Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00460 005577 13608598 na godz. na dobę w sumie
Apelacje cywilne. Zagadnienia praktyczne akta i kazusy. Wydanie 5 - ebook/pdf
Apelacje cywilne. Zagadnienia praktyczne akta i kazusy. Wydanie 5 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 681
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8727-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Apelacje cywilne skierowane są do praktyków, w tym przede wszystkim aplikantów radcowskich i adwokackich, ale także studentów studiów prawniczych i osób, które chciałyby zgłębić wiedzę w zakresie problematyki związanej z apelacją w procesie cywilnym. Składa się z trzech części.

Część pierwsza to praktyczny komentarz, zawierający stanowiska tak judykatury jak i doktryny. Omówiono w niej przebieg postępowania apelacyjnego w procesie cywilnym, w tym wymogi formalne apelacji, jako pisma procesowego, najczęstsze braki formalne apelacji, zarzuty apelacji oraz możliwe rozstrzygnięcia sądu II instancji.

Cześć druga to praktyczne kazusy (w tym 10 nowych) – przykłady konkretnych stanów faktycznych i prawnych spraw rozpoznawanych przez sądy powszechne z jakimi stykają się sędziowie oraz profesjonalni pełnomocnicy procesowi (adwokaci i radcowie prawni), przy rozpoznawaniu ich w sądzie I instancji, jak i w przypadku zaskarżenia apelacją orzeczenia wydanego przez ten sąd przy uwzględnieniu postępowania międzyinstancyjnego, ale także przy merytorycznym rozpoznawaniu apelacji przez sąd II instancji, w tym możliwe orzeczenia wydawane przez ten sąd. Poszczególne kazusy zostały przygotowane w taki sposób, aby z jednej strony zawierały interesujące stany faktyczne i istotne zagadnienia z zakresu prawa materialnego, które wywoływały rozbieżności w orzecznictwie, z drugiej strony przedstawiały problematykę związaną z zaskarżaniem orzeczeń sądu I instancji i wnoszeniem apelacji do sądu.

Cześć trzecia to przykłady trzech typowych akt sprawy cywilnej rozpoznawanej przez sądy powszechne z zakresu postępowania cywilnego. Ma na celu zobrazowanie Czytelnikowi, jak takie akta wyglądają, ale również dają możliwość zapoznania się z poszczególnymi pismami procesowymi, w tym apelacją wnoszoną w procesie cywilnym oraz orzeczeniami i zarządzeniami wydawanymi przez sąd i przewodniczącego. Na ich przykładzie Czytelnik ma możliwość przeanalizowania tak orzeczenia sądu I instancji, jak i prawidłowości sporządzenia apelacji, zarówno pod względem formalnym jak i merytorycznym, oraz orzeczenia sądu II instancji, a nadto możliwość przygotowania własnego projektu apelacji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Część I. APELACJA W PROCESIE CYWILNYM 1. Uwagi ogólne ZASKARŻALNOŚĆ Apelacja jest środkiem odwoławczym. Służy do zaskarże nia merytorycznych orze- czeń sądów I instancji, tj.: 1) wyro ków: a) końcowych (art. 316 § 1 KPC), b) częściowych (art. 317 § 1 KPC), c) wstępnych (art. 318 § 1 KPC), d) łącznych (art. 219 KPC), e) uzupełniających (art. 351 § 1 i 3 KPC), f) zaocznych (art. 339 § 1 KPC) w przypadku zaskarżenia ich przez stronę powodo- 2) postanowień (merytorycznych, co do istoty sprawy) wydanych w postępowaniu nie- wą (art. 342 KPC); procesowym (art. 518 KPC); 3) wpisu w księdze wieczystej oraz jego wykreślenia wydanych przez sąd (art. 6268 § 6 i 7 KPC) – jeśli postanowienia wydaje referendarz sądowy, to uprawnionemu przysługuje skarga na orzeczenie referendarza sądowego (art. 39822 § 1 KPC). O tym, czy dany wyrok jest wyrokiem zaocznym czy też kontradyktoryjnym, nie decyduje for- ma oznaczenia, jaką nadał mu sąd I instancji (bądź jej brak), ale rzeczywiste warunki, w jakich doszło do jego wydania1. W sytuacji gdy od wyroku zaocznego wniesiono jednocześnie sprzeciw i apelację, rozpoznaniu w pierwszej kolejności podlega sprzeciw, gdyż jest on środkiem zaskarżenia opozycyjnym podlegającym rozpoznaniu przez sąd I instancji i funkcjonalnie związanym z postę- powaniem przed tym sądem. Nie podlegają zaskarżeniu apelacją: 1) nakaz zapłaty (art. 491 KPC); 2) sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym i europejskim nakazo- wym (art. 502 § 1, art. 50519 KPC); 3) wyrok zaoczny, gdy stroną skarżącą jest pozwany z uwagi na to, że pozwany może zaskarżyć takie orzeczenie jedynie w drodze sprzeciwu od wyroku zaocznego (art. 344 § 1 KPC). 1 Zob. post. SN z 7.11.1995 r. (I PRN 45/95, OSNP 1996, Nr 12, poz. 172) oraz post. SA w Katowicach z 23.4.1992 r. (I ACr 132/92, OSA 1993, Nr 2, poz. 15). 1 FUNKCJA I CECHY APELACJI Funkcją apelacji jest ponowienie i uzupełnienie postępowania, jakie toczyło się przed sądem I instancji w celu sprawdzenia zasadności i legalności zaskarżonego orzeczenia w granicach zaskarżenia, tj. ponowne rozpoznanie sprawy w tych samych granicach, w ja- kich upoważniony był rozpatrzyć ją sąd I instancji. Apelacja to środek odwoławczy dewolutywny o charakterze renowacyjnym, jednak nie ma klasycznej postaci, ponieważ sąd II instancji w określonych przypadkach może również uchylić zaskarżone orzeczenie przekazując sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji (zob. art. 386 § 4 KPC). Postępowanie apelacyjne, choć jest postępowaniem odwoławczym, ma charakter roz- poznawczy, tj. merytoryczny i stanowi dalszy ciąg postępowania przeprowadzonego przez sąd I instancji. Rozpoznanie apelacji powinno doprowadzić do naprawienia błędów sądu I instancji, ewentualnie także błędów stron1. O rozpoznawczym charakterze apela- cji świadczy treść art. 378 § 1 KPC, zgodnie z którym sąd II instancji „rozpoznaje sprawę” w granicach apelacji, a nie „apelację’’, jako środek odwoławczy. W postępowaniu uproszczonym (art. 5051 i n. KPC) apelację można oprzeć tylko na wymie- nionych w ustawie zarzutach, co powoduje, że ma ona charakter niepełny i przeważają w niej ele- menty dawnej rewizji. Zrzeczenie się wniesienia apelacji przez stronę procesu, gdy: 1) złoży takie oświadczenie przed sądem I instancji po wydaniu wyroku, 2) złoży takie oświadczenie przed sądem I instancji na piśmie czy do protokołu rozpra- wy, je sądowi I instancji 3) strony (uczestnicy postępowania) zawarły odpowiednie porozumienie i przedstawiły jest nieskuteczne, nie wywołuje zamierzonych przez nich skutków prawnoprocesowych, tj. nie skutkuje prawomocnością wydanego orzeczenia bez upływu terminów do zaskar- żenia wydanego orzeczenia. Inaczej mówiąc strona, która zrzekłaby się uprawnienia do wniesienia apelacji, nie ponosi ujemnych skutków procesowych, a w szczególności w ustawowym terminie może wnieść apelację i o ile nie będzie ona zawierała braków for- malnych, albo zostaną one usunięte, będzie nadany jej bieg – zostanie rozpoznana mery- torycznie. Jedyny wyjątek od tej zasady przewidziano w postępowaniu uproszczonym (zob. art. 5058 § 3 KPC). Zgodnie z tym przepisem, strona obecna na posiedzeniu, na którym ogłoszono wyrok, może po jego ogłoszeniu w oświadczeniu złożonym do protokołu zrzec się prawa do wniesienia apelacji. W razie zrzeczenia się prawa do wniesienia apelacji przez wszystkich uprawnionych, wyrok staje się prawomocny. DOPUSZCZALNOŚĆ APELACJI Dopuszczalność wniesienia apelacji uzależniona jest od: 1) istnienia zaskarżonego apelacją orzecze nia; 2) legitymacji do jej wniesienia; 3) pokrzywdzenia zaskarżonym orzeczeniem; 4) spełnienia wymogów formalnych, tj. wniesienie jej w określonym terminie do odpo- wiedniego sądu (art. 369 KPC) z zachowaniem wymagań formalnych w tym wymagań konstrukcyjnych (art. 368 KPC). 1 Zob. uchw. SN (7) z 31.1.2008 r. (III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55). 2 Część I. Apelacja w procesie cywilnym 1. Uwagi ogólne Na orzeczenie o zwrocie kosztów procesu oraz nadaniu wyrokowi rygoru natychmiastowej wy- konalności apela cja przysługuje tylko, gdy strona złożyła środek zaskarżenia, co do istoty sprawy. Jeżeli strona skarży tylko orzeczenie o kosztach lub rygorze, powinna wnieść zażalenie (art. 394 § 1 KPC). Apelacja nie jest dopuszczalna w sytuacji, gdy sąd nie orzekł o całości żądania stro- ny (nie można oprzeć apelacji wyłącznie na takim zarzucie) – strona może złożyć do sądu wniosek o uzupełnienie wyroku (zob. art. 351 KPC), a jeśli upłynął już termin do jego wniesienia uprawniona jest do wytoczenia odrębnego nowego powództwa o roszczenie, o którym sąd nie orzekł w wyroku. Nie jest ono objęte powagą rzeczy osądzonej ani za- wisłością sporu. Apelacja może zostać wniesiona jedynie od orzeczenia (wyroku lub postanowienia nia; co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym) istniejącego, czyli: 1) podpisanego przez skład sądu i ogłoszonego, o ile przepisy wymagały jego ogłosze- 2) wydanego w stosunku do podmiotu, który nie był stroną postępowania. Konsekwen- cją zaskarżenia takiego orzeczenia powinno być jego uchylenie i umorzenie postępo- wania przez sąd II instancji; 3) orzeczenia wydanego przez osoby, z których żadna nie miała uprawnień sędziow- skich, ale formalnie mogła być uważana za osobę mającą takie kompetencje. Wów- czas w składzie sądu uczestniczą osoby nieuprawnione, a konsekwencją jest wydanie wyroku w nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 KPC), skutkujące uchyleniem zaskarżonego wyroku, zniesieniem postępowania objętego nieważnością i przekaza- niem sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Orzeczeniem nieistniejącym jest orzeczenie, które zostało wydane formalnie przez sąd, ale nie ma istotnych cech ustawowych, np. nie zawiera podpisu sędziego w spra- wach rozpoznawanych w składzie jednoosobowym, bądź wszystkich członków składu orzekającego sądu, nie został ogłoszony mimo istnienia takiego obowiązku ustawowe- go. Wyrokiem nieistniejącym, niepodlegającym zaskarżeniu jest „do kument” nazwany „wyrokiem” bądź „postanowieniem” sporządzony przez osoby, które nie mogły, nawet w sensie formalnym, być uważane za organ umocowany konstytucyjnie. Orzeczenie nie- istniejące nie może zostać ani zmienione, ani uchylone. Apelacja zaskarżająca orzeczenie nieistniejące podlega odrzuceniu1. Nieogłoszony wyrok nie może zostać zaskarżony apelacją. Każdy bowiem wyrok podlegający ogłoszeniu, a nieogłoszony jest wyrokiem nieistniejącym w znaczeniu prawnoprocesowym, czego konsekwencją jest to, że apelacja od takiego orzeczenia podlega odrzuceniu, a sam wyrok nie pod- lega uchyleniu przez sąd II instancji2. Jedną możliwością wzruszenia takiego postępowania jest wznowienie go3. ZAKRES ZASKARŻENIA Zaskarżeniu podlega orzeczenie sądu. Nie można skarżyć samego uzasadnienia orzeczenia bez zaskarżenia samego orzeczenia (jego sentencji). Konsekwencją skiero- wania jej przeciwko uzasadnieniu orzeczenia jest to, że jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Interes prawny w zaskarżeniu wyraża się w potrzebie zmiany lub uchyle- nia zaskarżonego orzeczenia, a nie samej podstawy (motywów) wydanego rozstrzygnię- 1 Tak: SN w post. z 28.5.1998 r. (III CKN 409/98, Legalis). 2 Tak: SN w post. z 17.11.2005 r. (I CK 298/05, OSNC 2006, Nr 9, poz. 152). 3 Wyr. SN z 30.11.2007 r. (IV CNP 111/07, Legalis). 3 cia. Obligatoryjnym wymogiem formalnym apelacji jako pisma procesowego jest wnio- sek o zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku, przy czym skarżący zobowiązany jest wskazać zakres żądanej zmiany lub uchylenia (art. 368 § 1 pkt 5 KPC), co w przypadku zaskarżenia samego uzasadnienia jest niedopuszczalne. LEGITYMACJA, INTERES PRAWNY Strona wnosząca apelację powinna posiadać w zaskarżeniu orzeczenia: 1) legitymację i 2) interes prawny. Brak legitymacji do wniesienia apelacji powoduje jej odrzucenie, jako niedopusz- czalnej. Skarżący nie ma legitymacji do wniesienia apelacji, gdy rozstrzygnięcie sądu go nie dotyczy [nie został wymieniony w wyroku, poza interwenientem ubocznym wstępującym do sprawy na etapie wnoszenia apelacji (art. 77 § 2 KPC), prokuratorem (art. 60 KPC), RPO, RPD i RPP w zakresie spraw, w których mają uprawnienia ustawo- we, organizacją społecz ną w granicach określonych w art. 61 i n. KPC, inspektorem pra- cy i powiatowym (miejskim) rzecznikiem konsumentów oraz następcą prawnym strony]. Współuczestnik sporu nie jest uprawniony do zaskarżenia orzeczenia w części w jakiej orzeczenie to dotyczy innego współuczestnika i strony przeciwnej. Pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) zachodzi wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie jest obiektywnie w sensie prawnym niekorzystne dla skarżącego, gdyż z punktu widze- nia jego skutków związanych z prawomocnością materialną skarżący nie uzyskał takiej ochrony prawnej, którą zamierzał osiągnąć przez procesowo odpowiednie zachowanie w postępowaniu poprzedzającym wydanie orzeczenia (żądanie oddalenia powództwa), a w razie jego braku zaskarżone orzeczenie (np. wyrok zaoczny, nakaz zapłaty) per se wy- wołuje takie skutki. Gravamen, będąc warunkiem istnienia interesu prawnego w zaskar- żeniu orzeczenia, jest przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego rozpoznania tego środka. Interes prawny w zaskar- żeniu orzeczenia to materialna (nie formalna) przesłanka dopuszczalności wniesienia apelacji. Brak interesu prawnego w zaskarżeniu prowadzi do oddalenia apelacji. Brak interesu prawnego zachodzi, gdy wyrok formalnie dotyczy skarżącego, który jednak nie ma obiektywnej potrze by zmiany lub uchylenia zaskarżonego orzeczenia. W uchwale SN (7) z 15.5.2014 r.1 Sąd Najwyższy wskazał, że: „pokrzywdzenie orzeczeniem (grava- men) jest przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wy- maga merytorycznego rozpoznania tego środka i nadał jej moc zasady prawnej”. W kolizji z interesem publicznym pozostają orzeczenia wydane w postępowaniach dotkniętych nieważnością, a więc z takim naruszeniem przepisów, które podważa stabil- ność orzeczeń sądowych. Z tego względu sąd II instancji, a także Sąd Najwyższy w gra- nicach zaskarżenia biorą z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 378 § 1 i art. 39813 § 1 KPC), która jest także jedną z publicznoprawnych przesłanek wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 pkt 3 KPC). Niektóre przyczy- ny powodujące nieważność postępowania stanowią podstawę skargi o wznowienie po- stępowania (art. 401 KPC). 1 II CZP 88/13, Biul. SN 2014, Nr 5, s. 9. 4 Część I. Apelacja w procesie cywilnym 2. Wymogi formalne apelacji FORMA APELACJI O rodzaju środka odwoławczego decyduje przedmiot rozstrzygnięcia, a nie forma, jaką sąd nadał orzeczeniu1. Mylne oznaczenie przez stronę środka odwoławczego nie po- woduje dla niej ujemnych konsekwencji, jeżeli z treści wniesionego pisma procesowego stanowiącego środek odwoławczy wynika, że jest apelacją. O charakterze pisma proce- sowego jako środka za skarżenia wyroku sądu I instancji rozstrzyga bowiem jego treść, a nie nazwa nadana mu przez stronę procesu. Niewłaściwe określenie środka zaskarże- nia nie uniemożliwia jego rozpoznania, o ile tylko posiada wszystkie istotne cechy dla właściwego środka zaskarżenia i został wniesiony w ustawowym terminie. W sto sunku do środków zaskarżenia stosowanie art. 130 § 1 KPC, nie jest wyłączone. Ostatnio wska- zany przepis może być zastosowany także w odniesieniu do mylnego oznaczenia pisma procesowego lub innych oczywistych omyłek i niedokładności, które nie stanowią prze- szkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym. SKŁAD SĄDU Sąd II instancji rozpoznaje apelację w składzie trzech sędziów zawodowych tak na posiedzeniu jawnym (zasada), jak i niejawnym (art. 373 i 374 KPC). Odnosi się to do orze- czeń merytorycznych i formalnych (odrzucenie, umorzenie postępowania). Wyjątki: (art. 50510 § 1 KPC); 1) w postępowaniu uproszczonym sąd rozpoznaje apelację w składzie jednego sędziego 2) w postępowaniu apelacyjnym w zakresie postanowień dotyczących postępowania dowodowego na po siedzeniu niejawnym sąd wydaje je w składzie jednego sędziego (art. 367 § 3 zd. 2 KPC); 3) postanowienie o przyznaniu i cofnięciu zwolnienia od kosztów sądowych, o odmo- wie zwolnienia, o odrzuceniu wniosku o zwolnienie oraz o nałożeniu na stronę obo- wiązku uiszczenia kosztów i skazaniu na grzywnę, jak również postanowienie o usta- nowieniu, cofnięciu ustanowienia, o odrzuceniu wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz o skazaniu na grzywnę i nałożeniu na stronę obowiązku uiszczenia ich wynagrodzenia sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym w skła- dzie jednego sędziego (art. 367 § 4 KPC). 2. Wymogi formalne apelacji Apelacja poza tym, że jest pismem procesowym, jest również środkiem zaskarżenia. Powinna zatem w pierwszej kolejności spełniać wymagania formalne pisma procesowe- go przewidziane w art. 126 KPC (zob. art. 368 § 1 zd. 1 KPC), a ponadto przewidziane w art. 368 § 1 i 2 KPC. Wyjątki od pisemnej apelacji zostały przewidziane w postępowaniu w sprawach z zakresu pra- wa pracy i ubezpieczeń społecznych, gdzie pracownik lub ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może zgłosić w sądzie właściwym ustnie do protokołu po wództwo oraz treść 1 Zob. uchw. SN (7) z 26.2.1968 r. (III PZP 44/67, OSNC 1968, Nr 8–9, poz. 130) oraz uchw. SN z 6.3.1972 r. (III CZP 27/71, OSNCP 1973, Nr 1, poz. 1). 5 środków odwoławczych i innych pism procesowych (art. 466 KPC), w art. 47 ustawy z 19.8.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego1, zgodnie z którym art. 368 KPC nie ma zastosowania do środ- ków odwoławczych wnoszonych przez osobę, której postępowanie z tej ustawy dotyczy oraz art. 560 § 2 KPC, zwalniającym osobę, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie z obowiązku dochowania warunków formalnych z art. 368 KPC. Spełnienie wymagań formalnych powoduje, że apelacja zostanie rozpoznana przez sąd II instancji, konsekwencją ich niespełnienia jest zaś odrzucenie apelacji przez sąd (art. 370 i 373 KPC). W przypadku stwierdzenia braków formalnych apelacji wniesionej przez stronę procesu niezależnie od tego, czy jest reprezentowana przez pełnomocnika, czy nie, musi być ona wezwana przez sąd do ich usunięcia w ustawowym tygodniowym terminie. Bez wezwania do usunięcia braków formalnych apelacji sąd zarówno I, jak i II instancji nie może odrzucić – a limine – tj. bez udzielenia stronie ustawowego termi- nu do usunięcia stwierdzonych braków formalnych. Jeśli sąd I instancji wezwał stronę do usunięcia braków formalnych apelacji, a następnie omyłkowo uznał, że zostały one usu- nięte i nadał jej bieg, sąd II instancji w przypadku odmiennej oceny, nie jest już zobowią- zany do ponownego wezwania strony do usunięcia tego samego braku, do usunięcia któ- rego była już wezwana i może odrzucić apelację. Apelacja, jak każde pismo procesowe, powinna zawierać: 1) sygnaturę akt; 2) oznaczenie sądu, do którego jest skierowana (sądu II instancji), mimo że powinna być wniesiona do sądu I instancji (art. 369 KPC), nie ma przy tym obowiązku wskazywa- nia wydziału ani jego numeru, choć w praktyce jest to czynione; 3) imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników; 4) oznaczenie rodzaju pisma (mylne oznaczenie pisma proce sowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pi smu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym); 5) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika; 6) wymienienie załączników. Gdy apelacja jest pierwszym pismem w sprawie (np. apelacja interwenienta ubocz- nego, który uprzednio nie brał udziału w sprawie), powinno ponadto zawierać oznacze- nie interwenienta, jego miejsca zamieszkania lub siedziby i adresu, przedstawiciela usta- wowego i pełnomocników, numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posiada go nie mając takiego obowiązku lub numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku – numer w in- nym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP powoda niebędącego osobą fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest on obowiąza- ny do jego posiadania. Do apelacji należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo to wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa (ciąg pełnomocnictw oraz dokumenty z któ- rych wnika, że osoby które udzieliły pełnomocnictwa były upoważnione do dokonania tej czynności procesowej np. odpis z KRS, uchwała o powołaniu do zarządu i sposób re- prezentacji). Jak każde inne pismo procesowe apelacja musi być podpisana. Nie dotyczy to jed- nak jej odpisów, choć w praktyce są one podpisywane. Należy jednak oznaczyć wówczas, że jest to odpis. Wystarczające jest złożenie podpisu przed informacją o załącznikach. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała. 1 T.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 546 ze zm. 6 Część I. Apelacja w procesie cywilnym 2. Wymogi formalne apelacji Poza ww. wymaganiami przewidzianymi dla pisma procesowego apelacja powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego wyroku, tj. wskazanie sądu, który wy dał zaskarżo- ny wyrok, sygnaturę akt i datę jego wydania. Wymogiem formalnym apelacji jest także wskazanie czy podmiot, który wniósł apelację zaskarża wyrok w cało ści, czy w części, a jeśli w części należy precyzyjnie okre- ślić zakres tego zaskarżenia, tj. wskazać, którą konkretnie część wyroku skarży (z którą się nie zgadza) apelujący. Sąd jest bowiem związany zakresem zaskarżenia, tzn. nie może rozstrzygać o wyroku sądu I instancji w zakresie w jakim nie został on zaskarżony ape- lacją (wyjątki zostały przewidziane w art. 378 KPC). W części niezaskarżonej wyrok staje się prawomocny. ZARZUTY Wymogiem formalnym apelacji jest także zwięzłe przedstawienie zarzutów. Apela- cja może być oparta na kilku różnych zarzutach. Apela cja nie jest ograniczona do określo- nych podstaw zaskarżenia, co jest konsekwencją tego, że zmierza do ponownego meryto- rycznego rozstrzygnięcia sprawy. Wyjątek od tej zasady został przewidziany w postępowaniu uproszczonym w art. 5059 § 11 KPC. W przepisie tym ustawodawca wskazał na dwa zarzuty apelacji, tj. naruszenie prawa ma- terialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i naruszenie przepisów po- stępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu uproszczonym poza ww. zarzutami, strona procesu może zgodnie z art. 50511 § 2 KPC, oprzeć apelację także na oko- licznościach faktycznych lub środkach dowodowych, które zostały wykryte już po wydaniu wyroku przez sąd I instancji i z których nie mogła skorzystać przed tym sądem. W apelacji, która nie jest wnoszona w postępowaniu uproszczonym zarzutem apela- cji może być zatem każda wada orzeczenia, która w ocenie skarżącego uzasadnia wnie- sienie apelacji i zaskarżenie orzeczenia sądu I instancji. Zarzuty apelacji nie muszą być przy tym przedstawiane w sposób sformalizowany. Inaczej mówiąc skarżący nie jest zo- bowiązany do wskazania, czy doszło do naruszenia prawa materialnego, czy procesowe- go, choć w praktyce tak się dzieje. Skarżący, wnoszący apelację (także w postępowaniu uproszczonym), niezależnie od tego, czy jest reprezentowany przez profesjonalnego peł- nomocnika, czy nie, nie jest zobowiązany do wskazywania konkretnych przepisów pra- wa, które jego zdaniem zostały naruszone. Zarzuty apelacji nie muszą być wskazane w petitum apelacji czy wyodrębnionej czę- ści apelacji, powinny być jednak precyzyjne, tj. jednoznaczne i przedstawione w sposób umoż liwiający dokonanie ich kwalifikacji i oceny przez sąd II instancji. Powinny być tak- że szczegółowe, aby sąd II instancji przeprowadził postępowanie apelacyjne we właści- wym kierun ku. Niewystarczające jest przy tym ogólnikowe wskazanie na naruszenie przepisów prawa czy to procesowego, czy materialnego bez dalszego uzasadnienia na czym to naruszenie (błąd sądu I instancji) polega. Zarzuty apelacji mogą dotyczyć zarówno obrazy prawa materialnego, istotnych przepisów postępowania, jak i błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a tak- że mogą stanowić przypadki nieważności postępowania przewidziane w art. 379 KPC. Warto zaznaczyć, że w apelacji skarżący może wskazywać na naruszenie przepisów po- stępowania, które legły u podstaw wydania postanowienia, które mogło być zmienione lub uchylone stosownie do oko liczności, jeżeli strona zwróciła uwagę sądu na to uchybie- nie w toku posiedzenia, a w razie jej nieobecności na tym posiedzeniu – na najbliższym posiedzeniu, chyba że niezgłoszenie za strzeżenia nastąpiło bez jej winy, o czym stanowi art. 162 KPC. 7 Skarżący może zmienić zarzuty podniesione w pisemnej apelacji, a także sformuło- wać nowe, jeżeli mieszczą się w granicach zaskarżenia apelacji. Inaczej jest jednak w od- niesieniu do zarzutów naruszenia prawa procesowego (innych niż dotyczące nieważno- ści postępowania), które nie mogą być zmieniane po terminie otwartym do wniesienia apelacji. Podobnie w postępowaniu uproszczonym w art. 5059 KPC ustawodawca wska- zał, że niedopuszczalne jest przedstawienie nowych zarzutów po upływie terminu do wniesienia apelacji (chodzi o zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego poza zarzutami dotyczącymi nieważności postępowania). NARUSZENIE PRAWA MATERIALNEGO Zarzut dotyczący obrazu przepisów prawa materialnego może sprowadzać się do zastosowania niewłaściwego przepisu prawa, niewłaściwej subsumcji, tj. niewłaściwym zastosowaniu danego przepisu prawa do ustalone go stanu faktycznego sprawy oraz na niewłaściwej, tj. błędnej wykładni przepisu prawa. Kodeks postępowania cywilnego nie wprowadza zakazu zmiany zarzutów apela cyjnych dotyczących naruszenia prawa mate- rialnego, procesowego i dotyczących nieważności postępowania, o ile zmiany te są zgło- szone w terminie otwartym do wniesienia apelacji oraz dotyczących naruszenia prawa materialnego i nieważności postępowania także po terminie do wniesienia apelacji, aż do wydania orzeczenia przez sąd II instancji, co oznacza, że dopuszczalna jest ich zmiana w toku postępowania apelacyjnego. W uchwale z 31.1.2008 r.1 SN (7) stwierdził, że sąd II in stancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawio nymi w niej zarzutami dotyczącymi naru- szenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa pro- cesowego; w granicach za skarżenia jednak bierze z urzędu pod uwagę nieważność postę- powania. Wnoszący apelację uprawniony jest także ograniczyć podniesione zarzuty apelacji oraz uzasadnienie powołanych zarzutów lub ich uzasadnienie. Może także na każdym etapie postępowania apelacyjnego wskazywać na nieważność postę powania, skoro sąd II instancji obowiązany jest wziąć ją pod rozwagę z urzędu. Zmiany zarzutów można dokonać również przed upływem terminu do wniesienia apelacji, także w postępowaniu uproszczonym. NARUSZENIE PRZEPISÓW PRAWA PROCESOWEGO Naruszenie przepisów prawa procesowego, które stanowią przyczyny nieważności postępowania sąd II instancji bierze pod uwagę z urzędu. Stwierdzenie ich naruszenia powoduje uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Naruszenie innych przepisów powinno mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Jeśli tak nie jest, apelacja podlega oddaleniu, jeśli zaskar- żony wyrok odpowiada prawu, gdyż sąd II instancji nie mógłby ani uchylić, ani zmienić zaskarżonego orzeczenia, jeśli stwierdzone uchybienia (naruszenia) nie prowadziłyby do takich skutków. Między zarzutami apelacji a rozstrzygnięciem sądu II instancji musi za- chodzić związek przyczynowy. 1 III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55. 8 Część I. Apelacja w procesie cywilnym 2. Wymogi formalne apelacji WADLIWY STAN FAKTYCZNY I BŁĘDNA SUBSUMCJA/ /PRAWIDŁOWY STAN FAKTYCZNY I NIEWŁAŚCIWE NORMY Należy odróżnić sytuację, gdy w spra wie sąd I instancji wadliwie ustalił stan faktycz- ny, a następnie dokonał błędnej subsumcji tak ustalonego stanu faktycznego pod obo- wiązujące przepisy prawa, od sytuacji, w której sąd prawidłowo ustalił stan faktyczny, a następnie zastosował do niego niewłaściwe normy prawne. W pierwszym przypadku należy podnieść zarzuty procesowe zmierzające do wykazania błędnego ustalenia przez sąd I instancji stanu faktycznego, a ewentualnie następnie zarzuty naruszenia prawa ma- terialnego, o ile w ogóle zachodzi taka potrzeba. W sytuacji gdy skarżący nie zarzuca naruszenia przepisów postępowania w powyższym przypadku, dla oceny zasadności zarzutu naruszenia prawa material nego miarodajny jest stan faktyczny przyjęty za pod- stawę rozstrzygnięcia (ustalony przez sąd I instancji). Inaczej mówiąc bez podniesienia zarzutów procesowych sąd II instancji będzie opierał się na stanie faktycznym ustalonym przez sąd I instancji (nie może go zmienić), co w konsekwencji może prowadzić do od- dalenia apelacji, gdyż zastosowanie przepisu prawa materialnego mogło być uzasadnio- ne w tak ustalonym stanie faktycznym, jaki ustalił sąd I instancji. Zarzutami naruszenia prawa procesowego sąd II instancji jest związany (także ich brakiem) i jeśli ich nie zgło- szono, albo nie ma wśród nich zarzutów, które zmierzają do zakwestionowania prawi- dłowości ustalonego przez sąd I instancji stanu faktycznego, to stan ten, co do zasady, bę- dzie stano wił podstawę oceny, czy sąd I instancji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego. Wadliwość zastosowanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia może wynikać tak z uchybienia procesowego, gdy błędny stan faktyczny pociąga za sobą zastosowanie przez sąd I instancji niewłaściwej normy prawnej, jak i z naruszenia wyłącznie samych przepisów prawa materialnego. Wadliwość podstawy faktycznej wynika zawsze z uchy- bienia przepisów prawa procesowego. NOWE FAKTY I DOWODY Podstawą wniesienia apelacji może być także zaistnienie nowych faktów i dowodów, o ile strona nie mogła ich powołać w postępowaniu przed sądem I instancji albo, że po- trzeba powołania się na nie wynikła później, tj. po wydaniu przez sąd I instancji orze- czenia, przy czym skarżący zgodnie z treścią przepisu art. 368 § 1 pkt 4 KPC zobowią- zany jest wykazać, iż ich powołanie w postępowaniu przed sądem I instancji nie było możliwe albo, że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Nieskuteczne jest samo przytoczenie nowych okoliczności faktycznych i dowodów bez wykazania powyższych przesłanek. Jego konsekwencją jest pominięcie nowo zgłoszonych faktów i dowodów, co w konsekwencji prowadzić może do oddalenia. WNIOSKI APELACJI Apelacja, jako środek zaskarżenia musi zawierać także wniosek o zmianę lub o uchy- lenie zaskarżonego wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia. Skar- żący może domagać się uchylenia zaskarżonego wyroku i od rzucenia pozwu, jeżeli po- stępowanie przed sądem I instancji dotknięte jest nie ważnością, o której mowa w art. 379 pkt 1–3 w zw. z art. 386 § 3 KPC, albo uchylenia wyroku i przekazania sprawy sądowi 9 I instancji do ponownego rozpoznania, jeżeli postępowanie dotknięte jest nieważnością, o której mowa w art. 379 pkt 4–6 w zw. z art. 386 § 2 KPC, a także, gdy sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy albo, gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postę- powania dowodowego w całości (art. 386 § 4 KPC). W pozostałych sytuacjach skarżą- cy może domagać się zmiany wyroku sądu I instancji. Domaganie się przez skarżącego uchylenia za skarżonego wyroku powinno być połączone ze wskazaniem, jakiego orze- czenia następczego strona domaga się (odrzucenia pozwu, umorzenia postępowania czy przekazania sprawy do po nownego rozpoznania), w przypadku domagania się zmiany zaskarżonego wyroku należy zaś wskazać na czym ta zmiana ma polegać. Sąd II instancji nie jest jednak związany wnioskami apelacji, a dyspozycja art. 385 oraz art. 386 § 1–4 KPC skierowana została do tego sądu. Niedostosowanie wniosku apelacji do sytu acji proce- sowej w jakiej została wniesiona, nie może skutkować ani odrzuce niem, ani oddaleniem apelacji. WARTOŚĆ PRZEDMIOTU ZASKARŻENIA Niezbędnym elementem apelacji w sprawach o prawa majątkowe jest także obo- wiązek wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, o czym stanowi art. 368 § 2 KPC. Musi być ona przez skarżącego oznaczona. Oblicza się ją stosując odpowiednio art. 19–24 i art. 25 § 1 KPC. W sprawach o roszczenia majątkowe wartość ta decyduje o wysokości należnej opłaty stosunkowej. Obowiązek podania w piśmie procesowym wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia), tj. określonej kwoty, obejmuje tylko sprawy o prawa majątkowe, w których przedmio- tem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniężna. Jest ona wówczas wartością przedmiotu sporu (zaskarżenia). Obowiązek wskazania przez stronę wartości przedmiotu sporu (za- skarżenia) w sprawach o prawa majątkowe dotyczy tylko tych przypadków, gdy od tej wartości uzależniona jest właściwość rzeczowa sądu (art. 17 pkt 4 KPC), wysokość opłaty (opłata stosunkowa) lub dopuszczalność środka odwoławczego (art. 3982 § 1 KPC). Wartość przedmiotu zaskarżenia może być: 1) niższa (wyrok zaskarżono w części); 2) wyższa (powód rozszerzył powództwo lub sąd orzekł ponad żądanie, mimo że aktu- alnie nie obowiązuje już przepis art. 321 § 2 KPC); albo 3) równa wartości przedmiotu sporu. Od wartości przedmiotu zaskarżenia należy odróżnić wartość przedmiotu sporu. Wartość przedmiotu sporu to wartość dochodzonego w procesie roszczenia oznaczo- na kwotą pieniężną wyrażoną w PLN (por. art. 19–26 KPC). Roszczeniem dochodzonym pozwem może być określona kwota pieniężna i wówczas stanowi ona wartość przedmio- tu sporu, o ile jest wyrażona w PLN, a jeśli nie jest należy określić ją w PLN, albo inne pra- wo majątkowe np. ruchomość i wówczas wartością przedmiotu sporu jest wartość tego prawa albo rzeczy ruchomej, którą powód zobowiązany jest określić kwotą pieniężną za- okrągloną do pełnych złotych. W powództwach o ustalenie wartością przedmiotu sporu jest wartość prawa, którego ustalenia domaga się powód, w powództwach o ukształto- wanie wartością przedmiotu sporu będzie zaś wartość prawa objętego pozwem, a zatem w obu przypadkach prawa, którego ochrony domaga się powód, przy czym jest wów- czas zobowiązany określić tę wartość zaokrąglając ją do pełnych złotych. W przypadku nieprawidłowego określenia przez powoda wartości przedmiotu sporu, sąd uprawniony i zobowiązany jest sprawdzić ją i zarządzić w tym celu dochodzenie, przy czym może to uczynić z urzędu do czasu doręczenia odpisu pozwu, a po jego doręczeniu pozwanemu, tylko na jego zarzut (art. 25 KPC). Wartość przedmiotu sporu wyznacza granice rozstrzy- 10 Część I. Apelacja w procesie cywilnym 2. Wymogi formalne apelacji gnięcia sądu, który nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żąda- niem, ani zasądzać ponad żądanie (por art. 321 § 1 KPC). Wartość przedmiotu zaskarżenia to wartość roszczenia lub roszczeń dochodzonych w drodze środków zaskarżenia. Mogą być one dochodzone w całości lub w części w po- równaniu do wartości przedmiotu sporu. Wartość przedmiotu zaskarżenia nie może, co do zasady, przekraczać wartości przedmiotu sporu (nie może być od niego, co do zasady, wyższa). Wskazanie wartości przedmiotu sporu przez powoda jest istotne już na etapie wno- szenia pozwu, nawet gdy pismo podlega opłacie stałej, ponieważ pozwala to sądowi od- woławczemu na weryfikację wskazanej następnie przez stronę wartości przedmiotu za- skarżenia. Obowiązek podania wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia jest zatem wymagany także w sprawach o prawa majątkowe, w których pobierana jest opłata stała, która nie jest zależna od wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia. W spra- wach, gdy pobierana jest opłata stosunkowa, a apelacja nie dotyczy całości przedmiotu sporu lub też wskazuje jako zaskarżoną tylko część orzeczenia, wnoszący ją ponosi opła- tę tylko w stosunku do wartości tej części. Części przedmiotu sporu lub zaskarżenia dotyczy tylko sytuacji, w których możli- wy jest podział roszczeń pod względem podmiotowym (w sprawie występuje kilku po- wodów, którzy są współuczestnikami formalnymi, a pismo pochodzi od jednego lub od niektórych z nich), albo przedmiotowym (w sprawie dochodzonych jest kilka roszczeń, a pismo dotyczy tylko jednego lub niektórych z nich albo części roszczenia o charakterze podzielnym). Nie jest wymagane podawanie wartości przedmiotu sporu ani wartości przedmio- tu zaskarżenia, jeżeli przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna wyrażona w PLN. Wartość tę bowiem określa wysokość podanej kwoty pieniężnej, a wysokość ta decyduje o właściwości rzeczowej sądu I instancji, wysokości opłat stosunkowych, jak również o dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej. Wartość przedmiotu sporu lub zaskarżenia podaje się w złotych, zaokrąglając w górę do pełnego złotego (art. 1261 § 3 KPC). Jeśli jednak skarżący w ogóle nie ma obowiązku podania wartości przedmiotu zaskar- żenia, bo stanowi ją podana kwota pieniężna (art. 19 § 1 KPC), to nie zachodzi potrzeba jej zaokrąglania, chyba że istnieje konieczność obliczenia stosunkowej opłaty sądowej od apelacji od kwoty pienięż nej stanowiącej przedmiot zaskarżenia (art. 21 KSCU). Nie podlegają zliczeniu wartości przedmiotów zaskarżenia objęte wyrokiem łącz nym, jak również wyrokiem obejmującym powództwo główne i wzajemne. W sprawach o prawa majątkowe, w których przed miotem zaskarżenia nie jest oznaczona kwota pieniężna, zachodzi konieczność określenia wartości przedmiotu za- skarżenia według reguł wskazanych w art. 368 § 2 i art. 19 § 2 do art. 24 KPC, chociażby żądanie przed sądem I instancji obejmowało oznaczoną kwotę pieniężną. Dla przykładu: gdy przedmiotem zaskarżenia są tylko odsetki od roszczenia głównego, albo ich część, gdyż nie stanowią oznaczonej kwoty pieniężnej, w rozumieniu art. 19 § 1 KPC, chy- ba że zostały przez stronę wnoszącą apelację skapitalizowane, tj. określone wyliczoną kwotą. Ape- lujący może bowiem zaskarżyć w apelacji wyrok sądu I instancji w części, tj. w zakresie zasądzo- nych odsetek ustawowych np. od 12.10.2013 r. do 17.5.2015 r., nie negując zasadzonych odsetek od 18.5.2016 r. do dnia zapłaty. Wówczas w apelacji może wskazać, że: zaskarża wyrok sądu I instan- cji w części – w zakresie odsetek ustawowych od kwoty X zasądzonej w punkcie 1 od 12.10.2013 r. do 17.5.2015 r., albo dodatkowo wyliczyć kwotowo te odsetki i wskazać ją w apelacji. W pierw- szym przypadku wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia przez apelującego będzie koniecz- ne, a w drugim wartością przedmiotu zaskarżenia będą te wyliczone kwotowo (skapitalizowane) odsetki. 11 Zgodnie z art. 20 KPC, do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek, pożyt- ków i kosztów, gdyż są to roszczenia akcesoryjne, które nie mają samodzielnego bytu i nie mogłyby powstać bez roszczenia głównego. Odsetki nie pod legają wliczeniu do wartości przedmiotu zaskarżenia, ale tylko jeżeli są dochodzone obok roszczenia głów- nego. Powinny być także doliczone do wartości przedmiotu sporu, jeśli dochodzone są od danej kwoty od danej daty początkowej do danej daty końcowej, tj. za zamknięty okres, a nie do dnia zapłaty, a zatem daty, której z góry nie można określić, skoro dzień ten jeszcze nie nadszedł. W sprawach o prawo do świadczeń powtarzających się sposób określania wartości przedmiotu sporu został uregulowany w art. 22 KPC, przy czym chodzi tu o świadczenia powtarzające się, ale jeszcze niewymagalne, gdyż w przypadku świadczeń wymagalnych wartością przedmiotu sporu jest cała dochodzona kwota (art. 19 § 1 KPC), która może podlegać podwyższeniu w przypadku rozszerzenia żądania o świadczenia po wtarzające się również w postępowaniu apelacyjnym (art. 383 zd. 2 KPC). W sprawach o świadcze- nia powtarzające się określona w pozwie wartość przedmiotu sporu, zgodnie z zasadami przewidzianymi w art. 22 KPC, nie podlega pod wyższeniu o dalsze okresy, wobec czego wartość przedmiotu zaskarżenia nie może uwzględniać kwoty będącej równowartością tych świadczeń za kolejne miesiące trwania postępowania. Sąd I, jak i II instancji może sprawdzić podaną przez skarżącego wartość przedmio­ tu zaskarżenia na każdym etapie postępowania apelacyjnego (art. 25 § 1 w zw. z art. 368 § 2 KPC) i ustalić ją wydając w tym zakresie postanowienie. W przypadku jej podwyższenia, sąd powinien wezwać stronę skarżącą do uiszczenia brakującej opłaty sądowej od wniesionej apelacji pod rygorem jej odrzuce nia – także, gdy apelacja zo- stała wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, jakim jest adwokat czy radca prawny. 3. Termin do wniesienia apelacji, miejsce wniesienia, opłata, właściwość sądu TERMIN Termin do wniesienia apelacji wynosi 2 tygodnie i biegnie od dnia doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem albo od dnia, w którym upłynął termin do żądania uza- sadnienia, tj. 3 tygodnie od dnia rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o sporzą- dzenie uzasadnienia – najczęściej jest to dzień ogłoszenia orzeczenia, albo jego doręczenia stronie (wyroku zaocznego stronie powodowej, osobie pozbawionej wolności). Uprawnienie do wniesienia apelacji nie jest uzależnione od zgłoszenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem (art. 369 § 2 KPC). W przypadku gdy wyrok jest uzasadniany i doręczany z urzędu – termin do wniesienia apelacji biegnie zawsze od daty jego doręczenia. W postępowaniu uproszczonym, jeżeli strona zrzekła się doręczenia jej uzasadnienia wyroku, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia ogłoszenia wyroku (zob. art. 5058 § 2 KPC). Początkowym momentem, z którym strona uzyskuje uprawnienie do wniesienia ape- lacji jest wydanie wyroku. Konsekwencją wcześniejszego wniesienia apelacji jest jej odrzu- cenie, gdyż dotyczy ona orzeczenia nieistniejącego. Także wniosek o sporządzenie uza- sadnienia orzeczenia nie może zostać skutecznie złożony przed wydaniem i ogłoszeniem orzeczenia, tj. nawet w tym samym dniu, w którym orzeczenie zostało wydane, ale jesz- 12 Część I. Apelacja w procesie cywilnym 3. Termin do wniesienia apelacji, miejsce wniesienia, opłata, właściwość sądu cze przed jego ogłoszeniem, gdyż także będzie dotyczył orzeczenia nieistniejącego, skoro w chwili jego składania sąd nie wydał jeszcze orzeczenia. Wniosek o doręczenie wyroku sądu I instancji z uzasadnieniem, wniesiony w terminie określonym w art. 328 § 1 zd. 1 KPC, z reguły stanowi równocześnie żądanie sporządzenia tego uzasadnienia1. W postanowieniu z 16.3.2009 r.2, Sąd Najwyższy stwierdził, że: „żąda- nie strony sporządzenia uzasadnienia wyroku sądu I instancji (art. 328 § 1 KPC) zawiera także wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem (art. 331 KPC)”. Można skutecznie wnieść apelację przed żądaniem sporządzenia uzasadnienia wyroku, a następnie złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia. DORĘCZENIE WYROKU PEŁNOMOCNIKOWI Wyrok z uzasadnieniem powinien być doręczony pełnomocnikowi procesowemu albo samej stronie, gdy nie ustanowiła ona pełnomocnika procesowego. Termin do wniesienia apelacji rozpoczyna bieg dopiero od chwili prawidłowego doręczenia odpi- su wyroku z uzasadnieniem, z tym że nieprawidłowe doręczenie nie jest przeszkodą do wniesienia środka odwoławczego, który nie może zostać odrzucony, mimo iż nie rozpo- czął się bieg terminu do wniesienia apelacji. Odrzuceniu podlega apelacja, która została wniesiona po upływie ustawowego terminu (art. 370 KPC), a nie taka, gdy termin do jej wniesienia nie zaczął jeszcze biec, o ile oczywiście zaskarżone orzeczenie zostało już wy- dane (podpisane i ogłoszone). Gdy odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono pełnomoc- nikowi i jednocześnie bezpośrednio stronie procesu, termin do wniesienia apelacji bie- gnie od dnia doręczenia go pełnomocnikowi. Pełnomocnikowi procesowemu kilku osób doręcza się jeden odpis wyroku z uzasadnieniem, chyba że jest to pełnomocnik ustano- wiony wyłącznie do odbioru pism sądowych (art. 141 § 1 i 2 KPC). Gdy strona ustanowi kilku pełnomocników procesowych, wyrok z uzasadnie niem należy doręczyć jednemu z nich, może nim być także pełnomocnik substytucyjny, chyba że strona wskazała kon- kretnego pełnomocnika procesowego, któremu mają być doręczane pisma sądowe. Stro- na, która ustanowiła pełnomocnika procesowego nie może skutecznie domagać się, aby pisma były doręczane jej bezpośrednio, ani wyłączyć z uprawnień procesowych pełno- mocnika procesowego uprawnienia do doręczenia mu korespondencji związanej z postę- powaniem sądowym, w którym ją reprezentuje. O tym, czy daną osobę można uważać za pełnomocnika procesowego strony, decyduje dzień doręczenia orzeczenia z uzasadnie- niem, a nie dzień wy słania korespondencji z sądu. Wypowiedzenie pełnomocnictwa od- nosi skutek prawny w stosunku do sądu z chwilą zawiadomienia go o tym fakcie. Doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem jednocześnie kilku pełnomocnikom pro- cesowym strony w różnych terminach powoduje, że termin do wniesienia apelacji roz- poczyna bieg w dacie najwcześniejszego doręczenia. Późniejsze doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem pozostałym pełnomocnikom procesowym strony należy potraktować wyłącznie jako nieprawidłowe, dla tej samej strony – nie wywołują żadnych skutków prawnych w tym przede wszystkim nie mają wpływu na bieg terminu do złożenia ape- lacji, który rozpoczął bieg z chwilą pierwszego skutecznego doręczenia. W przypadku wniesienia apelacji w ustawowym 2­tygodniowym terminie, ale w sytuacji uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, czego sąd I instan- 1 Tak: SN w uchw. z 18.8.2010 r. (II PZP 7/10, OSNP 2011, Nr 7–8, poz. 98). Pogląd ten został pod- dany krytyce przez K. Markiewicza (glosa do tej uchwały, PS 2011, Nr 10, s. 126) oraz J. Gudowskiego, [w:] Kodeks postępowania cywilnego..., t. 2, T. Ereciński (red.), s. 56. 2 III PZP 1/09, OSNP 2010, Nr 21–22, poz. 265. 13 cji nie dostrzegł, apelacja może zostać rozpoznana, o ile została wniesiona w ustawowym terminie 3 tygodni od dnia ogłoszenia lub doręczenia odpisu wyroku (upływie 2 tygodni od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia). W przeciwnym razie pod- lega odrzuceniu, albo przez sąd I, albo II instancji, w zależności od tego, który z nich do- strzeże ten błąd. Biegu terminu do wniesienia apelacji nie przerywa złożenie wniosku o: ustanowienie pełnomocnika z urzędu, zwolnienie od kosztów sądowych, sprostowanie oraz wykład- nię lub uzupełnienie wyroku sądu I instancji. W przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie zachodzi potrzeba ponownego doręczenia mu odpisów zaskarżonego orze- czenia. UPŁYW TERMINU Termin do wniesienia apelacji jest terminem ustawowym i procesowym. Nie podlega skracaniu, ani przedłużaniu. W przypadku jego uchybienia możliwe jest jego przywróce- nie, o ile zaistnieją przesłanki ustawowe do przywrócenia uchybionego terminu. Upływ terminu sąd uwzględnia z urzędu i z tej przyczyny odrzuca wniesioną apelację (zob. art. 370 KPC). Błędne pouczenie strony przez sąd o terminie do wniesienia ape lacji nie powoduje przedłużenia tego terminu, apelacja wniesiona w terminie wskazanym w tym pouczeniu, z tym że po upływie ustawowego terminu (art. 369 § 1 KPC), podlega odrzu- ceniu (art. 370 KPC), z tym że w takim przypadku skarżący może skutecznie domagać się przywrócenia terminu do jej wniesienia, gdyż uchybienie nastąpiło – co do zasady – bez jego winy. MIEJSCE WNIESIENIA APELACJI Apelację należy wnieść albo w biurze podawczym sądu I instancji, który wydał za- skarżone orzeczenie albo przez oddanie tego pisma procesowego w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z 23.11.2012 r. – Prawo pocz- towe lub w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej (art. 165 § 2 KPC), przy czym powin- no być ono skierowane do ww. sądu I instancji, a nie dowolnego innego sądu. Datą wnie- sienia apelacji – nadanej w zagranicz nym urzędzie pocztowym poza Unią Europejską – do właściwego sądu polskiego I instancji jest data przekazania przez ten urząd przesyłki listowej polskiemu urzędowi pocztowemu albo operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w państwie członkowskim Unii Europejskiej. Ustawowy termin do wniesienia apelacji, uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła apelację do sądu II instancji, właściwego do jej roz- poznania (art. 369 § 1 i 2 KPC). W takim wypadku sąd ten niezwłocznie przesyła apelację do sądu, który wydał zaskarżony wyrok (art. 369 § 3 KPC). W razie wysłania (złożenia) apelacji do sądu niewłaściwego, innego niż właściwy sąd I albo II instancji, termin do wniesienia apelacji będzie zachowany, jeżeli ten inny sąd przed upływem ustawowego terminu do wniesienia apelacji przekaże ją sądowi właści- wemu lub nada w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego korespondencję zawierającą tę apelację i zaadresowaną do sądu wskaza nego w art. 369 § 1 KPC. 14 Część I. Apelacja w procesie cywilnym 3. Termin do wniesienia apelacji, miejsce wniesienia, opłata, właściwość sądu OPŁATA Sądem właściwym do wniesienia opłaty od apelacji jest: 1) sąd I instancji, za pośrednictwem którego wnosi się apelację; 2) sąd II instancji, który faktycznie apelację będzie rozpoznawał (uiszczenie opłaty od apelacji bezpośrednio w tym sądzie nie stanowi podstawy do odrzucenia ape lacji). W przypadku wpłaty gotówkowej dniem uiszczenia opłaty od apelacji jest dzień doko nania wpłaty. W przypadku uiszczenia opłaty znakami opłaty sądowej (do 1500 zł), dniem uisz­ czenia opłaty jest dzień ich skasowania, gdy znaki zostają naklejone na pismo, które zo- stało uprzednio zło żone w sądzie, albo z momentem złożenia pisma w sądzie bądź odda- nia go w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego, jeśli znaki opłaty sądowej umieszczono na piśmie przed jego wniesieniem. Opłata od apelacji wnoszona w formie bezgotówkowej (przelew), jest uważana za wniesioną w dniu przyjęcia polecenia przelewu przez bank lub pocztę, jeżeli przelew w dniu jego przyję cia lub w terminie do uiszczenia opłaty miał pokrycie na rachunku zle- ceniodawcy. WŁAŚCIWOŚĆ SĄDU Sądem właściwym do rozpoznania apelacji jest sąd II instancji nadrzędny nad sądem I instancji, który wydał orzeczenie w I instancji. Sądem nadrzędnym nad sądem rejono- wym jest sąd okręgowy, w którego okręgu znajduje się dany sąd rejonowy, sądem nad- rzędnym nad sądem okręgowym jest zaś sąd apelacyjny, na obszarze którego znajduje się dany sąd okręgowy. Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgo- wy (działający jako sąd II instancji), a od wyroku sądu okręgowego jako I instancji – sąd apelacyjny. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 390 KPC, zgodnie z którym, jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odracza- jąc rozpoznanie sprawy. Sąd Najwyższy władny jest przejąć sprawę do rozpoznania albo przekazać zagadnienie do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tego sądu. Wów- czas na podstawie art. 390 jako sąd II instancji może orzekać Sąd Najwyższy. Sądy tworzy i znosi oraz ustala ich siedziby i obszary właściwości – zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych – Minister Sprawiedliwości, po za- sięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa, w drodze rozporządzeń. Aktualnie kwe- stie te reguluje Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 7.10.2014 r. w sprawie usta- lenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1407 ze zm.). W rozporządzeniu tym Minister Sprawie- dliwości określił siedziby i obszary właściwości sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych. 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Apelacje cywilne. Zagadnienia praktyczne akta i kazusy. Wydanie 5
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: