Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00066 016579 17796460 na godz. na dobę w sumie
Aksjologia unijnego kodeksu proceduralnego - ebook/pdf
Aksjologia unijnego kodeksu proceduralnego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 674
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-1198-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> europejskie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Dzieła z serii Zarys Prawa stanowią wnikliwe i wyczerpujące opracowanie poszczególnych zagadnień prawnych. Od komentarzy różni je przekrojowe ujęcie tematu. Mają charakter obszernego opracowania monograficznego, ale wskazują też praktyczne rozwiązania pojawiających się w trakcie wykładu problemów.

Niniejsza książka, Aksjologia unijnego kodeksu proceduralnego, proponuje świeże spojrzenie na rolę procedury w konstrukcji Unii Europejskiej. Dlaczego procedura jest istotna? Co czyni procedurę akceptowalną? Na czym polega rola sądu i jak należy zrelacjonować sędziego do prawodawcy politycznego, a procedurę sądową do administracyjnej? Czy kategorie, dzięki którym zwykliśmy analizować odpowiedzi na tak postawione pytania, zachowują swoją adekwatność dla analizy dokonywanej w XXI wieku?

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Dzie³a z serii Zarys Prawa stanowi¹ wnikliwe i wyczerpuj¹ce opracowanie poszczególnych zagadnieñ prawnych. Od komentarzy ró¿ni je przekrojowe ujêcie tematu. Maj¹ charakter obszernego opracowania monograficznego, ale wskazuj¹ te¿ praktyczne rozwi¹zania pojawiaj¹cych siê w trakcie wyk³adu problemów. ZARYS PRAWA ZARYS PRAWA Jaka jest rola procedury w prawie europejskim? W jaki sposób prawo europejskie wp³ywa na status jednostki dochodz¹cej swoich AKSJOLOGIA AKSJOLOGIA praw podmiotowych? Dlaczego musimy zarzuciæ klasyczny obraz s¹du jako organu wy³¹cznie stosuj¹cego prawo? W koñcu, co oznacza ¿e prawo europejskie i system tego prawa zaczynaj¹ spe³niaæ rolê centrum grawitacyjnego wobec krajowych systemów prawnych? To tylko kilka z fundamentalnych problemów, na które prezentowana ksi¹¿ka poszukuje odpowiedzi i wobec któ- rych ¿aden polski prawnik, dzisiaj stale konfrontowany z postê- UNIJNEGO KODEKSU PROCEDURALNEGO UNIJNEGO KODEKSU PROCEDURALNEGO puj¹c¹ europeizacj¹ prawa, nie mo¿e przechodziæ obojêtnie. KONCEWICZ TOMASZ TADEUSZ KONCEWICZ Tomasz Tadeusz Koncewicz – absolwent prawa Uniwersytetów we Wroc³awiu i Edynburgu, adwokat, doktor nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Prawa Europejskiego i Komparatystyki Prawniczej Wydzia³u Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdañskiego. W 2004 r. by³ referendarzem w S¹dzie Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich w Luksemburgu. Autor ksi¹¿ek, artyku³ów, glos, opinii prawnych z zakresu prawa europejskiego, praw cz³owieka, jurysdykcji, metod interpretacji i zasad postêpowania przed Trybuna³em Sprawiedliwoœci i S¹dem Pierwszej Instancji. ISBN 978-83-255-1198-2 www.sklep.beck.pl e-mail: dz.handlowy@beck.pl http://www.beck.pl tel.: 22 31 12 222, fax: 22 33 77 601 9 7 8 8 3 2 5 5 1 1 9 8 2 Cena: 79,00 z³ C.H. BECK C.H. BECK ZARYS PRAWA Aksjologia unijnego kodeksu proceduralnego A przysz³oœæ? Trudne pytanie. Prawie ¿adne prognozy na temat wspó³czesnego œwiata nie sprawdzaj¹ siê. Futurologia prze¿ywa kryzys, utraci³a presti¿. WyobraŸnia ludzka, kszta³towana tysi¹cami lat przez œwiat ma³y, prosty i statyczny, nie obejmuje dziœ, nie jest w stanie sprostaæ otaczaj¹cej j¹ rzeczywistoœci, która w gwa³townym tempie ogromnieje [...], w której wszystkiego jest coraz wiêcej, w której miliony cz¹stek, elementów, jednostek i bytów s¹ w ci¹g³ym ruchu, w walce, w nowych konfiguracjach, uk³adach i zbiorach, czego ju¿ ani uchwyciæ, ani zatrzymaæ, ani opisaæ – nie sposób. R. Kapuœciñski, Imperium, Warszawa 1993 AKSJOLOGIA UNIJNEGO KODEKSU PROCEDURALNEGO TOMASZ TADEUSZ KONCEWICZ T.T. Koncewicz, Aksjologia unijnego kodeksu proceduralnego, Warszawa 2010 Propozycja cytowania: Redakcja: Dagna Kordyasz Recenzja wydawnicza: Prof. Dr hab. Zdzis³aw Brodecki Ilustracja na ok³adce: fragment fresku A. Lorenzettiego „Alegoria dobrych rz¹dów” („Allegoria del Buon Governo”), Sala della Pace Palazzo Pubblico w Sienie Ksi¹¿ka dofinansowana przez: Uniwersytet Gdañski – Wydzia³ Prawa i Administracji Kancelariê So³tysiñski Kawecki Szlêzak (SK S) oraz © Wydawnictwo C. H. Beck 2010 Wydawnictwo C. H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Sk³ad i ³amanie: Identia Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-1198-2 Rodzicom Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XIII Od Autora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XV Słowo wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XIX Foreword . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XXIII Część I. „Unijny kodeks proceduralny” Rozdział I. Koncepcja „unijnego kodeksu proceduralnego” . . . . . . . . . Rozdział II. Aspiracja i problem „unijnego kodeksu proceduralnego” . . . Rozdział III. Proceduralizacja prawa unijnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część II. Godność proceduralna Rozdział IV. Jednostka w prawie unijnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1. Filozofia Van Gend en Loos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Od uprawnionej jednostki… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Poprzez czujną jednostkę… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Do uprawnionego obywatela… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. W kierunku obowiązku nienadużywania prawa podmiotowego § 2. Prawo unijne wobec godności jednostki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział V. Godność człowieka jako refleks praw we wspólnocie. Od „jurysprudencji rynku” do „jurysprudencji konstytucyjnej” . . . . . . . Rozdział VI. Prawo do rzetelnej procedury (procesu) . . . . . . . . . . . . . . § 3. „Due process of law” jako punkt wyjścia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 4. Rekonstrukcja unijnego prawa do rzetelnej procedury . . . . . . . . . . . I. Prawo do rzetelnej procedury. Aspekt dostępności . . . . . . . . . . II. Prawo do rzetelnej procedury. Aspekt jakości . . . . . . . . . . . . . . 1. Koncepcja „rights of the defence” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Prawo do wysłuchania i postępowania 3 14 21 33 33 36 40 43 46 50 61 68 69 71 75 81 82 83 87 87 89 91 91 VII kontradyktoryjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Prawo do postępowania jawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Prawo do postępowania w rozsądnym terminie . . . . . . . . . . . 5. Prawo do pomocy prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Prawo do rzetelnej procedury. Aspekt rzeczywistej ochrony prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Pomiędzy unijnymi prawami podmiotowymi a krajowymi procedurami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Prawo do powołania prawa unijnego. Orzecznictwo pierwszej generacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 3. Prawo do rzeczywistej ochrony prawnej. Orzecznictwo drugiej generacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Spis treści 4. Prawo do rzeczywistego środka ochrony prawnej. Orzecznictwo trzeciej generacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 5. Prawo do rzeczywistej ochrony prawnej i wewnętrzna komplementarność sfery remedialnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 6. W kierunku kompletnego prawa podmiotowego . . . . . . . . . . 118 IV. Prawo do egzekucji wyroku jako element prawa do rzetelnej procedury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 1. Prawo do egzekucji wyroku i art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W kierunku radiacyjnego oddziaływania orzecznictwa . . . . . . . . . . . . . . 131 2. Prawo do egzekucji wyroku i art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 3. Prawo do egzekucji wyroku i art. 258 w związku z art. 260 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . 134 4. Egzekucja wyroków sądów unijnych z perspektywy Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 § 5. Rzecznik generalny w strukturze „unijnego kodeksu proceduralnego”. Sojusznik, czy adwersarz prawa do rzetelnej procedury? . . . . . . . . . 139 I. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka . . . . . 140 II. Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 Część III. Sądowa sprawiedliwość proceduralna Rozdział VII. Sąd w prawie unijnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 § 6. Sprawiedliwość proceduralna jako koncepcja ewoluująca . . . . . . . . 155 § 7. Efekt sprawiedliwości proceduralnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 § 8. „Dobry sąd unijny” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 I. Sąd niezależny i bezstronny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 II. Sąd dostępny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 III. „Rozsądność komunikacyjna” sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 1. Kontekstualność jako atrybut „rozsądności komunikacyjnej” sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 2. „Rozsądność komunikacyjna” jako wyróżnik „dobrego sądu” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 IV. Sąd-słuchacz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 V. Sąd jako uczestnik „wspólnoty sądowej” . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 Rozdział VIII. „Sądzenie rynku” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 Rozdział IX. Procedura unijna. W kierunku proceduralnej optymalizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 § 9. Walor procedury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 § 10. Traktatowy system procedur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 § 11. Filozofia i istota unijnej procedury. Rekonstrukcja modelu . . . . . . 224 I. Wartości proceduralne. Filozofia unijnej procedury . . . . . . . . . 224 II. Cechy i zasady proceduralne. Istota unijnej procedury . . . . . . . 227 Zasada pisemności postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 Zasada ustności postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 VIII Spis treści Zasada jawności postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 Zasada szybkości postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 Zasada pasywności proceduralnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 Zasada fachowej reprezentacji stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 Zasada równości językowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 Zasada „równości broni” i kontradyktoryjności . . . . . . . . . . . . . 244 Zasada wysłuchania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 Zasada kosztów postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 Zasada dwuinstancyjności postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 Zasada kolegialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 § 12. Istota procedury unijnej. Aplikacja modelu na przykładzie postępowania prejudycjalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 I. Cechy postępowania prejudycjalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 II. Zasady proceduralne w świetle cech postępowania prejudycjalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 § 13. Optymalizacja procedury unijnej i koncepcja „new public management” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 I. Koncepcja „new public management” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 II. Koncepcja „new public managament” i sądy unijne . . . . . . . . 270 III. Koncepcja „new public management” i dynamiczna architektura proceduralna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 IV. Radykalna ewolucja. W stronę nowej filozofii unijnej procedury? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 § 14. Nadużycie procedury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 I. Koncepcja jurysdykcji inherentnej sądów . . . . . . . . . . . . . . . . 290 II. Jurysdykcja inherentna i Trybunał Sprawiedliwości . . . . . . . . 292 III. Nadużycie procedury i Trybunał Sprawiedliwości . . . . . . . . . . 294 § 15. „Procedura unijna” w sądzie krajowym. Pomiędzy proceduralną optymalizacją a pragmatyzmem na styku systemów prawnych . . . 299 Część IV. Racjonalność proceduralna Rozdział X. Prawodawca sądowy i prawodawca polityczny w prawie unijnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 § 16. Bariery naszego myślenia o prawodawczej roli sądów . . . . . . . . . . 307 § 17. Model kooperacyjny unijnego prawodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 I. Prawodawcza funkcja sądu unijnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 II. Kooperacja prawodawcy. Rekonstrukcja modelu . . . . . . . . . . . 322 III. Fluktuacja funkcji prawodawcy sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . 339 IV. Model kooperacyjny prawodawcy wobec równowagi władz i dynamiki prawa unijnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 V. Komplementarność funkcji prawodawcy sądowego . . . . . . . . . 349 VI. Sąd-prawodawca jako katalizator . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354 VII. Problem stronniczości prawodawcy sądowego . . . . . . . . . . . . . 357 § 18. „Racjonalność komunikacyjna” prawodawcy sądowego . . . . . . . . 362 I. Racjonalny dyskurs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 II. Racjonalność dyskursu we „wspólnocie komunikacyjnej” . . . 366 IX Spis treści III. Racjonalność komunikacji jako podstawa legitymizacji sądu-prawodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 IV. Orzecznicza polityka prawodawcy sądowego . . . . . . . . . . . . . 376 V. Precedens prawotwórczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 § 19. Prawodawca sądowy i obowiązek wierności wobec prawa unijnego . . 388 I. Wierność wobec prawa. Perspektywa wewnętrzna i pluralizm w wersji mocnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 II. Wierność wobec prawa. Model koncyliacyjny i „wspólnota sądów” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 III. Wierność wobec prawa unijnego z perspektywy zewnętrznej. W kierunku „pluralizmu kosmopolitycznego” . . . . . . . . . . . . . 399 Rozdział XI. Rekonstrukcja rynku. W stronę efektywnego prawa integracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 412 Rozdział XII. Operatywność proceduralna unijnego systemu ochrony prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431 § 20. Cele Traktatu i instrumentalizacja unijnego systemu ochrony prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 § 21. Kompletność unijnego systemu ochrony prawnej . . . . . . . . . . . . . 438 I. Kompletność unijnego systemu ochrony prawnej w wymiarze aspiracji i antycypacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 438 II. „Kompletność interakcyjna” unijnego systemu ochrony prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 1. Kompletność unijnego systemu ochrony prawnej i granice podejścia aspiracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 2. Kompletność interakcyjna unijnego systemu ochrony prawnej. Wymiar pragmatyzmu sądowego prawodawcy i racjonalizacja „antycypacyjna” tekstu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 444 § 22. Operatywność proceduralna i koherencja unijnego systemu ochrony prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 451 § 23. Operatywność proceduralna i jednolitość prawa unijnego . . . . . . . 456 § 24. Operatywność proceduralna i partycypacja proceduralna . . . . . . . 460 § 25. Traktat z Lizbony wobec operatywności unijnego systemu ochrony prawnej i modelu kooperacyjnego prawodawcy. Pomiędzy racjonalizacją „antycypacyjną” i „reakcyjną” tekstu . . . . . . . . . . . . 465 § 26. Operatywność proceduralna i nadużycie unijnego systemu ochrony prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 475 Część V. Unijny kodeks proceduralny jako całość interakcyjna Rozdział XIII. Funkcja sądu unijnego wobec zmiany . . . . . . . . . . . . . . 483 Rozdział XIV. Godnościowa koncepcja procedury w prawie unijnym . . 490 § 27. Walor uczestnictwa w sprawiedliwej procedurze . . . . . . . . . . . . . . 492 § 28. Legitymizacja procedury przez partycypację . . . . . . . . . . . . . . . . . 496 § 29. Unijny kodeks proceduralny i pytanie o model sądowej sprawiedliwości proceduralnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 501 Rozdział XV. Koncepcja „cienia proceduralnego” . . . . . . . . . . . . . . . . . 504 § 30. Studium oddziaływania „cienia proceduralnego” . . . . . . . . . . . . . . 509 X Spis treści I. Sędzia Herkules i „cień” sądowej sprawiedliwości proceduralnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 509 II. Refleks proceduralny jako „proceduralny cień w podróży” . . . 520 1. Sędzia Prometeusz i „refleks” godności proceduralnej . . . . 520 2. Sędzia Atlas i „refleks” racjonalności proceduralnej . . . . . . 526 Rozdział XVI. „Unijny kodeks proceduralny” i „podróż idei” . . . . . . . 540 „Unijny kodeks proceduralny”. Od aspiracji do realizacji i renesansowe przesłanie „dobrego rządu” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 562 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 571 Axiology of the Procedural Code of the European Union . . . . . . . . . . . . 571 Wykaz literatury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 579 I. Książki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 579 II. Artykuły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 593 III. Orzecznictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 638 XI Wykaz skrótów 1. Źródła prawa ECR ............................. European Court Reports EHRR .......................... European Human Rights Reports TUE ............................. Traktat o Unii Europejskiej TFUE (Traktat) ........... Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej TWE ............................ Traktat o Wspólnocie Europejskiej EKPC .......................... Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności 2. Czasopisma EPS .............................. Europejski Przegląd Sądowy EUI .............................. European University Institute GSP ............................. Gdańskie Studia Prawnicze OJ ................................ Official Journal Pal. .............................. Palestra PiP ............................... Państwo i Prawo PiŻ ............................... Prawo i Życie PPE .............................. Przegląd Prawa Europejskiego R.Pr.............................. Radca Prawny SPE .............................. Studia Prawno-Ekonomiczne SPP .............................. Studia Prawa Prywatnego ZNUJ ........................... Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 3. Inne art. .............................. artykuł ETPC ........................... Europejski Trybunał Praw Człowieka nast. ............................ następny (-a, -e) Nr ................................ numer pt. ................................ pod tytułem por. ............................. porównaj red. ............................. redakcja s. .................................. strona t. ................................. tom z. ................................. zeszyt zob. .............................. zobacz XIII Od Autora Jednostka w cieniu władzy, sąd związany monteskiuszowskim postulatem „tuby prawodawcy”, prawodawca działający sprawnie i antycypujący problemy? Prawo europejskie dowodzi, że te trzy tradycyjne założenia należą dzisiaj wyłącz- nie do świata mitu. Jednostka jest niepokorna, walczy o swoje, jest partnerem dla władzy, sąd nie chce być niewolnikiem przepisu, na prawo patrzy w sposób kon- struktywny. W końcu prawodawca polityczny wcale nie działa racjonalnie, po- pełnia błędy, wielu rzeczy nie przewiduje i nie jest w stanie szybko reagować. W takim otoczeniu „argumenty z procedury” i „z systemu” prawa występują jako potężna i autonomiczna siła, wolna od krótkotrwałych i doraźnych kompromisów. Aktorzy integracji (jednostki, instytucje, państwa) pozostają wobec siebie w sieci zależności, stałej komunikacji, nie przestają spierać się o wizję wspólnoty. Ta sieć powiązań i interakcji jest wyrażona przez „unijny kodeks proceduralny”: wielopo- ziomową, kompleksową i dynamiczną strukturę racjonalizującą bogactwo norma- tywne integracji europejskiej. Kodeks nie działa sam przez siebie, ale wyłącznie dzięki swoim aktorom, którzy widzą w nim narzędzie do zmiany na lepsze i al- ternatywę wobec wszechobecnej polityki i oportunizmu chwili. Jako twór ludzki kodeks odrzuca doskonałość, którą traktuje jako nieosiągalny ideał. Wierzy ra- czej w pragmatyczną rzeczywistość, która powinna być rekonstruowana w sposób najlepszy z możliwych i przy maksymalnym wykorzystaniu dostępnych narzędzi. Kodeks tworzy własną wizję wspólnoty zogniskowanej wokół trzech wielkich idei: godności, sprawiedliwości i racjonalności, za którymi kryje się przesłanie dla każdego, kto w prawie europejskim chce w sposób efektywny realizować swoje cele. To przesłanie to: wierność nadrzędnym zasadom, dostrzeżenie godności jed- nostki na tle wspólnoty, sztuka godzenia sfery interesu indywidualnego z kolek- tywnym, gotowość odczytywania faktów jednostkowych z perspektywy większej całości oraz, last but not least, zawierzenie sądom jako prawdziwym architektom „unijnego kodeksu proceduralnego”. Przedstawiona poniżej analiza uwzględnia zmiany wprowadzone przez Trak- tat z Lizbony, który wszedł w życie 1.12.2009 r. Zmiany dotyczą nowego nazew- nictwa (zmiana nazwy Traktatu rzymskiego o Wspólnocie Europejskiej na „Trak- tat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej”, a w konsekwencji zastąpienia terminu „prawo wspólnotowe” przez jednolity „prawo unijne”), numeracji artykułów Traktatów (w pracy podaję wyłącznie nowe numery) oraz nazwy sądów unijnych. Terminem ogólnym i nadrzędnym dla unijnego wymiaru sprawiedliwości jest Try- bunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który składa się z trzech sądów odpo- wiadających trzem poziomom ochrony prawnej: Trybunału Sprawiedliwości (do- tąd znany pod nazwą „Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich”), Sądu (dotąd znany pod nazwą „Sąd Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich”) i są- XV Od Autora dów wyspecjalizowanych (obecnie jedynym istniejącym sądem wyspecjalizowa- nym jest Sąd do spraw Służby Publicznej)1. Paradoksalnie, ale poza tymi zmianami natury technicznej, Traktat z Li- zbony nie wprowadza rewolucyjnych zmian w sposobie funkcjonowania sądów unijnych. Walor tego Traktatu polega raczej na afirmacji zmian, które były już antycypowane, czasami realizowane, przez orzecznictwo. Z tej perspektywy sta- nowi on potwiedzenie naczelnej tezy pracy, że orzecznictwo i sąd nie są skazane na bierne oczekiwanie na kolejny ruch prawodawcy politycznego. Dzięki własnej dynamice i autonomizacji prawa, sąd wpływa w sposób reformacyjny na system prawny, odbiera sygnał z bezpośredniego otoczenia, dopasowuje do niego inten- sywność orzeczniczej interwencji i wysyła go z powrotem do swoich audytoriów. Tekst i jego sądowe odczytywanie dotyczą dwóch odrębnych, choć powiązanych funkcjonalnie, sfer integracji: formalnej i operatywnej oraz dwóch możliwych ra- cjonalizacji przez sąd niedoskonałego tekstu: antycypacyjnej (orzecznicza rekon- strukcja tekstu uprzedza zmianę przez prawodawcę politycznego) i reakcyjnej (orzecznicza rekonstrukcja tekstu pozostaje jedyną opcją, ilekroć szansa na dzia- łanie prawodawcy politycznego jest minimalna)2. W ten sposób poniższa ana- liza obejmuje także orzecznictwo w kontekście nieobowiązujących już dzisiaj: podziału na trzy filary i rozbicia jurysdykcji sądu unijnego. Uznanie, że wejście w życie Traktatu powoduje nierelewantność tego orzecznictwa, ponieważ doty- czy „przeszłości”, byłoby błędem. Zachowuje ono w pełni relewantność, ponie- waż dostarcza autorytatywnego wyjaśnienia teraźniejszości (stan obowiązujący obecnie) i przyszłości (zmiany, które mogą dopiero nastąpić). Standardy orzecz- nicze rozwijane przez sąd jako kryteria oceny systemu ochrony prawnej (jednoli- tość, koherencja, kompletność, etc.) mają charakter ponadczasowy, w tym sensie, że system zawsze aspiruje do bycia najbardziej jednolitym, koherentnym, kom- pletnym etc. Zmienia się jedynie stopień, w jakim jest w stanie te cele osiągnąć. Specyfika sądu oddziałującego na system polega więc na umiejętnym połączeniu tych trzech sfer czasowych, a od nas wymaga globalnego spojrzenia na to „co robi sąd” wczoraj, dzisiaj, i jutro. Słowo wyjaśnienia należy się sposobowi cytowania zagranicznych perio- dyków, dla których podstawowym kryterium lokalizacji jest wolumen i numer strony. Są one powoływane według następującego schematu: rok wydania (w na- wiasie okrągłym) – numer wolumenu – nazwa periodyku – strona początkowa i (ew.) strona, z której pochodzi cytowany fragment. Tytułem przykładu odesłanie do tekstu G. Harpaza, The European Court of Justice and Its Relationship With the European Court of Human Rights: The Quest for Enhanced Reliance, Cohe- rence and Legitimacy, (2009) 46 Common Market Law Review 105, s. 124–126, należy odczytywać jako: publikację z 2009 r. o numerze woluminu 46, rozpo- czynającą się na stronie 105, z odesłaniem dotyczącym indywidualnej strony (tu- 1 Zob. nowy art. 19 ust. 1 TUE. 2 Analizie Traktatu z Lizbony z tej perspektywy został poświęcony odrębny roz- dział. Zob. poniżej Część IV, rozdział III, § 25 pt. „Traktat z Lizbony wobec operatyw- ności unijnego systemu ochrony prawnej. Pomiędzy racjonalizacją «antycypacyjną» i «reakcyjną» tekstu”. XVI Od Autora taj s. 124–125). Polskie periodyki są natomiast cytowane poprzez podanie nazwy (np. Palestra), roku publikacji i numeru (np. 2009, Nr 1–2). Orzecznictwo Trybunału i Sądu jest cytowane poprzez odesłanie do angiel- skiego zbioru orzecznictwa („European Court Reports”, w skrócie „ECR”). Po- niżej nie tłumaczę „ECR” na język polski (np. Zbiór Orzecznictwa, ewentualnie w skrócie Zb. Orz.), ponieważ mogłoby to błędnie sugerować, że w pracy ko- rzystano ze zbioru w języku polskim, co byłoby nieprawdą, ponieważ taki cało- ściowy zbiór jeszcze nie powstał3. Względy jednolitości przemawiały więc, aby podstawowym punktem odniesienia był „ECR” jako kompletny zbiór orzecznic- twa wykorzystanego w pracy. Jeżeli chodzi o najnowsze orzecznictwo, niedo- stępne w wersji papierowej w momencie pisania, odesłanie w przypisach do źró- dła cytowania wskazuje stronę internetową Trybunału (www.curia.europa.eu). Profesor Zdzisław Brodecki był „dobrym duchem” pracy. W sposób dosko- nały łączył cechy konstruktywnego krytyka z życzliwym i inspirującym roz- mówcą. Będę o tym zawsze pamiętał. Jak zwykle mogłem liczyć na życzliwość Profesora Sir Davida Edwarda, który książkę zaszczycił swoim „Słowem wstępnym”. Niezwykle sobie to cenię. Wyrazy podziękowania kieruję pod adresem Kancelarii Prawniczej „Sołty- siński Kawecki Szlęzak” za wsparcie finansowe udzielone książce. Monografię poświęcam pamięci Artura Kozaka. Tomasz Tadeusz Koncewicz Gdynia, 12 marca 2010 r. 3 Jak na razie zbiór orzecznictwa w języku polskim obejmuje orzeczenia wydane po 1.5.2004 r. XVII Słowo wstępne Sir David Edward, emerytowany profesor Uniwersytetu w Edynburgu, sędzia Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich 1992–2004 W 1968 r. Profesor John Mitchell, pierwszy profesor w Wielkiej Brytanii wy- kładający europejskie prawo instytucjonalne, wygłosił swój inauguracyjny wy- kład na Uniwersytecie w Edynburgu. Słowa, które wówczas wypowiedział sta- nowią stosowne wprowadzenie do książki, autorstwa polskiego absolwenta tego Uniwersytetu: „Rola sądu ma lub powinna mieć coś z rzeczywistego wymiaru de- mokracji. Dzięki odpowiedniej strukturze sąd zapewnia jednostkom możliwość odgrywania większej i bardziej znaczącej roli w proce- sie rządzenia, jednocześnie zapewniając im większe poczucie bez- pieczeństwa […]. Sądy nie tylko zmuszają rządy do bycia dobrymi rządami, ale przede wszystkim pomagają im stawać się takimi”. Patrząc z tej perspektywy, proces sądowy nie zastępuje procesu politycznego, a sąd nie uzurpuje sobie roli prawodawcy politycznego4. Sąd i prawodawca poli- tyczny spełniają wobec siebie wzajemnie uzupełniającą funkcję. W skomplikowa- nych demokracjach dnia dzisiejszego jednostka ma niewiele okazji do aktywnego udziału w rządzeniu. Dla większości z nas udział w procesie sprawowania władzy sprowadza się do prawa głosu (a czasami jedynie prawa głosu na konkretną par- tię, a nie osobę). Sądy umożliwiają jednostkom „większy i bardziej znaczący udział w rządze- niu”, ponieważ wyroki sądowe wydane w sprawach indywidualnych, pozwalają także innym podmiotom na ochronę przysługujących im praw. W kontekście eu- ropejskim, zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości przedstawionym w jednym z wczesnych orzeczeń, czujność zainteresowanych jednostek w ochro- nie przysługujących im praw podmiotowych stanowi efektywny środek kontroli naruszeń przez państwa swoich traktatowych zobowiązań5. Istotnie „sądy poma- gają rządom być dobrymi”. 4 W angielskim oryginale „Słowa wstępnego” sędzia Edward na oznaczenie prawo- dawcy politycznego posługuje się terminem „legislator”. 5 Sprawa 26/62 NV Algemene Transport- en Expeditie Onderneming van Gend Loos v Netherlands Inland Revenue Administration, [1963] ECR 1. XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Aksjologia unijnego kodeksu proceduralnego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: