Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00384 006228 10198637 na godz. na dobę w sumie
Argument z linii orzeczniczej w orzecznictwie sądów administracyjnych - ebook/pdf
Argument z linii orzeczniczej w orzecznictwie sądów administracyjnych - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 172
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-1994-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia poświęcona problemowi argumentu z linii orzeczniczej, tj. przywoływania przez sądy w uzasadnieniach wydawanych przez siebie orzeczeń innych judykatów jako źródła przyjętej przez dany skład sądu wykładni przepisu.

Publikacja zawiera również prezentację niemieckich, francuskich i amerykańskich poglądów na rolę argumentacji z uprzedniego orzecznictwa. Owocem badań jest m.in. propozycja modelu prawidłowego posługiwania się argumentem z linii orzeczniczej w świetle obowiązującego prawa.

Książka adresowana do teoretyków prawa oraz specjalistów z zakresu sądownictwa administracyjnego, a także do prawników-praktyków: sędziów, adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych.

Aleksander Jakubowski – prawnik, autor publikacji z zakresu prawa i postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego, a także z teorii prawa; prowadzi zajęcia z prawa i postępowania administracyjnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Asystent sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Kierował realizacją projektu z grantu Narodowego Centrum Nauki.

Sebastian Gajewski – prawnik, autor publikacji z zakresu prawa i postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego, a także z teorii prawa; prowadzi zajęcia z prawa i postępowania administracyjnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Doświadczenie zdobywał m.in. jako asystent sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Realizował projekt z grantu Narodowego Centrum Nauki.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Aleksander Jakubowski Sebastian Gajewski A R G U M E N T Z LINII ORZECZNICZEJ W ORZECZNICTWIE SÑDÓW ADMINISTRACYJNYCH ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ARGUMENT Z LINII ORZECZNICZEJ W ORZECZNICTWIE SÑDÓW ADMINISTRACYJNYCH ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Aleksander Jakubowski Sebastian Gajewski A R G U M E N T Z LINII ORZECZNICZEJ W ORZECZNICTWIE SÑDÓW ADMINISTRACYJNYCH Warszawa 2015 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzenci prof. dr hab. Barbara Adamiak (Uniwersytet Wrocławski) dr Tomasz Grzybowski (Uniwersytet Łódzki) Wkład obu autorów monografii jest równy (50 ); kolejność nazwisk na okładce została ustalona w porozumieniu z autorami. Redaktor prowadzący Małgorzata Yamazaki Redakcja Danuta Trzpil Korekta Agnieszka Janowska Projekt okładki Wojciech Markiewicz ISBN 978-83-235-1994-2 (PDF) © Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2015 Publikacja dofinansowana przez Wydział Prawa i Administracji UW Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 00-497 Warszawa, ul. Nowy Świat 4 www.wuw.pl e-mail: wuw@uw.edu.pl Księgarnia internetowa: www.wuw.pl/ksiegarnia Wydanie 1 Skład i łamanie Beata Stelęgowska ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Wprowadzenie (prof. dr hab. Aleksandra Wiktorowska) . . . . . . . . . . . . . . Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 9 Rozdział I. Argument z linii orzeczniczej w świetle teorii prawa . . . 15 1. Pojęcie argumentu z linii orzeczniczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 2. Argument z linii orzeczniczej a wykładnia funkcjonalna . . . . . . 17 3. Argument z linii orzeczniczej a wykładnia systemowa . . . . . . . . 24 4. Miejsce argumentu z  linii orzeczniczej wśród metod wykładni prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 5. Argument z  linii orzeczniczej a  sądowoadministracyjny model stosowania prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 6. Argument z linii orzeczniczej a style dyskursu interpretacyjnego 39 7. Argument z linii orzeczniczej a teoria precedensu . . . . . . . . . . . 42 Rozdział II. Argument z linii orzeczniczej a jednolitość orzecznic- twa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 1. Zasada jednolitości orzecznictwa a zasada równości i sprawiedli- wości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 2. Jednolitość orzecznictwa a zasada pewności prawa . . . . . . . . . . 61 3. Jednolitość orzecznictwa a zasada niezawisłości sędziowskiej . . 66 4. Prawne środki ujednolicania orzecznictwa w sądownictwie admi- nistracyjnym i sądownictwie powszechnym . . . . . . . . . . . . . . . . 71 Rozdział III. Analiza empiryczna argumentu z linii orzeczniczej . . 86 1. Metodyka badawcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 2. Praktyka sięgania do argumentu z linii orzeczniczej przez sądy administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 6 Spis treści 2.1. Badania ankietowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Badania na podstawie programu LEX . . . . . . . . . . . . . . . . 90 94 3. Podstawowe wnioski z badań ilościowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 4. Praktyka odstępowania od linii orzeczniczej . . . . . . . . . . . . . . . 97 Rozdział IV. Argument z linii orzeczniczej w ujęciu prawnoporów- nawczym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 1. Argument z linii orzeczniczej w orzecznictwie niemieckich sądów administracyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 2. Argument z linii orzeczniczej w orzecznictwie francuskich sądów administracyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 3. Argument z linii orzeczniczej a sądowa kontrola aktów admini- stracji w amerykańskim systemie prawnym . . . . . . . . . . . . . . . . 128 Rozdział V. Argument z linii orzeczniczej a model jego przywoływa- nia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 1. Prawidłowa metodyka posługiwania się argumentem z  linii orzeczniczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 2. Niesamoistność stosowania argumentu z linii orzeczniczej . . . . 148 3. Skutki prawne wadliwego stosowania argumentu z linii orzeczni- czej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 4. Model negowania argumentu z linii orzeczniczej . . . . . . . . . . . . 154 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wprowadzenie Oddawana do rąk Czytelnika monografia powstała w  efekcie wielo- miesięcznych prac badawczych zespołu w składzie: mgr Sebastian Gajew- ski i mgr Aleksander Jakubowski, pod moją opieką naukową. Opracowanie stanowi pierwszą w teorii prawa i postępowania sądowoadministracyjnego próbę kompleksowego opracowania zjawiska argumentu z linii orzeczni- czej w  orzecznictwie sądów administracyjnych. Zagadnienia dotyczące prawotwórstwa sądowego były już przedmiotem dość znacznej uwagi tak teoretyków prawa, jak i  przedstawicieli nauki prawa administracyjnego. Świadczy o tym też zamieszczona w opracowaniu bibliografia. Jak dotąd nie dokonano jednak szczegółowych analiz problematyki linii orzeczni- czych oraz nie wykorzystano na tak szeroką skalę, jak Autorzy niniejszej monografii, metody empirycznej. Książka ta jest więc w polskiej literatu- rze naukowej pracą pionierską. Przedmiotem opracowania są problemy, które mają doniosłe znacze- nie teoretyczne i praktyczne. Współcześnie nie budzi bowiem wątpliwo- ści wzrastająca rola prawotwórstwa sądowego, które nabiera szczególnego znaczenia właśnie w  warunkach sądownictwa administracyjnego. Linie orzecznicze obecne w judykaturze sądowoadministracyjnej mają podsta- wowe znaczenie dla działalności organów administracji publicznej, a przez to – dla adresatów podejmowanych przez nie aktów i czynności. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy orzecznictwo jest jednolite, na którą to okolicz- ność również zwrócono w monografii należną uwagę. Autorzy omawiają pojęcie i  praktykę stosowania argumentu z  linii orzeczniczej, analizując je na tle różnych odmian wykładni oraz cech są- dowoadministracyjnego modelu stosowania prawa. Rozważania te zostały ukazane w szerokim kontekście i w ścisłym związku z obowiązującymi rozwiązaniami normatywnymi, które determinują kształt postępowania przed sądami administracyjnymi. Poczynione w tym zakresie spostrzeże- nia mają znaczną wartość poznawczą i praktyczną. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 Wprowadzenie Istotnym walorem niniejszej pracy są także pionierskie w polskiej li- teraturze przedmiotu szeroko zakrojone analizy empiryczne orzecznictwa polskich i obcych sądów administracyjnych, prowadzone pod kątem ty- tułowego argumentu. Pozwoliły one Autorom na miarodajną weryfikację pojawiających się w  literaturze stanowisk, dotyczących roli uprzednich orzeczeń w  judykaturze sądów administracyjnych, a  także na ustalenie podstawowych tendencji w tym zakresie oraz ich ocenę, w tym z perspek- tywy dogmatycznej. W tym sensie pracę charakteryzuje aktualność i przy- datność, jeśli chodzi o praktykę sądowoadministracyjną w Polsce. Na szczególną uwagę Czytelnika zasługują rozważania Autorów w kwestiach roli argumentu z linii orzeczniczej oraz – szerzej – prawa sę- dziowskiego w  innych państwach. Prawnoporównawczy kontekst analiz prowadzonych w niniejszej monografii został obszernie zarysowany. Auto- rzy podjęli trud przebadania roli uprzednich orzeczeń nie tylko od strony teoretycznej, ale również – co należy podkreślić – praktycznej, z uwzględ- nieniem orzecznictwa sądów administracyjnych Niemiec i Francji oraz sądów Stanów Zjednoczonych. Jest to niewątpliwie bardzo wartościowa część tego opracowania, która – biorąc pod uwagę skalę wykorzystania przez Autorów zagranicznej literatury i orzecznictwa – uzupełnia w spo- sób istotny dorobek polskiej nauki prawa. Podkreślić trzeba wreszcie walory metodologiczne i warsztatowe mo- nografii. Materia pracy jest starannie przygotowana, co zasługuje na szcze- gólne podkreślenie, biorąc pod uwagę wielość perspektyw zastosowanych przez Autorów: teoretyczną, dogmatyczną, empiryczną i  prawnoporów- nawczą. Wskazane walory monografii, a także sposób udokumentowania za- wartych w niej tez badawczych pozwalają rekomendować ją uwadze Czy- telnika i oczekiwać, że spotka się ona z jego zainteresowaniem. Można też mieć nadzieję, że stanie się ona impulsem do dalszych badań nad prawo- twórstwem sądowym w sądownictwie administracyjnym i dyskusji w śro- dowiskach zainteresowanych tym zjawiskiem. Warszawa, 30 września 2014 r. prof. dr hab. Aleksandra Wiktorowska ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp Niniejsza monografia jest efektem rocznej pracy badawczej prowadzo- nej w ramach grantu naukowego Narodowego Centrum Nauki1. Zgodnie z tytułem jej przedmiotem jest argument z linii orzeczniczej w orzecznic- twie sądów administracyjnych. Rozumiemy przezeń zabieg dokonywa- ny w procesie stosowania prawa, polegający na przeprowadzeniu pewnej odmiany wykładni, łączącej elementy interpretacji systemowej, funkcjo- nalnej i  historycznej. Jego istotą jest odwołanie się do ustabilizowanego w  poprzednich orzeczeniach sądowych wzorca interpretacji określonych przepisów prawa czy wywiedzionej z nich zasady. Zagadnienie wpływu zapadłych judykatów na przyszłe orzeczenia są- dowe jak dotąd nie zostało wyczerpane w literaturze przedmiotu. Temat ten pojawia się zwykle pobocznie, na marginesie rozważań dotyczących precedensu, prawotwórstwa i prawa sędziowskiego. W doktrynie zjawisko wpływu rozstrzygnięć sądowych na kształtowanie norm prawnych zostało dość bogato omówione od strony teoretycznej i wielokrotnie podejmowano próbę odpowiedzi na zasadnicze pytanie, tj. czy w istocie w polskim syste- mie prawa orzeczenia kształtują normy postępowania. Niemniej do chwili obecnej nie ustalono sposobu właściwego odwoływania się do wcześniej zapadłych orzeczeń w procesie stosowania prawa. W szczególności w li- teraturze teoretycznoprawnej nie wypracowano odpowiednich dyrektyw powoływania się na dotychczasowe utrwalone orzecznictwo i  uwzględ- niania go w  procesie wykładni. Zauważalny jest także brak opracowań ujmujących problem postawiony w niniejszej pracy w kontekście prawno- 1 Projekt został sfinansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki przyzna- nych na podstawie decyzji numer DEC-2012/07/N/HS5/01710 i  wykonany przez ze- spół badawczy w składzie: mgr Aleksander Jakubowski (kierownik) oraz mgr Sebastian Gajewski (wykonawca), pod opieką naukową prof. dr hab. Aleksandry Wiktorowskiej, w okresie od 12 sierpnia 2013 r. do 11 sierpnia 2014 r. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 10 Wstęp porównawczym. Niniejsza monografia w założeniu ma przyczynić się do wypełnienia w istotnym stopniu wskazanej luki. Wybór tematu badawczego wiąże się ze spostrzeżeniem, że przy wy- dobywaniu normy prawnej z treści przepisu odwoływanie się do innych orzeczeń, obok wykładni językowej, jest obecnie w praktyce judykatury zabiegiem najczęstszym i  najważniejszym2. Z  tego też względu L. Lesz- czyński do najbardziej doniosłych teoretycznie problemów zaliczył właś- nie kwalifikację odwoływania się przez sądy administracyjne do orzeczeń innych sądów administracyjnych, zarówno wojewódzkich sądów admini- stracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, z punktu widzenia ewentualnego traktowania tych orzeczeń jako prawotwórczych i dokony- wania ich wykładni tak, jakby to były zasadnicze źródła rekonstrukcji normatywnej podstawy własnego orzeczenia3. Postawionemu w  niniejszej pracy problemowi znaczenia dodaje pe- wien kontekst tworzony przez sądowoadministracyjny model stosowania prawa. Jego podstawowe założenia powodują bowiem, że orzecznictwo są- dów administracyjnych ma kapitalne znaczenie dla działalności organów administracyjnych. Możność uchylenia rozstrzygnięcia organu w  postę- powaniu sądowoadministracyjnym sprawia, że orzecznictwo – zwłaszcza ustalone, tworzące linie – jest przedmiotem uwagi organów. Prawidłowe tworzenie i odwoływanie się do linii orzeczniczej ma więc pierwszorzędne znaczenie dla jednolitości rozstrzygania spraw przez organy administracji, a w konsekwencji – z punktu widzenia pewności prawa, równości wobec niego oraz poczucia bezpieczeństwa jednostek. Punktem wyjścia niniejszego opracowania są cztery hipotezy. Pierwsza, że – jak wspomniano wyżej – argument z utrwalonej linii orzeczniczej jest zabiegiem dokonywanym w procesie stosowania prawa, polegającym na przeprowadzeniu pewnej odmiany wykładni, łączącej elementy interpretacji systemowej, funkcjonalnej i historycznej, a której istotą jest odwołanie się do ustabilizowanego w poprzednich orzeczeniach sądowych wzorca interpretacji określonych przepisów prawa. Oznacza to w  szczególności, że istnienie utrwalonej linii orzeczniczej kreuje pewną 2 Zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011, s. 478. 3 Zob. L. Leszczyński, w: Wykładnia w  prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, tom 4, Warszawa 2012, s. 351−352. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 11 wewnętrzną, wiążącą nieformalnie (zwyczajowo) sądy dyrektywę inter- pretacyjną, której treścią jest nakaz stosowania przyjętej w orzeczeniach, tworzących daną linię, wykładni przepisów prawa stanowionego. Druga, że argument z utrwalonej linii orzeczniczej jest instrumentem sprzyjającym zapewnieniu jednolitości orzecznictwa sądowoadministracyj- nego, a przez to pewności, stabilności prawa sensu largo oraz równości i spra- wiedliwości w stosowaniu przepisów zawartych w aktach normatywnych. Urzeczywistnia on zatem wartości znajdujące silne oparcie w przepisach ustaw procesowych i Konstytucji oraz w orzecznictwie Trybunału Konsty- tucyjnego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego. Trzecia − uznajemy, że argument z utrwalonej linii orzeczniczej ma szczególne znaczenie w kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne. Z jednej strony ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi4 zawiera instytucje stymulujące powstawanie utrwalonych linii orzeczniczych (uchwały Naczelnego Sądu Administra- cyjnego, związanie wojewódzkich sądów administracyjnych orzeczenia- mi Naczelnego Sądu Administracyjnego w konkretnej sprawie, instytucje skargi kasacyjnej). Z drugiej natomiast – ze względu na fakt, że orzeczenia sądów administracyjnych bezpośrednio oddziałują na praktykę organów administracji – wolno uznać, że interpretacje wynikające z utrwalonych linii mogą wpływać w szerokiej skali na sytuację prawną jednostek podda- nych działalności administracji. Czwarta wreszcie – przyjmujemy, że praktyka stosowania argumentu z linii orzeczniczej może być poddana weryfikacji empirycznej. Przed pracą postawiono pięć podstawowych celów. Po pierwsze, usta- lenie statusu argumentu z utrwalonej linii orzeczniczej w świetle obecnych w  dorobku polskiej, europejskiej i  amerykańskiej teorii prawa koncepcji precedensu oraz reguł wykładni, w szczególności zaś wykładni funkcjo- nalnej i systemowej, a także – z punktu widzenia wynikających z przepi- sów prawa wartości, jakimi powinno cechować się orzecznictwo sądowe (jednolitość, pewność, równość). Po drugie, zweryfikowanie relacji między analizowanym argumentem a niezawisłością sędziowską. Po trzecie, okre- ślenie modelu (standardu) prawidłowego powoływania argumentu z linii orzeczniczej przez sądy administracyjne, odpowiadającego – wynikają- cym z obowiązujących przepisów i orzecznictwa – dyrektywom sprawied- 4 Tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej: p.p.s.a.). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 Wstęp liwości proceduralnej determinującymi treść uzasadnień orzeczeń sądo- wych. Po czwarte, zbadanie praktyki powoływania w orzecznictwie sądów administracyjnych argumentu z linii orzeczniczej, w szczególności zaś – mechanizmu kształtowania się linii orzeczniczej, jej zmian, konkurencji kilku linii orzeczniczych oraz sposobu prezentowania tego argumentu w  uzasadnieniach orzeczeń sądowych i  zweryfikowanie go pod kątem ustalonego standardu jego powoływania. Po piąte zaś, zbadanie wpływu publikacji orzeczenia na tworzenie linii orzeczniczej oraz związku mię- dzy dostępnością orzeczeń w  specjalistycznych bazach (ze szczególnym uwzględnieniem Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych) a kształtowaniem się linii orzeczniczych. Tak ujęte cele niniejszego opracowania zdeterminowały przyjęte w nim metody badawcze. Skoro bowiem jego założeniem było zbadanie zjawiska argumentu z  linii orzeczniczej w  orzecznictwie sądów admi- nistracyjnych zarówno w  płaszczyźnie teoretycznej, dogmatycznej, jak i praktycznej, to uzasadnione wydawało się wykorzystanie tych narzędzi znanych metodologii nauk prawnych, które najbardziej odpowiadają spe- cyfice poszczególnych sfer badanego problemu. Z tych względów w rozpra- wie wykorzystano metodę literaturową, dogmatyczną, empiryczną oraz prawnoporównawczą. Metoda literaturowa znalazła zastosowanie do do- konania szczegółowej analizy prezentowanych w literaturze teoretyczno- prawnej i administratywistycznej poglądów dotyczących precedensu, linii orzeczniczych oraz wykładni funkcjonalnej i systemowej. Metoda dogma- tyczna posłużyła z kolei do zrekonstruowania normatywnego modelu sto- sowania przez sądy administracyjne argumentu z utrwalonej linii orzecz- niczej. Jej zastosowanie obejmowało analizę przepisów ustaw procesowych ze szczególnym uwzględnieniem ustawy – Prawo o  postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Konstytucji oraz orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Posłużyła ona także do określenia statusu dy- rektywy jednolitości orzecznictwa na gruncie obowiązującego stanu praw- nego. Metoda empiryczna została zaś wykorzystana do zbadania prakty- ki powoływania argumentu z linii orzeczniczej w orzeczeniach polskich sądów administracyjnych. Jej zastosowanie obejmowało analizę wybranej próby uchwał, wyroków i postanowień sądów administracyjnych, w któ- rych powołano się na linię orzeczniczą, określoną za pomocą tego wyraże- nia, oraz tych orzeczeń, które tworzyły (miały tworzyć) linie orzecznicze, do których później odwoływały się sądy. Metodę tę zastosowano w dwóch ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 13 fazach. W pierwszej zostały wyszukane wszystkie dostępne orzeczenia są- dów administracyjnych, w których wyraźnie posłużono się argumentem z linii orzeczniczej. W drugiej natomiast podjęto próbę weryfikacji istnie- nia (m.in. czy to, co sąd określił jako „linia”, jest nią w istocie), funkcjono- wania i prawidłowości (zgodności z wymogami określonymi na podstawie pozostałych metod badawczych) przywołania tych linii. Metoda prawno- porównawcza posłużyła natomiast przede wszystkim do porównania do- robku polskiej, europejskiej i amerykańskiej myśli prawnej oraz sposobu posługiwania się argumentem z linii orzeczniczej przez polskie, francuskie i niemieckie sądy administracyjne oraz sądy amerykańskie. Postawione przed niniejszą pracą cele oraz zastosowane w niej metody zdeterminowały jej układ. Opracowanie zostało podzielone na pięć roz- działów. W pierwszym podjęto próbę ustalenia pojęcia argumentu z linii orzeczniczej, a następnie dokonano analizy jego związków z różnymi, wy- odrębnianymi w teorii prawa rodzajami wykładni, w tym w szczególno- ści – wykładnią funkcjonalną, systemową, dynamiczną i statyczną. W tej części pracy zbadano także relacje między argumentem z linii orzeczni- czej a właściwościami sądowoadministracyjnego modelu stosowania pra- wa. W rozdziale drugim przeanalizowano z kolei zagadnienie jednolitości orzecznictwa oraz jego związki z  konstytucyjnymi zasadami równości, sprawiedliwości, pewności prawa, a także niezawisłości sędziowskiej, od- nosząc je wprost do zjawiska argumentu z linii orzeczniczej. W tym kon- tekście przebadano również środki zapewniania jednolitości orzecznictwa w sądownictwie powszechnym i administracyjnym, porównując te instru- menty z argumentem z linii orzeczniczej. Natomiast w rozdziale trzecim zaprezentowano wyniki badań empirycznych orzecznictwa polskich są- dów administracyjnych. Dokonano tutaj analizy ilościowej powoływa- nia argumentu z  linii orzeczniczej, w  tym w  ujęciu historycznym, oraz wskazano dostrzegalne w  tym zakresie tendencje. Ponadto przebadano sposób prezentowania argumentu z linii orzeczniczej w orzecznictwie są- dów administracyjnych oraz jego kwalifikowane formy (np. „utrwalona”, „jednolita”). W konkluzji wskazano funkcje argumentu z linii orzeczni- czej w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych oraz proponowany standard modelowego stosowania tego instrumentu − z uwzględnieniem regulacji określających treść prawidłowego uzasadnienia judykatu sądu ad- ministracyjnego (rozdział piąty). W rozdziale czwartym zaprezentowano wyniki badań prawnoporównawczych, obejmujących analizę orzecznictwa ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 Wstęp i doktryny z Niemiec, Francji oraz USA. Skupiono się tutaj przede wszyst- kim na statusie prawa sędziowskiego we wskazanych krajach, roli uprzed- nich orzeczeń w stosowaniu prawa przez sądy administracyjne wymienio- nych państw europejskich oraz w praktyce powoływania innych judykatów w uzasadnieniach orzeczeń tych sądów. Wreszcie rozdział ten zawiera ana- lizę argumentu z linii orzeczniczej w realiach anglosaskiego systemu com- mon law. W zakończeniu dokonano zaś weryfikacji hipotez opracowania oraz sformułowano niezbędne postulaty de lege ferenda i de sententia ferenda. W pracy celowo natomiast pominięto szerszą refleksję filozoficzno- prawną nad postawionymi w niej problemami. Rozprawa ta stanowi bo- wiem studium z zakresu postępowania sądowoadministracyjnego i teorii prawa. Rozważania takie zaś wymagałyby – w naszej ocenie – odrębnego opracowania z  wykorzystaniem metod właściwych filozofii prawa jako dyscyplinie nauk prawnych. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdział I Argument z linii orzeczniczej w świetle teorii prawa 1. Pojęcie argumentu z linii orzeczniczej1 W  literaturze prawniczej pojęcie linii orzeczniczej i  odwołującej się do niej argumentacji nie były przedmiotem szerszej refleksji teoretycznej. W nielicznych wypowiedziach doktryny dotyczących tej kwestii można jednak wyróżnić dwa zasadnicze podejścia do definiowania linii orzeczni- czej. Pierwsze – reprezentowane przez E. Bojanowskiego – zakłada, że linia orzecznicza to źródło wykładni prawa, a w istocie suma aktów wykład- ni, która trafiwszy do świadomości sędziów, jest przez nich akceptowana, przenikając do orzecznictwa sądów2. W tym ujęciu zjawisko linii orzeczni- czej odnosi się tylko do jednego z etapów procesu stosowania prawa, a za- tem do wykładni przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie. Drugie podejście – proponowane przez F. Przybylskiego-Lewandowskiego – opiera się na założeniu, że o linii orzeczniczej można mówić w przypadku, gdy kilka decyzji sądowego stosowania prawa, między których podstawami faktycznymi zachodzi relacja analogiczności, zawiera takie samo rozstrzyg- nięcie w zakresie podstawy prawnej, znaczenia normy prawnej lub konse- kwencji prawnych, a nawet stosowanej przez sądy hierarchii wartości czy metod wykładni3. Bez względu jednak na wybrane podejście w literaturze 1 Niniejszy podrozdział stanowi rozbudowaną wersję niektórych fragmentów artykułu: S. Gajewski, A. Jakubowski, A. Wiktorowska, Zasada stabilności orzecznictwa sądów administracyjnych wobec zjawiska linii orzeczniczych, w: Dziesięć lat polskich doświadczeń w Unii Europejskiej. Problemy prawnoadministracyjne, t. 2, red. J. Sługocki, Wrocław 2014, s. 255–274. 2 Zob. E. Bojanowski, Utrwalona linia orzecznicza (kilka uwag na marginesie orzecznictwa sądów administracyjnych), w: Między tradycją a przyszłością w nauce prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Bociowi, red. J. Supernat, Wrocław 2009, s. 52. 3 Zob. F. Przybylski-Lewandowski, Uwagi o  pojęciu „linia orzecznicza”, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2005, t. XIV, s. 167–168. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 Rozdział I. Argument z linii orzeczniczej w świetle teorii prawa zgodnie podkreśla się, że istotą linii orzeczniczej jest sytuacja, w której większość sądów rozpatrujących podobny przypadek rozstrzyga go iden- tycznie lub podobnie, a stan ten kreuje pewną normę o walorze general- nym i  abstrakcyjnym, kierowaną do kolejnych składów orzekających4. W niniejszej pracy przyjmujemy wąskie rozumienie linii orzeczniczej, uj- mując to pojęcie jako pewien sposób dokonywania wykładni przepisów prawa. W naszej ocenie odpowiada ono bowiem dominującej w orzecznic- twie sądów administracyjnych praktyce posługiwania się tym zwrotem. Powołanie się przez sąd administracyjny na linię orzeczniczą ma cha- rakter argumentu5. W literaturze przedmiotu rozumie się go jako wypo- wiedź, której celem jest wzmocnienie tezy i wywołanie efektu w postaci uznania przez odbiorcę przedkładanych mu wypowiedzi6. Argument z linii orzeczniczej można więc definiować jako dokonywany przez sąd w procesie stosowania prawa zabieg, polegający na przeprowadzeniu pewnej odmiany wykładni, łączącej elementy interpretacji systemowej, funkcjonalnej i hi- storycznej. Jego istotą jest odwołanie się do ustabilizowanego w poprzed- nich orzeczeniach sądowych wzorca interpretacji określonych przepisów prawa czy wywiedzionej z nich zasady, a jego powołanie w uzasadnieniu ma przekonać do wyrażonego w nim poglądu zarówno uczestników postę- powania, jak i skład orzekający wyższej instancji, który ewentualnie będzie kontrolował dany judykat. W tym kontekście warto jednak zauważyć, że wprawdzie dla samych odbiorców uzasadnienia uprzednie rozstrzygnięcia sądów administracyjnych mają również istotne znaczenie – w szczególności w przypadku orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych uzasadnia- nych z odwołaniem się do poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego – to jednak samo powołanie się na poprzednie rozstrzygnięcia stanowi także wyraz pewnych preferencji i  postaw sądu. Powołanie tego rodzaju argu- mentu jest bowiem nie tylko próbą przekonania odbiorców uzasadnienia za pomocą autorytetu poprzednich rozstrzygnięć i wydających je składów, ale i wyrazem uznania tego autorytetu przez sam sąd orzekający w sprawie. A skoro odwoływanie się do argumentu z linii orzeczniczej jest praktyką 4 Zob. E. Bojanowski, Utrwalona linia..., s. 52–53; F. Przybylski-Lewandowski, Uwagi o pojęciu..., s. 167–168. 5 Zob. F. Przybylski-Lewandowski, Uwagi o pojęciu..., s. 171. 6 Zob. J. Jabłońska-Bonca, Argument z autorytetu w dyskursie prawniczym. Zarys tematu, w: Problemy współczesnego ustrojoznawstwa. Księga jubileuszowa Profesora Bronisława Jastrzęb- skiego, red. J. Dobkowski, Olsztyn 2007, s. 108. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Argument z linii orzeczniczej w orzecznictwie sądów administracyjnych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: