 289 14.2. Francja ..................................................................................................................... 290 14.3. Austria ..................................................................................................................... 291 14.4. Wielka Brytania .................................................................................................... 293 14.5. Hiszpania ................................................................................................................ 295 296 Zagadnienia do dyskusji ............................................................................................... Literatura zalecana ........................................................................................................ 296 Zakończenie .......................................................................................................................... 297 Bibliografia ............................................................................................................................ 299 Indeks ...................................................................................................................................... 309 Spis treści Wstęp W wielofunkcyjnym rozwoju obszarów wiejskich agroturystyka odgrywa coraz bardziej znaczącą rolę. Zainteresowanie tą przedsiębiorczością gospodarczą przez gospodarstwa rolne wynika z powodów ekonomicznych (ich właściciele poszuku- ją dodatkowych źródeł dochodu), organizacyjno-prawnych (rozwój działalności agroturystycznej wspomagają stowarzyszenia agroturystyczne, ośrodki doradztwa rolniczego oraz sprzyjające przepisy prawne), społecznych (mieszkańcy miast mają coraz większe potrzeby i motywy spędzania czasu wolnego w spokojnym i społecznie bezpośrednim środowisku wiejskim) i ekologicznych (turyści coraz szerzej pragną kontaktu z czystą i zdrową przyrodą obszarów wiejskich). Agroturystyka w ujęciu ekonomicznym jest częścią agrobiznesu1, która tak samo jak agrobiznes w gospodarstwie rolnym poza nim obejmuje wytwarzanie środków produkcji i usług, ich dystrybucję i konsumpcję zaspokajających potrzeby agroturystów i wytwórców. Prowadzenie agrobiznesu łączy się z aktywną postawą człowieka determino- waną potrzebami i motywami przedsiębiorcy skierowanymi na osiąganie sukcesu ekonomiczno-społecznego. Sukces ten zależny jest od gospodarstwa rolnego oraz jego uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych. Celem książki jest m.in. próba udzielenia odpowiedzi na pytanie: dlaczego agrotu- rystyka jako element agrobiznesu, pomimo ekonomiczno-społecznego znaczenia w środowisku wiejskim i osiągniętego poziomu organizacyjno-zarządczego w świado- mości społecznej i praktyce gospodarczej mieszkańców wsi, jest uważana za mało znaczącą formę przedsiębiorczości na wsi? Kierując się celem pracy, w monografii z konieczności uwzględniono wieloaspektową analizę przedsiębiorczości agrotury- stycznej, którą przedstawiono w poszczególnych rozdziałach. W rozdziale pierwszym, wprowadzającym w obszar turystyki w ogóle, uwzględ- nione zostały podstawowe pojęcia przedmiotu badań, ułatwiające zrozumienie dalszych zagadnień z zakresu agroturystyki. Agroturystyka traktowana jest jako 1 Zob. szerzej: D. Knecht [2009]. 10 jedna z form przedsiębiorczości wiejskiej. Dlatego też w rozdziale drugim scharak- teryzowano społeczno-gospodarcze aspekty obszarów wiejskich oraz istotę przed- siębiorczości. Rozdział trzeci stanowi kontynuację treści rozdziału poprzedniego, poświęcony bowiem został charakterystyce przedsiębiorczości agroturystycznej. Omówiono w nim m.in. funkcje i bariery rozwoju agroturystyki oraz rynek agrotu- rystyki w Polsce. Przedsiębiorczość agroturystyczna jako zorganizowana działalność gospodarcza prowadzona jest w gospodarstwie rolnym, zwanym gospodarstwem agroturystycznym. Charakterystykę gospodarstwa agroturystycznego i uwarunkowania jego funkcjo- nowania zawiera rozdział czwarty. Rozdział piąty poświęcony został produktowi agroturystycznemu, który tworzony jest w gospodarstwie agroturystycznym w celu zaspokojenia potrzeb agroturystów. Produktem agroturystycznym interesują się różne kategorie turystów, zróżnico- wanych według odmiennych kryteriów. W ten sposób następuje segmentacja rynku agroturystycznego, którą omówiono w rozdziale szóstym. Rozdział siódmy zawiera charakterystykę aktywności turystyczno-rekreacyjnej uprawianej przez poszczególne segmenty rynku. Zróżnicowane formy aktywności turystyczno-rekreacyjnej agroturystyki determinowane są odpowiednimi warunkami działalności gospodarstwa. Jednym z uwarunkowań działalności gospodarstw agroturystycznych deter- minujących ich skuteczność i efektywność jest promocja. Ważniejsze zagadnienia na ten temat, zwłaszcza instrumenty promocji w agroturystyce oraz program działań promocyjnych gospodarstwa agroturystycznego, zawarte zostały w rozdziale ósmym. Przedsiębiorczość agroturystyczna to nie tylko indywidualna potrzeba właściciela gospodarstwa rolnego. Wymaga ona zorganizowanego wsparcia instytucjonalnego. Znaczenie podstawowych instytucji w rozwoju agroturystyki prezentuje rozdział dziewiąty. Ujęte w rozdziale dziewiątym organizacje, które silniej lub słabiej wspierają przedsiębiorczość agroturystyczną, współprzyczyniają się również do kształtowa- nia lokalnej i ponadlokalnej przestrzeni przyrodniczej, kulturowej i ekonomicznej, determinującej agroturystykę. Zagadnienia te omawiane są w rozdziale dziesiątym, w którym agroturystykę ujęto również z pozycji ekonomii rolnictwa, wskazując na znaczenie w jej rozwoju czynnika ziemi i renty agroturystycznej. Rozdział jedenasty charakteryzuje edukacyjne aspekty agroturystyki. Z jednej strony działalność agroturystyczna kształci i wychowuje, czego przykładem są tzw. „zielone szkoły”, a z drugiej zaś jest oczywiste, że do podjęcia przedsiębiorczości agroturystycznej muszą być odpowiednio wyedukowani i fachowo przygotowani rolnicy. W tym celu potrzebny jest odpowiedni system kształcenia agroturystycznego. Wszystko, co dzieje się w agroturystyce ma swoje źródła w gospodarstwie rolnym, a więc w mikroskali. Zachodzi zatem konieczność spojrzenia jeszcze raz na gospodarstwo agroturystyczne z pozycji wiedzy zarządczo-marketingowej niezbędnej współczesnemu właścicielowi – menedżerowi tego gospodarstwa i jego rodzinie. Problematykę zarzą- dzania gospodarstwem agroturystycznym obejmuje rozdział dwunasty. Wstęp 11 Rozdział trzynasty zawiera opis procesów i tendencji globalizacyjnych wsi, jej mieszkańców oraz przedsiębiorczości agroturystycznej. Rozważania zawarte w tym rozdziale wsparte zostały aktualnymi wynikami ogólnopolskich badań empirycznych prowadzonych na obszarach wiejskich i poświęconych ich przemianom społeczno- -ekonomicznym. Ostatni rozdział książki obejmuje syntetyczną charakterystykę przedsiębior- czości agroturystycznej rozwijanej w niektórych krajach Unii Europejskiej. Wydaje się celowe porównanie rodzimych doświadczeń w agroturystyce z osiągnięciami w tym zakresie w Europie. Pisaniu książki przysłużyła się metodologia badań naukowych, której podsta- wowym założeniem jest wzajemne uzupełnianie się przyjętych metod badawczych. W pracy wykorzystane zostały następujące jakościowe i ilościowe metody badawcze: • metoda analizy porównawczo-krytycznej literatury przedmiotu; • metoda analizy dokumentów urzędowych pochodzących ze stowarzyszeń agroturystycznych, samorządów terytorialnych i gospodarstw agroturystycznych; • metoda analizy raportów badań empirycznych oraz materiałów statystycznych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) i Wojewódzkich Urzędów Statystycznych (WUS); • metoda obserwacji uczestniczącej i wywiadu bezpośredniego, których wartość ostatnio coraz bardziej jest doceniana w tworzącej się nowej dziedzinie badań ekono- micznych, to jest w ekonomii doświadczeń2. W monografii wykorzystano wyniki badań empirycznych prowadzonych przez autora w długoletniej pracy naukowo-dydaktycznej na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Szczególnie przydatne okazały się wyniki badań empirycznych prowadzo- nych w ramach projektu badań statutowych pt. Przedsiębiorczość czynnikiem przemian społeczno-gospodarczych społeczności wiejskiej i małomiasteczkowej (nr 511-02-117) finansowanego ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Książka zawiera również własne przemyślenia autora o znaczeniu teoretycznym i poznawczo-aplikacyjnym, ukształtowane doświadczeniami badawczymi i dydak- tycznymi. Zawarte w niej treści mogą okazać się przydatne w praktyce dydaktycznej i gospodarczej wielu instytucji zainteresowanych rozwojem obszarów wiejskich. Mogą tym samym być impulsem dalszych dociekań i inspiracji badawczych omawianych zagadnień. Autor pragnie skierować słowa podziękowania Recenzentom dzieła, Pani Profesor Krystynie Krzyżanowskiej i Panu Profesorowi Aleksandrowi Szwichtenbergowi za cenne merytoryczne i rzeczowe uwagi, których uwzględnienie wpłynęło na ostateczny poziom naukowy publikacji. Jan Sikora 2 Zob. szerzej: B. Marciszewska [2010] oraz B.J. Pine II, J.H. Gilmore, [1999, s. 9]. Wstęp Rozdział 1 Podstawowe pojęcia w turystyce 1.1. Turystyka i ruch turystyczny Sformułowanie jednoznacznej definicji turystyki, która byłaby powszechnie przyjęta, nie jest łatwe. Trudności w definiowaniu turystyki wynikają również z jej interdyscyplinarności. Turystyką zajmują się bowiem takie dyscypliny naukowe, jak: ekonomia, socjologia, psychologia, geografia, zarządzanie czy prawo. Każda z tych nauk zwraca uwagę na charakterystyczną dla siebie specyfikę turystyki i prezentuje inne podejście. Turystyka jest zjawiskiem złożonym i zmiennym w czasie. Dotyczy różnych przyczyn i motywów ruchliwości przestrzen- nej; biorących w niej udział różnych jednostek ludzkich i grup społecznych; różnych podziałów i rodzajów tej ruchliwości oraz zróżnicowanych następstw i skutków zarówno dla ludzi i grup przemieszczających się, jak i dla obszarów i ich mieszkańców, na których przebywa turysta. Powszechnie przyjmuje się dzisiaj dwa podstawowe rodzaje definicji turystyki – klasyczne i współczesne. Definicje klasyczne wskazują, że: • turystyka to rodzaj ludzkiej aktywności; „w wymiarze międzynarodowym polega na tym, że ludzie wyjeżdżają za granicę w celach służbowych lub wypoczyn- 14 kowych i pozostają tam przynajmniej przez 24 godziny, ale nie dłużej niż rok” [R. Mill, A. Morrison, cyt. za: Pender, Sharpley (red.), 2008, s. 26]; • „Turystyka to działania podejmowane przez człowieka poza jego normalnym otoczeniem w pewnym ograniczonym przedziale czasu, gdzie głównym celem wyjazdu nie jest wykonywanie czynności opłacanych ze źródeł przynależnych do odwiedzanego miejsca” [R. Chadwick, cyt. za: ibidem, s. 27]; • „Turystyka jest to zespół stosunków i zjawisk, które wynikają z podróży i pobytu osób przyjezdnych, o ile nie występuje w związku z tym osiedlenie i podjęcie działal- ności zarobkowej” [W. Hunziker, cyt. za: Sikora, 1999, s. 9]. • „Turystyka jest kompleksem zjawisk i procesów związanych z pobytem w regio- nach czy miejscowościach turystycznych osób przybyłych tu w celach zdrowotnych, wypoczynkowych, rozrywkowych, poznawczych czy innych, o ile nie jest to związane z podjęciem przez nich zawodowych czynności zarobkowych” [Z. Filipowicz, cyt. za: ibidem]. • „Turystyka obejmuje całość powiązań i zjawisk, które się pojawiają wskutek zmiany miejsca i w związku z wynikającym z tego pobytem osób, przy czym dla osób tych nowe miejsce pobytu nie jest ani stałym miejscem zamieszkania, ani miejscem pracy” [Kaspar, 1992, s. 25]. Podane wyżej definicje turystyki, uważane za klasyczne, ograniczają jej zakres przede wszystkim do podróżowania w celach poznawczych, zdrowotnych, sportowo- -rekreacyjnych. Zwracają uwagę na znaczenie w turystyce poznania, przeżycia, rozrywki i wypoczynku. Niemniej jednak występują w nich pewne wspólne cechy [Gaworecki, 2003, s. 20]: • turystyki nie ogranicza się do podróży w celach wypoczynkowych; obejmuje ona także podróże w celach służbowych, naukowych, religijnych, towarzyskich, sportowych i innych, pod warunkiem jednak, że miejsce docelowe podróży znajduje się poza miejscem stałego zamieszkania lub pracy; • turystyka wypełnia znaczną część czasu wolnego i zajęć rekreacyjnych człowieka, ale nie jest ich synonimem, ponieważ większość czynności rekreacyjnych odbywa się w domu lub w jego pobliżu; • turystyka jest rodzajem podróży, jednak nie każda podróż jest turystyką; definicje te nie uwzględniają bowiem przemieszczania się w celach dojazdu do pracy, do szkół, sklepów itp. Współczesne koncepcje turystyki uwzględniają nie tylko jej walory, lecz także wskazują na wydawanie i zarabianie przez turystę pieniędzy w miejscu czasowego pobytu lub w czasie samej podróży. Zwracają zatem uwagę na ekonomiczne aspekty turystyki, ważne w gospodarce rynkowej. Jak zauważa W.W. Gaworecki, włączenie do celów podróży turystycznych wyjazdów zarobkowych nie podważa teoretycznej wartości przedstawionych definicji klasycznych. „Zresztą – stwierdza dalej tenże Autor – kryterium niezarobkowania w czasie podróży turystycznej w praktyce uległo już wyraźnie osłabieniu i nie przystaje do rzeczywistości gospodarczej”[ibidem, s. 19]. 1. Podstawowe pojęcia w turystyce 15 Możliwość zarobkowania podczas wyjazdów turystycznych uwzględnia, nie zawsze explicite, ale często implicite, wiele innych definicji turystyki. Taką możli- wość dopuszcza np. definicja turystyki utworzona przez Światową Organizację Turystyki (WTO) przy ONZ. Według niej „Turystyka obejmuje ogół czynności osób, które podróżują i przebywają w celach wypoczynkowych, służbowych lub innych nie dłużej niż rok bez przerwy poza swoim codziennym otoczeniem” [Terminologia turystyczna..., 1995, s. 5]. Aspektu ekonomicznego, w tym możliwości zarobkowania, nie wyklucza w swojej definicji turystyki K. Przecławski. „Turystyka w szerokim znaczeniu jest to całokształt zjawisk ruchliwości przestrzennej związanej z dobrowolną czasową zmianą miejsca pobytu, rytmu i środowiska życia oraz z wejściem w styczność osobi- stą ze środowiskiem odwiedzanym (przyrodniczym, kulturowym bądź społecznym)” [Przecławski, 2001, s. 52]. Współcześnie turystyka staje się środkiem realizacji różnych celów, w tym zarob- kowych. Można bowiem zarabiać pieniądze zarówno w miejscu zamieszkania, jak i w miejscu pobytu czasowego. Bywa również tak, że wyjazd formalnie zarobkowy (delegacja służbowa) jest motywowany w istocie potrzebami poznawczymi, a wyjazd formalnie wypoczynkowy (wycieczka) – względami zarobkowymi. Turystyka o charakterze zarobkowym w kraju i za granicą ma tendencję rosnącą. Głównym motywem podejmowania prac zarobkowych, np. w okresie wakacji letnich w kraju i za granicą, przez znaczną część młodzieży w Polsce jest m.in. zdobycie środków finansowych właśnie na turystykę. Często zdarza się, że etapy wędrówki turystycznej przeplatają się z okresami pracy zarobkowej, umożliwiającej zdobycie pieniędzy na kontynuowanie podróży i związane z nią usługi. Społeczno-ekonomiczny charakter turystyki związany z dobrowolnym i czaso- wym podróżowaniem, z wykorzystaniem różnych środków transportu, wsparty celami i decyzjami wyjazdu zwany jest ruchem turystycznym. Istotą ruchu turystycznego jest czasowa zmiana miejsca pobytu turysty, którą można zrealizować za pomocą własnych środków komunikacji lub świadczonych usług przewozowych; dobrowolność decyzji podróżowania; czasowe opuszczenie stałe- go miejsca zamieszkania; poznawczy, wypoczynkowy, zdrowotny, rozrywkowy lub zarobkowy cel wyjazdu. kryteriów [Szubert-Zarzeczny, 2002, s. 33]: Ruch turystyczny można poklasyfikować na podstawie czterech zasadniczych • przestrzennego, wyznaczającego zasięg terytorialny uprawianej turystyki • czasu trwania wyjazdu, wyznaczającego czas uczestnictwa w turystyce (krajowy, międzynarodowy); w ramach czasu wolnego (pobytowy, wycieczkowy, weekendowy); 1.1. Turystyka i ruch turystyczny 16 • stopnia samodzielności w korzystaniu z usług turystycznych, np. z usług pośrednictwa, informacji, organizacji wyjazdu i pobytu turystycznego (indywidu- alny, zorganizowany); • stopnia wykorzystania specjalistycznego sprzętu, ubioru, co wpływa na decyzje wyjazdu co do miejsca i formy aktywności turystycznej (kwalifikowany, niekwali- fikowany). Ruch turystyczny powoduje rozległe ekonomiczne i społeczno-kulturowe skutki. Wywoływany jest bowiem określonym popytem (potrzebami) na dobra i usługi turystyczne oraz podażą (wytwarzaniem i proponowaniem) tych dóbr i usług turystycznych, zaspokajającą popyt uczestników ruchu turystycznego. 1.2. Popyt i podaż turystyczna Uczestnictwo w ruchu turystycznym wywołuje określone zapotrzebowanie na różnorodne dobra i usługi. Popyt turystyczny jest to zatem odpowiednia ilość dóbr i usług nabywanych przez turystów w tym samym czasie, na tym samym rynku, po tej samej cenie. Jest on wywoływany ujawnionymi na rynku potrzebami turystów, mającymi pokrycie w funduszu nabywczym. Popyt turystyczny wskazuje na dobra rzeczowe i usługi, jakie turysta jest skłonny nabyć przy określonym poziomie cen. Popyt turystyczny charakteryzuje się swoistymi właściwościami. Są to: heterogeniczność (jest różnorodny); mobilność (jest zmienny w czasie i przestrzeni); sezonowość; występowanie w grupie wydatków na swobodną konsumpcję w budżecie turysty; komplementarność (popyt łączy różne dobra i usługi turystyczne); elastyczność cenowa i dochodowa (zmienność popytu ze względu na ceny usług i dóbr oraz zmienność w zależności od dochodów turystów). Określany jest zatem potrzebami, dochodami i ceną oraz czynnikami podażowymi. Podaż turystyczna jest to suma dóbr i świadczonych usług turystycznych dostępnych na rynku po określonej cenie. Jest ona tworzona w ścisłej zależności od popytu turystycznego, który z kolei jest zdeterminowany potrzebami i ograniczeniami dochodowymi turystów. Podaż turystyczna jako pewna ilość dóbr i usług materialnych i niematerialnych stanowi produkt turystyczny oferowany na sprzedaż po danej cenie. Tworzą go następujące czynniki: atrakcje i środowisko miejsca docelowego pobytu turysty; infrastruktura 1. Podstawowe pojęcia w turystyce 17 i usługi tego miejsca; jego dostępność; wizerunek miejsca docelowego; cena płacona przez konsumenta za kupiony produkt turystyczny [Middleton, 1996, s. 89]. Podaż turystyczną można podzielić na podaż pierwotną i wtórną (pochodną). W skład podaży pierwotnej wchodzą: turystyczne walory przyrodnicze (woda, las); produkty pracy ludzkiej jako wytwory stosunków społeczno-ekonomicznych (zabytki, tradycje, język, gościnność, osiągnięcia myśli i wiedzy techniczno-użytkowej) i urządzenia infrastruktury ogólnej oraz dobra komplementarne wykorzystywane przez społeczność lokalną, takie jak: transport, gospodarka komunalna, drogi, parkin- gi, plaże, oczyszczalnie, bankomaty. Podaż wtórną tworzą instytucje zaspokajające podstawowe potrzeby turysty i urządzenia infrastruktury turystycznej, będące podstawą materialno-organizacyjną świadczeń turystycznych. Do pierwszych należą hotele, gastronomia, urządzenia wypoczynkowe i sportowo-rekreacyjne, biura podróży, rzemiosło tradycyjne, lecznictwo. Do drugiej grupy (komplementarnej w stosunku do pierwszej) zalicza się przewodnictwo turystyczne, znakowanie szlaków oraz placówki kulturalne, rozrywkowe i oświatowe (rys. 1.1). Podaż turystyczna Podaż pierwotna Podaż wtórna Przyrodnicze walory turystyczne • Woda • Las • Flora i fauna • Temperatura powietrza • Klimat • Ukształtowanie terenu Produkty pracy Dobra ludzkiej (materialne komplementarne i niematerialne) • Zabytki • Budowle sakralne i świeckie • Tradycje • Zwyczaje • Gościnność • Normy etyczne (infrastruktura ogólna) • Transport • Drogi • Parkingi • Plaże • Punkty usługowe Podstawowe usługi turystyczne • Hotelarskie • Gastronomiczne • Wypoczynkowe • Sportowe • Rekreacyjne • Rzemieślnicze • Lecznicze • Informacyjne Usługi komplementarne do turystycznych • Przewodnictwo • Znakowanie szlaków • Kulturalne • Oświatowe • Rozrywkowe Rysunek 1.1. Struktura podaży turystycznej Źródło: na podstawie: Gaworecki [2003, s. 212] oraz Szubert-Zarzeczny [2002, s. 36]. 1.1. Turystyka i ruch turystyczny 18 „Ogólnie można powiedzieć, że podaż turystyczna, ze względu na szeroką skalę potrzeb turystów, jest bardzo zróżnicowana. Jednak w zależności od motywacji różne znaczenie przypisuje się podaży pierwotnej i wtórnej. Uważa się, iż przy motywacjach o charakterze fizycznym (np. wypoczynek, leczenie) większe znaczenie ma podaż pierwot- na, natomiast przy motywacjach związanych z prestiżem (np. turystyka biznesowa, kongresowa) większe znaczenie przypisuje się podaży wtórnej” [Gaworecki, 2003, s. 212]. Podaż turystyczna charakteryzuje się swoistymi właściwościami. W przeci- wieństwie do popytu jest wysoce sztywna i nieelastyczna, co wynika ze stabilności walorów turystycznych i ich nieprzemieszczalności. Dobra i usługi turystyczne nie mogą być magazynowane; usługi turystyczne świadczone są w bezpośrednim kontakcie z usługobiorcą i wymagają jego fizycznej obecności. Produkcja usług zachodzi w tym samym czasie i miejscu, co ich konsumpcja (nierozdzielność). Nietrwałość podaży oznacza zaś konieczność sprzedaży oferty w konkretnym dniu, gdyż w przeciwnym razie utracony zostanie potencjalny przychód z tej oferty. Komplementarność produk- tu turystycznego wskazuje na to, że ruch turystyczny obsługują różne podmioty turystyczne oraz innych branż (handlu, komunikacji). Sezonowość spowodowana jest nierównomiernością podaży i popytu dóbr i usług turystycznych w skali roku lub w krótszych przedziałach czasowych (np. miesiącach). Dobra i usługi turystyczne mają charakter zarówno wymierny, jak i niewymierny, a część dóbr turystycznych ma charakter niematerialny. Podaż dóbr i usług turystycznych łączy się z koniecz- nością całorocznego utrzymania obiektów hotelowych i urządzeń turystycznych, co w połączeniu z sezonowością generuje ich wysokie koszty stałe. 1.3. Usługi turystyczne Usługi turystyczne są to wszelkie społecznie i ekonomicznie użyteczne czynności ukierunkowane na bezpośrednie lub pośrednie zaspokajanie potrzeb uczestników ruchu turystycznego, nie służące wytwarzaniu dóbr materialnych na większą skalę. Między dobrami materialnymi a usługami występują istotne różnice (tab. 1.1). Tabela 1.1. Różnice między usługami a dobrami materialnymi Dobra materialne Usługi • Forma materialna • Jednorodność • Wytwarzanie i dystrybucja oddzielone od konsumpcji • Rzecz • Zasadnicza wartość wytwarzana w fabrykach • Forma niematerialna • Niejednorodność • Jednoczesność procesu wytwarzania, dystrybucji i konsumpcji • Czynności lub proces • Zasadnicza wartość wytwarzana w ramach inter- akcji między sprzedającym a kupującym • Klienci (z reguły) nie uczestniczą w procesie wytwarzania • Możliwość wytwarzania na zapas • Sprzedaż wiąże się z przeniesieniem prawa własności • Klienci zawsze uczestniczą w procesie wytwa- rzania • Nie ma możliwości wytwarzania na zapas • Sprzedaż nie wiąże się z przeniesieniem prawa własności Źródło: na podstawie: Pender, Sharpley [2008, s. 35]. 1. Podstawowe pojęcia w turystyce 1999, s. 52]. 19 Usługi turystyczne charakteryzuja się przedstawionymi niżej cechami [Sikora, • Personel biorący udział w procesie wytwarzania usług sam jest częścią produktu tego procesu. Oznacza to, że jego postawa, zachowanie i wygląd zewnętrzny stanowią integralną część produktu postrzeganą przez turystę. Personel w hotelach, gastronomii, muzeach jest dla turysty bardzo widoczny, a sposób, w jaki się zapre- zentuje, stanowi ważną cechę świadczonej usługi. • Konsument jest włączony w proces powstawania produktu. Ważne są jego przeżycia, opinie, zadowolenie z usługi, które powinny być obserwowane, kontro- lowane i wykorzystywane w poprawianiu standardu usługi. • Nie tworzą namacalnego produktu, który można zabrać ze sobą do domu (chociaż efekty przeżycia może turysta zabrać ze sobą). Usługi turystyczne są konsu- mowane w konkretnym czasie i miejscu. • Produkty usług turystycznych są nietrwałe i nie nadają się do składowania. Na przykład tracone są wolne miejsca w pokoju hotelowym i jako produkt nie można ich tworzyć na zapas, który wypełniałby w odpowiednim czasie lukę między podażą a popytem. Stąd też ważne jest właściwe planowanie wielkości oferty i jej odpowiednie wykorzystanie. • Usługi świadczy się w określonym miejscu (często w odpowiedzi na życzenia konsumentów). Ponadto muszą być świadczone w miejscu dogodnym dla turystów, co może pociągać za sobą dodatkowe koszty. • Warunki, w jakich odbywa się świadczenie usług, stanowią cechę usługi i mają wpływ na reakcję konsumentów. Na przykład trudno świadczyć usługi turystyczne w środowisku ekologicznie zagrożonym. • Większość usług turystycznych ma charakter nieregularny (wyjazdy weeken- dowe, sezonowe, obowiązująca moda). Stąd też zapotrzebowanie ciągle się zmienia i to w sposób tak nieprzewidywalny, że wszelkie prognozy są dość ryzykowne. • Usługi turystyczne są świadczone bezpośrednio ludziom, a nie przedmiotom. Turystów należy traktować troskliwie i z szacunkiem; nie można kazać im czekać aż do chwili, gdy obsłudze będzie wygodnie zająć się ich potrzebami. • Cechą usług turystycznych jest ich substytucyjność. Turysta może wybierać usługę noclegową w hotelu, kwaterze prywatnej; może korzystać z transportu lotni- czego, kolejowego lub samochodowego. Przesłanką substytucyjności usług są względy ekonomiczne turysty i cechy konkretnej usługi. Usługi świadczone na rzecz turystów charakteryzuje duża różnorodność. Wynika ona z indywidualnych potrzeb i preferencji turystów oraz z obiektywnych warun- ków przyrodniczych środowiska. Inny będzie zakres i rodzaj usług świadczonych turystom w środowisku wiejskim, a inny w renomowanej miejscowości turystycznej. Usługi turystyczne według ich znaczenia dla turysty można podzielić na dwie grupy: podstawowe i komplementarne (towarzyszące). Podstawowe usługi turystyczne umożliwiają turyście dojazd do miejsco- wości występowania dóbr turystycznych, pobyt i powrót z tej miejscowości. Mają one w części charakter usług bytowych (noclegowe i żywieniowe) i stanowią stały element konsumpcji turysty. 1.1. Turystyka i ruch turystyczny
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Agroturystyka. Przedsiębiorczość na obszarach wiejskich
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: