Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00301 005732 12761605 na godz. na dobę w sumie
Antropologia tańca - ebook/pdf
Antropologia tańca - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-1652-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> sztuka >> architektura
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Fundamentalna publikacja dla nowoczesnego myślenia o tańcu. W badaniach nad tańcem, prowadzonych z perspektywy antropologicznej, Royce łączy własne doświadczenia związane z tańcem z wiedzą etnograficzną i wiedzą o kulturze, co pozwala jej sytuować taniec w obrębie innych sztuk performatywnych.

Książka jest klasycznym podręcznikiem dla studentów teatrologii, etnologów zgłębiających problematykę rytuałów i obrzędów środkowoamerykańskich, studentów kierunków kulturoznawczych i szeroko pojętej humanistyki, a także praktyków badających taniec w działaniu (instruktorów, choreografów) czy specjalistów od terapii tańcem.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

OD CIAŁA JAKO ARTEFAKTU DO WIEDZY UCIELEŚNIONEJ 13 wSTĘP dO dRUgIEgO wydAnIA Od CIAŁA JAkO ARTEFAkTU dO wIEdZy UCIElEŚnIOnEJ W studiach nad tańcem i ruchem człowieka obserwujemy wzrasta- jącą precyzję narzędzi wykorzystywanych w procesie dokumentowa- nia i analizowania danych. Podobne zjawisko możemy zaobserwować w antropologii kulturowej, gdzie coraz większą rolę odgrywa zain- teresowanie sposobami poznania. Obydwie te jakości są pokrewne i powinny się uzupełniać. Umiejętność patrzenia na ciało jak na artefakt, analizowania go oraz rozumienie znaczeń kulturowych tańczonego, ruchowego i ucieleśnionego sposobu poznania świata mamy dziś znacznie lepiej opanowaną niż kiedykolwiek w przeszłości. Tak jak doświadczanie większych i mniejszych elementów struktury tańca, poznawanie rozmaitych niuansów jest czym innym dla tancerza i dla widza, tak i doświadczanie kultury różni się w przypadku rdzennego jej uczest- nika i tego, który jest jej obserwatorem. „Mądrość” ukształtowana poprzez umiejętności praktyczne jest czymś innym niż ta wynika- jąca z obserwacji. Mądrość cielesna (mądrość w ciele) jest wewnętrz- nie spójna i jako taka powinna ułatwiać poznawanie kultur. Wiedza, zarówno cielesna, jak i intelektualna, należy do artefak- tów społeczeństwa ludzkiego. Innym – równie istotnym – jest ekspo- zycja, przedstawianie faktów. Jeśli etnografia lub odkrywanie wiedzy budzą kontrowersje, to tym bardziej dotyczy to pisania o nich. Pierw- sze, moim zdaniem, lokuje się w przestrzeni prywatnej, drugie należy do sfery publicznej. Problem, z którym mierzymy się na co dzień w badaniach nad ruchem, tj. jak rozumieć jego rzeczywistość, sil- nie oddziałuje na dyskusje dotyczące ekspozycji faktów. Czy rze- czywistość ruchu rozumiemy poprzez rozkodowanie jego znaczeń, w efekcie przekonwertowania na inne środki, które ułatwiają nam 14 Antropologia tańca rozumienie jego sensów? A może trafia ona do nas bezpośrednio poprzez zmysły? Jeśli przez zmysły, to Picasso stworzył precedens, pisząc, że malar- stwo i pantomima przemawiają bez słów i wyjaśnień bezpośrednio do serca. Ale nawet jeśli pojmowanie ruchu jest zmysłowe, to pre- zentując fakty, musimy przetłumaczyć to ucieleśnione rozumienie na słowa. Antropolodzy amerykańscy i artyści sztuk widowiskowych, zgłę- biając znaczenie ruchu człowieka, wyznaczyli obszar interesujących ich problemów – zdefiniowali w ten sposób dziedzinę badań nad tańcem i ruchem. Dzięki nim stale przesuwają się granice wiedzy o tym, jak i co ludzie myślą. W tym kontekście warto wspomnieć o dwóch amerykańskich tancerkach znanych również z działalności naukowej; ich dokona- nia pozwalają zrozumieć różnice między poznaniem (wiedzą) osią- ganym poprzez działanie i tym, które zdobywa się przez obserwację. Katherine Dunham i Pearl Primus (zmarła 29 października 1994 roku) to pionierki badań nad wiedzą o tańcu i praktyką taneczną, Amerykańskie Towarzystwo Antropologiczne [American Anthro- pological Assotiation] uhonorowało je Nagrodą za Wybitne Zasługi [Distinguished Service Award]. Ich wkład w usankcjonowanie tańca jako pełnoprawnej dziedziny badań antropologicznych długo pozo- stawał niemal niezauważony. Obie prowadziły trudną batalię o sza- cunek zarówno dla tradycyjnej kultury tanecznej, którą prezentowały we własnym wykonaniu na scenie, jak i dla etnograficznej analizy tańca, prowadzonej z perspektywy antropologicznej. Większość problemów Dunham i Primus wiązała się z koniecz- nością dokonywania wyborów pomiędzy tańcem a antropologią. Ostatecznie obydwie poświęciły się twórczości choreograficznej i występom na scenie. Wykorzystanie siły sztuki wykonawczej – nie tylko samej pracy badawczej – było śmiałą i odważną decyzją, dzięki której duża część społeczeństwa amerykańskiego i innych krajów dowiedziała się o zasługach Afroamerykanów dla rozwoju kultury. Primus mawiała, że tańczy nie po to, aby kogoś zabawiać, lecz po to, by pomóc ludziom lepiej się rozumieć. Niestety, obydwie kobiety spotykały się z wrogością ludzi, któ- rych stereotypowe myślenie wystawiały w swoich spektaklach na próbę. W czasach, kiedy Dunham i Primus inscenizowały tańce OD CIAŁA JAKO ARTEFAKTU DO WIEDZY UCIELEŚNIONEJ 15 pochodzenia karaibskiego i afrykańskiego, dominującym w świa- domości społecznej stereotypem tańca afroamerykańskiego był step i różne formy pochodzące od minstreli1, często wykonywane przez białych, lub taniec typu Lindy2 wraz z formami pochodnymi tańca towarzyskiego. Od połowy XIX wieku wpływy tańca afrykańskiego, widoczne w swobodnych, płynnych ruchach klatki piersiowej i miednicy3, które wyzwoliły ciało z obowiązującej dotychczas sztywności tańca o szkocko-irlandzkim pochodzeniu, zaczęły w sposób zna- czący zmieniać amerykański taniec towarzyski. Większość białych Amerykanów nie akceptowała jednak tych wpływów. Korzystając z udokumentowanych etnograficznie elementów tańca, takich jak charakterystyczne ruchy rozluźnionej klatki piersiowej, swobodnie falujące biodra i innych cech typowych dla karaibskiej i afrykańskiej kultury tanecznej, Primus i Dunham stylizowały swoje kompozycje choreograficzne tak, aby publiczność nie tylko oglądała je z zainte- resowaniem, lecz aby – dosłownie – była poruszona w kinestetycz- nej empatii tymi dynamicznymi jakościami tańca afrykańskiego, które odczuwano jako zagrażajace moralności. Katrina Hazzard- -Gordon wyjaśnia w swojej pracy, dlaczego ten rodzaj tańca aż tak bardzo niepokoił ludzi, którym obca była tradycja kulturowa Afro- amerykanów. Zauważa, że przemiana kontrastujących jakości, np. rozluźnienia w dynamiczność, porządku w nieład czy asymetrię, i sposób panowania nad nieprzewidywalnością były bardziej niepo- 1 Minstrel (minstrel show) – dziewiętnastowieczne amerykańskie wido- wisko rozrywkowe, używające rekwizytu tzw. czarnej twarzy; prezentowało stereotypowy obraz ludności murzyńskiej w USA, widzianej oczyma białej ludności (przyp. red.). 2 Taniec Lindy (Lindy Hop) – taniec pochodzenia afrykańskiego rozwinął się w latach dwudziestych XX wieku w nowojorskim Harlemie. Z Lindy Hop wywodzą się, m.in. boogie woogie, rock and roll, swing (przyp. tłum.). 3 Brenda Dixon Gottschild określa ruchy wywodzące się z wielu miejsc w ciele jako policentryzm. Policentryzm jest ściśle związany z polirytmią – obydwie te jakości należą do najbardziej znanych wpływów kultury afrykańskiej na formy tańca, takie jak salsa, kubańskie mambo, cha-cha, rumba i inne; Digging the Africanist Presence in American Performance: Dance and Other Contexts Polycentrism, Greenwood Press, Westport, Conn. 1996 (przyp. tłum.). 16 Antropologia tańca kojące w swojej nieobliczalności niż ciągnący się niemal bez końca „opętańczy” ruch4. Kinestetyka tej formy tańca obrażała, treść spektakli niepokoiła, a przesłanie całego widowiska przekonywało, że taniec jest sztuką, a nie rozrywką. Wszystko razem rzucało wyzwanie dominującym w owym czasie stereotypom. Dunham5 i Primus6, skuteczne orga- nizatorki i twórczynie największych niedotowanych zespołów tańca okresu powojennego, musiały konfrontować się z mieszanymi uczu- ciami ludzi, których estetyczną wrażliwość prowokowały w spek- taklach. Ambiwalentne podejście do zagadnienia widać w recenzji występów Dunham na Broadwayu z 23 listopada 1955 roku, napi- sanej przez Johna Martina, krytyka „New York Timesa”: Program to swoistego rodzaju miszmasz, trochę dobrego, złego i nijakiego, w pół tuzinie stylów, bez możliwości zdefiniowania i bez porządku. Pani Dunham jest jego stałym elementem. Wiadomo od razu, co ma na myśli, i jest to zawsze to samo. Choć ma tytuł magi- stra antropologii, można mieć wątpliwości, czy kwalifikowałaby się do takiego tytułu w roli tancerki, piosenkarki czy choreografa. Jest 4 Katrina Hazzard-Gordon, Jookin’, The Rise of Social Dance Formations in African-American Culture, Temple University Press, Philadelphia 1990. 5 W najlepszym okresie swojej kariery, w latach czterdziestych, pięćdzie- siątych i sześćdziesiątych w Europie i Ameryce Łacińskiej, Katherine Dun- ham znana była jako „ta czarna kobieta”, a „Washington Post” określił jej występy jako „taniec Katarzyny Wielkiej”. Przez ponad trzydzieści lat prowa- dziła zespół Katherine Dunham Dance Company, jedyny w tych czasach sta- ły, niedotowany amerykański zespół taneczny złożony z Afroamerykanów. Stworzyła ponad 90 etiud tanecznych. 6 Pearl Primus (1919-1994) dynamiczną karierę sceniczną rozpoczęła w 1943 roku olśniewająco pięknymi, niezwykłymi pracami choreograficzny- mi, które wyrażały protest społeczny i niezadowolenie związane z rasizmem. Odgrywała kluczową rolę w prezentowaniu autentycznego tańca afrykań- skiego publiczności amerykańskiej. Występowała nie tylko w USA. Jej tour- née obejmowały Europę, Izrael, Karaiby i Afrykę. Wywoływała kontrowersje swym życiem prywatnym i zawodowym. W czasach segregacji poślubiła bia- łego mężczyznę, Żyda, i kwestionowała postawę czarnych intelektualistów, którzy nie akceptowali wątku „prymitywnego” w jej twórczości. Polityczne protesty i tournée łączące mieszane rasowo elementy spowodowały, że FBI rozpoczęło przeciwko niej śledztwo, mimo że była cenioną przez krytyków artystką, uwielbianą przez publiczność. OD CIAŁA JAKO ARTEFAKTU DO WIEDZY UCIELEŚNIONEJ 17 jednak w pełni dojrzałą teatralną osobowością o niezwykłym, nieod- partym uroku. Każda instytucja z radością dałaby jej doktorat sum- ma cum laude7. Podobny model reakcji ujawnił się w stosunku do Josephine Baker, kiedy jej poczynania zaczęły wykraczać poza akceptowane role Afroamerykanów, zwłaszcza gdy stała się rozpoznawalna nie tylko w życiu prywatnym, lecz także poprzez formę widowiska, którą dla siebie stworzyła. Większość życia Baker spędziła we Francji, gdzie przyjmowano ją z entuzjazmem. Warto zwrócić uwagę na uderza- jący kontrast w zestawieniu z inną twórczynią nowego gatunku. Ruth St. Denis (właśc. Ruth Dennis, urodzona na farmie w New Jersey) była odbierana pozytywnie z siłą dorównującą tej, z jaką kry- tykowano Josephine Baker. Jako początkująca tancerka w wodewilu St. Denis doznała olśnienia pod wpływem wizerunku bogini Isis na plakacie reklamującym papierosy. Zaowocowało to jej własnymi poszukiwaniami w sferze orientalnego tańca i ruchu. St. Denis paso- wała do wszystkich stereotypów amerykańskiego społeczeństwa – opracowała nowy gatunek tańca, który nadal wpisywał się w gust białej publiczności i jej wyobrażenie kobiecości. Baker natomiast, chcąc znaleźć nowe miejsce dla tancerzy afroamerykańskich poza akceptowalnymi granicami musicalu „kolorowych”, nie podporząd- kowała się panującym zasadom i zakwestionowała wszystkie kate- gorie reprezentowane przez St. Denis. Ameryka nigdy jej tego nie wybaczyła i nie zaakceptowała. Przełamując bariery stawiane przed afroamerykańskim stylem ekspresji, Dunham i Primus wywarły ogromny wpływ na formo- wanie się zawodowych zespołów tańca. Alvin Ailey jako młody człowiek widział zespół Dunham i zrozumiał, że w społeczeństwie amerykańskim istnieje miejsce dla czarnych tancerzy. Stworzony przez niego gatunek rozwijany przez Judith Jamison jest – podobnie jak ten zapoczątkowany przez Dunham – mieszanką elementów tra- dycji i wypracowanych technik. Inne przykłady to Garth Fagan i jego zespół Bucket Dance Company czy Dallas Black Dance Company. Niewykształceni na „antropologów”, artyści ci mieli wiedzę cielesną pochodzącą z różnych tradycji kulturowych i potrafili przetrans- 7 Richard Long, The Black Tradition in American Dance, Prion, London 1989, s. 99. 18 Antropologia tańca ponować ją na ważne, rozpoznawalne style tańca współczesnego o indywidualnym zabarwieniu. Silne oddziaływanie tych stylów wiąże się z efektami fizyczny- mi i kinestetycznymi, a nie tylko z przesłaniem zawartym w treści spektaklu. Teorie Dunham i Primus przez lata pozostawały niedostrzeżone na peryferiach rozważań naukowych Ameryki. Taniec był wpraw- dzie przedmiotem badań etnograficznych, jednak nigdy nie znalazł się w centrum uwagi opracowań antropologicznych. Opisywanie tańców ludowych było domeną folklorystów pracujących w Europie, a tradycje tańca klasycznego stanowiły przedmiot badań historyków tańca. Taniec jako podstawowy element organizujący, a nie jako cie- kawostka o marginalnym znaczeniu dla głównego zadania, tj. opi- sania kultury i społeczeństwa, nie był jeszcze wtedy akceptowany w etnografii amerykańskiej. Dunham w swoich pracach naukowych, takich jak Las Danzas de Haiti 8 (wydanie francuskie z 1957 roku notabene zawierało przedmowę Claude’a Lévi-Straussa9) przeko- nywała antropologów, że taniec jest tak samo ważny jak pokre- wieństwo, organizacja polityczna czy wszelkie inne aspekty życia społecznego. I rzeczywiście w niektórych kulturach taniec może być kluczem do zrozumienia całokształtu wartości i zachowań. Przyglądając się dokonaniom Gertrude Prokosch Kurath, również tancerki i badaczki jak współczesne jej Dunham i Primus, znajdujemy zarówno podobieństwa, jak i różnice w historii ich życia – uderza- jące są zwłaszcza różnice w odbiorze przez środowisko antropo- logów. Kurath mówiła o swoim życiu w kategoriach dwóch karier zawodowych: wykonawcy-producenta i naukowca. Ważną zmianą było dla niej przejście od osobistej twórczości do badań nad tańcem. Z pozoru jej droga życiowa przypomina kariery Dunham i Primus, Kurath jednak porzuciła taniec i choreografię, skupiając całą swoją uwagę na etnologii tańca. Niewątpliwie dzięki temu zaakceptował ją świat uniwersytecki, choć nie bez znaczenia pozostaje fakt, że pochodziła z rodziny profesorskiej i wyszła za mąż za wykładowcę wyższej uczelni. 8 Katherine Dunham, Las Danzas de Haiti, Acta Anthropologica, Mexico 1947. 9 Katherine Dunham, Les Danses d’Haiti, Fasquel, Paris 1957. OD CIAŁA JAKO ARTEFAKTU DO WIEDZY UCIELEŚNIONEJ 19 Większość jej wczesnych badań nad tańcem Indian amerykań- skich i tańcem meksykańskim, prowadzonych z niezwykłą pie- czołowitością w terenie i w archiwach, opublikowano na łamach specjalistycznych magazynów folklorystycznych oraz w pismach zajmujących się tymi zagadnieniami i obszarami etnograficznymi. W 1960 roku ranga jej prac znacznie wzrosła. Sol Tax10 uznał je za znakomite i wydrukował w jednym z pierwszych numerów „Cur- rent Anthropology”11. Tax zamówił u Kurath artykuł (Panorama of Dance Ethnology, 1960)12, w którym badaczka zdefiniowała i opisała podstawy studiów nad tańcem zaakceptowane przez środowisko antropologów. Choć monografia Dunham z „błogosławieństwem” Lévi-Straussa została opublikowana wcześniej, artykuł Kurath, defi- niujący w poważnym piśmie naukowym ważną dziedzinę badań, nie może zostać niedoceniony. Autorka zawarła w nim wiele osobistych refleksji na temat sta- tusu badań nad tańcem. W 1966 roku zaś pisała: „dwie dekady mojej kariery tancerki scenicznej utwierdziły mnie w przekonaniu, że taniec powinien być przedmiotem badań naukowych w jego włas- nym unikatowym kontekście, jako forma sztuki, z uwzględnieniem wyjątkowych, niespotykanych nigdzie indziej składników. Z drugiej strony moje wykształcenie historyczne [magister historii sztuki, Bryn Mawr 1928] i współpraca z etnologami przekonały mnie, że to nie wystarczy. Prawdziwym celem, trudnym do osiągnięcia, jest wyka- zanie, w jaki sposób taniec i towarzysząca mu muzyka są wyrazem innych aspektów kultury” (1986, przedruk wykładu z 1966 roku). W kwestii właściwej bazy dla etnologów tańca Kurath była prze- konana, że sensowne badania mogą być prowadzone jedynie przez 10 Sol Tax (1907-1995) – antropolog z Uniwersytetu Chicagowskiego, współtworzył antropologię jako dziedzinę wiedzy i odegrał ważną rolę w kształtowaniu tzw. antropologii w działaniu (action anthropology), która zakłada udział badaczy w rozwiązywaniu problemów społecznych. Tax spe- cjalizował się w kulturach Indian amerykańskich (przyp. tłum.). 11 „Current Anthropology” – czasopismo antropologiczne publikowane przez Uniwersytet Chicago. Utworzony w 1959 roku przez antropologa Sola Taxa. Jest jednym z kilku magazynów publikujących badania ze wszystkich poddyscyplin antropologii (przyp. tłum.). 12 Gertrude Prokosch Kurath, Panorama of Dance Ethnology, „Current Anthropology” 1960, nr 1(3), s. 233-254. 20 Antropologia tańca „tancerzy, którzy osiągnęli przenikliwość etnologa i przyjęli jego punkt widzenia, lub przez muzyków i etnologów z wykształceniem tanecznym”13. Nacisk na umiejętności taneczne wynika z założe- nia, że taniec powinien być badany z uwzględnieniem jego własnych zasad oraz aspektów formalnych. Uznanie tego przekonania zajęło antropologom dziesiątki lat. W swojej długiej karierze Kurath badała, analizowała i dokumen- towała zarówno formalne, jak i kontekstowe aspekty tańca, łącząc przy tym wiedzę ucieleśnioną z naukową dbałością o szerszą per- spektywę. Geograficzna i intelektualna różnorodność jej badań jest niezwykła, a dbałość o szczegóły etnograficzne wyjątkowa. Choć Kurath nie pisała o tym wprost, w jej ujęciu tańca zaznacza się szcze- gólna rola tej dziedziny sztuki jako wiedzy ucieleśnionej. Współcześnie wiedza ucieleśniona jest istotnym elementem badań nad tańcem i ruchem. Reprezentatywna dla nowego podejścia do badań jest wypowiedź Sally Ness: Aby w pełni zrozumieć znaczenie aktu wykonania choreograficznie zakomponowanego ruchu w „obcej” kulturze (to znaczy w społeczeń- stwie, którego zasady organizacyjne, instytucje społeczne i systemy wartości są odczuwane jako głęboko obce lub egzotyczne), badacz musi mieć pewne pojęcie o znaczeniu, jakie może nieść ze sobą wykonanie jakiejkolwiek sekwencji ruchowej. Musi być w stanie wyobrazić sobie, jak fizyczne zmierzenie się z układem choreograficznym może wpłynąć na wykonawcę, a także na jego własne pojmowanie kultury14. Rok przed ukazaniem się książki Ness, na spotkaniu Amerykań- skiego Towarzystwa Antropologicznego [American Anthropologist Association] w Chicago, odbył się panel dyskusyjny zatytułowany „Afrykańsko-amerykański taniec w teorii i badaniach stosowanych: Dunham i Primus”. Jego uczestniczka, Yvonne Daniel, przekony- wała o zasadności uwzględnienia tańca w badaniach kulturowych, a nawet o jego wyjątkowej roli – odnosząc się do pojęcia wiedzy ucie- leśnionej, twierdziła, że taniec jest rodzajem okna, dzięki któremu 13 Tamże, s. 247. 14 Sally Ann Ness, Body, Movement, and Culture: Kinesthetic and Visual Symbolism in a Philippine Community, University of Pennsylvania Press, Phi- ladelphia 1992, s. 2. OD CIAŁA JAKO ARTEFAKTU DO WIEDZY UCIELEŚNIONEJ 21 możemy poznać szczególne aspekty obcej kultury. Wiedza ucieleś- niona, jej zdaniem, jest wiedzą zintegrowaną; jeśli zdobywana jest przez zagłębianie się (w rozumieniu Daniel – uczestnictwo przez obserwację), to pozwala pokonać przepaść między naszą własną wie- dzą i doświadczeniem a ich odpowiednikiem w innych kulturach. Powinniśmy dostrzec – kontynuowała – że w tańcu wykonawca łączy działania fizyczne z mentalnymi, rejestruje stan emocjonalny. Tańczenie jest najwyraźniej alternatywnym stanem świadomości. Poza tym, o ile są w nim podobieństwa do tai chi chuan, to ma on zdolność integrowania ciała, umysłu i energii. W zachodniej trady- cji myśli analitycznej każdy z tych elementów uznaje się za osobną kategorię, a w hierarchii wartości umysł stawia się wyżej niż ciało i energię. Yvonne Daniel przedstawia swoje założenia w książce Dance and Social Change in Contemporary Cuba15. Argumentuje w niej przeko- nująco, że rumba z powodu swojej niekwestionowanej wieloznacznej natury ma szczególną moc artykułowania warunków społecznych, łączenia sprzeczności, rozniecania oraz podtrzymywania poczucia wspólnoty – communitas. Dalej mówi, że poczucie równości doświad- czane cieleśnie w ograniczonym i skodyfikowanym świecie rumby rozciąga się w sposób całkowicie naturalny na życie społeczne16. Barbara Browning w książce Samba: Resistance in Motion docho- dzi do następujących wniosków: „Wiele rzeczy, których nauczyłam się w Brazylii, poznałam poprzez moje ciało. Dopiero wiele lat póź- niej byłam w stanie oddać na piśmie wszystko, co zrozumiałam, tańcząc”17. Jak wskazuje tytuł, Browning zajmuje się zjawiskiem oporu kulturowego w afrobrazylijskiej i afrykańskiej diasporze. Formułuje tezę, że taniec, szczególnie samba oraz tańce karnawa- łu, tańce religijne candomblé18 i ruchy capoeiry oraz tradycje sztuk 15 Yvonne Daniel, Dance and Social Change in Contemporary Cuba, India- na University Press, Bloomington 1995. 16 Anya Peterson Royce, Movement and Dance, Book Review Essay, „Ame- rican Anthropologist” 1997, s. 172-174. 17 Barbara Browning, Samba, Resistance in Motion, Indiana University Press, Bloomington 1995, s. 167. 18 Candomblé – synkretyczna religia afroamerykańska, praktykowana głównie w Brazylii oraz w Argentynie i Meksyku. Zob. Leszek Kolankiewicz, Samba z bogami. Opowieść antropologiczna, Wydawnictwo „KR”, Warszawa 1995 (przyp. red.). 22 Antropologia tańca walki są wyrazem sprzeciwu, którego nie da się oddać słowami. Browning dowodzi istnienia cielesnej inteligencji oraz form tańca, które „zapisują” swoje własne znaczenie19. Sama autorka, podobnie jak większość naukowców pracujących w tej wyspecjalizowanej dzie- dzinie, wykorzystuje cielesną inteligencję, tłumacząc zdobyte za jej pomocą doświadczenia na niedoskonałe medium językowe. Julie Taylor w książce Paper tangos20, znajdując odpowiednie słowa, bardziej precyzyjnie niż ktokolwiek przed nią wyjaśnia, w jaki spo- sób ciało przechowuje wiedzę i przekazuje znaczenia, które mogą być wypowiedziane tylko poprzez ruch. Rozpoczyna od opisu treningu (zwyczaju) „cechowania”. Tancerze uczą się ruchów, tańcząc je za nauczycielem, szkicując niejako swoje odczucia w ogólnych zarysach aż do momentu, gdy zadomawiają się one w ciele. Taylor wyjaśnia, że ciało dało jej pewność, że „nakreśla schemat, którego nie mogłam zrozumieć […] coś na wpół wytańczonego na kartkach i za pomocą słów, które pozostały z całego dnia, coś zgromadzonego w tańczącym ciele, czego nie potrafię zatańczyć […]. Czasami siadam na brzegu łóżka, aby na nowo zespolić w ciele moje rozedrgane stawy, i zasta- nawiam się, co one wiedzą, czego ja nie wiem”21. Taylor akceptuje tu istnienie całkiem innego porządku znaczeń; dostęp do niego można mieć tylko poprzez ciało, w którym ów porządek się zawiera. Niekiedy ludzie praktykujący różne formy tańca pamiętają i pod- świadomie starają się uwiarygodnić wiedzę ucieleśnioną poprzez wykorzystywanie słownictwa technicznego. Tak jest w wypadku baletu klasycznego, silnie skodyfikowanej formy tańca o długiej histo- rii. Balet może być omawiany w kategoriach techniki oraz stylu22. Technika odnosi się do zestawu ruchów, gestów i kroków, które są fundamentem formy. Obejmuje też zasady doboru i organizacji ele- mentów w określony system. Istnieje także skodyfikowany język mówienia o technice, powszechnie rozumiany i wykorzystywany. Styl związany jest z wyborem – dobieraniem sposobów poruszania 19 Barbara Browning, Samba..., s. XI. 20 Julie Taylor, Paper Tangos, Duke University Press, Durham, NC 1998. 21 Tamże, s. 100. 22 Zob.: Anya Peterson Royce, Movement and Meaning. Creativity and In- terpretation in Ballet and Mime, Indiana University Press, Bloomington 1984; tejże, Masculinity and Feminity in Elaborated Movement Systems, [w:] Ma- sculinity/Feminity. Basic Perspectives, eds. June Machover Reinisch, L. Rosen- blum, S. Sanders, Oxford University Press, New York 1987.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Antropologia tańca
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: