Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00293 009100 10486311 na godz. na dobę w sumie
Anatomia i fizjologia dla bystrzaków - książka
Anatomia i fizjologia dla bystrzaków - książka
Autor: Liczba stron: 376
Wydawca: Septem Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-1904-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> zdrowie, medycyna >> zdrowie i uroda
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Całkowite obnażenie ciała

Każdy z nas posiada rozległą wiedzę w jakiejś dziedzinie, dla jednych jest to księgowość, dla innych języki obce albo szczegółowa znajomość życiorysu Alberta Schweitzera. Jednak zaskakująco niewielu z nas zna dobrze własne ciało! Kiedy wszystko funkcjonuje prawidłowo, nikt nie zawraca sobie nim głowy. Tymczasem instrukcja obsługi własnego organizmu powinna być naszym obowiązkowym podręcznikiem!

Czy wiesz, że w jednej tylko dłoni znajduje się aż dwadzieścia siedem kości? Czy zdarzyło Ci się zastanawiać nad tym, jak w Twoim organizmie rozwijają się choroby? Twoje ciało to fascynująca konstrukcja -- coś pomiędzy doskonałym dziełem sztuki a precyzyjną maszynerią. Rzecz tak pozornie banalna jak oddychanie, jedzenie, krążenie krwi czy gojenie się ran okazuje się procesem równie pasjonującym co dobry film sensacyjny. Zajrzyj do wnętrza i poznaj siebie z każdej strony!

Na układy nie ma rady

Ponadto znajdziesz tu dekalogi: 10 sposobów na utrzymanie dobrego zdrowia i 10 dobrych stron internetowych poświęconych anatomii i fizjologii.

DODATEK SPECJALNY:
Żyj zdrowo -- proste zasady do przestrzegania każdego dnia

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Anatomia i fizjologia dla bystrzaków Autor: Donna Rae Siegfried T³umaczenie: Cezar Matkowski ISBN: 978-83-246-1904-7 Tytu³ orygina³u: Anatomy and Physiology for Dummies Format: 180x235, stron: 376 Ca³kowite obna¿enie cia³a Ka¿dy z nas posiada rozleg³¹ wiedzê w jakiejœ dziedzinie, dla jednych jest to ksiêgowoœæ, dla innych jêzyki obce albo szczegó³owa znajomoœæ ¿yciorysu Alberta Schweitzera. Jednak zaskakuj¹co niewielu z nas zna dobrze w³asne cia³o! Kiedy wszystko funkcjonuje prawid³owo, nikt nie zawraca sobie nim g³owy. Tymczasem instrukcja obs³ugi w³asnego organizmu powinna byæ naszym obowi¹zkowym podrêcznikiem! Czy wiesz, ¿e w jednej tylko d³oni znajduje siê a¿ dwadzieœcia siedem koœci? Czy zdarzy³o Ci siê zastanawiaæ nad tym, jak w Twoim organizmie rozwijaj¹ siê choroby? Twoje cia³o to fascynuj¹ca konstrukcja — coœ pomiêdzy doskona³ym dzie³em sztuki a precyzyjn¹ maszyneri¹. Rzecz tak pozornie banalna jak oddychanie, jedzenie, kr¹¿enie krwi czy gojenie siê ran okazuje siê procesem równie pasjonuj¹cym co dobry film sensacyjny. Zajrzyj do wnêtrza i poznaj siebie z ka¿dej strony! Na uk³ady nie ma rady • Mapa organizmu — identyfikacja organów i czêœci Twojego cia³a. • Sekrety uk³adu kostnego — szczegó³owy przegl¹d od stóp do g³ów. • Uk³ad nerwowy — jak pracuje Twój mózg, na czym polega dzia³anie zmys³ów. • Dzia³anie uk³adów: kr¹¿enia, oddechowego, trawiennego czy rozrodczego. • Up³yw czasu — co dzieje siê z Twoim cia³em w ci¹gu ca³ego ¿ycia. Ponadto znajdziesz tu dekalogi: 10 sposobów na utrzymanie dobrego zdrowia i 10 dobrych stron internetowych poœwiêconych anatomii i fizjologii. DODATEK SPECJALNY: ¯yj zdrowo — proste zasady do przestrzegania ka¿dego dnia Spis treĂci O autorce ..........................................................................................................................11 Dedykacja .........................................................................................................................13 PodziÚkowania od autorki .................................................................................................15 WstÚp ...............................................................................................................................17 O ksiÈĝce ................................................................................................................................ 17 Konwencje zastosowane w ksiÈĝce ....................................................................................... 18 Czego nie czytaÊ .................................................................................................................... 18 Naiwne zaïoĝenia .................................................................................................................. 19 Jak podzielona jest ksiÈĝka .................................................................................................... 19 CzÚĂÊ I: Pozycjonowanie, czyli studia nad anatomiÈ ...................................................... 20 CzÚĂÊ II: Anatomia od stóp do gïów ................................................................................ 20 CzÚĂÊ III: Przejděmy do fizjologii ................................................................................... 21 CzÚĂÊ IV: Tworzenie nowych organizmów .................................................................... 21 CzÚĂÊ V: Dekalogi ............................................................................................................. 21 Ikony wykorzystane w ksiÈĝce .............................................................................................. 22 Co dalej .................................................................................................................................. 22 CzÚĂÊ I: Pozycjonowanie, czyli studia nad anatomiÈ ....25 Rozdziaï 1: CzÚĂci jednej caïoĂci ......................................................................................27 Sekcja anatomii, fizjologii i patofizjologii ........................................................................ 28 Anna Tomia i jej krewni ................................................................................................... 28 Funkcja fizjologii .............................................................................................................. 29 Budowa ciaïa: od atomów do organów ................................................................................ 30 ’Èczenie atomów w czÈsteczki ......................................................................................... 32 Separowanie komórek: podstawa ĝycia ............................................................................ 33 Kwestia tkanek .................................................................................................................. 33 Organy (nie myliÊ z instrumentem) ................................................................................ 34 Organizowanie organów .................................................................................................. 34 Nazywanie czÚĂci ciaïa .......................................................................................................... 34 4 Anatomia i fizjologia dla bystrzaków Hej, patrzymy na Ciebie! ...................................................................................................... 35 Na pozycje ......................................................................................................................... 35 Podziaï anatomii ................................................................................................................ 37 Mapa okolic ciaïa ............................................................................................................... 39 Jamy ciaïa ........................................................................................................................... 40 Nikt nie jest doskonaïy: kiedy coĂ siÚ psuje ......................................................................... 41 WiedzieÊ, co jest dla Ciebie dobre ........................................................................................ 42 Rozdziaï 2: Upïyw czasu: co siÚ dzieje z Twoim ciaïem w ciÈgu caïego ĝycia ..................43 Ciaïo w ruchu: metabolizm .................................................................................................. 43 Dlaczego Twoje komórki metabolizujÈ? ......................................................................... 44 Jak przebiega metabolizacja .............................................................................................. 44 Obieg energii: miejsce organizmu w Ăwiecie ...................................................................... 48 Równowaga w ciele: homeostaza ......................................................................................... 49 Poruszanie siÚ: nie jesteĂ drzewem ....................................................................................... 51 Przedïuĝanie gatunku: rozmnaĝanie .................................................................................... 52 Wzrost: wymiana komórek i rozwój .................................................................................... 53 Materiaï genetyczny: DNA, chromosomy i geny ........................................................... 53 Tworzenie DNA i chromosomów ................................................................................... 55 Czïowiek skïada siÚ z klocków ......................................................................................... 59 Rozdziaï 3: Tworzenie podstaw .........................................................................................63 Komórki (ale nie te, z których siÚ dzwoni) .......................................................................... 63 Ty zwierzaku! .................................................................................................................... 63 WewnÈtrz komórki ............................................................................................................ 64 Organizacja komórek w tkanki ............................................................................................. 69 CiÈgïoĂÊ nabïonka: skóra .................................................................................................. 69 ’Èczenie siÚ z tkankÈ ïÈcznÈ .............................................................................................. 70 Siïa wiedzy o tkance miÚĂniowej ...................................................................................... 73 NerwowoĂÊ w tkankach? .................................................................................................. 74 CzÚĂÊ II: Anatomia od stóp do gïów ........................... 75 Rozdziaï 4: Nagie fakty na temat ukïadu kostnego ...........................................................77 Kostne tïo ............................................................................................................................... 77 MeldujÚ siÚ na rozkaz: zadanie koĂci ............................................................................... 78 Podziaï koĂci ...................................................................................................................... 78 Struktura koĂci ................................................................................................................... 79 Zacznijmy od Ărodka: koĂci szkieletu osiowego .................................................................. 83 Trzymaj gïowÚ wysoko: czaszka ....................................................................................... 83 Jak trzymaÊ siÚ prosto, gdy krÚgosïup jest krzywy .......................................................... 86 Klatka nie jest rzeczÈ zïÈ .................................................................................................... 87 Spis treĂci 5 PoïÈczenie: koĂciec koñczyn ................................................................................................. 89 ObrÚcze: kaĝdemu po dwie .............................................................................................. 89 RÚce i nogi ......................................................................................................................... 91 ZgiÚcie w stawach ................................................................................................................. 93 SkaczÈce stawy ................................................................................................................... 93 Do czego zdolne sÈ stawy ................................................................................................. 94 Patofizjologia ukïadu kostnego ............................................................................................ 96 Czemu siÚ krzywisz? ......................................................................................................... 96 Dna z dna? ......................................................................................................................... 97 Kïopoty z osteoporozÈ ...................................................................................................... 97 Rozdziaï 5: PrÚĝenie muskuïów .........................................................................................99 Ile moĝna wycisnÈÊ z miÚĂni? ............................................................................................... 99 Róĝne rodzaje tkanek .......................................................................................................... 100 Skurcze miÚĂni poprzecznie prÈĝkowanych ...................................................................... 101 Elementy odpowiedzialne za skurcz .............................................................................. 102 Do dzieïa! ........................................................................................................................ 104 Przerwa w dziaïaniu ........................................................................................................ 105 SkÈd siÚ bierze tonus miÚĂnia ......................................................................................... 107 Grupy miÚĂni ....................................................................................................................... 107 Praca z synergikami ......................................................................................................... 107 Konflikt interesów: antagoniĂci ...................................................................................... 108 Umiejscawianie miÚĂni szkieletowych w ciele .................................................................. 108 Jak zrozumieÊ miÚsieñ? .................................................................................................. 108 Nazwy miÚĂni, od góry do doïu ..................................................................................... 109 Patofizjologia ukïadu miÚĂniowego ................................................................................... 119 Skurcze miÚĂni ................................................................................................................ 119 Dystrofia miÚĂni .............................................................................................................. 120 Rozdziaï 6: Wielka przykrywka: skóra .............................................................................121 Potrójna ochrona ................................................................................................................. 121 DotkniÚcie naskórka ....................................................................................................... 122 ¥rodek ze Ărodka: skóra wïaĂciwa .................................................................................. 124 WejĂcie pod skórÚ: warstwa podskórna ......................................................................... 125 Przydatki skórne .................................................................................................................. 125 Wïosy ............................................................................................................................... 125 Paznokcie ......................................................................................................................... 126 ParÚ sïów o gruczoïach ................................................................................................... 127 ChroniÊ swojÈ skórÚ ........................................................................................................... 128 Wytwarzanie witaminy D ............................................................................................... 129 Leczenie ran ..................................................................................................................... 129 Kontrolowanie termostatu .............................................................................................. 131 CzuÊ, co siÚ dzieje ........................................................................................................... 131 6 Anatomia i fizjologia dla bystrzaków Choroby skóry ..................................................................................................................... 132 Rak skóry ......................................................................................................................... 132 Oparzenia ......................................................................................................................... 134 CzÚĂÊ III: Przejděmy do fizjologii ............................. 137 Rozdziaï 7: Granie na nerwach: ukïad nerwowy .............................................................139 Dobrze utkana sieÊ .............................................................................................................. 139 Poruszanie siÚ po ukïadzie nerwowym .......................................................................... 140 Integracja wejĂcia z wyjĂciem ......................................................................................... 141 Zacznijmy od komórki nerwowej .................................................................................. 143 Przekazywanie impulsów .................................................................................................... 144 MyĂleÊ o mózgu .................................................................................................................. 148 Zachowanie ĂwiadomoĂci: Twój mózg .......................................................................... 149 Twój móĝdĝek ................................................................................................................. 149 Solidna podstawa: pieñ mózgu ....................................................................................... 150 ZawartoĂÊ komórki ......................................................................................................... 152 Regulowanie systemów: miÚdzymózgowie ...................................................................... 152 DochodziÊ do zmysïów ....................................................................................................... 153 Sïyszenie .......................................................................................................................... 153 Widzenie .......................................................................................................................... 155 WÚch ................................................................................................................................ 156 Smak ................................................................................................................................. 157 Patofizjologia ukïadu nerwowego ...................................................................................... 157 Stwardnienie rozsiane ..................................................................................................... 157 Zwyrodnienie plamki ĝóïtej ........................................................................................... 158 Choroba Alzheimera ....................................................................................................... 158 Rozdziaï 8: Marudzenie o hormonach: ukïad wydzielniczy ..............................................161 Czym sÈ hormony? ............................................................................................................. 161 PrzeglÈd rodzajów hormonów ....................................................................................... 162 Jak dziaïajÈ hormony ....................................................................................................... 164 Utrzymywanie normalnoĂci: homeostaza ..................................................................... 166 Grupy gruczoïów ukïadu wydzielniczego ............................................................................. 166 ZarzÈdcy: podwzgórze i przysadka mózgowa ................................................................ 167 Tarczyca i Ty ................................................................................................................... 170 Poznaj swojÈ grasicÚ ........................................................................................................ 171 Pïaski jak trzustka ............................................................................................................ 171 ¿oïÈdek: nastÚpny gruczoï .............................................................................................. 172 Testowanie jelit ............................................................................................................... 173 Nad nerkami: kora nadnerczy ........................................................................................ 173 Gonady ............................................................................................................................. 175 Spis treĂci 7 Patofizjologia ukïadu wydzielniczego ................................................................................ 176 Cukrzyca .......................................................................................................................... 176 NiedoczynnoĂÊ tarczycy kontra choroba Gravesa-Basedowa ...................................... 178 Rozdziaï 9: WïoĝyÊ w coĂ caïe swoje serce: ukïad krÈĝenia ..........................................181 Transport towaru: Twoja krew i jej zawartoĂÊ .................................................................. 181 Rozcieñczanie krwi: osocze ............................................................................................ 182 Transport tlenu: czerwone krwinki ............................................................................... 183 Dobre samopoczucie: biaïe krwinki .............................................................................. 183 Ukïadanie pïytek ............................................................................................................. 185 Wyĝymanie koĂci ............................................................................................................. 185 Odkrywanie przedsionków i komór: serce ............................................................................ 185 Idě za gïosem serca: fizjologia miÚĂnia sercowego ............................................................ 188 PoczÈtek Ăcieĝki: droga krwi wiodÈca przez serce i ciaïo .............................................. 188 Wytwarzanie elektrycznoĂci: cykl serca ......................................................................... 190 TrzymaÊ rÚkÚ na pulsie ................................................................................................... 191 Jak dziaïajÈ naczynia krwionoĂne ....................................................................................... 191 Analiza tÚtnic i ĝyï ........................................................................................................... 192 Wymiana tlenu: naczynia wïosowate ............................................................................. 194 Patofizjologia ukïadu krÈĝenia ............................................................................................ 195 NadciĂnienie .................................................................................................................... 195 Choroby serca i wylew krwi ........................................................................................... 198 Anemia sierpowata .......................................................................................................... 199 Rozdziaï 10: OdetchnÈÊ z ulgÈ: ukïad oddechowy ..........................................................201 Anatomia ukïadu oddechowego ......................................................................................... 202 WÚszenie .......................................................................................................................... 202 Przeïykanie faktów .......................................................................................................... 203 Przez tchawicÚ do pïuc ................................................................................................... 204 WyĂcióïka pïuc ................................................................................................................ 205 ¿yciodajny oddech .............................................................................................................. 205 PrzejĂcie przez bïonÚ oddechowÈ ...................................................................................... 207 Wymiana gazów pomiÚdzy krwiÈ i komórkami ................................................................ 209 Co moĝe pójĂÊ nie tak ......................................................................................................... 210 Astma ............................................................................................................................... 210 Zapalenie oskrzeli ........................................................................................................... 212 Zapalenie pïuc ................................................................................................................. 213 Gruělica ........................................................................................................................... 214 Rozedma pïuc .................................................................................................................. 215 Rak pïuc ........................................................................................................................... 215 Rozdziaï 11: Rozkïadanie na czynniki pierwsze: ukïad trawienny ...................................217 Droga poĝywienia ............................................................................................................... 217 Z peïnymi ustami ............................................................................................................ 218 Tchawica i przeïyk, czyli jak siÚ zakrztusiÊ .................................................................... 220 8 Anatomia i fizjologia dla bystrzaków Przewracanie w ĝoïÈdku ................................................................................................. 221 Jak mocne sÈ jelita ........................................................................................................... 222 Rozkïad chemiczny ............................................................................................................. 225 Organ dla ĝarïoków — trzustka ..................................................................................... 225 Filtr organizmu — wÈtroba ............................................................................................ 226 Krótka wycieczka przez woreczek ĝóïciowy .................................................................. 227 Dlaczego ĝóïÊ nie jest ĝóïta ............................................................................................. 227 Zaburzenia i choroby ukïadu trawiennego ........................................................................ 228 ¥lepa furia: zapalenie wyrostka robaczkowego .............................................................. 228 Brak wody: zaparcie ........................................................................................................ 229 Choroba LeĂniowskiego-Crohna ................................................................................... 229 DokÈd biegnie biegunka ................................................................................................. 230 Syzyfowe prace: kamienie ĝóïciowe ............................................................................... 231 SkÈd siÚ bierze wirusowe zapalenie wÈtroby .............................................................. 231 Zespóï jelita nadwraĝliwego ........................................................................................... 233 Zapalenie trzustki ............................................................................................................ 233 WrzodziejÈce zapalenie jelita grubego ............................................................................ 234 Wrzody ĝoïÈdka ............................................................................................................... 234 Rozdziaï 12: Oczyszczanie: ukïad moczowy .....................................................................237 Odwalanie brudnej roboty .................................................................................................. 237 Wyrzucanie Ămieci: nerki ................................................................................................ 239 Usuwanie mocznika z komórek ..................................................................................... 241 Tworzenie moczu w nerkach ......................................................................................... 242 W dóï moczowodów ....................................................................................................... 244 Skïadowanie moczu w pÚcherzu .................................................................................... 245 Wydzielanie moczu na zewnÈtrz .................................................................................... 245 Utrzymywanie homeostazy ................................................................................................ 245 Równowaĝenie ................................................................................................................ 246 Monitorowanie ciĂnienia krwi ........................................................................................ 246 Regulowanie pH .............................................................................................................. 248 Zaburzenia i choroby ukïadu moczowego ....................................................................... 249 Infekcja dróg moczowych ............................................................................................... 249 Liczenie kamieni nerkowych .......................................................................................... 250 Problemy z prostatÈ ......................................................................................................... 251 Nietrzymanie moczu ...................................................................................................... 251 Rozdziaï 13: Uczciwa walka: ukïad odpornoĂciowy ........................................................253 Jak pokochaÊ swój ukïad limfatyczny ................................................................................. 254 ¥ledziona .......................................................................................................................... 257 Grasica i limfocyty ........................................................................................................... 258 Polowanie i atak: komórki systemu odpornoĂciowego ..................................................... 259 Zapalenie to gruba sprawa .................................................................................................. 260 Na kïopoty — neutrofile! ............................................................................................... 261 Monocyty dobrze walczÈ ................................................................................................ 261 Spis treĂci 9 Obrona zdrowia przed napaĂciÈ ......................................................................................... 261 Ukïad dopeïniacza .......................................................................................................... 262 Odpowiedě odpornoĂciowa swoista .............................................................................. 263 OdpornoĂciowa odpowiedě komórkowa ...................................................................... 264 Rozwijanie odpornoĂci ....................................................................................................... 266 Szczepionki ...................................................................................................................... 266 OdpornoĂÊ bierna ........................................................................................................... 267 Co moĝe siÚ staÊ z ukïadem odpornoĂciowym ................................................................. 267 Choroby autoimmunologiczne ...................................................................................... 267 Alergie .............................................................................................................................. 269 HIV i AIDS ...................................................................................................................... 269 CzÚĂÊ IV: Tworzenie nowych organizmów ..................271 Rozdziaï 14: Co za produkcja! To reprodukcja! ...............................................................273 Tylko gïupiec i kanalia lekcewaĝy genitalia ....................................................................... 273 Kobiety przodem: kobiecy ukïad rozrodczy ...................................................................... 274 Menstruacja bez tajemnic ............................................................................................... 275 Elastyczna pochwa .......................................................................................................... 279 Co jest na zewnÈtrz ......................................................................................................... 279 MÚska sprawa: mÚski ukïad rozrodczy .............................................................................. 280 Dziaïanie mÚskiego ukïadu rozrodczego ....................................................................... 281 ZewnÚtrzne narzÈdy ukïadu rozrodczego mÚĝczyzn .................................................... 283 CiÈĝa .................................................................................................................................... 284 Zapobieganie ciÈĝy .............................................................................................................. 286 Dla panów ....................................................................................................................... 286 Dla pañ ............................................................................................................................. 286 Patofizjologia ukïadu rozrodczego ..................................................................................... 287 Choroby weneryczne ...................................................................................................... 288 BezpïodnoĂÊ .................................................................................................................... 290 Rak ................................................................................................................................... 291 Rozdziaï 15: Narodziny i rozwój .......................................................................................295 Trzy trymestry ..................................................................................................................... 295 Bruzdkowanie: pierwszy trymestr ................................................................................. 296 Brzuch bez widoku na morze: drugi trymestr .............................................................. 299 W stronÚ Ăwiatïa: trzeci trymestr .................................................................................... 300 Komplikacje ......................................................................................................................... 302 PrzyjĂcie na Ăwiat ................................................................................................................. 304 Droga w dóï: faza pierwsza ............................................................................................. 304 WyjĂcie na Ăwiat: faza druga ........................................................................................... 306 SprzÈtanie: faza trzecia .................................................................................................... 307 Kïopoty od samego poczÈtku ......................................................................................... 308 10 Anatomia i fizjologia dla bystrzaków Rozwój przez caïe ĝycie, czyli co siÚ dzieje po narodzinach ............................................. 309 Zaczynamy od zera: okres niemowlÚcy i dzieciÚcy ....................................................... 309 Bóle dorastania ................................................................................................................ 310 Wiek dorosïy i starczy ..................................................................................................... 311 CzÚĂÊ V: Dekalogi .................................................. 315 Rozdziaï 16: DziesiÚÊ sposobów na utrzymanie zdrowia i dobrej formy .........................317 Pij wodÚ ............................................................................................................................... 317 Jedz warzywa i owoce .......................................................................................................... 318 mwicz regularnie (nie tylko od ĂwiÚta) .............................................................................. 319 Nie ĝaïuj kremu do opalania ............................................................................................... 320 PoĂwiÚcaj od 7 do 9 godzin na sen ..................................................................................... 321 OdprÚĝ siÚ ............................................................................................................................ 321 Jedz owsiankÚ i inne ziarna ................................................................................................. 322 Myj rÚce ............................................................................................................................... 322 Przeprowadzaj samodzielne badania piersi lub jÈder ........................................................ 323 UczÚszczaj na regularne badania ........................................................................................ 324 Rozdziaï 17: DziesiÚÊ dobrych stron internetowych poĂwiÚconych anatomii i fizjologii ..............................................................325 Medisa.pl .............................................................................................................................. 325 Anatomia czïowieka ĝywego ............................................................................................... 326 Przychodnia.pl ..................................................................................................................... 326 Wikipedia.pl ......................................................................................................................... 326 Resmedica.pl ........................................................................................................................ 327 Anatomy and Physiology .................................................................................................... 327 Tangentscientific.com ......................................................................................................... 327 Bio201 .................................................................................................................................. 328 Innerbody.com .................................................................................................................... 328 Madsci.org ........................................................................................................................... 329 Skorowidz .......................................................................................................................331 Rozdziaï 5 PrÚĝenie muskuïów W tym rozdziale: Ź Przedstawimy poszczególne rodzaje tkanki miÚĂniowej. Ź Zginanie kontra rozciÈganie. Ź Dowiesz siÚ czegoĂ o miÚĂniach ïÈczÈcych czÚĂci Twojego ciaïa. Ź Sprawimy, ĝe koĂciec zacznie siÚ poruszaÊ. C o by siÚ staïo, gdyby czïowiek nie miaï miÚĂni? Cóĝ, najprawdopodobniej wyglÈdaïby jak bezksztaïtna masa narzÈdów. Jego koĂci nie mogïyby siÚ poruszaÊ, a jego narzÈdy wewnÚtrzne nie mogïyby dziaïaÊ. Poza tym wïaĂciwie nie mógïby ĝyÊ, gdyĝ nie posiadaïby równieĝ pompujÈcego krew miÚĂnia znanego jako serce. MiÚĂnie sÈ niezwykle waĝnÈ czÚĂciÈ naszego ciaïa, a ich skuteczna praca umoĝliwia funkcjonowanie pozostaïych narzÈdów. W niniejszym rozdziale znajdziesz informacje na temat wielu róĝnych rodzajów miÚĂni, ich poïoĝenia w ciele, mechanizmu ich napinania, a takĝe moĝliwych problemów z ich dziaïaniem. Ile moĝna wycisnÈÊ z miÚĂni? Zapewne zdarzyïo Ci siÚ widzieÊ miÚĂniaków czÚsto przesiadujÈcych w siïowniach, poĂwiÚcajÈcych czas na děwiganie ciÚĝarów, ubranych w obcisïe bezrÚkawniki i noszÈcych zïote ïañcuchy czy ĂwiecÈcych zïotymi zÚbami. W tym rozdziale nie bÚdziemy siÚ nimi zajmowaÊ. BÚdziemy mówiÊ o czymĂ znacznie waĝniejszym, a mianowicie o Twojej zdolnoĂci do poruszania siÚ. Pewnie, chwalenie siÚ napiÚtymi muskuïami przed innymi moĝe byÊ przyjemne, ale niektórzy czerpiÈ wystarczajÈco duĝÈ przyjemnoĂÊ ze zdolnoĂci ich napinania przy chodzeniu czy wykonywaniu innych czynnoĂci. MiÚĂnie pozwalajÈ bowiem na wiele róĝnych dziaïañ: 9 DziÚki miÚĂniom moĝesz staÊ prosto. Grawitacja na Ziemi jest doĂÊ silna, wiÚc gdyby nie napiÚcie miÚĂni, wgniotïaby CiÚ w podïogÚ. Pozwala nam ono siÚ jej przeciwstawiaÊ. Miara tego, jak duĝemu ciÚĝarowi mogÈ przeciwstawiÊ siÚ Twoje napiÚte miÚĂnie, nosi nazwÚ siïy. 100 CzÚĂÊ II: Anatomia od stóp do gïów 9 MiÚĂnie umoĝliwiajÈ poruszanie siÚ. To, ĝe miÚĂnie pozwalajÈ Ci na chodzenie czy bieganie, wydaje siÚ rzeczÈ oczywistÈ, ale zmiana ich napiÚcia umoĝliwia teĝ przyjmowanie róĝnych pozycji. Czy moĝesz sobie wyobraziÊ, ĝe poruszasz siÚ sztywno jak Blaszany Drwal z ksiÈĝki CzarnoksiÚĝnik z krainy Oz? MiÚĂnie pozwalajÈ na bardzo szeroki zakres ruchów, poczÈwszy od drobnych, takich jak mruganie powiekÈ, rozszerzanie ěrenicy czy uĂmiechanie siÚ. 9 MiÚĂnie pozwalajÈ trawiÊ i usuwaÊ produkty przemiany materii. NarzÈdy ukïadu pokarmowego sÈ otoczone miÚĂniami umoĝliwiajÈcymi przesuwanie trawionego pokarmu przez przeïyk, ĝoïÈdek i jelita oraz wydalanie go na zewnÈtrz. Ich skurcze noszÈ nazwÚ ruchów perystaltycznych. ZaciĂniÚty zwieracz utrzymuje mocz w pÚcherzu i kaï w odbytnicy do chwili, w której zdecydujesz siÚ na ich wydalenie. Kiedy rozluěnisz miÚĂnie, Twój organizm bÚdzie w stanie usunÈÊ je na zewnÈtrz. 9 MiÚĂnie wpïywajÈ na przepïyw krwi. Naczynia krwionoĂne, takie jak ĝyïy i tÚtnice, pokryte sÈ tkankÈ miÚĂniowÈ umoĝliwiajÈcÈ im zwÚĝanie siÚ (zwalniajÈc przepïyw krwi) lub rozszerzanie (przyspieszajÈc przepïyw). Skurcze miÚĂni w innych partiach ciaïa równieĝ sÈ odpowiedzialne za przepïyw krwi przez ĝyïy do serca, które pompuje jÈ do tÚtnic. 9 MiÚĂnie scalajÈ Twój koĂciec. WiÚzadïa i ĂciÚgna ïÈczÈ poszczególne 9 MiÚĂnie pomagajÈ w utrzymaniu temperatury. Skurcze miÚĂni sÈ koĂci ze sobÈ, wzmacniajÈc konstrukcjÚ szkieletu. procesem fizjologicznym, który, jak wiÚkszoĂÊ takich procesów, stanowi reakcjÚ chemicznÈ. W czasie skurczu wydzielana jest energia pozwalajÈca utrzymaÊ temperaturÚ ciaïa (przez caïy czas tracimy nieco ciepïa, wydzielajÈc je przez skórÚ). Kiedy jest nam zimno, zaczynamy drĝeÊ. Jest to spowodowane szybkimi skurczami miÚĂni majÈcymi wytworzyÊ energiÚ cieplnÈ. ZwróÊ uwagÚ na to, ĝe kiedy jeědzisz na nartach w mroěny dzieñ, moĝesz siÚ spociÊ, podczas gdy siedzÈc w ciepïym mieszkaniu, moĝesz poczuÊ chïód. Tak wiÚc staraj siÚ ruszaÊ jak najczÚĂciej! Róĝne rodzaje tkanek IstniejÈ trzy podstawowe rodzaje tkanek, niezbÚdne dla procesów ĝyciowych: sercowa, gïadka i poprzecznie prÈĝkowana. 9 Tkanka miÚĂnia sercowego: Zbudowane jest z niej serce. Wïókna tej tkanki sÈ silnie rozgaïÚzione, prÈĝkowane, zawierajÈ jedno jÈdro i majÈ przekrój cylindryczny. SplatajÈ siÚ one ze sobÈ, co umoĝliwia jednolite skurcze caïego narzÈdu. PomiÚdzy skurczami miÚĂnie rozluěniajÈ siÚ caïkowicie, aby nie doprowadziÊ do przemÚczenia. Na szczÚĂcie skurcze Rozdziaï 5: PrÚĝenie muskuïów 101 serca sÈ caïkowicie niezaleĝne od naszej woli, co oznacza, ĝe nie musimy byÊ nawet Ăwiadomi jego bicia. Cykl jego dziaïania opisany zostaï szerzej w rozdziale 9. 9 Tkanka miÚĂniowa gïadka: WystÚpuje w Ăcianach narzÈdów wewnÚtrznych majÈcych w Ărodku pustÈ przestrzeñ (np. w ĝoïÈdku, pÚcherzu, jelitach i pïucach). Jej komórki równieĝ posiadajÈ jedno jÈdro, przyjmujÈ ksztaït wrzecionowaty i uïoĝone sÈ w linie równolegïe. DziÚki swojemu ksztaïtowi mogÈ one tworzyÊ pïaty tkanki miÚĂniowej. Skurcze miÚĂni gïadkich sÈ niezaleĝne od naszej woli, dziÚki czemu nie musimy skupiaÊ siÚ na przesuwaniu pokarmu wzdïuĝ przewodu pokarmowego. KurczÈ siÚ one powoli (dlatego nie ulegajÈ szybkiemu zmÚczeniu) i mogÈ trwaÊ w tym stanie dïuĝej niĝ miÚĂnie poprzecznie prÈĝkowane. OdgrywajÈ waĝnÈ rolÚ w funkcjonowaniu ukïadu pokarmowego. 9 Tkanka miÚĂniowa poprzecznie prÈĝkowana: Kiedy sïyszymy o miÚĂniach, zwykle wyobraĝamy sobie wïaĂnie miÚĂnie poprzecznie prÈĝkowane, czyli np. napiÚty biceps, pïaski miÚsieñ grzbietu czy twarde ïydki. MiÚĂnie te, zwane teĝ szkieletowymi, scalajÈ koĂciec i umoĝliwiajÈ poruszanie siÚ. Ich wïókna posiadajÈ wiele jÈder i cechujÈ siÚ prÈĝkowaniem. Ich cylindryczny przekrój pozwala im ciÈgnÈÊ siÚ przez caïy odcinek miÚĂnia i osiÈgaÊ znacznÈ dïugoĂÊ. Dalsza czÚĂÊ tego rozdziaïu zostanie poĂwiÚcona gïównie temu rodzajowi miÚĂni. MiÚso zwierzÚce jest dobrym przykïadem wïókien biegnÈcych przez caïÈ dïugoĂÊ miÚĂnia. Jak by na to nie patrzeÊ, miÚso to nic innego, jak tkanka miÚĂniowa. Skurcze miÚĂni poprzecznie prÈĝkowanych Ukïad miÚĂniowy kontrolowany jest przez ukïad nerwowy (patrz rozdziaï 7.). Czasami nasze reakcje sÈ mimowolne, jak cofniÚcie koñczyny po dotkniÚciu czegoĂ ostrego lub gorÈcego (takĝe w rozdziale 7. opisane zostaïo dziaïanie ïuków odruchowych). W innych przypadkach moĝemy miÚĂnie kontrolowaÊ, np. w sytuacji, gdy grajÈc w tenisa, decydujemy siÚ podbiec do siatki i ĂciÈÊ piïkÚ, aby zdobyÊ punkt. To wïaĂnie miÚĂnie sÈ odpowiedzialne za dobiegniÚcie do siatki i wyprowadzenie odpowiedniego uderzenia. Rysunek 5.1. pokazuje poïÈczenie miÚdzy ukïadem miÚĂniowym i nerwowym, a takĝe mechanizm skurczu miÚĂnia. 102 CzÚĂÊ II: Anatomia od stóp do gïów Rysunek 5.1. Budowa miÚĂnia poprzecznie prÈĝkowanego. PoïÈczenie miÚdzy miÚĂniem a ukïadem nerwowym (z lewej) oraz przekrój przez wïókno miÚĂniowe (z prawej) Skurcze miÚĂni wymagajÈ wspóïdziaïania kilku elementów. Na szczÚĂcie na co dzieñ nie trzeba siÚ o to martwiÊ, gdyĝ caïy proces przebiega caïkowicie automatycznie. W nastÚpnych dwóch sekcjach przedstawiÚ wszystkie te elementy oraz wyjaĂniÚ ich funkcje i sposoby ich wspóïpracy. Elementy odpowiedzialne za skurcz Aby doszïo do skurczu miÚĂnia, potrzebne sÈ dwa zasadnicze elementy: wïókno miÚĂniowe i ATP (adenozynotrójfosforan, patrz teĝ rozdziaï 3.), czyli zwiÈzek chemiczny nadajÈcy miÚĂniowi koniecznÈ do tego energiÚ. Przyjrzyjmy im siÚ teraz bliĝej. Napinanie miÚĂni MiÚĂnie skïadajÈ siÚ z wïókien (patrz rozdziaï 5.1.). Moĝesz je sobie wyobraziÊ jako dïugie, cienkie pasma zïoĝone z miofibryli, przypominajÈcych cieniutkie nitki. Miofibryle sÈ uïoĝone równolegle, dziÚki czemu miÚsieñ odznacza siÚ wyraěnÈ prÈĝkowanÈ strukturÈ, kaĝda z nich skïada siÚ zaĂ z jeszcze mniejszych filamentów cienkich oraz filamentów grubych. 9 Filamenty cienkie miofibryli zawierajÈ dwie nici aktyny, biaïka majÈcego ksztaït podwójnej helisy (przypominajÈcego DNA). TowarzyszÈ jej teĝ czÈsteczki troponiny i tropomiozyny. 9 Filamenty grube zawierajÈ biaïko zwane miozynÈ. Nici miozynowe posiadajÈ na koñcach kuliste ciaïo, a kierunek ich przebiegu w filamentach Rozdziaï 5: PrÚĝenie muskuïów 103 grubych jest zmienny. GrubÈ niÊ ïatwo jest zidentyfikowaÊ wïaĂnie na podstawie obecnoĂci wspomnianych kulistych zgrubieñ na obu jej koñcach. Pojedyncza jednostka ukïadu prÈĝkowanego, noszÈca nazwÚ sarkomeru, skïada siÚ z czÚĂci ciemniejszej, otoczonej z obu stron o poïowÚ mniejszymi fragmentami o jaĂniejszej barwie. Miofibryle zbudowane sÈ z uïoĝonych w jednym rzÚdzie sarkomerów. Filamenty aktynowe i miozynowe ustawiajÈ siÚ w miofibryli tak równo, jak ĝoïnierze podczas musztry. Te pierwsze ïÈczÈ siÚ z zewnÚtrznÈ krawÚdziÈ jasnego prÈĝka, noszÈcego nazwÚ linii Z. Po nich wystÚpujÈ ciemne filamenty miozynowe, nie ïÈczÈce siÚ z niÈ. Ukïad taki moĝna porównaÊ do konstrukcji pïotu. Linie Z stanowiÈ w tym przypadku odpowiednik sïupków (pionowych), które poïÈczone sÈ za pomocÈ poziomych belek (filamentów aktynowych). Filamenty nie sÈ jednak ciÈgïe, lecz posiadajÈ w Ărodku przerwÚ zwanÈ strefÈ H. Filamenty miozynowe znajdujÈ siÚ pomiÚdzy filamentami aktynowymi i wydajÈ siÚ „pïywaÊ”, gdyĝ nie sÈ bezpoĂrednio poïÈczone z liniami Z. Ten ukïad nastÚpujÈcych po sobie jasnych i ciemnych prÈĝków wystÚpuje na caïej dïugoĂci miofibryli. Jeden sarkomer (jednostka skurczu) biegnie od zewnÚtrznej krawÚdzi jasnego prÈĝka (linii Z) do zewnÚtrznej krawÚdzi nastÚpnego jasnego prÈĝka (drugiej linii Z). Innymi sïowy, dwie kolejne linie Z wyznaczajÈ granice pojedynczego sarkomeru. Duĝa iloĂÊ róĝnych biaïek w miÚĂniach sprawia, ĝe miÚso jest bardzo bogatym ěródïem biaïka zwierzÚcego. Energia dla miÚĂni: ATP Komórki przetwarzajÈ energiÚ z poĝywienia w ATP, czyli komórkowÈ „walutÚ” (wiÚcej na ten temat w rozdziale 3.). Prawie ĝadne komórki Twojego ciaïa (jedyny wyjÈtek stanowiÈ komórki nerwowe) nie potrafiÈ wykorzystywaÊ glukozy bezpoĂrednio (w rozdziaïach 2. i 3. znajdziesz wiÚcej informacji na jej temat), ale muszÈ przeksztaïcaÊ jÈ w innÈ, bardziej przystÚpnÈ formÚ energii, czyli wïaĂnie ATP. Wytworzony adenozynotrójfosforan uĝywany jest do wspomagania reakcji chemicznych zwiÈzanych z metabolizmem komórek. ATP jest takĝe konieczne do zapoczÈtkowania reakcji skurczu. Wïókna miÚĂniowe zawierajÈ go wystarczajÈco duĝo, aby podtrzymywaÊ skurcz przez jednÈ sekundÚ. JeĂli zatem chcesz przedïuĝyÊ tÚ reakcjÚ, musisz zadbaÊ o dostarczenie ATP do miÚĂni. ByÊ moĝe jeszcze tego nie wiesz, ale czÚĂÊ z nich jest napiÚta przez caïy czas, a stan caïkowitego rozluěnienia jest w ich przypadku mitem. Nie zapominaj teĝ, ĝe Twoje serce takĝe jest miÚĂniem i potrzebuje staïego dopïywu ATP. 104 CzÚĂÊ II: Anatomia od stóp do gïów Kiedy zuĝyjesz caïy zapas tlenu, Twoje ciaïo straci moĝliwoĂÊ tworzenia ATP na drodze tlenowego oddychania komórkowego (jak to ma miejsce w wiÚkszoĂci przypadków, patrz rozdziaï 2.), ale nie zmieni to faktu, ĝe wciÈĝ bÚdziesz go potrzebowaï. W takiej sytuacji organizm wykorzysta inny mechanizm oddychania, w którym ATP produkowane jest z kwasu mlekowego. Kwas mlekowy jest wytwarzany w czasie oddychania beztlenowego (patrz rozdziaï 2.), ale miÚĂnie nie sÈ w stanie wykorzystaÊ tego zwiÈzku bezpoĂrednio. Energia potrzebna do ich skurczu gromadzona jest w czÈsteczkach fosfokreatyny, zïoĝonych z ATP i kreatyny, tworzÈcych siÚ w chwili spoczynku miÚĂnia. MówiÈc „spoczynek”, mam na myĂli krótkie okresy pomiÚdzy jego skurczami, a nie dïugi czas, w którym miÚsieñ jest bezczynny. Fosfokreatyna ulega szybkiemu rozkïadowi, uwalniajÈc potrzebne ATP. Organizm jest jednak sprytny i potrafi wykorzystaÊ takĝe powstajÈce w czasie skurczu dwie czÈsteczki ADP (adenozynodwufosforanu), z których tworzy dodatkowÈ molekuïÚ ATP. Pozostaïa grupa fosforanowa zuĝyta zostaje do wytworzenia jednej czÈsteczki adenozynomonofosforanu (AMP). Kiedy iloĂÊ ATP w komórce wzrasta, zapoczÈtkowany zostaje proces glikolizy (patrz rozdziaï 2.), w którym powstaje go wiÚcej. Innymi sïowy, Twój organizm robi, co tylko jest w jego mocy, aby zapewniÊ dopïyw energii do Twoich komórek. Do dzieïa! ¥lizgowa teoria skurczu opisuje dziaïanie miÚĂnia. Zastanawiasz siÚ, dlaczego mówi ona coĂ o Ălizganiu? Bardzo dobrze, ciekawoĂÊ to pierwszy stopieñ do wiedzy. W czasie skurczu miÚĂnia ATP wiÈĝe siÚ z jednym z kulistych zakoñczeñ filamentu miozynowego, po czym rozpada siÚ na ADP i czÈsteczkÚ nieorganicznego fosforu (Pi). Zarówno ADP, jak i Pi pozostajÈ zwiÈzane z filamentem miozynowym. PamiÚtasz moĝe czÈsteczki troponiny i tropomiozyny, o których wspominaïam wyĝej? Nie wystÚpujÈ one w miÚĂniach bez przyczyny. Jony wapnia wiÈĝÈce siÚ z troponinÈ wypierajÈ tropomiozynÚ, odsïaniajÈc tym samym miejsca wiÈzañ na filamentach aktynowych. Jon to atom (lub grupa atomów) posiadajÈcy ïadunek elektryczny i powstajÈcy po utracie lub uzyskaniu elektronów. Ich utrata nadaje jonowi ïadunek dodatni, tymczasem ich przyïÈczenie skutkuje ïadunkiem ujemnym (patrz rozdziaï 2.). Rozdziaï 5: PrÚĝenie muskuïów 105 Ostatni skurcz Wszystkie zwierzÚta, nie wyïÈczajÈc czïowieka, kiedyĂ umierajÈ. Ciaïo martwej istoty staje siÚ zimne i sztywne. Wiesz, dlaczego tak siÚ dzieje? Otóĝ po ustaniu funkcji ĝyciowych komórki nie wytwarzajÈ ATP. Pïuca przestajÈ przyjmowaÊ tlen z powietrza, serce nie pompuje krwi, a mózg nie wysyïa juĝ sygnaïów. Bez tlenu, skïadników odĝywczych czy boděców z mózgu komórki za- trzymujÈ swoje reakcje metaboliczne. Zaprze- stanie produkcji ATP sprawia, ĝe pozbawione go miofibryle nie sÈ w stanie ulegaÊ skurczom. Z tego samego powodu nie moĝe równieĝ dojĂÊ do ostatniej fazy skurczu, czyli rozluěnienia miÚ- Ănia. Aby to nastÈpiïo, ATP musi bowiem poïÈ- czyÊ siÚ z miozynÈ i zlikwidowaÊ jej mostkowe poïÈczenie z aktynÈ. Kiedy jednak jego brak uniemoĝliwia przeprowadzenie powyĝszego pro- cesu, miÚĂnie zastygajÈ w ostatnim skurczu, znanym szerzej pod nazwÈ stÚĝenia poĂmiertne- go. Dlaczego zaĂ martwe ciaïa sÈ zimne? Otóĝ, jak pewnie pamiÚtasz, miÚĂnie wydzielajÈ ciepïo, a wiÚc kiedy ustaje ich naturalna reakcja fizjo- logiczna, a takĝe zatrzymany zostaje dopïyw cie- pïej krwi, temperatura ciaïa zaczyna spadaÊ. Po odsïoniÚciu miejsc wiÈzania aktyny, miozyna moĝe siÚ z niÈ poïÈczyÊ, choÊ musi zrobiÊ coĂ, dziÚki czemu bÚdzie w stanie to poïÈczenie „utrzymaÊ”. Musi zatem uwolniÊ ADP i Pi uzyskane z rozpadu ATP. Po uwolnieniu ADP i Pi kulisty koniec filamentu miozynowego ulega zmianie. Powoduje ona „zeĂlizgniÚcie siÚ” w stronÚ Ărodka sarkomeru, i ĂciÈgniÚcie do siebie linii Z, co z kolei wywoïuje zanikniÚcie strefy H. W wyniku tego caïe wïókno miÚĂniowe ulega skurczowi. Po przyïÈczeniu kolejnej molekuïy ATP do koñca czÈsteczki miozyny most ïÈczÈcy jÈ z aktynÈ zanika, a caïy proces zaczyna siÚ od nowa. Co ciekawe, jest to zmiana tak szybka, ĝe podczas czytania ostatnich dwóch stron niektóre z Twoich miÚĂni mogïy skurczyÊ siÚ kilkaset razy. Nigdy nie naleĝy zapominaÊ o dostarczaniu do organizmu wïaĂciwej iloĂci wapnia, gdyĝ jony tego pierwiastka sÈ niezbÚdne do prawidïowego dziaïania miÚĂni. Dlatego pij mleko, jedz szpinak i od czasu do czasu popijaj jogurt. Taka dieta naprawdÚ pomoĝe zwiÚkszyÊ TwojÈ siïÚ. Przerwa w dziaïaniu Kiedy siÚ poruszasz, Twoje miÚĂnie kurczÈ siÚ, ulegajÈc skróceniu (patrz „Energia dla miÚĂni: ATP” wczeĂniej w tym rozdziale). Tego rodzaju zmiany w nich noszÈ nazwÚ skurczu izotonicznego. Czasami jednak skurczowi miÚĂni nie towarzyszy ruch ĝadnej czÚĂci ciaïa. Kiedy zwisasz z drÈĝka na sali gimnastycznej, Twój biceps napina siÚ, ale mimo to Twoje ramiÚ nie zmienia swojego poïoĝenia. Taki rodzaj napiÚcia nazywamy skurczem izometrycznym. Jest nim teĝ np. napiÚcie miÚĂnia poĂladkowego wielkiego, kiedy siadasz do lektury niniejszej ksiÈĝki. 106 CzÚĂÊ II: Anatomia od stóp do gïów Hipertrofia lepsza niĝ atrofia! Z pewnoĂciÈ wiele razy zdarzyïo Ci siÚ sïyszeÊ, jak korzystne dla Twojego organizmu sÈ Êwi- czenia fizyczne. Zapewne znasz teĝ powiedze- nie, ĝe „kto nie idzie naprzód, ten siÚ cofa”. Kiedy budujesz swojÈ tkankÚ miÚĂniowÈ, nie tylko rozwijasz muskuïy, ale takĝe zdobywasz okazjÚ do zuĝycia energii zawartej w tkance lipidowej. Przyspieszony (z racji zwiÚkszenia liczby miofibryli) metabolizm zmniejsza iloĂÊ jej komórek. mwiczenia aerobowe pozwalajÈ wiÚc rozbudowaÊ miÚĂnie i spaliÊ nadmiar tïuszczu. Jeĝeli jednak zmuszasz miÚĂnie do gwaïtownych i dïugich skurczów, jak np. przy podnoszeniu ciÚĝarów, to wzrost iloĂci komórek (a zatem takĝe tempo metabolizmu) ulega jeszcze wiÚk- szemu przyspieszeniu. DoprowadzajÈc miÚĂnie przez kilka minut i kilka razy w tygodniu do skurczów, w których uzyskujÈ one poniĝej 75 swojej objÚtoĂci spoczynkowej (co mniej wiÚ- cej odpowiada obciÈĝeniu na tyle duĝemu, by zmÚczyÊ CiÚ po dwóch, trzech powtórzeniach Êwiczenia), moĝesz doĂwiadczyÊ hipertrofii, czyli wzrostu masy miÚĂniowej zwiÚkszajÈcego siïÚ i szybkoĂÊ metabolizmu (drogie Panie, nie po- winnyĂcie obawiaÊ siÚ takich Êwiczeñ, gdyĝ hormony kobiece powaĝnie utrudniajÈ uzyska- nie masywnych bicepsów, o czym wiÚcej w roz- dziale 8.). Jeĝeli prowadzisz siedzÈcy tryb ĝycia i tylko spo- radycznie napinasz miÚĂnie, moĝesz doĂwiad- czyÊ ich atrofii (zaniku), czyli stanu, w którym objÚtoĂÊ wïókien miÚĂniowych zmniejsza siÚ, osïabiajÈc przy tym ogólnÈ siïÚ miÚĂni i zdol- noĂÊ metabolicznÈ tej tkanki. Prawdopodobnie dobrze wiesz, o czym mówiÚ, jeĂli zdarzyïo Ci siÚ nosiÊ gips na rÚce lub nodze. Na szczÚĂcie Êwiczenia polegajÈce na napinaniu miÚĂni po- magajÈ odbudowaÊ utraconÈ siïÚ. MajÈ one teĝ inne zalety: 9 zmniejszajÈ prawdopodobieñstwo wystÈpie- nia raka piersi, macicy, jej szyjki, jajników oraz odbytu; serca; 9 zmniejszajÈ prawdopodobieñstwo zawaïu 9 poprawiajÈ poziom cholesterolu; 9 ograniczajÈ zmÚczenie i depresjÚ; 9 zmniejszajÈ obrzÚk i ból stawów; 9 pomagajÈ utrzymaÊ wïaĂciwÈ wagÚ, obni- ĝajÈc prawdopodobieñstwo zachorowania na cukrzycÚ typu II; 9 zapobiegajÈ osteoporozie. mwiczenia mogÈ byÊ bardzo przyjemne. Jeĝeli nie lubisz spÚdzaÊ zbyt wiele czasu w sali gimna- stycznej, moĝesz je praktykowaÊ na Ăwieĝym powietrzu, np.: chodziÊ na spacery, biegaÊ, uprawiaÊ jogging, jeědziÊ rowerem, graÊ w teni- sa, piïkÚ noĝnÈ lub koszykówkÚ, pïywaÊ albo jeědziÊ na nartach. Jeĝeli lubisz ÊwiczyÊ w to- warzystwie, doïÈcz do grupy ludzi czynnie upra- wiajÈcych jakieĂ sportowe hobby. Zapisz siÚ do klubu tenisowego. Zacznij tañczyÊ. Kup psa i zbierz grupÚ ludzi spacerujÈcych wspólnie ze swoimi zwierzakami. Rób wszystko, by rozwi- jaÊ miÚĂnie i poprawiaÊ funkcjonowanie caïego ciaïa. Moĝesz to robiÊ w wolnym czasie, aby odprÚĝyÊ siÚ i zredukowaÊ poziom stresu. Jeĝeli nie masz nic przeciwko Êwiczeniom na sali, idě na aerobik, wykonuj Êwiczenia w domu, oglÈda- jÈc filmy instruktaĝowe, lub Êwicz jogÚ. Próbuj róĝnych dziaïañ i sportów, dopóki nie trafisz na coĂ, co szczególnie przypadnie Ci do gustu. Trafny wybór pomoĝe Ci cieszyÊ siÚ lepszym zdrowiem przez bardzo dïugi czas. Rozdziaï 5: PrÚĝenie muskuïów 107 SkÈd siÚ bierze tonus miÚĂnia Niezaleĝnie od tego, co robisz, czÚĂÊ Twoich wïókien miÚĂniowych pozostaje zawsze napiÚta. To lekkie napiÚcie miÚĂni szkieletowych nosi nazwÚ tonusu. Bez niego Twoje ciaïo momentalnie wylÈdowaïoby na podïodze. NaprawdÚ. Gdyby czÚĂÊ Twoich miÚĂni nie pracowaïa w danej chwili, ciaïo bïyskawicznie mogïoby „zïoĝyÊ siÚ” pod wïasnym ciÚĝarem. Aby zapobiec tej nieprzyjemnej sytuacji, niektóre z wïókien miÚĂniowych pozostajÈ nieustannie aktywne, umoĝliwiajÈc Ci zachowanie stosownej postawy. DziÚki temu jesteĂ w stanie staÊ prosto, z podniesionÈ gïowÈ, wciÈgniÚtym brzuchem i ĂciÈgniÚtymi ïopatkami. Aby zachowaÊ napiÚcie, Twoje miÚĂnie korzystajÈ z receptorów, czyli specjalnych wïókien nerwowych poïÈczonych bezpoĂrednio z wïóknami miÚĂniowymi. Centralny ukïad nerwowy (mózg i rdzeñ krÚgowy) kontaktuje siÚ za pomocÈ receptorów z Twoimi miÚĂniami szkieletowymi, a one wysyïajÈ do niego informacje o pozycji Twojego ciaïa. Dane te przetwarzane sÈ nastÚpnie przez mózg, który ocenia, czy konieczna jest jakaĂ zmiana. Jeĝeli tak, za poĂrednictwem rdzenia krÚgowego wysyïa on do miÚĂni sygnaïy, które majÈ odpowiednio zmieniÊ ich napiÚcie. Grupy miÚĂni Sïowa takie jak „unerwione”, „synergiczne” i „antagonistyczne” kojarzÈ siÚ raczej z psychologiÈ lub inĝynieriÈ niĝ anatomiÈ, ale odnoszÈ siÚ one do specyficznych grup miÚĂni. Wszystkie miÚĂnie moĝna okreĂliÊ mianem unerwionych, gdyĝ czÚĂÊ ich wïókien ïÈczy siÚ z nerwami, które wysyïajÈ impulsy pobudzajÈce skurcze. Niektóre miÚĂnie dziaïajÈ wspólnie z innymi (synergicznie), inne zaĂ majÈ dziaïanie przeciwne do nich (antagonistyczne). W kolejnej czÚĂci tego rozdziaïu opiszÚ obie te grupy, a takĝe wyjaĂniÚ, dlaczego naleĝy pracowaÊ nad wzmacnianiem swojej muskulatury. Praca z synergikami Sïowo „synergia” jest dziĂ naduĝywane w Ăwiecie biznesu. W mojej ksiÈĝce telefonicznej znalazïam caïa stronÚ poĂwiÚconÈ firmom zawierajÈcym je w nazwie. Jest wĂród nich Synergy Brokerage, Synergy Films, Synergy Outdoors, Synergypaintball Enterprises (sic!) czy teĝ Synergy Worldwide. Co prawda, sama nazwaïam swojÈ firmÚ Synergy Publishing Services, ale przynajmniej zrobiïam to na dïugo przed tym, jak sïowo to zyskaïo popularnoĂÊ! W rzeczywistoĂci jednak synergia jest terminem medycznym oznaczajÈcym wspólnÈ pracÚ. A, jak zapewne dobrze wiesz, czÚĂÊ narzÈdów ludzkiego organizmu wspóïpracuje z innymi, aby osiÈgnÈÊ wspólny cel. 108 CzÚĂÊ II: Anatomia od stóp do gïów Niektóre czÚĂci ciaïa poruszane sÈ przez caïe grupy wspóïpracujÈcych ze sobÈ miÚĂni. W takiej sytuacji mówimy o dziaïaniu synergicznym. MiÚsieñ wykonujÈcy wiÚkszoĂÊ pracy nosi nazwÚ gïównego miÚĂnia motorycznego, podczas gdy muskuïy pomagajÈce mu w niej nazywa siÚ miÚĂniami synergicznymi. Konflikt interesów: antagoniĂci MiÚĂnie antagonistyczne wzglÚdem siebie majÈ dziaïanie przeciwne, ale osiÈgajÈ one w ten sposób zamierzony efekt. Przykïadowo, kiedy zginasz przedramiÚ, Twój biceps siÚ kurczy, ale towarzyszy temu rozluěnianie siÚ tricepsa, znajdujÈcego siÚ po przeciwnej stronie ramienia. Dziaïanie tych dwóch miÚĂni jest generalnie przeciwstawne, ale do zginania rÚki potrzebne sÈ oba. Kiedy jÈ prostujesz, dziaïajÈ one odwrotnie: biceps ulega rozluěnieniu, zaĂ triceps zaczyna siÚ kurczyÊ. Umiejscawianie miÚĂni szkieletowych w ciele
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Anatomia i fizjologia dla bystrzaków
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: