Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00830 011032 7493356 na godz. na dobę w sumie
Ambiwalencja postaw interpersonalnych w sytuacji stałego kontaktu i po jego zakończeniu - ebook/pdf
Ambiwalencja postaw interpersonalnych w sytuacji stałego kontaktu i po jego zakończeniu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 94
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7308-876-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka ta jest jak dotąd jedynym w Polsce tak szerokim opracowaniem podejmującym zagadnienia związane z ambiwalencją postaw interpersonalnych, jej dynamiką i wyznacznikami.

W teoretycznej części przedstawiono dotychczasowe prace nad tym zagadnieniem i ich wkład w wiedzę na temat struktury postaw, procesów przetwarzania informacji oraz takich zagadnień jak uprzedzenia i dyskryminacja.

W części empirycznej weryfikowano trzy hipotezy badawcze:

1) poziom ambiwalencji charakteryzującej postawę wobec innej osoby, gdy kontakt z nią trwa niż po zakończeniu kontaktu;

2) interakcja sympatii i respektu jest silnym wyznacznikiem ambiwalencji, gdy są one przeciwnych znaków;

3) po zakończeniu kontaktu, obniżenie ambiwalencji wiąże się ze wzrostem natężenia postawy.

Adresatami publikacji są pracownicy naukowi i studenci katedr psychologii oraz nauk społecznych wyższych uczelni, w szczególności kierunków takich, jak: socjologia, politologia, stosunki międzynarodowe.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Ambiwalencja postaw interpersonalnych w sytuacji stałego kontaktu i po jego zakończeniu Adam Grabowski Ambiwalencja postaw interpersonalnych w sytuacji stałego kontaktu i po jego zakończeniu Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” Kraków 2007 © Copyright by Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2007 Recenzenci: dr hab. Rafał Krzysztof Ohme, prof. SWPS dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG Redakcja wydawnicza: Magdalena Polek Korekta: Urszula Lisowska Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Publikacja dofi nansowana ze środków Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie i badań statutowych Katedry Pedagogiki Opiekuńczej ISBN 978-83-7308-876-4 Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (0-12) 422-41-80, fax: (0-12) 422-59-47 www.impulsofi cyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsofi cyna.com.pl Wydanie I, Kraków 2007 Dziękuję mojemu Promotorowi profesorowi Bogdanowi Wojciszke za zainspirowanie mnie i ukierunkowanie moich wysiłków badawczych. Serdeczne podziękowania składam również na ręce profesora Fritza Stracka za bardzo życzliwe przyjęcie i opiekę naukową podczas mego pobytu w Instytucie Psychologii Uniwersytetu w Würzburgu w Niemczech w ramach rocznego stypendium. Spis treści Część pierwsza 1. Ambiwalencja postaw ................................................................................... 11 1.1. Defi nicje i sposób pomiaru postaw a ambiwalencja ............................... 11 1.2. Defi nicje ambiwalencji .......................................................................... 13 1.3. Struktura postaw a ambiwalencja .......................................................... 15 1.4. Rola postaw ambiwalentnych i ich wpływ na procesy przetwarzania informacji o obiekcie postawy ............................................................... 18 1.5. Metody pomiaru ambiwalencji .............................................................. 20 1.5.1. Wzory Scotta ............................................................................... 20 1.5.2. Model Kaplana ............................................................................ 22 1.5.3. Wzór Katza i Hassa ..................................................................... 23 1.5.4. Wzór Priestera i Petty’ego – Gradual h reshold Model ................ 24 1.5.5. Wzór Griffi na .............................................................................. 25 1.6. Próby weryfi kacji trafności przewidywań proponowanych modeli ......... 27 1.6.1. Teoretyczne kryterium trafności – warunki Brecklera ................... 27 1.6.2. Badania empiryczne .................................................................... 27 1.6.2.1. Miara bezpośrednia .......................................................... 27 1.6.2.2. Ambiwalencja jako zmienna pośrednicząca (mediator) między postawą a zachowaniem i jej związek z innymi cechami postawy ............................................... 28 1.6.2.3. Negatywne emocje powodowane przez ambiwalencję ....... 29 2. Ewaluatywna reprezentacja innych osób ....................................................... 29 2.1. Poznawcza reprezentacja innych osób – model Wyera i Srulla ................ 30 2.2. Kształtowanie oceny interpersonalnej według modelu kontinuum Fiske i Neuberga ........................................ 35 2.3. Porównanie modeli Wyera i Srulla oraz Fiske i Neuberga ....................... 38 2.4. Główne wymiary ocen interpersonalnych .............................................. 38 2.5. Mechanizmy przezwyciężania niezgodności ewaluatywnej ..................... 41 Podsumowanie części pierwszej ......................................................................... 46 8 Część druga Spis treści 3. Prezentacja własnych badań .......................................................................... 51 3.1. Hipotezy ............................................................................................... 51 3.2. Badanie 1 .............................................................................................. 52 3.3. Badanie 2 .............................................................................................. 54 3.4. Badanie 3 .............................................................................................. 57 3.5. Badanie 4 .............................................................................................. 63 Podsumowanie części drugiej ............................................................................ 65 4. Kierunki przyszłych badań ............................................................................ 66 Bibliografi a ....................................................................................................... 69 Aneks ............................................................................................................... 77 Streszczenie ...................................................................................................... 89 Summary .......................................................................................................... 91 Część pierwsza 1. Ambiwalencja postaw 1.1. Defi nicje i sposób pomiaru postaw a ambiwalencja W psychologii społecznej postawą nazywa się w miarę stałą tendencję do wartościowania kogoś lub czegoś (obiektu postawy) pozytywnie bądź negatywnie (Eagly, Chaiken, 1993; Wojciszke, 2002). Tendencja ta, we- dług niektórych badaczy, jest kombinacją trzech różnych reakcji na obiekt postawy: afektywnej, czyli związanej z emocjami przezeń wywoływanymi, poznawczej – związanej z przekonaniami, poglądami i wyobrażeniami na jego temat – oraz behawioralnej, czyli odzwierciedlającej zachowanie w sto- sunku do obiektu postawy (Eagly, Chaiken, 1998; Hänze, 2002). Jednak wiele współczesnych badań coraz wyraźniej wskazuje na to, że postawa jest równoznaczna ze stosunkiem afektywnym do danego obiektu (np. Bargh, 1996; Bargh, Chaiken, Govender, Pratto, 1992; Breckler, Wiggins, 1989; Fazio, Sanbonmatsu, Powell, Kardes, 1986; Ohme, Błaszczak, Pochwatko, 1999). Okazuje się ponadto, że hipotetyczne składniki postawy (afektywny, poznawczy i behawioralny), mierzone za pomocą metody najczęściej stoso- wanej w badaniach psychologicznych, czyli na podstawie wypowiedzi respon- dentów, zlewają się przeważnie w jeden wymiar, którym jest wartościowanie (Wojciszke, 2002)1. Zakłada się, że postawy mają swoją reprezentację w pamięci semantycz- nej, którą może przywołać rzeczywista bądź symboliczna obecność obiektu postawy (Bargh i in., 1992). Im silniejszy związek skojarzeniowy między obiektem postawy a jego oceną, tym łatwiej przywołać reprezentację posta- wy z pamięci, czyli tym większa jest jej dostępność pamięciowa (accessibility, Fazio, 1989, 1995). 1 Wraca się więc obecnie do stosowanego niegdyś sposobu defi niowania postaw: już h ur- stone uważał postawę za reakcję afektywną (pozytywną lub negatywną) na obiekt postawy, a Osgood i jego współpracownicy rozumieli ją jako ocenę jej obiektu (za: Greenwald, Banaji, 1995). 12 1. Ambiwalencja postaw Tradycyjnym sposobem obrazowego przedstawiania postaw, związanym z rozumieniem ich jako ogólnej oceny obiektu postawy, jest kontinuum roz- ciągające się między biegunami „bardzo negatywnie” i „bardzo pozytywnie”, z punktem neutralnym w środku (Breckler, Wiggins, 1989; Fazio, 1995; Krosnick, Petty, 1995; Pratkanis, 1989; Wojciszke, 2002). Taki sposób obra- zowania postaw ściśle związany jest ze stosowanymi metodami ich pomiaru – skalami o końcach takich, jak np.: bardzo negatywny – bardzo pozytywny, bardzo przyjemny – bardzo nieprzyjemny, bardzo dobry – bardzo zły itp. Postawę osoby badanej wobec danego obiektu określa zatem pozycja zazna- czona przez nią na takiej skali. Stosowanie tego typu skal w kwestionariuszach według wielu badaczy (np. Ajzen, 1989; Ostrom, 1989) pozwalało dokładnie określić czyjąś posta- wę wobec dowolnego obiektu, pokazując, jaki jest znak tej postawy – dodat- ni czy ujemny, tzn. czy postawa ta jest pozytywna, czy negatywna, oraz jej natężenie, tzn. jak bardzo punkt zaznaczony przez respondenta jest oddalo- ny od środka skali. Jednak, jak zauważył Kaplan (1972), nie wiadomo, jak interpretować sytuację, w której osoba badana zaznaczy właśnie ów środek skali. Z jednej strony bowiem może to oznaczać stosunek obojętny (ani po- zytywny, ani negatywny), z drugiej – świadczyć o tym, że reakcja respondenta na dany obiekt postawy jest w tym samym stopniu pozytywna co negatywna. Aby rozstrzygnąć tę niejasność, Kaplan (1972) zmodyfi kował sposób pomia- ru postaw: stosowaną do tej pory skalę podzielił na dwie – jedną do pomiaru natężenia reakcji pozytywnych, drugą do pomiaru natężenia reakcji negatyw- nych. Okazało się, że korelacja wyników z obu tych skal nawet nie zbliżała się do wartości –1, a wynosiła jedynie –0,05 (Kaplan, 1972). Zgodnie z tym, co przewidywał Kaplan, np. silne reakcje negatywne na jakiś obiekt postawy wcale automatycznie nie oznaczają bowiem występowania słabych reakcji pozytywnych lub ich braku, i odwrotnie: silne reakcje pozytywne nie muszą wcale wykluczać jednoczesnego istnienia reakcji negatywnych. Kaplan zatem jako pierwszy pokazał tak wyraźnie to, co przed nim postulował już Scott (1966, 1969), a mianowicie, że postawy mogą być jednocześnie pozytywne i negatywne, czyli ambiwalentne, mimo że wspomniany wcześniej sposób ich defi niowania zakładał a priori, że każda postawa ma tylko jeden znak – dodatni (postawa pozytywna) lub ujemny (postawa negatywna). Wyniki ogłoszone przez Kaplana (1972) nie uczyniły jednak natychmiastowego prze- łomu w podejściu psychologii społecznej do badania postaw – sposób ich defi niowania się nie zmienił, a zjawisko ambiwalencji naprawdę zaintereso- wało innych badaczy dopiero w następnych dekadach (np. Bell, Esses, Maio, 1.2. Defi nicje ambiwalencji 13 1996; Brömer, 1998; Jonas, Diehl, Brömer, 1997; Katz, Hass, 1988; Katz, Wackenhut, Hass, 1986; Maio, Bell, Esses, 1996; Priester, Petty, 1996, 2002; h ompson, Zanna, 1995; h ompson, Zanna, Griffi n, 1995). Stało się tak, jak twierdzą np. Priester i Petty (1996) czy h ompson i in. (1995), za sprawą dominujących pod koniec lat sześćdziesiątych teorii zgodności poznawczej w badaniach postaw, które traktowały ambiwalencję jako krótkotrwały stan przejściowy, kończący się wraz z rozwiązaniem zaistniałej niezgodności. Można więc tylko żałować, że prawdziwe zainteresowanie ambiwalencją postaw nastąpiło tak późno, jako że badanie jej okazało się ważne dla lep- szego rozumienia zjawisk interesujących nie tylko psychologów społecznych. Badania dotyczące ambiwalencji (omówione dokładniej w dalszych częściach tego tekstu) przyczyniły się przede wszystkim do lepszego poznania samej struktury postaw. Udowodniono bowiem, wbrew wcześniejszym opiniom, że ambiwalencja może być właściwością charakteryzującą siłę postawy (Bargh i in., 1992; Bassili, 1996; Brömer, Jonas, Diehl, 2000; Cacioppo, Gardner, Bernston, 1997; Erber, Hodges, Wilson, 1995; Fazio, 1995; Maio, Esses, Bell, 2000; Priester, Petty, 1996; h ompson i in., 1995; Wegener, Downing, Krosnick, Petty 1995; Wegener i in., 1995), prowadzącą do wzmożonej pracy myślowej oraz systematycznego i bardziej obiektywnego przetwarzania in- formacji o ocenianym obiekcie (Brömer, 1998, 1999, 2000, 2002; Hänze, 2001; Jonas i in., 1997; Maio i in. 1996) najprawdopodobniej dlatego, że często powoduje dyskomfort psychiczny z powodu niemożności jednoznacz- nego określenia swego stanowiska wobec obiektu postawy (Bell, Esses, 2002; Katz, Hass, 1988; Katz i in., 1986; Monteith, 1996; Priester, Petty, 2001). 1.2. Defi nicje ambiwalencji Mimo że w dziedzinie badania postaw ambiwalencja pojawiła się stosun- kowo późno, jako pojęcie zagościła w historii psychologii bardzo wcześnie. Mianem ambiwalencji określano w teoriach psychodynamicznych nieświa- domy konfl ikt powstający na skutek jednoczesnego przeżywania przeciw- stawnych, tzn. pozytywnych i negatywnych, uczuć. Uczuciami tymi mogły być np. miłość i nienawiść w stosunku do jednego z rodziców. Jak podkreślał Freud, tego typu nieświadomy konfl ikt pojawiający się we wczesnych etapach ontogenezy mógł być przyczyną zaburzeń psychicznych pojawiających się w wieku dojrzałym (za: Brömer, 1999). 14 1. Ambiwalencja postaw W podobny sposób defi niowali ambiwalencję teoretycy konfl iktu (Brown, Farber, 1951; Mowrer, 1960). Według nich, chodziło jednak o świadomy konfl ikt motywacyjny, będący wynikiem szczególnej konfi guracji reakcji możliwych w danej sytuacji. Możliwości te musiały mieć wykluczające się re- zultaty, być subiektywnie równoważne w swej doniosłości i sile oraz pojawić się w sytuacji, w której każdy z rezultatów byłby równie pożądany i równie osiągalny. Lewin także przedstawiał ambiwalencję jako konfl ikt motywacyjny, ale występujący między dwoma tendencjami: dążeniem i unikaniem, w sto- sunku do obiektu, który jest celem dla kogoś w danej sytuacji. Konfl ikt taki, według Lewina, pojawia się, gdy celowi przypisuje się zarówno pozytywne, jak i negatywne cechy o podobnym natężeniu (za: h ompson i in., 1995). O ambiwalencji mówi się również w psychologii rozwojowej. Ainswort, Blehar, Waters i Wall (1978) wyróżnili trzy style przywiązania dziecka do mat- ki – czy, ogólniej, do rodziców – we wczesnych fazach jego życia: bezpieczny, unikający i lękowo-ambiwalentny. Ten ostatni charakteryzuje się silną potrze- bą bliskości i jednoczesnym lękiem przed odrzuceniem, można więc mówić o ambiwalentnym stosunku dziecka, jeśli nie do samego rodzica, to do blisko- ści z nim. Bowlby (1969) uważał, że styl przywiązania dziecka do rodziców ma w jego późniejszym życiu wpływ na zdolność do nawiązywania bliskich więzi z innymi ludźmi. Przypuszczenia Bowlby’ego potwierdziły badania nad zależnością między stylem przywiązania z dzieciństwa a przeżyciami w życiu dorosłym w bliskich związkach z przedstawicielami płci przeciwnej (Hazan, Shaver, 1987; Rothbard, Shaver, 1994; Tidwell, Reis, Shaver, 1996). Powołując się na teorię współzależności w stosunkach interpersonalnych, Van Lange, Rusbult, Drigotas, Arriaga, Wittcher i Cox (1997) pokazują, że w bliskich związkach partnerskich można zaobserwować konfl ikt decyzyjny dotyczący różnych możliwości zachowania się partnerów. Może on wystąpić, gdy w dłuższej perspektywie czasowej korzyści, jakie przynosi taki związek, uzależnione są od zachowania każdego z partnerów. Kiedy więc np. jedna ze stron kieruje się wyłącznie własną korzyścią, rośnie prawdopodobieństwo, że druga zacznie zachowywać się równie egoistycznie lub zakończy związek. W takim właśnie przypadku często pojawia się jednak ów konfl ikt decyzyjny, czyli ambiwalencja, gdyż ewentualne przyjęcie stylu zachowania odzwiercied- lającego egoizm partnera może doprowadzić do jego straty. Gotowość do po- niesienia ofi ar dla dobra związku może także rodzić ambiwalencję, uzasadnia ją bowiem oczekiwanie, że ofi arność jednej strony skłoni w końcu partnera do jej odwzajemnienia. Ambiwalencja dotyczy więc tutaj decyzji w sytuacji, 1.3. Struktura postaw a ambiwalencja 15 którą można określić jako odroczenie gratyfi kacji (czy dla korzyści w dalszej przyszłości warto ponosić ofi ary już teraz?). Defi nicja ambiwalencji charakteryzującej czyjąś postawę opisuje ją jako tendencję do oceniania kogoś lub czegoś jednocześnie pozytywnie i negatyw- nie. Ta defi nicja, i wszystkie wyżej przedstawione, opiera się na założeniu, że afektywne bądź kognitywne elementy postawy niosą ze sobą przeciwstawne implikacje ewaluatywne. Oznacza to, że ambiwalencja może odzwierciedlać albo niezgodne ewaluatywnie opinie, poglądy na temat obiektu postawy albo sprzeczne w stosunku do niego uczucia. Według niektórych badaczy (Jonas, Brömer, Diehl, 2000a; h ompson i in., 1995), teoretycznie możliwa jest również ambiwalencja będąca rezultatem sprzeczności między opiniami i uczuciami, choć żadnemu z nich nie udało się wykazać istnienia tego rodzaju ambiwalencji w stosunkach interpersonalnych. W obliczu współczesnej wie- dzy na temat procesów emocjonalnych i poznawczych oraz ich wzajemnych powiązań (por. Doliński, 1999; Ekman, Davidson, 1998; Goleman, 1997; Kolańczyk, 1998) możliwość zaistnienia ambiwalencji kognitywno-emocjo- nalnej w relacjach z innymi ludźmi wydaje się raczej wątpliwa. 1.3. Struktura postaw a ambiwalencja Postawy rodzą się na skutek bezpośredniego lub pośredniego spotkania (doświadczenia) z danym obiektem postawy (Converse, 1970) i nie istnieją w izolacji. Każda ma swoje miejsce w ogólnej hierarchii postaw i odnosi się do abstrakcyjnych wartości wyznawanych przez jednostkę (Eagly, Chaiken, 1995; Katz, Hass, 1988). Stosunek danej postawy do pozostałych w hierarchii i do abstrakcyjnych wartości jest przykładem jej zewnętrznej (nadrzędnej) struktury (inter-attitudinal structure, Eagly, Chaiken, 1995). Jak dotąd tylko Katz i Hass (1988), i tylko w bardzo specyfi cznych kulturowo badaniach, wy- kazali związek ambiwalencji z nadrzędnymi cechami strukturalnymi postawy. Ich badania dowiodły, że pewne nadrzędne wartości mogą mieć wpływ na odczuwaną ambiwalencję, jeśli nie zgadzają się z poglądami na temat obiektu postawy. Katza i Hassa interesowały konkretnie postawy białych obywateli USA wobec czarnoskórych mieszkańców tego kraju. Z jednej strony okazało się, że osoby badane prezentowały bardzo przychylne poglądy wobec Murzy- nów, gdy pytania odwoływały się do ogólnoludzkich wartości (np. wyrażanych hasłem: „Wszyscy ludzie są równi”). Z drugiej strony jednak uczestnicy tego samego badania wypowiadali się w dużo mniej przychylny sposób o swych 16 1. Ambiwalencja postaw czarnoskórych rodakach, gdy pytania dotyczyły np. powszechnej w tym kraju protestanckiej etyki pracy. Opinia w tym wypadku była bardzo krytyczna, zazwyczaj sprowadzała się bowiem do stwierdzeń typu: „Murzyni sami sobie zasłużyli na swój los, gdyż nie są tak pracowici jak biali”. Cechami struktury wewnętrznej postawy (intra-attitudinal structure, Ea- gly, Chaiken, 1995) są jej dostępność pamięciowa (accessibility, Fazio, 1989, 1995), będąca siłą skojarzenia między obiektem postawy a jego ogólną oceną, natężenie, czyli stopień odchylenia od punktu neutralnego globalnej oceny pozytywnej lub negatywnej obiektu postawy (Abelson, 1995; Krosnick, Boninger, Chuang, Berent, Carnot, 1993), a także zgodność ewaluatywno- -poznawcza i ewaluatywno-emocjonalna, czyli stopień, w jakim ogólna ocena obiektu postawy zgadza się z ewaluatywnymi implikacjami poglądów na jego temat bądź emocji przez niego wywoływanych (Brömer, 1999; Eagly, Chai- ken, 1995). Dotychczasowe badania nie wykazały żadnego istotnego związku między ambiwalencją a zgodnością ewaluatywno-poznawczą czy ewaluatyw- no-emocjonalną (Maio i in., 1996). Stwierdzono natomiast systematyczne związki ambiwalencji z innymi właściwościami charakteryzującymi siłę po- stawy. Ambiwalencja związana jest z dostępnością postawy, w ten sposób, że reprezentację postawy ambiwalentnej trudniej jest przywołać z pamięci niż reprezentację postawy nieambiwalentnej (Bargh i in., 1992; Brömer, 1998; Fazio, 1995). Wiąże się także zarówno z niższym natężeniem (extremity) po- stawy (Maio i in., 1996), jak i z mniejszą co do niej pewnością (Bassili, 1996; Jonas i in., 1997). Postawy ambiwalentne są też nieco mniej trwałe od postaw nieambiwalentnych (Bargh i in., 1992; Bassili, 1996). Jak wcześniej wspomniano, postawę można rozumieć jako skojarzenie między jej obiektem a oceną tego obiektu. Ambiwalencja jednak wiąże się z jednoczesnym skojarzeniem obiektu postawy z przeciwstawnymi ocenami. Jednocześnie aktywizujące się przeciwstawne oceny obiektu postawy, rywali- zując ze sobą, osłabiają się nawzajem, co prowadzi do mniejszego ogólnego natężenia postawy (Bargh i in., 1992; Maio i in., 1996). By lepiej zrozumieć strukturę postaw ambiwalentnych, można odwołać się do zaproponowanego przez Erbera i jego współpracowników (Erber i in., 1995) założenia, że wiele postaw formułowanych jest na podstawie najbardziej dostępnych w pamięci elementów wiedzy dotyczących danego obiektu. Zatem w przypadku gdy nie występuje silny związek skojarzeniowy między obiektem postawy a jego oceną, można przyjąć, że postawy są konstruowane spontanicznie i zależą głównie od tego, jakie elementy wiedzy są w danej chwili najbardziej do- stępne w pamięci. W przypadku ambiwalencji aktywowane będą zarówno
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ambiwalencja postaw interpersonalnych w sytuacji stałego kontaktu i po jego zakończeniu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: