Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00611 009567 7511878 na godz. na dobę w sumie
Alternatywne a sądowe rozstrzyganie sporów sądowych - ebook/pdf
Alternatywne a sądowe rozstrzyganie sporów sądowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 220
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-1830-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Stan prawny na 1.01.2008 r.

Alternatywne formy rozwiązywania (AlternativeDispute Resolution) sporów sądowychzyskały ogromną popularność na świeciei w Europie, w tym także w Polsce. Funkcjonująone zarówno jako część wymiaru sprawiedliwości,jak i poza nim. Ilość tych metod oraz ichdynamiczny rozwój zmienia model stosowaniaprawa i otwiera przed uczestnikami sporównowe możliwości. Niniejsza publikacja, pozakomentarzem do instytucji prawa polskiegoo cechach ADR, przedstawia tendencje rozwojuoraz mechanizm funkcjonowania form ADRna świecie. Argumentacyjna struktura rozważańma na celu podkreślenie zalet i wad sądowych,jak i pozasądowych form zakończeniasporów. Całościowe ujęcie kwestii ADR pozwalana sformułowanie wniosków o miejscu,zakresie i funkcji metod ADR w polskim systemieprawa.
Książka jest kierowana zarówno dopraktyków, jak i studentów prawa.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Alternatywne a sądowe rozstrzyganie sporów sądowych Aneta Jakubiak-Mirończuk monografi e Stan prawny na 1 stycznia 2008 r. Redaktor prowadzący: Katarzyna Rybczyńska Wydawca: Marcin Skrabka Sk³ad, ³amanie: Rafał Rudziński; Faktoria Wyrazu Sp. z o.o. © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008 ISBN 978-83-7526-889-8 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Druk i oprawa: Drukarnia Skleniarz, ul. J. Lea 118, 30-133 Kraków Rodzicom i Mężowi   Spis treści Wykaz skrótów........................................................................................................ 9 Wstęp....................................................................................................................... 11 Rozdział I Metody rozwiązywania konfliktów i rozstrzygania sporów — argumenty funkcjonalne............................................................................... 19 1.1..Pojęcie.i.rozwój.alternatywnych.metod.rozwiązywania.. sporów......................................................................................................... 19 1.2..Tryb.kontraktowy...................................................................................... 2 1.3..Tryb.mediacyjny........................................................................................ 42 1.4..Tryb.arbitrażowy........................................................................................ 3 1...Tryb.adjudykacyjny................................................................................... 4 Rozdział II Czynniki determinujące przebieg sporu — argumenty pragmatyczne........................................................................................................ 80 2.1..Konflikt.a.spór............................................................................................ 80 2.2..Rozwiązywanie.konfliktów.a.rozstrzyganie.sporów.......................... 88 2.3..Komunikacja.w.procesie.rozwiązywania.i.rozstrzygania.. sporów......................................................................................................... 9 2.4..Uwarunkowania.pełnienia.roli.zawodowej.przez.prawników.. a.spór......................................................................................................... 108 Rozdział III Alternatywne metody rozwiązywania sporów w kontekście teorii społeczeństwa komunikacyjnego — argumenty teoretyczne.................. 11 3.1..Komunikacyjna.wizja.społeczeństwa.................................................. 11 3.2..Dyskurs.jako.forma.działania.komunikacyjnego............................... 120  Spis treści 3.3..Warunki.przeprowadzenia.dyskursu.a.procedury.. trybów.ADR.............................................................................................. 12 3.4..Zarzuty.wobec.teorii.działania.komunikacyjnego............................. 134 Rozdział IV Instytucje prawa polskiego o cechach ADR — argumenty dogmatyczne........................................................................................................ 139 4.1..Prawne.aspekty.negocjacji..................................................................... 142 4.2..Postępowanie.upadłościowe.i.naprawcze........................................... 1 4.3..Postępowanie.pojednawcze.................................................................. 18 4.4..Mediacja.w.sprawach.cywilnych.......................................................... 12 4...Rozwiązywanie.sporów.zbiorowych................................................... 1 4...Polubowne.i.konsensualne.aspekty.działania.. administracyjnego................................................................................... 180 4...Sądownictwo.polubowne...................................................................... 18 Rozdział V Miejsce alternatywnych trybów rozwiązywania sporów cywilnych w polskim systemie prawa............................................................................... 19 Bibliografia.......................................................................................................... 203 8 Wykaz skrótów AAA.—.American.Arbitration.Association ADR.—.Alternative.Dispute.Resolution Dz. U..—.Dziennik.Ustaw ICC.—.International.Chamber.of.Commerce k.c..—.ustawa.z.dnia.23.kwietnia.194.r..—.Kodeks.cywilny.(Dz..U..Nr.1,. poz..93.z.późn..zm.). k.p.c..—.ustawa.z.dnia.1.listopada.194.r..—.Kodeks.postępowania.cywil- nego.(Dz..U..Nr.43,.poz..29.z.późn..zm.) M.P..—.Monitor.Polski OSN —.Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego OSNC.—.Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Cywilna OSNCP.—.Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego.Izby.Cywilnej,.Pracy.i.Ubez- pieczeń.Społecznych OSPiKA.—.Orzecznictwo.Sądów.Polskich.i.Komisji.Arbitrażowych SN.—.Sąd.Najwyższy UNCITRAL.—.The.United.Nations.Commission.on.International.Trade.Law 9 10 Wstęp Podstawą.obecnie.prowadzonej.dyskusji,.na.płaszczyźnie.teoretycznej. i.praktycznej,.jest.kryzys.sądowego.wymiaru.sprawiedliwości.oraz.zwią- zane.z.nim.poszukiwanie.odpowiedzi.na.pytanie,.czy.i.w.jakim.stopniu. alternatywne.metody.rozwiązywania.sporów.sądowych.(ADR).powinny. stać.się.jego.częścią..O.kryzysie.sądownictwa.w.wymierny.sposób.świad- czą.zaległości.sądów.w.rozstrzyganiu.spraw,.rosnące.koszty.postępowania. oraz.stosunkowa.nietrwałość.rozstrzygnięć..Słaba.kondycja.wymiaru.spra- wiedliwości.stoi.w.sprzeczności.z.prawami.obywatela.w.demokratycznym. państwie.prawa..Szybkość,.sprawność.i.niezawodność.postępowania.przed. sądami.pozostaje.nadal.jedynie.w.sferze.postulatów.i.niezrealizowanych. założeń..W.tej.sytuacji.naturalne.staje.się.poszukiwanie.nowych.sposobów. rozwiązywania.sporów,.które.odpowiedziałyby.na.potrzeby.współczesne- go.społeczeństwa.. Powyższe.zagadnienia.mają.szczególne.znaczenie.w.obszarze.spo- rów.cywilnych,.zwłaszcza.ze.względu.na.zasady.wolnego.rynku,.które. podporządkowują.wszelkie.działania.w.tej.sferze.wymogowi.efektywno- ści..Logiczną.konsekwencją.tego.wymogu.są.takie.cechy.postępowania,.jak. szybkość,.niskie.koszty,.trwałość.zakończenia.konfliktu..Konflikt,.a.w.szcze- gólności.sposoby.jego.regulacji.i.opanowywania,.są.bezsprzecznie.przed- miotem.prawa..To.oznacza,.że.w.tym.zakresie.podlega.on.zasadom.i.celom. przyjętym.przez.prawo.jako.system..Jednak.ze.względu.na.charakter.tego. zjawiska.konflikt.stanowi.również.przedmiot.szczegółowych.badań.innych. dziedzin.nauki..Konflikt.angażujący.ludzi.i.środki,.oddziałujący.na.otocze- nie.społeczne.jest.badany.między.innymi.przez.socjologów,.psychologów. społecznych.i.ekonomistów..Wynikiem.pomijania.osiągnięć.tych.dziedzin. w.opracowaniach.prawniczych.jest,.z.jednej.strony,.niewykorzystanie.zba- danych.już.obszarów.i.zależności,.z.drugiej,.prawdopodobieństwo.powtór- nego.odkrywania.prawidłowości.już.wcześniej.opisanych.. 11 Wstęp Spór.o.zasadność.wprowadzania.trybów.ADR.stał.się,.wobec.faktu. gwałtownego.rozwoju.instytucji.prawnych.opartych.na.tej.idei,.nie.tylko. w.Stanach.Zjednoczonych,.ale.również.Europie,.w.dużej.mierze.bezprzed- miotowy..Przyjęcie.tej.idei.przez.większość.porządków.prawnych.—.i.to. zarówno.w.zakresie.stosunków.prawnych.karnych,.administracyjnych,.jak. i.cywilnych.—.jest.faktem..Jednak.funkcjonowanie.instytucji.należących.do. katalogu.ADR.nie.zawsze.spełnia.oczekiwania.legislatorów..Wobec.powyż- szego.bez.odpowiedzi.pozostają.pytania.o.zakres.tych.uregulowań.oraz. o.czynniki.determinujące.funkcjonowanie.procedur.o.cechach.ADR.. Zakres.i.znaczenie.pojęcia.„tryby.alternatywne”.ciągle.ewoluuje.. W.początkowej.fazie.były.one.utożsamiane.z.arbitrażem.i.mediacją..Obec- nie.zaliczane.są.do.nich.również.negocjacje..Poza.tym.dynamiczny.rozwój. instytucji.sądowych.i.pozasądowych.zaowocował.powstaniem.form.hybry- dowych..Istnieje.wiele.definicji,.podejmowane.są.próby.klasyfikacji.i.cha- rakterystyki.poszczególnych.trybów..Jednak.ich.użyteczność.jest.ograni- czona.ze.względu.na.szybkość.zmian.oraz.rosnącą.tendencję.do.tworzenia. elastycznych.procedur,.które.łączą.cechy.różnych.trybów.lub.przewidują. możliwość.płynnego.przechodzenia.pomiędzy.nimi.w.ramach.jednego.po- stępowania1..Jednocześnie,.mówiąc.o.alternatywnych.sposobach.rozwią- zywania.sporów,.należy.mieć.świadomość,.że.w.szerokim.ujęciu.do.tego. katalogu.zaliczana.jest.także.wszelka.działalność.mająca.na.celu.minimali- zowanie.możliwości.powstania.sporu.. Na.użytek.rozważań.systemowych,.opierając.się.na.kryteriach:.stopnia. sformalizowania.procedur,.liczby.i.statusu.osób.zaangażowanych.(strony,. osoby.trzecie).i.ewentualnych.uprawnień.władczych.osób.trzecich,.wyróż- nia.się.cztery.charakterystyczne.dla.porządków.prawnych.tryby.rozwiązy- wania.konfliktów2..Tryb.kontraktowy.jest.formą.bezpośrednich.negocjacji,. w.których.rozstrzygnięcie.następuje.w.drodze.porozumienia,.bez.udziału. osób.trzecich..Przy.wyborze.reguł.i.procedur.strony.mają.pełną.autonomię.. W.trybie.mediacyjno–koncyliacyjnym.strony.zachowują.swobodę.co.do.za- sad.i.procedury.oraz.wybierają.bezstronnego.mediatora..Mediator.jednak. nie.ma.żadnych.uprawnień.władczych,.jego.rola.ogranicza.się.do.doradz- twa.i.pomocy.w.osiągnięciu.konsensusu..Tryb.arbitrażowy.charakteryzuje. się,.poza.autonomią.stron.w.kwestii.wyboru.zasad,.procedur.i.osoby.arbitra,.  Por..Standardy prawne Rady Europy. Zalecenia,.t..IV,.Sądownictwo,.Warszawa.1998,.s..241.i.n..(reko- mendacja.nr.R.(8).12.Komitetu.Państw.Członkowskich.Rady.Europy.z.1998.r.).  Por..L..Morawski,.Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian,.Warszawa. 1999, s..192;.A..Korybski,.Alternatywne rozwiązywanie sporów w USA,.Lublin.1993,.s..34–3. 12 Wstęp jego.władczymi.uprawnieniami.i.możliwością.przymusowego.wykonania. rozstrzygnięć..W.trybie.adjudykacyjnym.spór.toczy.się.przed.z.góry.wy- braną.osobą,.która.działa.na.podstawie.ustalonych.reguł.i.procedur..Wyda- na.decyzja.ma.charakter.władczy..Jest.to.najbardziej.zinstytucjonalizowany. i.sformalizowany.model,.któremu.w.dużej.mierze.odpowiada.proces.sądo- wy..Wobec.powyższego.w.ramy.pojęcia.„alternatywne.sposoby.rozwiązy- wania.sporów”.należy.ująć.negocjacje,.mediacje.i.arbitraż.. Punktem.wyjścia.niniejszej.pracy.jest.założenie.możliwości.wykorzy- stania.myśli.społeczno–filozoficznej.na.potrzeby.rozwiązań.wpisujących. się.w.ramy.analiz.dogmatycznych3..Proponowane.podejście.opiera.się.na. założeniu.celowości.określenia.schematu.zależności.występujących.zarów- no.w.obrębie,.jak.i.pomiędzy.trybami.ADR..Analiza.założeń.teoretycznych. oraz.konfrontacja.ich.z.zależnościami.na.tych.dwóch.płaszczyznach,.uzu- pełnionych.o.rozważania.nad.instytucjami.o.cechach.ADR.w.prawie.pol- skim,.pozwala.na.sformułowanie.wniosków.w.kwestiach.miejsca.i.zakresu. metod.ADR.w.polskim.systemie.prawa.. Wszelkie.zmiany.w.prawie,.szczególnie.w.tym.zakresie,.powinny.być. dokonywane.z.uwzględnieniem.powyższych.czynników..Wprowadzenie.in- stytucji.alternatywnych.wobec.postępowania.sądowego.nie.rozwiąże.wszyst- kich.problemów.wymiaru.sprawiedliwości,.ponieważ.mają.one.zarówno. różnorodny.charakter,.jak.i.różnorodne.przyczyny..Tryby.alternatywnego. rozwiązywania.sporów.różnią.się.nie.tylko.od.procesu.sądowego,.ale.również. pomiędzy.sobą..Istota.tego.zagadnienia.sprowadzana.jest.do.podstawowej. różnicy,.jaką.jest.odmienność.celów..W.założeniu.różnica.polega.na.zoriento- waniu.procedur.sądowych.na.rozstrzygnięcie.sporu,.w.opozycji.do.trybów. alternatywnych,.w.których.dąży.się.do.rozwiązania.konfliktu..Rozróżnie- nie.to.jest.prawdziwe.tylko.w.przypadku.negocjacji.i.mediacji..Celem.trybu. arbitrażowego,.tak.jak.postępowania.sądowego,.jest.rozstrzygnięcie.sporu.. Kluczowe.w.tym.kontekście.są.rozróżnienia.pojęć.konfliktu.i.sporu. oraz.rozwiązywania.i.rozstrzygania..Te.zagadnienia.podejmuję.w.rozdziale. II..Na.gruncie.teorii.prawa.spór.to.sytuacja,.w.której.jedna.ze.stron.wystę- puje.z.twierdzeniem,.żądaniem,.roszczeniem.czy.skargą.kwestionowaną. przez.drugą.stronę4..Równolegle.funkcjonuje.pojęcie.konfliktu,.zdefinio- wane.przez.nauki.społeczne.jako.złożony.i.dynamiczny.proces.interakcji..  Por..K..Opałek,.Problemy metodologiczne nauki prawa, Warszawa.192,.s..1;.tenże,.Prawo przedmio- towe, Warszawa.19,.s..43.i.n..  Pojęcie.sporu.(za:).L..Morawski,.Proces sądowy a instytucje alternatywne (na przykładzie sporów cywil- nych),.Państwo.i.Prawo.1993,.z..1,.s..12..Por..J..Kurczewski,.Spór i sądy, Warszawa.1982,.s..8,.2. 13 Wstęp U.jego.podstaw.leżą.sprzeczne.interesy.stron..W.tym.ujęciu.spór.jest.etapem. konfliktu,.na.którym.dochodzi.do.manifestacji.sprzeczności..Działania.po- dejmowane.w.kontekście.tych.dwóch.pojęć.to.odpowiednio.—.rozstrzyga- nie.i.rozwiązywanie. Rozwiązywanie.sporu.i.związanego.z.nim.konfliktu. obejmuje.działania.zmierzające,.w.sposób.pokojowy.i.niewładczy,.do.trwa- łej.lub.czasowej.eliminacji.sporu..Rozstrzyganie.go.oznacza.proces.arbitral- nego.podjęcia.decyzji.kończącej.spór.przez.osobę.trzecią.. Przyjęcie.trybów.ADR.do.systemu.wymiaru.sprawiedliwości.jest.za- sadne.tylko.w.zakresie.adekwatnym.do.charakteru.każdego.z.nich..Wniosek. ten.stoi.w.sprzeczności.z.postulatami.pełniej.realizacji.idei.sprawiedliwo- ści.naprawczej.poprzez.powszechne.zastąpienie.sądowego.rozstrzygania. sporów.sądowych.przez.tryby.ADR..Ponadto,.jeżeli.staną.się.one.częścią. procedur.sądowych,.istnieje.duże.prawdopodobieństwo,.że.ich.funkcjo- nowanie.będzie.uzależnione.od.sposobu.funkcjonowania.wymiaru.spra- wiedliwości.jako.systemu.. Teza.poniższej.pracy.sprowadza.się.do.stwierdzenia,.że.charakter.try- bów.alternatywnych.wobec.sądowego.rozstrzygania.sporów.sądowych. przesądza.kwestię.ich.fakultatywności.wobec.postępowania.procesowego.. Poszerzanie.katalogu.instytucji.opartych.na.tej.idei.powinno.odpowiadać. specyfice.trybów.oraz.nie.może.wiązać.się.z.oczekiwaniami.uzdrowienia. wymiaru.sprawiedliwości..Pozytywne.skutki.wprowadzenia.tych.instytucji. dotyczą.tylko.określonego.zakresu,.zarówno.przedmiotowego,.jak.i.pod- miotowego,.oraz.są.uzależnione.od.czynników.determinujących.działanie. całego.systemu.sądowego. Tryby.alternatywne.w.Polsce,.jak.również.w.pozostałych.państwach. Europy.oraz.w.USA,.funkcjonują.jako.tzw..alternatywy.wewnętrzne.lub. alternatywy.zewnętrzne..Co.do.zasady.w.sferze.prawa.cywilnego.strony. zawsze.mogą.zawrzeć.porozumienie.zanim.wstąpią.na.drogę.sądową.oraz. w.określonych.przypadkach.mają.taką.możliwość.po.wniesieniu.sporu.do. rozstrzygnięcia.przez.sąd..Powyższe.rozwiązanie.ma.określone.konsekwen- cje.nie.tylko.materialne,.ale.również.metodologiczne..W.sferze.prawa.cywil- nego.istnieje.bardzo.szeroki.zakres.pozasądowego.rozwiązywania.sporów.. W.ramach.zasady.swobody.umów.przebieg.sporu.zależy.przede.wszystkim. od.woli.i.umiejętności.stron..  Zob..J..Kurczewski,.Spór i sądy..., s..4;.oraz H..Groszyk,.A..Korybski,.Konflikt interesów i prawo,.War- szawa.1990,.s..23..Podana.definicja.jest.wynikiem.analiz.pojęcia.i.uwarunkowań.sytuacji.konfliktu. w.podrozdziale.2.1.  Por..A..Korybski,.Aletrnatywne rozwiązywanie sporów...,.s..31. 14 Wstęp Teoria.i.praktyka.rozwiązywania.sporów.koncentrują.się.na.zagad- nieniach.dyskursu.oraz.formułowaniu.zasad,.narzędzi.i.technik..Te.ostat- nie.oparte.są.zarówno.na.rozważaniach.z.pogranicza.filozofii,.socjologii. i.polityki,.jak.również.na.wnioskach.z.praktyki.w.rozwiązywaniu.sporów.. Opisana.dychotomia.jest.powodem.przyjęcia.niejednorodnej.metodologii.. Analiza.rozwiązań.w.ramach.systemu.prawa.wymaga.stosowania.metody. formalno–dogmatycznej..Formułowanie.wniosków.dla.obszaru.ADR-ów. pozasądowych.opiera.się.na.metodzie.właściwej.dla.nauk.społecznych.—. metodzie.empiryczno–racjonalnej..Sformułowanie.wniosków.w.obszarze. polityki.prawa,.czyli.zasadności.i.zakresu.uwzględnienia.narzędzi.i.metod. opisanych.w.naukach.pozaprawnych.w.kontekście.rozwiązań.prawnych,. możliwe.jest.poprzez.metodę.interpretacji.strukturalnej..Z.porównania. obszarów.uznanych.za.kluczowe.w.naukach.pozaprawnych.do.założeń. procesowego.rozstrzygania.sporów.niestety.w.dużej.mierze.wynikają.za- sadnicze.różnice..Różnice.te.bardzo.wyraźnie.rysują.się.już.na.poziomie.ce- lów.i.zasad.obydwu.obszarów.oraz.ściśle.wiążą.się.z.samym.pojmowaniem. konfliktu..Pomijanie.z.założenia,.w.ramach.procesowego.oddziaływania.na. konflikt,.obszarów.uznanych.przez.nauki.pozaprawne.za.kluczowe.w.pro- cesie.jego.rozwiązywania,.w.istotny.sposób.wpływa.na.wynik.i.skutki.po- stępowań.sądowych.. Wyjaśnienie.różnic.pomiędzy.trybami.rozwiązywania.i.rozstrzygania. sporów.wymaga.perspektywy.nauk.społecznych,.które.traktują.konflikt.sze- rzej.niż.nauki.prawne,.w.szczególności.definiując.jego.dynamikę..Tym.sa- mym.udzielają.odpowiedzi,.jakie.zjawiska.determinują.jego.przebieg,.a.co. się.z.tym.wiąże.—.jakie.czynniki.sprzyjają.rozwiązaniu.konfliktu,.a.jakie. jego.eskalacji..Z.zasadniczymi.różnicami.w.obszarze.celów.wiążą.się.róż- nice.w.ich.realizacji,.a.więc.—.w.zasadach.i.sposobach.ich.osiągania..Jeżeli. dochodzi.do.instytucjonalizacji.określonego.trybu.ADR,.to.te.warunki.stają. się.również.—.częściowo,.obok.cech.systemu.prawa.—.warunkami.funk- cjonowania.instytucji.prawnych.. Wyznaczenie.ram.instytucjonalnych.trybom.ADR.może.modyfikować. ich.przebieg..Przede.wszystkim.włączenie.ich.w.system.wymiaru.sprawied-  R.A..Tokarczyk,.Filozofia prawa, Lublin.2002,.s....O.idei.badań.nad.prawem.w.ujęciu.interdyscy- plinarnym.—.np..L..Leszczyński,.Komparatystyka a teoria prawa — powiązania metodologiczne i pola współdziałania (w:).Z..Tobor.(red.),.Prawoznawstwo a praktyka stosowania prawa,.Katowice.2002,.s..33– 48;.oraz K..Opałek,.Problemy metodologiczne...,.s..1;.tenże,.Prawo...,.s..43.i.n.;.S..Ehrlich,.O tak zwanej dogmatyce prawa (w:).S..Ehrlich.(red.),.Studia z teorii prawa, Warszawa.19,.s..9–.(za:).A..Kojder,. E..Łojko,.W..Staśkiewicz,.A..Turska,.Elementy socjologii prawa. Wybór tekstów,.Warszawa.1989,.t..1,. s..–0. 1 Wstęp liwości.może.spowodować,.że.procedury.te.zostaną.obciążone.tymi.samy- mi.wadami,.które.powodują.dysfunkcje.sądów..Po.drugie,.doświadczenia. we.wprowadzaniu.ADR–ów.w.różnych.państwach.pokazują,.że.ta.sama. instytucja.może.funkcjonować.w.różny.sposób.z.powodu.odmienności.sy- stemów.prawa.krajowego.i.aspektów.kultury.prawnej.w.danym.państwie.. W.procesie.implementacji.norm.ustawodawca.powinien.uwzględnić,.w.ja- kich.obszarach.prawa.krajowego.już.funkcjonują.instytucje.o.cechach.ADR. oraz.określić.ich.uwarunkowania.. W.celu.przeprowadzenia.analizy.porównawczej.alternatywnych.i.są- dowych.sposobów.rozstrzygania.sporów.cywilnych.należy.w.pierwszej. kolejności.określić.ramy.pojęć.sporu,.jak.i.sporu.cywilnego.w.kontekście. pojęcia.konfliktu..Pojęcia.konfliktu.i.sporu.są.używane.w.dwojaki.sposób:. zamiennie.lub.dla.podkreślenia.różnic.pomiędzy.nimi..Ten.aspekt.zostaje. wyjaśniony.na.gruncie.nauk.pozaprawnych.poprzez.analizę.etapów.kon- fliktu..Spór.odpowiada.jednemu.z.nich.—.etapowi.konfliktu.jawnego,.co. usprawiedliwia.fakt,.że.jeżeli.mówi.się.o.przyczynach.powstania.lub.o.dzia- łaniach.zapobiegających.eskalacji,.rozróżnianie.pojęcia.konfliktu.i.sporu. jest.zasadne..Jeżeli.zaś.odnosi.się.do.rozwiązywania.lub.rozstrzygania,.to. pojęcia.te.mogą.być.używane.zamiennie..Szczegółowy.opis.sytuacji.kon- fliktowych.pozwala.na.wyodrębnienie.obszarów.szczególnie.istotnych.dla. jej.przebiegu.oraz.zakończenia.. Analiza.czynników.determinujących.przebieg.trybów.ukierunkowa- nych.na.rozwiązanie.konfliktu,.który.jest.nieodzownym.elementem.sporu. sądowego,.pozwala.sformułować.ogólne.wnioski.dotyczące.przebiegu.obu. procesów..Porównanie.rozwiązywania.sporu.w.drodze.mediacji.i.postępo- wania.sądowego.w.oparciu.o.metodę.interpretacji.strukturalnej.pozwala. sformułować.propozycje.rozwiązań.dla.postępowania.sądowego,.które,. przy.zachowaniu.gwarancji.procesowych,.mogłoby.w.dużej.mierze.spowo- dować.nadanie.rozstrzygnięciu.sądowemu.cech.rozwiązania.konfliktu.. Bogactwo.alternatyw.dla.sądowego.rozstrzygania.sporów.w.formie. podstawowych.trybów.oraz.form.hybrydowych.przedstawia.rozdział.II..Po- przedzam.go.uwagami.o.obecnych.trendach.przekształcania.ADR.w.EDR. (Effective Dispute Resolution)..Ocena.adekwatności.każdego.z.trybów.po- twierdza.tezę,.że.ich.zastosowanie.powinno.być.adekwatne.zarówno.do.ro- dzaju.sporu,.jak.i.sytuacji.stron..Analiza.porównawcza.trybów.alternatyw- nych.i.procesu.znajdzie.wielu.przeciwników.w.gronie.zwolenników.ADR. oraz.wśród.kontynuatorów.poglądów.o.wyłącznej.kompetencji.państwa. do.opanowywania.sporów..Trudno.nie.zgodzić.się.z.argumentami.o.różni- 1 Wstęp cach.w.sposobie.funkcjonowania,.genezie.i.wyniku.działań.podjętych.w.ich. ramach..Z.drugiej.strony.—.dla.każdego.sporu.można.wyodrębnić.zbiór. zasad.i.reguł,.które.determinują.jego.przebieg..Wychodząc.z.założenia,.że. jednym.z.celów.prawa.jest.zachowanie.porządku.społecznego,.prawodaw- ca.powinien.być.zainteresowany.regulacjami,.które.pozwolą.stronom.na. trwałe.zakończenie.sporu..Jednak.bezsprzecznie.działania.podejmowane. zarówno.w.ramach.trybów.ADR,.jak.i.sądowego.rozstrzygania.dotyczą.spo- ru..Sporu,.który.również.nie.jest.zjawiskiem.jednorodnym.. W.warunkach.nieustannie.zachodzących.zmian.społecznych,.dyna- micznego.rozwoju.i.specjalizacji.niemal.wszystkich.dziedzin.życia.docho- dzi.do.złożonych.i.dynamicznych.konfliktów..Obok.nich.funkcjonują.też. typowe,.bo.przypisane.do.niezmiennie.chronionych.dóbr,.konflikty.i.spory.. Jednak.w.sytuacji.konkretnego.sporu.zawsze.ma.miejsce.kompilacja.wa- runków,.przedmiotu.i.zaangażowanych.podmiotów..Wskutek.tego.docho- dzi.do.zindywidualizowania.sytuacji..Trudno.oczekiwać,.że.możliwe.jest. znalezienie.sposobu,.inaczej.—.stworzenie.procedury,.która.będzie.ideal- na.dla.wszystkich.tego.typu.zdarzeń..Odpowiedzią.jest.swoisty.pluralizm. form.i.sposobów.. Z.rozwojem.metod.alternatywnych.związana.jest.zmiana.sposobu. stosowania,.a.częściowo.również.tworzenia.prawa..Wywiera.ona.określo- ne.skutki.społeczne,.stając.się.dowodem.zmian.korespondujących.z.teo- rią.społeczeństwa.aktywnego.i.teorią.komunikacyjną.działań.społecznych.. Określone.w.ich.ramach.warunki.dochodzenia.do.porozumienia.są.istot- nym.uzupełnieniem.czynników.wynikających.z.dwóch.poprzednich.obsza- rów..Model.rozwiązywania.konfliktów,.oparty.na.trybach.alternatywnych. dla.procesu,.koresponduje.z.koncepcją.społeczeństwa.aktywnego.oraz.ko- munikacyjnego.działania.społeczeństwa..U.podstaw.tej.teorii,.tak.jak.i.idei. ADR,.leży.założenie.szerokiej.autonomii.jednostki.zdolnej.do.realizacji.tej. autonomii.w.sposób.ireniczny,.ale.jednocześnie.pozwalający.jej.skutecz- nie.funkcjonować..Analiza.warunków.dochodzenia.do.porozumienia.oraz. uwarunkowań.racjonalności.komunikacyjnej.wskazuje,.że.najpełniejszą. zgodność.z.warunkami.dyskursu.wykazuje.tryb.mediacji. Pomimo.że.w.polskiej.kulturze.prawnej,.silnie.zorientowanej.na.pro- cesowe.rozstrzyganie.sporów,.formy.alternatywne.nie.cieszą.się.dużą.po- pularnością,.to.jednak.wiele.instytucji.koresponduje.z.tymi.ideami..Okreś-. lenie.miejsca.tych.form.w.polskim.prawie.cywilnym.wymaga.odpowie- dzi.na.pytanie,.w.jakim.stopniu.obecnie.funkcjonujące.instytucje.prawne. o.cechach.ADR.odpowiadają.teoretycznym.założeniom.poszczególnych. 1 Wstęp trybów.oraz.które.z.rozwiązań.przyjętych.w.innych.dziedzinach.można. przenieść.na.grunt.prawa.cywilnego?.Praca.ta.wpisuje.się.w.nurt.polityki. tworzenia.prawa..W.zakresie.alternatywnych.metod.rozwiązywania.spo- rów.sądowych.dorobek.nauk.prawnych.—.teorii.prawa,.nauk.dogmatycz- nych,.jak.również.nauk.pozaprawnych.—.opisujących.teorię.trybów.roz- wiązywania.sporów.i.praktykę.w.tym.zakresie.jest.imponujący..Ponadto,. usystematyzowane.wnioski.z.każdego.z.tych.obszarów.są.spójne,.a.przez.to. warte.uwzględnienia,.zgodnie.z.założeniami.metody.analizy.systemowej,. zakładającej.całościowe.ujmowanie.zjawisk.i.badanie.systemów.jako.całości. dynamicznych,.tj..układów.stosunków.i.procesów.zmian8..Ideą.przedsta- wionych.rozwiązań.jest.przekonanie,.że.„(...).w.dziedzinie.sporów.i.konflik- tów.życia.codziennego.podstawowym.postulatem.na.przyszłość.jest.możli- wie.maksymalna.wszechstronność.podejścia.pozwalająca.na.uzupełnienie. ustandaryzowanych.instrumentów”9.. J..Kowalski,.W..Lamentowicz,.P..Winczorek,.Teoria państwa i prawa,.Warszawa.1981,.s..38–40,.42. J..Kurczewski, Spór i sądy, Warszawa.1982,.s..31.   18 Rozdział I Metody rozwiązywania konfliktów i rozstrzygania sporów — argumenty funkcjonalne .. Pojęcie i rozwój alternatywnych metod rozwiązywania sporów Pojęcie.„tryby.alternatywne”.jest.definiowane.jako.wszelkie,.poza. procesowymi,.możliwości.postępowania.w.sporze.lub.—.za.pomocą.kry- terium.funkcji.—.jako.formy.oparte.na.idei.rozwiązywania,.a.nie.rozstrzy- gania.sporów..Przyjęcie.określonej.perspektywy.determinuje.katalog.try- bów..W.pierwszym.przypadku.ogranicza.je.do.trybów:.negocjacji,.mediacji. i.arbitrażu,.w.drugim.—.do.negocjacji.i.mediacji10..Podstawowa.klasyfikacja. definicji.ADR.wymaga.uwzględnienia.rozwoju.tych.form,.który.odbywa.się. w.dwóch.obszarach:.poszukiwania.nowych.procedur.pozasądowych.oraz. adaptacji.trybów.ADR.na.potrzeby.wymiaru.sprawiedliwości..W.pierwszym. z.nich.powstały.formy.hybrydowe,.inaczej.mieszane,.w.drugim.—.tzw..al- ternatywy.wewnętrzne11.. 10. Por..G..Applebey,.Alternative dispute resolution and the civil justice system (w:).K.J..Mackie.(ed.),.A Hand- book of Dispute Resolution, London.1991,.s..2–42,.J..Rajski,.Alternatywne rozwiązywanie sporów sądo- wych, wystąpienie.na.seminarium.Alternatywne rozwiązywanie sporów (ADR) na świecie. Perspekty- wy dla Polski,.CMS.McKenna,.Warszawa.11.maja.2000.r.;.J..Rajski,.Regulamin ADR Międzynarodowej Izby Handlowej z 2001 r., Przegląd.Prawa.Handlowego.2001,.nr.11,.s..38–40..Proponowane.są.rów- nież.inne.podziały,.np..procedury.„nieformalne”.i.„zinstytucjonalizowane”.—.J..Kurczewski,.Spór i sądy...,.s..;.procedury.„sądowe”,.„quasi–sądowe”.i.„pozasądowe”.—.A..Korybski,.Alternatywne rozwiązywanie sporów..., s..10..Szczególnie.interesujący.ze.względu.na.włączenie.do.katalogu.ADR. doradztwa.i.reprezentacji.prawnej.jest.podział.na.formy.„excluding.unresolved.or.unilaterally.re- solved.disputes.and.dispute.prevenion.systems”,.który.dodatkowo.uwzględnia.rolę.osoby.trzeciej. w.sporze:.representative, facilitator, investigator, adjudicator.(trial judge and arbitator).—.K.J..Mackie,. Dispute resolution mechanisms and procedural justice (w:).A Handbook..., s..12.. 11. Zakres.tego.pojęcia.również.nie.jest.jednolity..Wydaje.się,.że.jest.ono.właściwe.dla.instytucji,.które. funkcjonują.w.ramach.procedur.karnych,.np..plea–bargaining. Dyskusyjny.jest.charakter.mediacji. 19 Rozdział I. Metody rozwiązywania konfliktów i rozstrzygania sporów — argumenty funkcjonalne Elastyczne. podejście. do. tych. zagadnień. spowodowało. dyskusje,. z.jednej.strony.—.czy.należy.do.katalogu.ADR.zaliczać.istniejące.w.nie- mal.wszystkich.społeczeństwach.formy.pozaprawne,.instytucje,.oraz.—. z.drugiej.strony.—.nad.charakterem.niektórych.instytucji.procesowych12.. Istnieje.wiele.szerszych.definicji,.w.których.podejmowane.są.próby.kla- syfikacji.i.charakterystyki.poszczególnych.metod..Jednak.ich.użyteczność. jest.ograniczona.ze.względu.na.szybkość.zmian.oraz.rosnącą.tendencję.do. tworzenia.elastycznych.procedur,.które.łączą.cechy.różnych.trybów.lub. przewidują.możliwość.płynnego.przechodzenia.pomiędzy.nimi.w.ramach. jednego.postępowania.. Pojęcie.„alternatywne.sposoby.rozwiązywania.sporów”,.w.szerokim. ujęciu,.obejmuje.katalog.wszelkich.typów.działalności.mającej.na.celu.mi- nimalizowanie.możliwości.powstania.sporu..Przykładem.mogą.być.inicja- tywy,.które.motywują.usługodawców.do.podnoszenia.jakości.usług.i.do. dążenia,.by.ewentualne.spory.z.klientami.były.rozwiązywane.bez.wykorzy- stywania.sądów.i.innych.organów.służących.do.likwidacji.sporów..Funkcjo- nują.systemy.skargowe,.w.których.niezadowoleni.kontrahenci.mogą.złożyć. skargę.na.nieuczciwego.przedsiębiorcę..Organ,.do.którego.skarga.została. skierowana,.może.natomiast.pozbawić.niesumiennego.usługodawcę.prawa. wykonywania.określonej.działalności..Także.w.ramach.związków.poszcze- gólnych.zawodów.można.znaleźć.różne.ciała,.które.zajmują.się.badaniem. słuszności.zachowań.osób.zrzeszonych.w.tych.organizacjach.. Na.użytek.rozważań.systemowych.w.ramach.trybów.kontraktowego,. koncyliacyjnego.i.arbitrażowego.za.podstawowe.zostały.uznane.negocjacje,. mediacje.i.arbitraż..Jest.to.obecnie.funkcjonujący.podział,.przyjęty.w.prakty- ce.i.opisany.w.nauce..Wyróżnienie.opiera.się.na.kryteriach:.stopniu.sforma- lizowania.procedur;.liczbie.i.statusie.osób.zaangażowanych.(strony,.osoby. trzecie).i.ewentualnych.uprawnieniach.władczych.osób.trzecich13.. na.zlecenie.sądu..Termin.„alternatywy.wewnętrzne”.budzi.również.wątpliwości.pod.względem. językowym.i.logicznym.—.alternatywa.nie.jest.częścią.systemu,.wobec.którego.jest.alternatywą.. W.tym.ujęciu.bardziej.adekwatne.są.określenia.„formy.sądowe”.i.„pozasądowe.rozwiązywanie. sporów”..Zob..Standardy.prawne.Rady.Europy...,.s..241.i.n.;.J..Jabłońska–Bonca,.Prawnik jako nego- cjator — z problematyki retoryki interpersonalnej, Studia.Prawnicze.2001,.nr.3–4,.s..140;.oraz.M..Ślą- zak,.Alternatywne sposoby rozwiązywania sporów w sprawach cywilnych i handlowych w pracach CCBE, Radca.Prawny.2003,.nr.2,.s..90.  Por..Green paper on alternative dispute resolution in civil and commercial law, Commision.of.European. Communities,.Brussels.19.04.2002,.COM.(2002).19.final;.R..Morek,.ADR — w sprawach gospodar- czych, Warszawa.2004,.s..1–.  Np..J..Kurczewski,.Spór i sądy...,.s..8–1;.A..Korybski,.Alternatywne rozwiązywanie sporów...,.s..103– 123.i.literatura.tam.powołana;.L..Morawski,.Proces sądowy a instytucje alternatywne..., s. 21–22.. 20 1.1. Pojęcie i rozwój alternatywnych metod rozwiązywania sporów 1.. Tryb.kontraktowy.jest.formą.bezpośrednią,.w.której.rozstrzygnięcie. następuje.w.drodze.porozumienia,.bez.udziału.osób.trzecich..Przy. wyborze.reguł.i.procedury.strony.mają.pełną.autonomię. 2.. W.trybie.mediacyjno–koncyliacyjnym.strony.zachowują.swobodę.co. do.zasad.i.procedury.oraz.wybierają.bezstronnego.mediatora..Media- tor.jednak.nie.ma.żadnych.uprawnień.władczych,.jego.rola.ogranicza. się.do.doradztwa.i.pomocy.w.osiągnięciu.konsensusu. 3.. Tryb.arbitrażowy.charakteryzuje.się,.poza.autonomią.stron.w.kwestii. wyboru.zasad,.procedur.i.osoby.arbitra,.jego.władczymi.uprawnie- niami.i.możliwością.przymusowego.wykonania.rozstrzygnięć. 4.. W.trybie.adjudykacyjnym.spór.toczy.się.przed.z.góry.wybraną.osobą,. która.działa.na.podstawie.ustalonych.reguł.i.procedur..Wydana.decy- zja.ma.charakter.władczy..Jest.to.najbardziej.zinstytucjonalizowany. i.sformalizowany.model,.któremu.w.dużej.mierze.odpowiada.proces. sądowy,.wobec.czego.pozostałe.trzy.zaliczane.są.do.alternatyw.wobec. tego.trybu.. Socjologiczna.teoria.konfliktu14.zakłada.hierarchię.trybów:.kontrakto- wy,.mediacyjno–koncyliacyjny,.arbitrażowy,.adjudykacyjny,.zalecając.roz- poczęcie.działań.na.rzecz.konfliktu.od.trybu.kontraktowego..Wady.i.zalety. wszystkich.trybów.zostały.opracowane.przez.J..Falkego.i.V..Gessnera1: Rys. . Cechy trybów ADR wg J. Falkego i V. Gessnera K M ◄ ◄ ◄ ◄ K — tryb kontraktowy M — tryb mediacyjno–koncyliacyjny A — tryb arbitrażowy AD — tryb adjudykacyjny formalizm koszty, czas wpływ stron orientacja na normy orientacja na interesy swoboda porozumienia orientacja na przyszłość orientacja na przeszłość A AD ► ► ► ►  J..Falke,.V..Gessner,.Konfliktnähe als Masstab für gerichtliche und aussergerichtliche Streitbehandlung (za:).L..Morawski,.Główne problemy...,.s..191–192..  L..Morawski,.Główne problemy...,.s..191. 21 Rozdział I. Metody rozwiązywania konfliktów i rozstrzygania sporów — argumenty funkcjonalne Z.diagramu.wynika,.że.największe.różnice.występują.pomiędzy.dwo- ma.skrajnymi.trybami.—.kontraktowym.i.adjudykacyjnym,.czyli.odpowied- nio.pomiędzy.negocjacjami.i.procesem.sądowym,.pozostałe.tryby.zawiera- ją.elementy.tych.pierwszych..Gwałtowny.i.ciągle.postępujący.rozwój.form. hybrydowych,.polegający.głównie.na.modyfikacjach.trybu.koncyliacyjne- go.i.arbitrażowego,.jest.przyczyną.przyjęcia.nazw.opisowych:.procedury,. w.których.neutralna.strona.pomaga.osiągnąć.porozumienie.oraz.procedu- ry,.w.których.wynik.wiąże.strony1. Literatura.na.temat.rozwoju.form.ADR.na.całym.świecie.jest.bardzo. obszerna.i.dostępna..Niemal.każda.praca.traktująca.ten.temat.komplek- sowo,.jak.i.dotycząca.wybranych.form.ADR,.zawiera.informacje.o.historii. ruchu.ADR..Wobec.powyższego.te.rozważania.ograniczone.zostają.do.ich. teoretycznego.uporządkowania.i.krótkiej.charakterystyki..Rozwój.alter- natywnych.metod.rozwiązywania.sporów.sądowych.należy.rozpatrywać. w.trzech.modelach:. –. kulturowo.uwarunkowanej.preferencji; –. ewolucji.systemu.prawa; –. implementacji.rozwiązań.typu.ADR.z.innych.systemów.prawa. Model.kulturowo.uwarunkowanej.preferencji.jest.właściwy.dla.państw. azjatyckich.i.społeczeństw.pierwotnych1..W.tych.społeczeństwach.bardziej. odpowiednie.jest.twierdzenie,.że.to.postępowanie.sądowe.jest.alternatywą. dla.metod,.które.w.obecnych.czasach.funkcjonują.pod.pojęciem.ADR..Dzi- siaj.przykładem.jest.Japonia,.gdzie.sądowe.rozstrzyganie.sporu.traktowane. jest.jako.ostateczność18..Z.powodu.różnic.kulturowych.i.prawnych.model. ten.wykracza.jednak.poza.rozważania.podjęte.w.tej.pracy.. Model.ewolucji.systemu.prawa.odpowiada.rozwojowi.form.ADR. w. prawie. amerykańskim19.. W. Stanach. Zjednoczonych. rozwój. form..  Inaczej:.M..Tański,.Alternatywne, skuteczne, odpowiednie: krótki przegląd nowoczesnych metod rozwiązywa- nia sporów (w:).Alternatywne metody rozwiązywania sporów. Przegląd zagadnień, Warszawa.2003,.s..–.  Więcej:.J..Consedine,.Sprawiedliwość naprawcza. Przywrócenie ładu społecznego, Warszawa.2004,.s..93–13..  W.Japonii.działanie.wymiaru.sprawiedliwości.nie.było.obarczone.zaległościami.w.rozpatrywa- niu.spraw,.nawet.wówczas.gdy.w.19.r..miała.jednego.sędziego.na.8400.obywateli,.podczas.gdy. w.USA.jeden.sędzia.przypadał.na.00.obywateli,.a.w.Anglii.na.1000.—.S..Ehrlich,.Refleksje o dwóch prawniczych kulturach: europejskiej i japońskiej,.Państwo.i.Prawo.198,.z..,.s..4..Dane.na.temat.po- pularności.metod.pojednawczych.w.Japonii.—.zob..R. Nishikawa,.Judges and ADR in Japan,.Jou- rnal of.International.Arbitration.2001,.vol..18,.part.3;.L..Leszczyński,.Zjawisko prawne w kulturze społecznej Japonii, Studia.Prawnicze.1991,.nr.1,.s..48.  Zob..Ch.W..Moore,.The Mediation Process: Practical Strategies for Resolving Conflict,.3rd Edition.Re- vised,.San.Fransisco.2003,.s..20–33;.oraz.np..A..Korybski,.Alternatywne rozwiązywanie sporów...,. s..–102.oraz.literatura.tam.powołana. 22
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Alternatywne a sądowe rozstrzyganie sporów sądowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: