Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00226 001536 12452130 na godz. na dobę w sumie
Asymetryczne dostosowania cenowe na rynku paliw w Polsce - ebook/pdf
Asymetryczne dostosowania cenowe na rynku paliw w Polsce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 94
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9527-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> sprzedaż
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).
Zaletą publikacji jest usystematyzowana prezentacja funkcjonowania światowego rynku ropy naftowej oraz rynku paliw płynnych w Polsce, a także omówienie zagadnień związanych z modelowaniem zjawisk asymetrycznych. W książce przedstawiono ekonometryczną analizę efektu asymetrii w procesie kształtowania cen oleju napędowego i benzyny bezołowiowej 95 na europejskim i krajowym rynku hurtowym oraz rynku detalicznym. Wyniki przeprowadzonych badań znacznie poszerzają dotychczasową wiedzę na temat mechanizmów cenotwórczych zachodzących na rynku paliw i potwierdzają, że dostosowania cenowe na polskim rynku rafineryjnym mają w większości charakter asymetryczny.
Monografia jest skierowana szczególnie do studentów i pracowników naukowych, a także do analityków procesów gospodarczych, zwłaszcza analityków cen i rynku paliw.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Katarzyna Leszkiewicz-Kędzior – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Modeli i Prognoz Ekonometrycznych, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 e-mail: emfkal@uni.lodz.pl RECENZENT Magdalena Osińska REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Dorota Stępień SKŁAD I ŁAMANIE Oficyna Wydawnicza Edytor.org Lidia Ciecierska PROJEKT OKŁADKI czartart.com: Magdalena Muszyńska, Izabela Surdykowska-Jurek Zdjęcie wykorzystane na okładce: © cherezoff – Fotolia.com © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2014 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06733.14.0.M ISBN 978-83-7969-422-8 (wersja papierowa) ISBN 978-83-7969-527-0 (wersja elektroniczna) Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 SpiS treści Wstęp 1. Rynek paliw płynnych 1.1. Wprowadzenie 1.2. Rodzaje ropy naftowej 1.3. Produkcja i konsumpcja ropy naftowej na świecie 1.4. Zasoby ropy naftowej w Polsce – produkcja własna i wymiana międzynarodowa 1.5. Hurtowy rynek paliw w Polsce 1.6. Rynek detaliczny w Polsce 1.7. Czynniki cenotwórcze na światowym rynku ropy naftowej 1.8. Mechanizmy cenotwórcze na rynku paliw w Polsce 1.9. Podsumowanie 2. Asymetryczność reakcji w procesach behawioralnych – progowe modele korekty błędem 2.1. Wprowadzenie 2.2. Rodzaje asymetrii 2.3. Modele asymetryczne w analizach efektu asymetrii na rynku paliw 2.4. Asymetryczny model korekty błędem 2.5. Progowy autoregresyjny model korekty błędem 2.6. Model korekty błędem z kointegracją progową 2.7. Podsumowanie 3. Asymetryczne transmisje cen na rynku paliw w Polsce – analiza empiryczna 3.1. Wprowadzenie 3.2. Dane statystyczne i własności procesów stochastycznych 3.3. Asymetryczne dostosowania cenowe na rynku paliw – wyniki empiryczne 3.4. Podsumowanie Zakończenie Bibliografia Spis rysunków i tabel 7 11 11 12 13 16 20 24 26 29 33 35 35 36 40 41 43 47 49 51 51 52 57 83 85 87 93 WStęp W ostatnich latach ceny na światowych rynkach surowców charakteryzowa- ły się dużą zmiennością. Analizując w okresie próby (lata 2000–2012) poziomy osiągane przez cenę ropy naftowej będącej benchmarkiem na rynku europejskim, a więc cenę baryłki ropy Brent, można zauważyć, iż szczyt przypadł w poło- wie roku 2008, kiedy to po wzroście od 2000 r. o ponad 500 osiągnęła poziom bliski 150 USD za baryłkę. Okres długotrwałego, dość stabilnego wzrostu został następnie przerwany przez kryzys finansowy (kryzys subprime, por. np. Konop- czak i in. (2010), Mishkin (2011), Taylor (2010)), który spowodował, że zaledwie w ciągu kilku miesięcy (do końca roku 2008) nastąpił drastyczny spadek ceny surowca do ok. 40 USD za baryłkę (a więc o ok. 75 ). Okres bessy na rynku surowców nie trwał jednak długo i już od początku roku 2009 nastąpił wyraźny wzrost wartości ropy naftowej, która na początku roku 2011 (po wzroście o ponad 250 ) ponownie osiągnęła poziom powyżej 100 USD za baryłkę, na którym nie- mal nieprzerwanie utrzymywała się do końca rozważanej próby. Powszechnie uważa się, że koncerny naftowe mające silną pozycję rynkową wykorzystują wahania cen ropy naftowej na rynkach światowych do generowania dodatkowych zysków kosztem odbiorców pośrednich i finalnych. Jest to możliwe dzięki asymetrycznej transmisji (ang. asymmetric pass-through) zmian cen surow- ca w ceny zbytu produktów naftowych oferowanych na lokalnych rynkach paliw, co oznacza szybszą reakcję cen produktów gotowych na wzrosty ceny ropy naftowej niż na spadki (tzw. „rakiety i pióra”, ang. rockets and feathers, por. Bacon (1991)). Jako potencjalne przyczyny występowania efektu asymetrii w przemyśle ra- fineryjnym wskazuje się przede wszystkim silną pozycję rynkową (ang. market power) koncernów paliwowych działających w warunkach niedoskonałej konku- rencji, sposób zarządzania przez rafinerie zapasami (ang. inventory management), ponoszone przez konsumentów wysokie koszty poszukiwań (ang. search costs) oraz uczestnictwo producentów i/lub detalistów w zmowie cenowej (ang. tacit collusion) (por. np. Borenstein i in. (1997), Meyer, von Cramon-Taubadel (2004), L’Oeillet, Lantz (2009)). Spośród czterech wymienionych czynników największe znaczenie przypisuje się strukturze rynku rafineryjnego, która najczęściej ma formę oligopolu, będące- go przykładem konkurencji niedoskonałej. Cechy charakterystyczne tej struk- tury, takie jak wysoki stopień koncentracji, niedoskonała informacja oraz brak dostatecznej konkurencji, umożliwiają uczestnikom tego rynku wykorzystywanie 8 silnej pozycji w procesie ustalania cen. Dlatego też w praktyce koncernów naf- towych można niekiedy zaobserwować zachowanie polegające na szybszej i peł- niejszej transmisji wzrostu czynników kosztowych, powodującego zmniejszenie ich marży, w ceny sprzedaży produktów rafineryjnych. W przeciwnym razie, gdy zmiany kosztów skutkują zwiększeniem narzutu, reakcja rafinerii następuje z opóźnieniem, co może być efektem polityki utrzymywania cen na niezmienio- nym poziomie tak długo, jak ich wielkość sprzedaży pozostanie powyżej zało- żonego poziomu granicznego (por. Borenstein i in. (1997)). Wspomnieć należy, iż w Polsce strukturę oligopolu (dokładnie duopolu) ma hurtowy segment rynku. Istotnym czynnikiem kształtującym politykę cenową jest również stosowana przez firmy przemysłu rafineryjnego metoda wyceny zapasów. Zarządzanie rezer- wami jest szczególnie ważne ze względu na ustawowy obowiązek utrzymywania zapasów ropy naftowej i produktów ropopochodnych, jakim objęte są rafinerie oraz firmy handlujące paliwami. Dla przykładu, w Polsce zapasy interwencyjne powinny być gromadzone w ilości pokrywającej 90-dniowe średnie dzienne zuży- cie wewnętrzne ropy naftowej i produktów naftowych, z wyłączeniem gazu płyn- nego LPG, dla którego wielkość zapasów ustalono na poziomie jego 30-dniowego średniego dziennego zużycia krajowego (Dz.U. z 2007 r. Nr 52, poz. 343). Jeśli przedsiębiorstwo wykorzystuje metodę FIFO (ang. first in – first out), wówczas do- stosowanie ceny produktu do zmieniających się czynników kosztowych, np. zmia- ny ceny surowca, następuje z opóźnieniem, co jest spowodowane koniecznością sprzedaży w pierwszej kolejności zgromadzonej wcześniej partii zapasów. Nato- miast wybór metody LIFO (ang. last in – first out) umożliwia szybkie dostosowanie ceny produktu w reakcji na różnokierunkowe impulsy kosztowe (por. Frey, Manera (2007)). Z koniecznością utrzymywania zapasów związane są również koszty ma- gazynowania, które także mogą wywoływać asymetrię cen produktów rafineryj- nych. Spadek ilości gromadzonego paliwa poniżej pewnego poziomu progowego prowadzi bowiem do gwałtownego wzrostu kosztu jednostkowego, podczas gdy istotne zwiększenie stanu zapasów nie wywołuje obniżenia tego kosztu w analo- gicznym tempie (por. np. Borenstein, Shepard (2002), Reagan, Weitzman (1982)). Kolejne źródło asymetrycznych dostosowań cenowych stanowią koszty po- szukiwań, rozumiane jako wydatki ponoszone przez klientów detalicznych w pro- cesie pozyskiwania informacji rynkowej (por. Johnson (2002)). W przypadku rynku rafineryjnego, będącego przykładem konkurencji niedoskonałej, potencjal- ne koszty poszukiwania przez konsumentów informacji o cenach paliw wpływają na ich ostateczną decyzję o zakupie produktów naftowych od podmiotów lokal- nych. W praktyce stacje paliw skutecznie wykorzystują sprzyjającą sytuację po- przez szybkie podwyższanie cen na skutek wzrostu hurtowych cen paliw i wolne ich obniżanie w reakcji na spadek cen ustalanych przez rafinerie. Asymetryczność transmisji cen produktów ropopochodnych wywoływana jest także przez uczestnictwo firm paliwowych w zmowie cenowej (por. np. Bal- 9 ke i in. (1998), Brown, Yücel (2000)). Zawarcie milczącego porozumienia przez producentów bądź zlokalizowanych blisko siebie detalistów prowadzi do wzmoc- nienia ich pozycji rynkowej, a w konsekwencji umożliwia prowadzenie polity- ki cenowej służącej generowaniu dodatkowych zysków kosztem odpowiednio odbiorców pośrednich i finalnych. Dla przykładu, wzrost hurtowej ceny paliwa wywołuje natychmiastową reakcję wszystkich podmiotów detalicznych będą- cych w porozumieniu, polegającą na proporcjonalnej podwyżce cen sprzedaży. W przeciwnym razie, gdy ceny producenta ulegają obniżeniu, detaliści opóźniają dostosowanie swoich cen w obawie, że ich przedwczesna reakcja zostanie ode- brana jako chęć zwiększenia udziału w rynku kosztem marży, a tym samym jako odstąpienie od milczącej umowy. Częstym elementem zmowy cenowej, służącym wzajemnej identyfikacji podmiotów łamiących zasady porozumienia, jest ustale- nie ceny minimalnej (ang. trigger price), a zejście poniżej tego poziomu uważane jest za sygnał do ukarania nieuczciwego wobec pozostałych detalistów podmiotu (por. Borenstein i in. (1997)). Analogiczny mechanizm występuje w przypadku zmowy cenowej producentów. Prowadzono liczne badania mające na celu wyjaśnienie, czy zjawisko asyme- trii na rynku paliw rzeczywiście istnieje (por. np. Al-Gudhea i in. (2007), Bacon (1991), Chen i in. (2005), Clerides (2010), Ewing i in. (2006), Grasso, Manera (2007), L’Oeillet, Lantz (2009), Oladunjoye (2008), Polemis, Fotis (2013), Wla- zlowski (2003)). Wnioski tych analiz nie są jednoznaczne i zależą m.in. od kraju będącego przedmiotem badania, zakresu próby, rodzaju danych oraz zastosowa- nych metod ekonometrycznych (przegląd ze szczególnym uwzględnieniem stoso- wanych metod znajduje się w pracy Frey, Manera (2007)). Poza podstawową hipotezą dotyczącą asymetrycznych dostosowań cenowych weryfikowano również hipotezy dotyczące zależności stopnia asymetrii cen paliw od zmienności ceny ropy naftowej (por. np. Radchenko (2005)), asymetrycznej reakcji cen paliw na zmiany zapasów produktów rafineryjnych (por. np. Kuper (2012), Radchenko, Shapiro (2011)) oraz wpływu koncentracji rynku na asyme- tryczność transmisji cen produktów ropopochodnych (por. np. Oladunjoye (2008)). Wspomnieć należy, iż badania efektów asymetrii prowadzono również na danych panelowych, zarówno w ujęciu mikro-, jak i makroekonomicznym (por. np. Faber (2011), Koltay (2012), Wlazlowski i in. (2009)). Pomimo iż problem asymetrii na rynku paliw był przedmiotem wielu badań empirycznych, jak dotychczas nie przeprowadzono kompleksowej analizy doty- czącej rynku polskiego. Celem prezentowanej monografii jest analiza dostosowań cenowych na rynku rafineryjnym w Polsce, w której dodatkowo weryfikacji poddano hipote- zy o asymetrii rozważanych relacji. Wnioskowanie przeprowadzone zostało na podstawie danych miesięcznych obejmujących okres 13 lat (od stycznia 2000 r. do grudnia 2012 r.). W celu dokładnego zbadania występowania asymetrii na poszczególnych etapach procesu kreacji ceny paliwa, analizie poddany został każdy z etapów 10 łańcucha dystrybucji, a więc: transmisja ceny ropy naftowej w cenę paliwa na europejskim hurtowym rynku ARA (Amsterdam–Rotterdam–Antwerpia), hurto- wej ceny europejskiej w krajową cenę hurtową oraz etap końcowy polegający na transmisji hurtowej ceny produktu gotowego w cenę detaliczną. Dodatkowo, badanie zostało poszerzone o analizę wpływu ceny ropy naftowej na finalną cenę paliwa, co pozwoliło na weryfikację często formułowanej hipotezy dotyczącej asymetrycznej transmisji ceny surowca w detaliczne ceny produktów przemy- słu rafineryjnego. Badanie przeprowadzone zostało dla dwóch gatunków paliw o największym udziale w rynku, a więc dla oleju napędowego oraz benzyny bez- ołowiowej 95. Jako narzędzie wnioskowania wykorzystano dwa warianty progo- wych modeli korekty błędem, tj. asymetryczny model korekty błędem oraz model korekty błędem z kointegracją progową. W monografii zweryfikowane zostały następujące hipotezy badawcze: 1. Dostosowania cenowe na rynku paliw w Polsce mają charakter asymetryczny. 2. Występowanie asymetrii, jej rodzaj oraz siła zależą od etapu procesu kre- acji ceny na rynku rafineryjnym. 3. Dostosowania cenowe na poszczególnych etapach łańcucha dystrybucji są jednakowe w przypadku paliw o największym udziale w zużyciu produktów ropopochodnych ogółem, a więc oleju napędowego i benzyny bezołowiowej 95. 4. Koncerny naftowe mające silną pozycję rynkową wykorzystują wahania ceny ropy naftowej na rynkach globalnych do generowania dodatkowych zysków kosztem detalistów i konsumentów. 5. Ceny detaliczne paliw rosną szybciej w reakcji na wzrost ceny ropy nafto- wej niż spadają na skutek obniżki ceny surowca. Wydaje się, że proponowane badanie dotyczące asymetrycznych dostosowań cenowych na rynku paliw jest szczególnie uzasadnione w przypadku Polski, która jako importer netto ropy naftowej jest silnie uzależniona od sytuacji na globalnym rynku surowców. Monografia składa się z trzech rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedsta- wiona została charakterystyka światowego rynku ropy naftowej oraz rynku paliw płynnych w Polsce, z wyodrębnieniem krajowego rynku hurtowego i detalicznego, a także określone zostały czynniki cenotwórcze na tych rynkach. Rozdział drugi poświęcono zagadnieniu dostosowań asymetrycznych. Zostały w nim sklasyfiko- wane i zdefiniowane poszczególne rodzaje asymetrii oraz przedstawiony został przegląd metodologii stosowanych do modelowania zjawisk asymetrycznych, ze szczególnym uwzględnieniem progowych modeli korekty błędem. Rozdział trzeci ma natomiast charakter empiryczny. Zaprezentowano w nim analizę mechanizmów kreacji cen paliw w sektorze rafineryjnym w Polsce, która obejmuje identyfikację determinant kształtujących ceny produktów paliwowych na poszczególnych eta- pach łańcucha dystrybucji oraz weryfikację efektu asymetrii. 1. rynek paliW płynnych 1.1. Wprowadzenie Rynek paliw płynnych uznawany jest powszechnie za jeden ze strategicznych sektorów każdej gospodarki narodowej. Wynika to, po pierwsze, z właściwości i szerokiego zastosowania ropy i produktów paliwowych, które wykorzystywane są nie tylko w transporcie do napędu silników spalinowych oraz jako źródło ener- gii w systemie grzewczym, lecz także jako komponenty w sektorze budowlanym oraz w przemysłach elektronicznym, chemicznym i farmaceutycznym. Po drugie, znaczenie sektora naftowego wynika z faktu, iż paliwa nie posiadają w zasadzie substytutów. Następuje wprawdzie rozwój alternatywnych źródeł energii, takich jak energia odnawialna i biopaliwa, jednakże biorąc pod uwagę ich dotychcza- sowe marginalne wykorzystanie, to produkty ropopochodne nadal odgrywają wiodącą rolę w gospodarce. Z tego powodu ropa naftowa, będąca podstawowym surowcem do produkcji paliw płynnych, pełni współcześnie rolę jednego z naj- ważniejszych surowców energetycznych. Przetwórstwem ropy naftowej, czyli procesem technologicznym, w wyniku którego otrzymuje się finalne produkty naftowe, zajmuje się przemysł rafineryj- ny (inaczej petrochemiczny). Kluczowym etapem tego procesu jest prowadzona przez rafinerie destylacja frakcyjna (inaczej rektyfikacja) polegająca na wyodręb- nieniu poszczególnych składowych surowca, w wyniku czego powstają różnego rodzaju paliwa płynne oraz inne produkty ropopochodne, w tym surowce petro- chemiczne stosowane do produkcji m.in. nawozów sztucznych, środków ochrony roślin, farb, lakierów, detergentów, barwników, włókien syntetycznych czy two- rzyw sztucznych (por. Surygała (2006)). Według klasyfikacji Europejskiej Orga- nizacji Firm Naftowych ds. Ochrony Czystości Powietrza i Wody w Europie (ang. European Oil Companies Organization for Conservation of Clean Air and Water in Europe, CONCAWE) podstawowymi produktami powstającymi w procesie ra- finacji są benzyny silnikowe, oleje napędowe, gaz płynny, turbinowe paliwa lot- nicze, lekkie i ciężkie oleje opałowe, oleje bazowe, woski naftowe, asfalty, koks naftowy oraz surowce do petrochemii. W gospodarce polskiej, w szczególności w przemyśle i transporcie, występu- je wysokie zużycie ropy naftowej oraz powstałych na jej bazie produktów goto- wych. Jednocześnie mało zasobne krajowe złoża surowca, a co za tym idzie niskie 12 wydobycie, nie pozwalają na pokrycie lokalnej konsumpcji. W konsekwencji, zaspokojenie popytu na ropę naftową wymusza import surowca, co uzależnia gospodarkę krajową od koniunktury na globalnym rynku naftowym. Szczegól- nie istotne są rynkowe ceny surowca, których zmiany mają bezpośredni wpływ na kondycję gospodarki importera. Odmienna sytuacja występuje w przypadku produktów ropopochodnych, bowiem zapotrzebowanie na paliwa pokrywane jest głównie przez produkcję krajowych rafinerii. Polski rynek paliw płynnych obejmuje dwa segmenty, tj. rynek hurtowy, na którym pośrednicy w obrocie paliwami (głównie stacje benzynowe) zaopatrują się u polskich producentów (rafinerii) oraz rynek detaliczny, gdzie produkty pali- wowe dystrybuowane są przez stacje paliw do klientów indywidualnych. Obydwa rynki różnią się jednak między sobą nie tylko uczestnikami, lecz także strukturą, wskaźnikiem koncentracji oraz czynnikami kształtującymi na każdym z nich ceny produktów ropopochodnych. W celu zrozumienia funkcjonowania rynku paliw płynnych i zachodzących na nim mechanizmów należy dokonać kompleksowej analizy sposobów organiza- cji poszczególnych jego segmentów, począwszy od światowego rynku ropy nafto- wej, skąd importowany jest surowiec, kończąc na krajowym rynku detalicznym, czemu poświęcony został niniejszy rozdział. 1.2. Rodzaje ropy naftowej Ropa naftowa nie jest surowcem jednorodnym. Na świecie wyodrębniono ok. 160 jej rodzajów o różnych właściwościach fizycznych i chemicznych, któ- re można sklasyfikować ze względu na ciężar właściwy (lekka, średnia, ciężka), skład chemiczny (parafinowa, naftenowa, parafinowo-naftenowa, aromatyczna, parafinowo-naftenowo-aromatyczna, parafinowo-aromatyczna), zawartość siarki (niskosiarkowa – inaczej słodka, siarkowa – inaczej kwaśna), zawartość żywic (małożywiczna, żywiczna, wysokożywiczna) czy też zawartość parafiny (nisko- parafinowa, parafinowa, wysokoparafinowa). Z ekonomicznego punktu widzenia najkorzystniejsze są ropy lekkie i słodkie (ang. light/sweet), które z powodu małej zawartości zanieczyszczeń, w przeciwieństwie do rop ciężkich i kwaśnych (ang. heavy/sour), pozwalają uzyskać w procesie przerobu większą ilość produktów rafineryjnych przy jednocześnie niższych kosztach rafinacji. Jednakże wyższa efektywność przetwarzania wysokogatunkowej ropy naftowej istotnie przekłada się na jej wyższą wartość rynkową. Różnice w składzie, a tym samym odmienne właściwości poszczególnych typów ropy naftowej, wynikają z miejsca jej wydobycia. Dlatego też surowcowi z konkretnych złóż przypisano odrębne nazwy. Do grupy najpopularniejszych ro- dzajów ropy naftowej o strategicznym znaczeniu z punktu widzenia światowego 13 obrotu gospodarczego należą WTI (ang. West Texas Intermediate), Brent, ORB (ang. OPEC Reference Basket), Dubai Fateh oraz REBCO (ang. Russian Export Blend Crude Oil), znana również jako Ural. Ze względu na swą wiodącą pozy- cję na rynku międzynarodowym ich ceny traktowane są jako referencyjne przy ustalaniu wartości rynkowej pozostałych gatunków surowca. Wydobywana m.in. w stanie Teksas (USA) amerykańska ropa WTI oraz pochodząca z pól naftowych Morza Północnego europejska ropa Brent to surowce wysokiej jakości (słodkie i lekkie), które wykorzystywane są jako globalne benchmarki ropy naftowej. Do- datkowo, ropa typu Brent pełni rolę lokalnego benchmarku na rynku europejskim. Utworzona przez kartel OPEC (Organizację Krajów Eksportujących Ropę Nafto- wą, ang. Organization of the Petroleum Exporting Countries) w celu monitorowa- nia rynków światowych ropa ORB, zwana koszykiem OPEC, to średnioważony wskaźnik cen rop gatunkowo zróżnicowanych (od lekkich do ciężkich), pocho- dzących z krajów członkowskich tej organizacji. Natomiast najniższą jakością spośród wymienionych rodzajów ropy naftowej charakteryzują się arabska ropa Dubai Fateh (kwaśna), stanowiąca punkt odniesienia dla regionu Zatoki Perskiej oraz rosyjska ropa REBCO (kwaśna i ciężka), eksportowana na rynki europejskie oraz Dalekiego Wschodu. 1.3. Produkcja i konsumpcja ropy naftowej na świecie Uzależnienie gospodarki światowej od ropy naftowej i jej produktów po- chodnych spowodowało, iż na przestrzeni lat sukcesywnie wzrastało wydobycie surowca (por. rysunek 1.1). W ciągu 23 lat, od 1990 r. do 2012 r., dzienna ilość eksploatowanego surowca wzrosła o prawie 32 . 90 000 85 000 80 000 75 000 70 000 65 000 60 000 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 Rysunek 1.1. Światowe dzienne wydobycie ropy naftowej (w tys. baryłek) Źródło: opracowanie własne na podstawie BP (2013). Ropa naftowa wydobywana jest niemal na całym świecie, jednakże skala pro- dukcji w poszczególnych regionach jest bardzo zróżnicowana (por. rysunek 1.2), 14 co wynika z ilości, zasobności i dostępności złóż surowca. Największym produ- centem ropy naftowej jest region Bliskiego Wschodu (głównie Arabia Saudyjska, Iran, Irak, Kuwejt, Zjednoczone Emiraty Arabskie), skąd pochodzi niemal 33 wydobywanego surowca. Zdecydowanym liderem, szczególnie w regionie, ale i na świecie, jest Arabia Saudyjska, której udział w lokalnym i globalnym wy- dobyciu wyniósł w 2012 r. odpowiednio 40,8 i 13,4 . Należy również wspo- mnieć, iż Bliski Wschód jest jednocześnie obszarem najzasobniejszym w ropę naftową, gdzie znajduje się niemal 50 udokumentowanych złóż surowca. Kolejny pod względem ilości eksploatowanych zasobów, a zarazem naj- ważniejszy z punktu widzenia krajów europejskich, jest obszar Europy i Eurazji, którego udział w światowym wydobyciu ropy naftowej oceniany jest na 20 . W regionie tym liderem produkcji surowca jest Federacja Rosyjska, posiadająca znaczące pola naftowe, których zapasy szacowane są na 61,9 rezerw regionu oraz 5,2 rezerw światowych. W 2012 r. ze złóż rosyjskich wydobywano śred- nio 10,64 mln baryłek dziennie, co stanowi nie tylko przeważający udział w pro- dukcji lokalnej (61,8 ), lecz także istotny wkład w produkcję globalną (12,4 ), plasujący Rosję na drugim miejscu wśród największych producentów surowca na świecie. Należy dodać, iż utrzymywanie przez ten kraj wysokiego poziomu wydobycia, a tym samym silna pozycja Rosji na rynku ropy naftowej, wynika z jednej strony z zainteresowania jej zasobami ubogich pod względem surowco- wym państw Europy (w tym Polski) oraz Dalekiego Wschodu (Chiny, Japonia), z drugiej zaś z istnienia w tym regionie sieci naftociągów. Kontynentem o znaczącym udziale produkcji ropy naftowej w produkcji glo- balnej jest również Ameryka Północna dostarczająca na rynek światowy 18,1 surowca, przy czym ponad 57 eksploatowanych zasobów pochodzi ze Stanów Zjednoczonych. Do mniejszych producentów ropy naftowej, których udział w światowej pro- dukcji wynosi ok. 10 , należą natomiast Afryka (głównie Nigeria, Angola, Algie- ria, Libia), region Azja-Pacyfik (głównie Chiny) oraz obszar Ameryki Środkowej i Południowej (głównie Wenezuela, Brazylia). Wielkość konsumpcji ropy naftowej na świecie kształtuje się rokrocznie na poziomie zbliżonym do wielkości jej globalnego wydobycia, przy czym ewentu- alne rozbieżności mogą wynikać np. ze zmiany poziomu zapasów. Porównanie dziennej wielkości konsumpcji ropy w latach 1990 i 2012 wskazuje, iż zużycie tego surowca na przestrzeni 23 lat wzrosło, podobnie jak w przypadku produkcji, o ponad 30 (34,6 ). Analiza geograficznej struktury konsumpcji ropy naftowej w roku 2012 (por. rysunek 1.3) wskazuje, iż największe zużycie surowca (na poziomie 33,2 światowej konsumpcji) notowane jest w najmniej zasobnym w złoża naftowe regionie Azja-Pacyfik, przy czym 62,4 stanowi popyt zgłaszany przez Chiny, Japonię i Indie. 15 Rysunek 1.2. Geograficzna struktura wydobycia ropy naftowej na świecie w 2012 r. Źródło: opracowanie własne na podstawie BP (2013). Rysunek 1.3. Geograficzna struktura konsumpcji ropy naftowej na świecie w 2012 r. Źródło: opracowanie własne na podstawie BP (2013). Na drugim miejscu pod względem ilości konsumowanej ropy znajduje się Ameryka Północna, której ropochłonność o 7,6 p.p. przewyższa lokalną produk- cję, przy czym aż 80,5 surowca zużywane jest przez Stany Zjednoczone. Zna- czące ilości surowca wykorzystywane są także w Europie i Eurazji, których udział w globalnym spożyciu ropy naftowej kształtuje się na poziomie zbliżonym do ich udziału w światowym wydobyciu i wynosi 20,6 . Największymi konsumentami na tym obszarze są Rosja, Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Włochy i Hiszpania, które łącznie zużywają 61 surowca. Należy jednak zauważyć, iż Rosja, będąca głównym producentem regionu, odpowiada jedynie za 17,1 lokalnej konsump- cji, co stanowi ok. 30 eksploatowanych ze swoich złóż zasobów.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Asymetryczne dostosowania cenowe na rynku paliw w Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: