Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00246 004336 12933158 na godz. na dobę w sumie
Antropologia wyobraźni twórczej w badaniach literackich. Świat wyobraźni Brunona Schulza - ebook/pdf
Antropologia wyobraźni twórczej w badaniach literackich. Świat wyobraźni Brunona Schulza - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 352
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9547-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook (-55%), audiobook).
Książka poświęcona antropologii wyobraźni twórczej w badaniach literackich na przykładzie twórczości Brunona Schulza i jego twórczej wyobraźni jest błyskotliwym, z erudycją i znajomością przedmiotu napisanym studium. Składa się z dwu części: pierwszej, poświęconej antropologii wyobraźni twórczej w kontekście metodologii oraz drugiej, przybliżającej czytelnikowi świat wyobrażony Schulza z punktu widzenia antropologii literatury. Jej autorka dokonuje przeglądu pism antropologicznych Gastona Bachelarda i prezentuje założenia teoretyczne antropologii wyobraźni twórczej Gilberta Duranda. Kreśli ponadto współczesne tendencje w postdurandowskim nurcie badań literackich.
Analizując twórczość Schulza, wyodrębnia pola tematyczne i odpowiadające im konstrukcje. Są to: mitologia nieba (obrazy wznoszenia, upadku, poetyka skrzydeł, schemat katamorficzny); deformacja wyobrażeniowa (imaginacyjny schemat gigantyzacji, liliputyzacja, hiperboliczne wzmocnienie obrazu); „Przesmyki sprzeczności”. „Uszczęśliwiające antynomie”; pomiędzy „orgią światła” i „gilotyną nocy”; wyobrażeniowe oblicza czasu; homo patiens; transpozycja mityczna; „spacery sceptyka przez rumowiska kultury”; wyobraźnia uskrzydlona. Znamienny jest tytuł zakończenia: Pomiędzy schizomorfią wyobraźni a „światem zamkniętym na klucz”.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Interpretacje literackie Marzena Karwowska ŁÓDŹ 2015 Marzena Karwowska – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Katedra Oświecenia i Literatury Stosowanej 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 e-mail: marzenakarwowska@poczta.onet.pl Recenzent Wojciech Gutowski RedaktoR WydaWnictWa UŁ Dorota Stępień SkŁad i Łamanie Oficyna Wydawnicza Edytor.org Lidia Ciecierska czartart.com: Magdalena Muszyńska, Izabela Surdykowska-Jurek PRojekt okŁadki Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/AnnMei © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06753.14.0.M ISBN 978-83-7969-546-1 (wersja papierowa) ISBN 978-83-7969-547-8 (wersja elektroniczna) Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wprowadzenie CZĘŚĆ I. ANTROPOLOGIA WYOBRAŹNI TWÓRCZEJ Z ZAGADNIEŃ METODOLOGII Rozdział I.  Świadomość Rodząca Obrazy. Pisma antropologiczne Gastona Bachelarda Doświadczenie infantylne Epistemologia szczęśliwa Filozofia obrazu Imperializm żywiołów Rozdział II. Postbachelardyzm –  antropologia wyobraźni twórczej Gilberta Duranda Chreod wyobrażeniowy Teoria obrazu poetyckiego Ścieżka antropologiczna Antropologiczne struktury wyobraźni. Izotopiczna klasyfikacja obrazów Sermo mythicus Rozdział III. Współczesne tendencje w postdurandowskim nurcie badań lite- rackich Mit etno-religijny a mit literacki Szkoła z Grenoble Szkoła paryska Interdyscyplinarne badania nad wyobrażeniem Szkoła polska Rozdział IV. Mit w postdurandowskim nurcie badań literackich Teoria mitu André Jolles’a. Literacki proces aktualizowania się mitów Mit w badaniach literaturoznawczych – konfuzja terminologiczna. Mit jako engram narracyjny Mit wobec struktury tekstu literackiego 9 15 15 19 23 26 37 38 41 46 47 50 55 55 57 59 61 71 83 83 85 90 Mit jako kreacja ciągła w koncepcji Jean-Jacques’a Wunenburgera Typologia mitu według Jean-Pierre’a Girauda. Zjawisko mitopoetyzacji Synergia mitobiograficzna Hermeneutyka mitokrytyczna. Transmisja literacka mitemów Epistemologiczne aspekty mitu 93 100 102 103 111 CZĘŚĆ II. ŚWIAT WYOBRAŻONY BRUNONA SCHULZA STUDIA Z ANTROPOLOGII LITERATURY „Taniec interpretatorów” Rozdział V. Mitologia nieba Obrazy wznoszenia Obrazy upadku Poetyka skrzydeł Schemat katamorficzny Rozdział VI. Deformacja wyobrażeniowa Imaginacyjny schemat gigantyzacji Liliputyzacja Hiperboliczne wzmocnienie obrazu Rozdział VII. „Przesmyki sprzeczności”. „Uszczęśliwiające antynomie” Obrazowanie antytetyczne Przedstawienia heterogenizujące Świat wyobrażeń wobec aksjologii płci. Konteksty Rozdział VIII. Pomiędzy „orgią światła” i „gilotyną nocy” Symbolizm nyktomorficzny Uraniczny schemat wyobrażeniowy Rozdział IX. Wyobrażeniowe oblicza czasu Paradygmaty czasu mitycznego Czas zbiegły z kieratu zdarzeń Hierofanizacja czasu Teriomorficzny schemat temporalny Rozdział X. Homo patiens Wyobrażeniowe figury cierpienia Obrazowanie morbudyczne Rozdział XI. Transpozycja mityczna Palingeneza mitycznej figury matki Intymność udomowiona Reinterpretacja mitematyczna 6 117 123 123 127 131 138 149 149 155 158 165 165 175 177 185 185 199 213 213 215 224 228 237 239 243 249 250 255 258 Interpretacje literackie Rozdział XII. „Spacery sceptyka przez rumowiska kultury”. O przechodzeniu do potomności – niepatetycznie Od parenezy do hedonizmu estetycznego Brunona Schulza filozofia kultury Rozdział XIII. Wyobraźnia uskrzydlona W kręgu estetyki żywiołów Powietrze i Cogito Marzyciela „Oddech szerokiej przestrzeni” Rozdział XIV. Ens amans. Brunona Schulza filozofia Drugiego „Bruno mnie wielbił…” „To co nagromadziłem z zachwytu, wyegzaltowałem w atakach podzi- wu…” Ordo amoris jako indywidualne przeznaczenie człowieka Zakończenie. Pomiędzy schizomorfią wyobraźni a „światem zamkniętym na klucz” Bibliografia Indeks osób Aneks. Ośrodki badań nad wyobrażeniem (wyobraźnią twórczą) Od Redakcji 263 263 266 275 275 282 287 301 301 309 313 317 325 343 349 351 7 Interpretacje literackie Wprowadzenie Książka pt. Antropologia wyobraźni twórczej w badaniach li- terackich. Świat wyobrażony Brunona Schulza składa się z dwóch wzajemnie dopełniających się płaszczyzn. Pierwsza z nich, teore- tyczno-metodologiczna, uwzględniająca aktualny stan badań nad antropologią wyobraźni twórczej i  mitokrytyką, ma przybliżyć polskiemu Czytelnikowi Durandowski nurt badań literackich, sil- nie obecny we współczesnym dyskursie humanistycznym. Zapre- zentowane zostały: koncepcje antropologiczne prekursora badań nad wyobraźnią twórczą w  XX w., Gastona Bachelarda (świado- mość rodząca obrazy, fenomenologia obrazu poetyckiego), Nowa Antropologia Gilberta Duranda (teoria antropologicznych struktur wyobraźni, pojęcie chreodu) oraz postdurandowskie współczesne kierunki w badaniach literackich. Część druga książki ma charak- ter analityczno-interpretacyjny – opisany w niej świat wyobrażeń Brunona Schulza stanowi przykład literaturoznawczej aplikacji badań nad antropologią wyobraźni twórczej. Zgodnie z  przyjętą perspektywą badawczą, rozwijającą Durandowską koncepcję po- nadkulturowej jedności wyobraźni, podjęta została w  niej próba analizy prozy Schulza, zmierzająca do opisu podstawowych chre- odów wyobrażeniowych obecnych w  twórczości artysty. Drugim ważnym elementem hermeneutyki tekstu jest obserwacja, w jaki sposób wyodrębnione mitemy i figury wyobrażeniowe funkcjonują w dziele literackim i jakiemu przetworzeniu podlegają w wyobraź- ni autora Sklepów cynamonowych oraz Sanatorium pod klepsydrą. Dająca się zaobserwować frankocentryczna orientacja oddanej do rąk Czytelnika książki jest zabiegiem celowym, prezentowana metodologia wywodzi się bowiem z  francuskiego kręgu kulturo- wego, nadając ton światowym badaniom nad wyobrażeniem. In- tencją autorki jest wypełnienie istotnej luki badawczej w zakresie antropologii literatury, dającej się zaobserwować w polskim lite- raturoznawstwie, przedstawienie jak najpełniejszego obrazu Du- randowskiego i postdurandowskiego nurtu badań literackich. Gilbert Durand, najwybitniejszy uczeń Gastona Bachelarda, zakładając w roku 1966 w Grenoble Ośrodek Badań nad Wyobra- żeniem (Centre de Recherche sur l’Imaginaire1 –  CRI)2, stworzył dynamicznie rozwijającą się szkołę antropologicznej hermeneutyki tekstów kultury (zwaną „Szkołą z Grenoble”), koordynującą i inspi- rującą prace naukowców skupionych aktualnie w  kilkudziesięciu ośrodkach badawczych na czterech kontynentach3. Durandowski Ośrodek Badań nad Wyobrażeniem od ponad czterdziestu lat reali- zuje interdyscyplinarne projekty badawcze, jednoczące środowiska literaturoznawców, antropologów, filozofów. Przedmiot zaintereso- wania naukowców stanowi wyobraźnia symboliczna, a teoretyczne podstawy omawianej postawy badawczej stworzyły prace fenome- nologiczne Gastona Bachelarda, filozoficzne Ernsta Cassirera, re- ligioznawcze i  kulturoznawcze Mircea Eliadego, antropologiczne Claude’a Levi-Straussa, heremeneutyczne Paula Ricoeura. Zwolen- nicy „Szkoły z Grenoble” prowadzą badania nad aspektami, ewo- lucją i  hermeneutyką obrazów symbolicznych i  figur mitycznych o charakterze archetypowym, determinujących kreacje artystyczne danej epoki lub określonego twórcy. 1 Francuskie słowo imaginaire w piśmiennictwie polskojęzycznym bywa tłu- maczone jako: ‘wyobrażenie’ lub ‘wyobraźnia’ toteż w książce terminy te będą uży- wane wymiennie. 2 Współzałożycielami Centre de Recherche sur l’Imaginaire w Grenoble byli P. Deschamps i L. Cellier. 3 Szerzej na ten temat: Aneks. Ośrodki badań nad wyobrażeniem (wyobraź- nią twórczą). 10 Interpretacje literackie W książce przyjęta została Durandowskia koncepcja symbolu jako figury mitycznej (figure mythique), nierozerwalnie związa- nej z mitem i rytuałem, dającego się wyrazić na poziomie langage obrazu archetypowego (image archétype)4. Wyobraźnia (mundus imaginalis) będzie dalej rozumiana jako Świadomość Rodząca Obrazy, struktura dynamiczna, zdolna do  przekształceń, umożli- wiająca dekompozycję i transformacje obrazów5 w tekstach kultu- ry oraz ich literacką palingenezę. 4 Por. G. Durand, Figures mythiques et visages de l’oeuvre. De la mythocriti- que à la mythanalyse, Berg International, Paris 1979, s. 17–36. Ujęcie diachronicz- ne i synchroniczne zagadnienia symbolu, por. G. Durand, L’imagination symboli- que, PUF, Paris 1964. Zbliżone do Durandowskiego rozumienie symbolu prezentują Paul Ricoeur, Mircea Eliade, Rudolf Otto, Fréderic Monneyron, Jean-Jacques Wu- nenburger i Laurent Mattiussi, por. P. Ricoeur, Język, tekst, interpretacja. Wybór pism, przeł. K. Rosner, Warszawa 1989, s. 123–155; M. Eliade, Images et symboles, Gallimard, Paris 1952; idem, Traktat o historii religii, przeł. J. Wierusz-Kowalski, Łódź 1993; R. Otto, Świętość. Elementy irracjonalne w pojęciu bóstwa i ich stosu- nek do elementów racjonalnych, przeł. B. Kupis, Warszawa 1978; F. Monneyron, Le Mythe et le mythique: bilan et perspective d’une hérmeneutique, „Cahiers de l’Imaginaire” 1992, s.  123–138; L.  Mattiussi, Schème, type, archétype, [w:] Que- stions de mythocritique. Dictionnaire, dir. D. Chauvin, A. Siganos, Ph. Walter, Ima- go, Paris 2005, s. 307–317. 5 Por. G. Bachelard, La poétique de l’espace, PUF, Paris 1957; idem, La Poéti- que de la rêverie, PUF, Paris 1960. Na temat Bachelardowskiej teorii symbolu, por. G. Durand, Science objective et conscience symbolique dans l’oeuvre de Gaston Ba- chelard, „Cahiers Internationaux de symbolisme”, 4/1963, s. 47; J. Libis, Bachelard et la mélancolie: l’ombre de Schopenhauer dans la philosophie de Gaston Bache- lard, Presses Universitaires du Septentrion, Paris 2001. 11 Interpretacje literackie Część I Antropologia wyobraźni twórczej Z zagadnień metodologii Rozdział I Świadomość Rodząca Obrazy Pisma antropologiczne Gastona Bachelarda Doświadczenie infantylne Urodziłem się w kraju strumieni i rzek1 […]. Najbardziej lubiłem posiedzieć w  cieniu wierzby i wikliny w zagłębieniu doliny, nad brzegiem rwą- cej wody. […] Snując marzenia nad brzegiem rzeki, zanurzałem całą moją wyobraźnię w  wodzie, wo- dzie zielonej i przejrzystej, w wodzie zabarwiającej na zielono łąki. Nie zdarzyło mi się nigdy usiąść koło strumienia, aby zaraz nie popaść w głębokie marzenia, marzenia o szczęściu2. Gaston Bachelard, inicjator badań nad wyobraźnią twór- czą w  dwudziestowiecznej humanistyce europejskiej, w  swoich pismach antropologicznych dokonuje palingenezy mitologemu dzieciństwa3. Dom wyobrażony, dom powracający w  marzeniach 1 Gaston Louis Pierre Bachelard urodził się 27 czerwca 1884 r. w Bar-sur-Au- be, miasteczku w Szampanii, w którym jego rodzice prowadzili sklepik z gazetami przy rue Nationale. 2 A. Parinaud, Gaston Bachelard, Flammarion, Paris 1996, s. 14 [przeł. M.K.]. 3 Spośród badaczy pism Gastona Bachelarda zagadnienie to szczegółowo po- dejmuje Georges Jean w książce pt. Bachelard. L’enfance et pédagogie, Éditions du Scarabée, Paris 1983. Wśród omawianych tematów Georges Jean umieszcza analizę Bachelardowskiego kompleksu Jonasza, który odczytuje na poziomie antropologicz- nym jako symboliczne wejście w  życie; mitologem dzieciństwa poddaje analizom pamięci4, stanie się synonimem przestrzeni magicznej i  powróci w późniejszych koncepcjach antropologicznych filozofa jako „dom oniryczny” –  symbol praschronienia5, „streszczający tajemnicę szczęścia”, „siedziba, do której tęsknią nasze marzenia”6: Świat rzeczywisty zaciera się przed nami, gdy tylko przenosimy się myślą do  domu naszych wspomnień. Cóż znaczą domy, które mijamy idąc ulicą, gdy w pamięci przywołujemy dom rodzinny, dom absolutnej intymności. […] Sny moje nie dzieją się w mieszkaniu paryskim7, w tej geometrycznej bryle, komórce z cementu, pokoju o żelaznych żaluzjach, tak wrogich światu nocy. Jeśli sny są mi życzliwe, odchodzą hen daleko, do domu w Szampanii. […] Zagłębiając się w oniryczne dale odnajdujemy w nich wrażenia kosmiczne. Dom to schronienie, azyl, ośrodek. Dochodzi tu do skojarzenia różnych symboli. Z tej perspektywy można zrozumieć, dlaczego dom wielkomiejski zawiera jedynie symbole społeczne. Inne swe role odgrywać może jedynie dzięki temu, iż składa się z wielu po- mieszczeń, wskutek czego mylą nam się drzwi […] gotowe na przyjęcie byle kogo, kto by szedł korytarzem. Wszystko to przynależy do dziedziny „małych marzeń” i nie ma nic wspólnego z głębokim oniryzmem domu w całej jego pełni, domu dysponującego mocami kosmicznymi. […] Dom oniryczny to obraz, który w marzeniach staje się siłą opiekuńczą8. Archetypowe, waloryzowane pozytywnie, izotopiczne obra- zy domu i dzieciństwa powracać będą w większości prac Gastona w odniesieniu do obrazów strychu i piwnicy, które wpisuje w wertykalny schemat ludzkiej wyobraźni. 4 W  antropologii Bachelarda z  archetypowym obrazem domu związana jest postać ojca. Ojciec filozofa kultywował codziennie tradycję osobistego rozpalania ognia w całym domu, toteż dla syna pozostanie na zawsze Prometeuszem, magiem płomieni, por. A. Parinaud, Gaston Bachelard, s. 15. 5 G. Bachelard, La Maison natale et la maison onirique, [in:] idem, La Terre et les rêveries du repos. Essai sur les images de l’intimité, Corti, Paris 1997 (wyd. 1, 1948), s. 95–129. 6 G.  Bachelard, Wyobraźnia poetycka, przeł. H.  Chudak, A.  Tatarkiewicz, Warszawa 1975, s. 301, 330. 7 Przyjaciel Bachelarda, poeta Jean Lescure, wspomina rozmowę, w  której Bachelard zapytany o to, czego nauczył się, żyjąc w Paryżu, do którego przeprowa- dził się z Szampanii, odpowiedział ironicznie – „tylko nazw ulic”, por. J. Lescure, Un été avec Bachelard, Luneau-Ascot, Paris 1983. 8 G. Bachelard, Wyobraźnia poetycka, s. 301, 308, 322. 16 Interpretacje literackie Bachelarda, a  „doświadczenie infantylne”9 stanie się fundamen- tem jego teorii antropologicznych – celem badacza wyobraźni ma być ustanowienie metafizyki wyobraźni10 poprzez tropienie śladów doświadczenia infantylnego w doświadczeniu naukowym: Obraz w swej prostocie nie wymaga wiedzy. Przynależy on do świado- mości naiwnej. Poeta nowością swoich obrazów ustanawia zawsze począ- tek mowy11. […] Trzeba koniecznie znaleźć sposób na dotarcie do punktu, w którym pierwotny impuls dzieli się, podniecany bez wątpienia własną anarchią, a  jednocześnie nieustannie zmuszany do  przywoływania in- nych obrazów12. Dzięki „marzeniu ku dzieciństwu”13, Cogito Marzyciela – Świa- domość Rodząca Obrazy, „zaznaje szczęścia”, odkrywając w sobie archetyp dzieciństwa – „studnię bytu” – Marzyciel (podstawowa ka- tegoria antropologii bachelardowskiej) przezwycięża smutek prze- mijania, jaki wywołują linearność czasu i terror historii: Pamięć jest polem psychologicznych ruin, rupieciarnią wspomnień. Trzeba na nowo rozbudzić w wyobraźni całe nasze dzieciństwo. Rozbu- dzając je, mamy szansę odnaleźć je w samym życiu naszych marzeń. […] Dlatego tezy, których chcę bronić […] sprowadzają się do uznania w duszy ludzkiej trwałego ośrodka dzieciństwa, dzieciństwa poza historią, ukryte- go przed innymi, […] którego realny byt ogranicza się do momentów ilumi- nacji – to znaczy do momentów istnienia poetyckiego. […] Dziecko jest by- tem zadziwiającym, który realizuje z d z i w i e n i e b y t e m. I tak właśnie odkrywamy w sobie pewne z n i e r u c h o m i a ł e d z i e c i ń s t w o, d z i e- c i ń s t w o p o z a s t a w a n i e m s i ę, uwolnione z trybów kalendarza. […] Ujęte w  perspektywie archetypowych wartości, przemieszczone 9 G.  Bachelard, La Psychanalyse du feu, Gallimard, Paris 1976 (wyd.  1, 1938), s. 23. 10 Szerzej na temat Bachelardowskiej metafizyki wyobraźni, por. C.J.S. Picart, Metaphysics in Gaston Bachelard’s „Reverie”, „Human Studies”, 20/1997, s. 59–73. 11 G. Bachelard, La Poétique de l’espace, Quadrige/PUF, Paris 2004 (wyd. 1, 1957), cyt. za: G. Bachelard, Wyobraźnia poetycka, s. 363. 12 G. Bachelard, Wyobraźnia poetycka, s. 59. 13 Por. G. Bachelard, Marzenie ku dzieciństwu, [w:] idem, Poetyka marzenia, przeł. L. Brogowski, Gdańsk 1998, s. 113–163. 17 Interpretacje literackie w kosmos wielkich, znajdujących się u podstaw ludzkiej duszy archety- pów, dzieciństwo jest czymś więcej niż tylko sumą naszych wspomnień. Aby zrozumieć nasze przywiązanie do świata, trzeba do każdego arche- typu dorzucić dzieciństwo – nasze dzieciństwo. Nie moglibyśmy kochać wody ani ognia, ani drzewa, nie nasycając ich miłością i przyjaźnią, które zaczynają się w naszym dzieciństwie. […] Bez dzieciństwa nie ma praw- dziwej kosmiczności. […] Dzieciństwo ma własne znaczenie fenomenolo- giczne, znaczenie fenomenologicznie czyste, ponieważ wywodzi się spod znaku zachwycenia14. Mitologem dzieciństwa, stanowiący zdaniem Bachelarda jeden z fundamentów europejskiej kultury, jako symbol „pierworodnego kosmosu” otwiera perspektywę ontologiczną. Jest „archetypem za- mieszkującym głębie ludzkiej duszy”, zaproszeniem do najpotęż- niejszych marzeń: W każdym marzycielu żyje dziecko; marzenie sławi je i utrwala. Wy- rywa je historii, umieszcza poza czasem, jako obce czasowi. […] Kierke- gaard zrozumiał, jak metafizycznie wspaniały byłby człowiek, gdyby jego mistrzem było dziecko. W medytacji zatytułowanej Lilie pól i ptaki nie- ba pisze: „Kiedy zmyślona lub realna potrzeba pogrąża nas w trosce lub zniechęceniu, czyni posępnym i przybitym, przyjemnie jest nam odczuć dobroczynny wpływ dziecka, poddać się jego duchowi i gdy ukoi duszę, nazwać go z uznaniem naszym mistrzem”15. Badacz pisma antropologicznych Gastona Bachelarda, Georges Jean, zwraca uwagę na wprowadzony przez Bachelar- da do badań nad wyobraźnią poetycką termin „naddzieciństwo” rozumiany jako stan, w którym Marzyciel, przywołując i reinter- pretując mitologem dzieciństwa, posiada już jako człowiek doj- rzały samoświadomość. Dzieciństwo funkcjonuje wówczas na dwóch planach: realnym, zanurzonym w  czasie linearnym oraz wyobrażeniowym, w którym dzieciństwo przeżyte powraca, aby odrodzić się na poziomie Świadomości Rodzącej Obrazy16. 14 Ibidem, s. 115, 134, 146–147. 15 Ibidem, s. 155, 152–153. 16 G. Jean, Bachelard. L’Enfance et pédagogie, s. 100. 18 Interpretacje literackie Epistemologia szczęśliwa17 Bachelard „skupiony na szczęśliwych marzeniach”18, poddając analizie Cogito Marzyciela, przedmiotem zainteresowania czyni przede wszystkim obrazy waloryzowane pozytywnie. Deklarując wyraźny dystans wobec filozofii „spojrzenia złym okiem”19, wpisuje się w nurt europejskiej tradycji felicytologicznej20. W  filozofii antycznej pojęcie szczęścia, często w  zestawieniu z  kategorią przyjemności, pojawia się jako: eudajmonia („po- myślny los”), chara (stan przyjemności nacechowany trwałością), eufrosyne (pogodne usposobienie)21, olbos (poczucie pełni i rado- ści życia)22. Aretologia Demokryta zbudowana została na twierdze- niu, iż najwyższym dobrem człowieka jest zadowolenie (euthymia, stan harmonii i spokoju, przedstawiany za pomocą metafory ciszy morskiej)23, które osiąga się poprzez praktykowanie cnót: wielko- duszności, mądrości, powściągliwości, odwagi, prawości. Źródło nieszczęścia człowieka widzi Demokryt w  zazdrości, nienawiści, samozakłamaniu, próżności i  chciwości. Szczęście jest powin- nością człowieka, a  środkiem do  jego osiągnięcia pozostaje ro- zum (w  traktatach O  pogodzie ducha i  O  dobrym samopoczuciu 17 Roger Martin, na podstawie analizy książki Bachelarda pt. La Poétique de la rêverie, gdzie słowo „dobrze” pojawia się 219 razy, „szczęście” – 31 razy, zaś „niepo- kój” tylko 10 razy, stawia tezę, iż metodologia Bachelarda to „epistemologia szczęś- liwa” (épistémologie heureuse), por. R. Martin, Dialectique et esprit scientifique chez Gaston Bachelard, „Etudes Philosophiques”, X–XII/1963. 18 G. Bachelard, Marzenie i kosmos, [w:] idem, Poetyka marzenia, s. 211. 19 Ibidem. 20 Por. A. Żywczok, Filozoficzne korzenie pedagogiki radości, Kraków 2000. 21 Biografowie Bachelarda mocno akcentują tę właściwość osobowości filozo- fa, którą zachował do końca mimo traumatycznych doświadczeń w życiu osobistym. Żona Bachelarda, Jeanne Rossi, w  dwa lata po ślubie zaczyna ciężko chorować, umiera w kilka miesięcy po urodzeniu córki Zuzanny. Bachelard ma wtedy trzydzie- ści sześć lat, por. A. Parinaud, Gaston Bachelard. 22 Por. W. Tatarkiewicz, O szczęściu, Warszawa 1990. 23 Ibidem, s.  60–61; A.  Krokiewicz, Etyka Demokryta i  hedonizm Arystypa, Warszawa 1960. 19 Interpretacje literackie
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Antropologia wyobraźni twórczej w badaniach literackich. Świat wyobraźni Brunona Schulza
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: