Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00349 008413 11206181 na godz. na dobę w sumie
Atlas gór Polski - ebook/pdf
Atlas gór Polski - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: SBM Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8059-112-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> podróże
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Atlas gór Polski to kompendium wiedzy o wszystkich pasmach górskich znajdujących się na terenie naszego kraju. Zwięzłe, a zarazem treściwe opisy wprowadzą Czytelnika w zachwycający świat górskiej przygody. Informacje o szlakach, mapy i liczne fotografie ułatwią zaplanowanie wypraw o różnym stopniu trudności.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

BARBARA ZYGMANSKA , OD GÓR IZERSKICH PO BIESZCZADY ATLAS GÓR POLSKI Spis treści WSTĘP GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE SUDETY GÓRY IZERSKIE KARKONOSZE GÓRY KACZAWSKIE RUDAWY JANOWICKIE GÓRY KAMIENNE GÓRY WAŁBRZYSKIE GÓRY SOWIE GÓRY BARDZKIE GÓRY STOŁOWE GÓRY BYSTRZYCKIE GÓRY ORLICKIE MASYW ŚNIEŻNIKA GÓRY BIALSKIE GÓRY ZŁOTE PASMO ŚLĘŻY GÓRY OPAWSKIE 3 4 12 18 26 32 38 44 48 52 56 62 67 70 76 80 86 90 BESKIDY BESKID ŚLĄSKI BESKID MAŁY BESKID MAKOWSKI BESKID ŻYWIECKI BESKID WYSPOWY GORCE BESKID SĄDECKI BESKID NISKI BIESZCZADY I GÓRY SANOCKO-TURCZAŃSKIE TATRY I OKOLICE POGÓRZE SPISKO- -GUBAŁOWSKIE PIENINY TATRY INDEKS NAZW 19 94 100 106 112 120 126 132 140 148 19 156 162 170 188 Wstęp Polska jest krajem nizinnym. Obszary gór- skie, czyli te, których wysokość przekracza 500 m n.p.m., zajmują zaledwie około 3 powierzchni kraju. Mimo niewielkiej powierzchni polskie góry stanowią rejon bardzo ważny pod względem kulturowym, będący dla twórców inspiracją do powstania wielu dzieł sztuki – utworów muzycznych, dzieł malarskich, poezji i literatury. Góry są bardzo często odwiedzane z po- wodu walorów krajoznawczych i krajobra- zowych. Turyści lubią podziwiać tam piękne widoki, chcą się sprawdzić w trudniejszych warunkach, lubią odetchnąć na łonie przy- rody od codziennych obowiązków. Niektórzy koncentrują się na poznawaniu przyrody, zabytków historii i kultury, a innym wystarczą spacery w miejsca nieskażone cywilizacją. Jednak wybierając się w góry, należy się rozważnie zachowywać, np. mieć od- powiednią do pory roku odzież i obuwie dostosowane do marszu po kamienistych górskich ścieżkach. Nawet przy pięknej pogodzie trzeba zabrać cieplejszą odzież i okrycie od deszczu, gdyż aura w górach bywa bardzo zmienna. Na wypadek niespo- dziewanego przedłużenia się wycieczki war- to mieć ze sobą niewielką latarkę, przyda się również kilka kanapek i słodycze oraz zapas picia. Niezbędna jest również mapa. Wszystkie zapasy należy nosić ze sobą w niewielkim plecaku, gdyż torby lub rekla- mówki nie tylko są niewygodne, ale nosze- nie ich w rękach może być niebezpieczne w razie ewentualnego upadku. Wskazane jest również zabranie ze sobą telefonu komórkowego, aby w razie jakie- gokolwiek wypadku lub urazu móc wezwać pomoc. Służby, które w razie wypadku lub zabłądzenia udzielają turystom pomocy w górach, to: Górskie Ochotnicze po- gotowie Ratunkowe (GOPR) na terenie całych Beskidów i Sudetów oraz Tatrzań- skie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR) – na terenie Tatr. Akcje ratunkowe GOPR oraz TOPR są bezpłatne. Numery do GOPR oraz TOPR najlepiej na stałe dodać do listy kontaktów swojego telefonu komór- kowego. Są to 601 100 300 lub 985, który łączy z najbliższą terenowo grupą GOPR lub TOPR, z pracującym całodobowo ratow- nikiem dyżurnym. Po zgłoszeniu zdarzenia ratownik przekazuje instrukcje dotyczące dalszego postępowania. Można również połączyć się z numerem ratunkowym 112, spod którego rozmowa zostanie przekie- rowana do najbliższej placówki GOPR lub TOPR. Nową możliwością jest zainstalowanie (niestety, tylko w smartfonach z systemem operacyjnym Android powyżej 4.0) aplikacji Ratunek umożliwiającej szybkie połączenie się ze służbami ratowniczymi jak GOPR, TOPR, WOPR, MOPR, z jednoczesną lokali- zacją miejsca, gdzie znajduje się dzwoniący z dokładnością do 3 m. Autorzy opracowania życzą wszystkim czytelnikom, aby nigdy nie musieli korzy- stać w górach z pomocy służb ratunkowych, a górskie spacery i wycieczki przynosiły im wiele radości i satysfakcji. Góry Świętokrzyskie Położenie, granice, podział Masyw Gór Świętokrzyskich położony jest w środkowej Polsce, w znacznym oddaleniu od pozostałych pasm górskich, na północnej krawędzi Wyżyny Małopolskiej. Są to najniższe góry Polski – tylko jeden szczyt, Łysica, nie- znacznie przekracza wysokość 600 m n.p.m. (612 m n.p.m.), druga pod względem wysoko- ści jest Łysa Góra (595 m n.p.m.). Góry Świętokrzyskie są najstarszymi gó- rami w Polsce – niektóre budujące je skały pochodzą z okresu kambryjskiego i mają około 500 mln lat. Nazwa gór pochodzi od usytuowanego na Łysej Górze klasztoru bene- dyktyńskiego Świętego Krzyża, według legendy ufundowanego przez Bolesława Chrobrego w 1006 r., a także od relikwii Drzewa Krzyża Świętego, które zakonnikom ofiarował węgier- ski królewicz św. Emeryk. Pasmo Gór Świętokrzyskich rozpościera się równoleżnikowo na długości około 70 km. Zwykle jest dzielone na prawie 30 krótkich pasm o długości od kilku do kilkunastu kilome- trów. Najdłuższy, centralnie usytuowany ciąg to pasmo główne, które rozpoczyna od zachodu Pasmem Dobrzeszowskim, o maksymalnej wy- NAJCIEKAWSZE ATRAKCJE • Łysa Góra z klasztorem Świętego Krzyża • gołoborza • dymarki w Nowej Słupi • kopalnie krzemienia pasiastego w Krzemionkach Opatowskich • dworek Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku • • zamek w Chęcinach jaskinia Raj sokości poniżej 400 m n.p.m. Dalej ku wscho- dowi ciągną się: Pasmo Oblęgorskie, Wzgórza Tumlińskie i Pasmo Masłowskie, nieznacznie przekraczające 400 m n.p.m., najwyższe i naj- rozleglejsze Łysogóry oraz drugie pod względem wysokości Pasmo Jeleniowskie, które kończy się w okolicach Opatowa. Na południe od Łysogór znajduje się jeszcze niewielkie Pasmo Bielińskie. Na południe od pasma głównego znajdu- ją pasma: Zgórskie, Posłowickie, Dymińskie, Daleszyckie, Cisowskie, Brzechowskie, Orło- wińskie i Wygiełzowskie. Na północ od Pasma Wygiełzowskiego usytuowane jest Pasmo Iwa- niskie. Na południe od Pasma Orłowińskiego leży Pasmo Ociesęckie, na południowy zachód od Pasma Dymińskiego rozpościerają się pa- Klasztor benedyktyński Świętego Krzyża na Łysej Górze 6 4 ATLAS GÓR POLSKI | GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE Budowa geologiczna Gór Świętokrzyskich jest urozmaicona. Najwyższe pasmo, Łysogóry, jest zbudowane z najstarszych w Polsce skał kambryjskich. Pozostałe pasma tworzą przeważ- nie skały osadowe ery paleozoicznej – od ordo­ Pasmo Kadzielniańskie (Rezerwat Przyrody Kadzielnia) 6 sma Zelejowskie i Chęcińskie, na zachód od Chęcin – dwa niewielkie, zbudowane z juraj- skich wapieni pasma: Grzywy Korzeczkowskie i Grząby Bolmińskie. Na północny wschód od Chęcin znajduje się Pasmo Bolechowickie. Wszystkie wymienione pasma nie przekraczają wysokości 400 m n.p.m. Na północ od pasma głównego rozpoście- rają się pasma: Klonowskie, Bostowskie oraz Pokrzywiańskie, a dalej na północ Pasmo Sie- radowickie. Jedynie wzniesienia w Paśmie Klo- nowskim dochodzą do prawie 500 m n.p.m. Na terenie Kielc oraz w ich najbliższych okolicach znajdują się: Pasmo Kadzielniańskie oraz Wzgórza Szydłówkowskie, których wysoko- ści nie przekraczają 350 m n.p.m. Warunki naturalne Góry Świętokrzyskie nie są górami w rozu- mieniu fizycznogeograficznym – stanowią najwyższe wzniesienia małopolskich wyżyn, a w szczególności makroregionu Wyżyna Kielecka. Jednak ich najwyższe szczyty, czyli Łysica i Łysa Góra, oraz łączący je grzbiet wyraźnie dominują nad otaczającym je lekko pofalowanym krajobrazem co sprawia, że turyści uznają je za góry. GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE | ATLAS GÓR POLSKI 5 Krajobraz Gór Świętokrzyskich 5 wiku aż do permu. Na obrzeżach występują młodsze utwory jurajskie i kredowe. Góry Świętokrzyskie powstały podczas fał- dowania kaledońskiego, które trwało od późne- go kambru po wczesny dewon i spowodowało wykształcenie w Europie m.in. gór Skandynawii, Gór Kaledońskich i Grampianów w Szkocji. O ile pasma na północy Europy zachowały dość znaczne względne różnice wysokości i typowo wysokogórski charakter, to Góry Świętokrzyskie uległy erozji. Ponownie zostały wydźwignięte i odmłodzone w czasie orogenezy hercyńskiej pomiędzy sylurem a permem. Prawdopodobnie krajobraz Gór Świętokrzyskich przypominał wte- dy wysokie góry dzisiejszych stref tropikalnych. W epoce plejstocenu na terenie obecnej Polski wystąpił cykl kilku zlodowaceń, podczas których cały niż europejski, częściowo lub niemal całkowicie, pokrył lądolód. W czasie zlodowacenia Nidy lądolód oparł się o Góry Świętokrzyskie, a w kolejnych zlodowaceniach południowopolskich zostały one całkowicie pokryte lodem, co niewątpliwie przyczyniło się do silnej erozji. Obszar na którym znajdują się Góry Świętokrzyskie od czasów prehistorycznych jest zamieszkany i zagospodarowany. W bez- pośrednim sąsiedztwie gór, w Krzemionkach Opatowskich, odkryto kopalnie krzemienia pasiastego, które były eksploatowane w latach 3900–1600 p.n.e., a wydobywany w nich wyjątkowo cenny kamień służący do produkcji neolitycznych narzędzi odnaleziono w od- ległości nawet 660 km od kopalni. Około 1500 r. p.n.e. w Górach Świętokrzyskich wydo- bywano miedź służącą do produkcji narzędzi z brązu. W okresie rzymskim w północno- ­wschodniej części gór rozwijało się górnictwo rud i hutnictwo żelaza, czego ślady do dziś można oglądać w Nowej Słupi. W średniowie- czu zaczęło się rozwijać rolnictwo, pociągające za sobą wyręby lasów na niżej usytuowanych terenach, głównie w dolinach rzek. W XVI i XVII w. u podnóża Gór Świętokrzyskich rozwi- nęło się hutnictwo szkła pochłaniające bardzo duże ilości drewna bukowego i przyczyniające się do zwiększenia w drzewostanach udziału jodły w stosunku do buka. 6 ATLAS GÓR POLSKI | GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE Pierwotnych lasów zachowało się stosunko- wo niewiele, wśród nich wyróżnia się Puszcza Jodłowa porastająca zbocza najwyższego pa- sma Łysogór i pozostająca pod ścisłą ochroną w Świętokrzyskim Parku Narodowym. Jest to unikatowy w skali światowej bór jodłowo­bu- kowy, zwany jedliną polską. Inne fragmenty dawnej Puszczy Świętokrzyskiej, które obecnie nie stanowią zwartego kompleksu leśnego, są chronione w kilku rezerwatach na obszarze Suchedniowsko­Oblęgorskiego Parku Krajo- brazowego oraz Konecko­Łopuszniańskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Pierwsze rezerwaty przyrody powstały w Górach Świętokrzyskich już w latach 20. XX w., najpierw na Chełmowej Górze, a potem na Łysej Górze i Łysicy. Stanowiły zalążek przyszłego parku narodowego. Świę- tokrzyski Park Narodowy powołano 1 maja 1950 r. jako drugi park narodowy w Polsce (po Białowieskim). Obecnie park, który zajmuje obszar 76,26 km2, a jego otulina 207,86 km2, obejmuje pasmo Łysogór, część Pasma Klo- nowskiego, Doliny Wilkowskiej i Doliny Dęb- niańskiej, a także trzy dawne rezerwaty – Górę Chełmową, Las Serwis i Skarpę Zapusty. Około 95 powierzchni parku zajmują lasy, 23 stanowi strefa ochrony ścisłej, w której nie jest dozwolona jakakolwiek działalność ludzka, dzięki czemu można tam podziwiać prawdzi- wie pierwotny las. Na martwych drzewach żyją cenne gatunki owadów, grzybów i mszaków, niespotykane w lasach gospodarczych, gdzie martwe drzewa są uprzątane. Stanowiąca trzon parku Puszcza Jodłowa znana jest także z oka- załych drzew. Najpotężniejsze jodły i buki rosną na Łysej Górze, a najpotężniejsze modrzewie na Chełmowej Górze. Oprócz lasów i innych zbiorowisk roślin- nych w Świętokrzyskim Parku Narodowym chronione są zupełnie unikatowe gołoborza kamienne. Świętokrzyskie gołoborza powstały w surowym klimacie epoki lodowcowej, w wy- niku wietrzenia późnokambryjskich piaskow- ców kwarcytowych. Największe świętokrzyskie gołoborze w pobliżu Łysej Góry udostępnione jest do zwiedzania ze specjalnie zbudowanej galerii widokowej, która jednocześnie chroni je przed niszczeniem. W pobliżu znajduje się również pogański wał kultowy z VII–XI w. n.e. GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE | ATLAS GÓR POLSKI 7 Turystyka Ogółem na terenie samego tylko Świętokrzy- skiego Parku Narodowego udostępniono tury- stom około 30 km szlaków pieszych. Najdłuższy i najważniejszy szlak turystycz- ny w Górach Świętokrzyskich to znakowany czerwono Główny Szlak Świętokrzyski im. Edmunda Massalskiego. Szlak ma 105 km długości, na zachodzie rozpoczyna się w Kuź- niakach, na wschodzie kończy w Gołoszycach w pobliżu Opatowa. Prowadzi przez pasma Oblęgorskie, Masłowskie, Łysogóry, gdzie wspina się na dwa najwyższe szczyty Gór Świę- tokrzyskich, oraz przez Pasmo Jeleniowskie. Wycieczkę tym szlakiem warto rozłożyć na przynajmniej trzy dni, gdyż cała trasa obfituje w liczne atrakcje – rezerwaty przyrody i zabytki. Podczas wędrówki z zachodu na wschód poko- nuje się około 2400 m podejścia i nieznacznie więcej zejścia. Zarówno punkt startowy, jak i końcowy szlaku są dobrze skomunikowane z Kielcami. W Kuźniakach, przy rozpoczęciu trasy, można zobaczyć ruiny XVIII­wiecznego pieca hutni- czego. Następnie szlak wznosi się w Pasmo Oblęgorskie, a po około 3 km dociera do geologiczno­leśnego rezerwatu przyrody Perzowa Góra, na którego terenie znajdują się odsłonięte bloki piaskowca triasowego. W jed- nej z grot znajduje się kapliczka św. Rozalii. Z platformy widokowej na stokach Baraniej Góry (426 m n.p.m.) można podziwiać ładną panoramę. Około 3 km dalej od czerwonych znaków odgałęzia się czarny szlak do Oblę- gorka. We wsi, w dworku podarowanym przez polskie społeczeństwo w 1900 r. Henrykowi Sienkiewiczowi, znajduje się muzeum pisarza. Wkrótce szlak czerwony opuszcza Pasmo Oblęgorskie, prowadzi około 5 km asfaltem, przekracza drogę krajową nr 74, po czym wznosi się na urozmaicone Wzgórza Tumlińskie z rezerwatem Kamienne Kręgi. W Tumlinie- ­Węgle można zobaczyć renesansowy kościół z 1599 r. Drogę ekspresową S7 szlak przekra- cza kładką dla pieszych, następnie prowadzi około kilometra wzdłuż drogi nr 73, przekracza ją po przejściu dla pieszych, po czym znowu zagłębia się w lasy w Paśmie Masłowskim. Następny odcinek szlaku ze względu na liczne śródleśne polany i roztaczające się z nich cie- kawe widoki jest bardzo malowniczy. W Paśmie Masłowskim znajduje się m.in. platforma wido- kowa na Klonówce (473 m n.p.m.) oraz Dia- belski Kamień (460 m n.p.m.), którym według legendy czarty chciały zniszczyć klasztor na Łysej Górze. Z ostatniego wzniesienia, Dąbrówki (441 m n.p.m.), szlak sprowadza do przełomu Lubrzanki. Tu od czerwonych znaków odgałęzia się szlak niebieski, który wiedzie równolegle (w Świętej Katarzynie szlaki ponownie się łączą). Czerwony prowadzi aż do Świętej Katarzyny wzniesieniami Radostowej i Wymyślonej, które Łysica, najwyższe wzniesienie Gór Świętokrzyskich w zimowej szacie 6 8 ATLAS GÓR POLSKI | GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE Widok z platformy widokowej pod Łysą Górą na gołoborze i otoczenie pasma Łysogór 5 należą już do Łysogór. U stóp Radostowej, we wsi Ciekoty wychowywał się pisarz Stefan Żeromski. W miejscu dawnego dworu należą- cego do jego rodziców obecnie znajduje się centrum edukacyjne i rekonstrukcja dworku szlacheckiego. W Świętej Katarzynie jest boga- ta infrastruktura noclegowa. Za wsią zaczyna się najciekawsza, a jed- nocześnie najbardziej zatłoczona część szla- ku. Obok klasztoru szlak wchodzi na teren Świętokrzyskiego Parku Narodowego, mija kapliczkę oraz źródełko św. Franciszka i wspina się na najwyższą w Górach Świętokrzyskich Łysicę. Od kapliczki św. Mikołaja trasa schodzi Szczyt Łysicy6 GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE | ATLAS GÓR POLSKI 9 do Kakonina, omijając główny grzbiet Łysogór i dalej prowadzi skrajem lasu do Huty Szklanej, skąd wiedzie asfaltową drogą na Łysą Górę. W centralnym punkcie parku warto wejść na platformę widokową nad gołoborzem oraz zwiedzić Muzeum Przyrodnicze Świętokrzyskiego Parku Narodowego oraz słynny klasztor Świę- tego Krzyża. Dalej szlak schodzi do Trzcianki i opuszcza teren parku oraz pasmo Łysogór. Następnie trasa wznosi się na Kobylą Górę, a potem schodzi do Paprocic, za którymi za- czyna się Pasmo Jeleniowskie. Jest to drugie co do wysokości pasmo Gór Świętokrzyskich, jest jednak w całości zalesione, nie można więc liczyć na ciekawe widoki. Szlak wiedzie głównym grzbietem, mija Górę Jeleniowską (533 m n.p.m.), najwyższy punkt w paśmie Szczytniak (554 m n.p.m.), gdzie podobnie jak w Łysogórach występują gołoborza, oraz kilka niższych wzniesień, aż w końcu z Truskolaski schodzi w kierunku Gołoszyc. Trasa wiedzie obok cmentarza wojennego z czasów I wojny światowej, a następnie wzdłuż obsadzonej lipami alei. Na jej skraju znajduje się kamień z oznaczeniem końca szlaku. Czerwone zna- ki prowadzą wprawdzie dalej, aż do zamku Krzyżtopór w Ujeździe, ale nie jest to już Główny Szlak Świętokrzyski. Inne ciekawe szlaki w Górach Świętokrzyskich: Ö niebieski długodystansowy szlak Chęciny–Łagów o długości około 70 km. Prowadzi m.in. na zamek w Chęcinach i do jaskini Piekło w pobliżu Chęcin. Wiedzie przez Dolinę Chęcińską i pasma: Skibskie, Bolechowickie, Zgórskie, Posłowickie, Dymińskie, Daleszyckie, Lisowskie i Orło- wińskie. Na środkowym odcinku staje się szlakiem okrężnym wokół Kielc Ö czerwony szlak im. Sylwestra Kowal- czewskiego o długości 20 km. Prowadzi z Chęcin, nad którymi górują ruiny XIII- ­wiecznego zamku, przez rezerwat przyrody nieożywionej Góra Zelejowa i dalej obok Jaskini Raj na Górę Karczówka, do zespo- łu klasztornego księży pallotynów, skąd rozpościera się widok na panoramę Kielc. Fragment Głównego Szlaku Świętokrzyskiego, między Łysicą a Świętą Katarzyną 6 10 ATLAS GÓR POLSKI | GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE Węzeł szlaków turystycznych w Puszczy Jodłowej pod Łysą Górą 5 W Górach Świętokrzyskich wyznakowane są także liczne krótsze szlaki łącznikowe, ścieżki przyrodnicze i geologiczne ścieżki dydak- tyczne. W ostatnich latach zbudowano także wiele ścieżek rowerowych prowadzących do najciekawszych zakątków gór. Szlaki są zwykle dobrze oznakowane, często opatrzone tablicami informacyjnymi. Zbudowano też wiele wiat dla turystów i usytuowanych w najciekawszych miej- scach platform widokowych. Szlaki Gór Świę- tokrzyskich nie są trudne i każdy turysta może znaleźć tam odpowiednią dla siebie trasę. Łysa Góra (Święty Krzyż) – widok z okolic Starej Słupii 6 Jaskinia Raj, jedna z najpiękniejszych jaskiń krasowych w Polsce, udostępniona jest do zwiedzania z przewodnikiem i mimo iż jest niewielka, z pewnością warta odwiedzenia Ö niebieski szlak w północnej część Gór Świę- tokrzyskich: Łysa Góra (Święty Krzyż)–Nowa Słupia–Pętkowice o długości około 80 km Ö niebieski szlak w północnej część Gór Świętokrzyskich: Wąchock–Wykus–Święta Katarzyna–Cedzyna o długości 45 km Ö żółty szlak Chęciny–Wierna Rzeka o długości 18 km, prowadzący przez urozmaicone wapienne wzgórza Grzyw Korzeczkowskich i Grząbów Bolmińskich, a następnie przez wzgórze Miedzianka ze sztolnią, w której od średniowiecza do lat 50. XX w. wydobywano miedź (obiekt wkrót- ce ma zostać udostępniony do zwiedzania). Szlak kończy się na przystanku PKP Wierna Rzeka linii Kielce–Częstochowa. Nazwa stacji, przepływającej w pobliżu rzeki i para- fii, pojawiła się w latach międzywojennych i ma ścisły związek z powieścią Stefana Że- romskiego Wierna rzeka. Pisarz nad rzeką Łośną, nazwaną później Wierną, umieścił akcję swojej powieści, której fabuła rozgry- wa się w czasach powstania styczniowego. GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE | ATLAS GÓR POLSKI 11 Góry Izerskie Położenie, granice, podział Góry Izerskie, na pograniczu Polski i Czech, są najbardziej wysuniętą na zachód częścią polskich Sudetów Zachodnich. Całe pasmo ma powierzchnię nieznacznie przekraczającą 1000 km², z czego do Polski należy 385 km². Od zachodu Góry Izerskie ogranicza Brama Żytawska, od wschodu od Karkonoszy oddzie- lone są Przełęczą Szklarską (886 m n.p.m.), przez którą przebiega droga krajowa nr 3 łącząca Szklarską Porębę z Harrachowem. Na północy Góry Izerskie przechodzą w Pogó- rze Izerskie, po stronie czeskiej graniczą na południu z Przedgórzem Karkonoskim, a na zachodzie z Kotliną Żytawską. Góry Izerskie składają się z kilku grzbietów o przebiegu północny zachód–południowy wschód. Dwa z nich usytuowane są po stronie polskiej – na północy Grzbiet Kamienicki o długości około 18 km, z najwyższym szczytem Kamienicą (973 m n.p.m.), oraz położony na południe od niego Grzbiet Wysoki o długości około 30 km z najwyższym szczytem Wysoką Kopą (1126 m n.p.m.), zarazem najwyższym szczytem całego pasma. Te dwa grzbiety są Rzeka Izera w rejonie Hali Izerskiej 6 NAJCIEKAWSZE ATRAKCJE • Hala Izerska, czyli polski biegun zimna • słynne naleśniki w schronisku Chatka Górzystów na Hali Izerskiej torfowiska Doliny Izery • • Ośrodek Narciarstwa Biegowego w Jakuszycach • Bieg Piastów • Bieg na nartach retro oddzielone dolinami górskich rzek: płynącej na północny zachód Kwisy i płynącej na południo- wy wschód Małej Kamiennej. Grzbiety łączą się ze sobą w szerokim siodle zwanym Rozdroże Izerskie. Obniżeniem przebiega droga woje- wódzka nr 358 zwana Drogą Sudecką, łącząca dwa ważne ośrodki turystyczne – Szklarską Po- rębę i Świeradów-Zdrój. Droga znana jest mię- dzy innymi z zakrętu śmierci – ostrego zakrętu drogowego w pobliżu Szklarskiej Poręby, gdzie szosa zatacza łuk 180°. Zakręt bywa celem wy- cieczek i spacerów, prowadzą do niego aż dwa szlaki turystyczne – czarny i żółty, gdyż roztacza się z niego ładny widok na Karkonosze i Kotlinę Jeleniogórską. 12 ATLAS GÓR POLSKI | SUDETY – GÓRY IZERSKIE Granica państwa przebiega na południowy zachód od Grzbietu Wysokiego. Na długości około 15 km stanowi ją rzeka Izera, która ma swoje źródła pod Stogiem Izerskim (1107 m n.p.m.), jest dopływem Łaby i jako jedna z nie- licznych rzek w Polsce należy do zlewiska Morza Północnego. Grzbiet Wysoki poprzez graniczną kulminację Smreka (Smrk, 1124 m n.p.m.) łą- czy się z grupą Walońskiego Grzbietu (Vlašský hřeben) usytuowanego na terytorium Czech. Głębiej po stronie czeskiej znajdują się kolejne grzbiety, m.in. Średni Grzbiet (Střední jizerský hřeben) i Hejnicki Grzbiet (Hejnický hřeben). W całych Górach Izerskich jest 28 szczytów o wysokości przekraczającej 1000 m n.p.m., z tego 13 po stronie polskiej lub na granicy państwa. Warunki naturalne Polska część Gór Izerskich jest zbudowana głównie ze starych skał metamorficznych ota- czających od północy i zachodu młodsze skały granitowe Karkonoszy i czeskiej części Gór Izer- skich. W skałach metamorficznych – gnejsach, Wierch granitognejsach oraz łupkach łyszczykowych – można znaleźć cenne okazy minerałów i ka- mieni półszlachetnych, m.in. szczotki kwarcowe, turmaliny i granaty, znajdowano również amety- sty, awanturyny, chalcedony, chryzoprazy, krysz- tały górskie, granaty, cyrkony, turmaliny, a nawet pojedyncze niewielkie rubiny i szafiry. Schronisko PTTK na Stogu Izerskim 6 SUDETY – GÓRY IZERSKIE | ATLAS GÓR POLSKI 13 Krajobraz Gór Izerskich 5 Góry Izerskie charakteryzują się niewysokimi grzbietami o łagodnych wierzchowinach, do których powstania przyczynił się ostry i sprzyja- jący erozji klimat panujący tu w okresie zlodo- waceń, chociaż lodowce nie objęły samych gór. Wschodnia część Grzbietu Wysokiego, zbudo- wana ze skał bardziej odpornych na wietrzenie, tworzy wąski grzebień z licznymi skałkami. W skałki obfituje również południowo-zachod- nia, zbudowana z granitów karkonoskich część Gór Izerskich, położona w pobliżu granicy z Czechami. Klimat Gór Izerskich jest wyjątkowo suro- wy jak na ten rejon geograficzny. Szczególnie zimnym miejscem, uważanym za polski biegun zimna, jest Hala Izerska w dolinie Izery, usy- tuowana w zagłębieniu pomiędzy grzbietami górskimi. Na wysokości zaledwie 840–850 m n.p.m. panuje klimat subalpejski (w innych pol- skich górach takie średnie temperatury wystę- pują około 500 m wyżej). W lipcu na Hali Izer- skiej temperatura w nocy spada niejednokrotnie poniżej zera, np. 20 lipca 1996 r. zanotowano temperaturę -5,5 °C, a w lutym 2012 r. spadła do -36 °C. Przyroda Gór Izerskich została w znaczący sposób przekształcona w wyniku gospodarczej działalności człowieka, szczególnie na prze- łomie XIX i XX w., kiedy wycięto naturalne lasy składające się z buka, świerka i jodły, a w ich miejsce nasadzono monokultury świerkowe. W latach 60. i 70. XX w. zanieczyszczenia z po- bliskich kopalń, elektrowni i fabryk z terenów zarówno Polski, ówczesnych Czechosłowacji i NRD spowodowały prawdziwą klęskę ekolo- giczną. Osłabione drzewostany zostały zaata- kowane przez groźnego szkodnika, wskaźnicę modrzewianeczkę, a później przez kornika drukarza. Lasy świerkowe zaczęły masowo ob- umierać, na górskich grzbietach powstały całe połacie martwych, suchych drzew. Góry Izerskie stanowią pierwszą przeszkodę na drodze napły- wających z zachodu wilgotnych mas powietrza, niestety, wraz z niesionymi przez nie zanieczysz- czeniami, które pogłębiły fatalną sytuację. Dzię- ki długoletniej pracy leśników las na grzbietach Gór Izerskich powoli się odradza. Restytuowana jest naturalna dla tego rejonu jodła oraz buk. Jednak na pełne odnowienie naturalnego lasu trzeba jeszcze poczekać kolejne 100 lat. 14 ATLAS GÓR POLSKI | SUDETY – GÓRY IZERSKIE Ekosystemem szczególnie wyróżniającym florę Gór Izerskich są torfowiska wysokie, roz- pościerające się po obu stronach granicy, na powierzchni około 350 ha. Mają po kilka tysię- cy lat, a wiek najstarszych z nich oblicza się na- wet na 10 tys. lat. Na torfowiskach rosną m.in. sosna błotna, brzoza karłowata, która wystę- puje w tundrze na dalekiej północy, a w Góry Izerskie została przyniesiona przez lodowiec podczas ostatniego zlodowacenia, poza tym malina moroszka, jałowiec halny, rosiczki, weł- nianeczka darniowa i wiele innych ciekawych roślin. Część torfowisk porośnięta jest kosodrze- winą, znaną z innych, znacznie wyższych gór, na przykład Tatr lub Karkonoszy. Występowanie tego krzewu na wysokości 800–840 m n.p.m. stanowi przyrodniczy fenomen Gór Izerskich, są to bowiem najniżej usytuowane stanowiska tego gatunku sosny w Sudetach. W 2000 r. w dolinie Izery utworzono rezer- wat Torfowiska Doliny Izery o powierzchni 485 ha, który razem z czeskim rezerwatem Rašeliniště Jizery tworzy największy tego typu obszar w Sudetach. Torfowiska Gór Izerskich objęte są również ochroną jako obszar ochro- ny siedliskowej Natura 2000. Obszar o po- wierzchni 47,7 km2 obejmuje całość torfowisk doliny Izery, w jego granicach znajduje się cała wewnętrzna część Gór Izerskich, od Wysokiego Grzbietu na południe do Izery stanowiącej gra- nicę państwową. Kolejny rezerwat – Krokusy w Górzyńcu – chroni jedyne w tej części Sudetów stanowisko szafranu spiskiego. Po czeskiej stronie Gór Izerskich większość terenu objęta jest ochroną krajobrazową w parku Jizerské hory, ustanowio- nym w 1968 r. Turystyka Góry Izerskie rozpościerają się pomiędzy dwo- ma znanymi sudeckimi miejscowościami tury- stycznymi, Świeradowem-Zdrojem i Szklarską Porębą, dlatego są bardzo popularne jako tere- ny wycieczek i spacerów. W latach 2007–2008 zbudowano kolej gondolową ze Świeradowa- -Zdroju na Stóg Izerski, a na stokach powstało kilka tras narciarskich. Przez góry prowadzi też wiele szlaków turystycznych. Czerwony Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza rozpoczyna się na SUDETY – GÓRY IZERSKIE | ATLAS GÓR POLSKI 15 zachodnim obrzeżu Gór Izerskich, w Świera- dowie-Zdroju. Następnie, ścinając serpentyny asfaltowej drogi, prowadzi z uzdrowiska na Stóg Izerski, gdzie znajduje się jedyne w Gó- rach Izerskich schronisko PTTK, dostępne rów- nież kolejką gondolową. Wierzchołek znajduje się poza szlakiem czerwonym, ale można tam dotrzeć w 5 minut od schroniska za znakami żółtymi i zielonymi. Od schroniska szlak czer- wony prowadzi Grzbietem Wysokim, trzymając się mniej więcej jego przebiegu, ale omija naj- wyższy szczyt Gór Izerskich – Wysoką Kopę. Jej szczyt można zdobyć w około 10 minut ścieżką bez szlaku, która odbija od znajdującej się obok szlaku wiaty. Idąc dalej grzbietem, szlak dociera na Wysoki Kamień (1058 m n.p.m.), gdzie jest budowane prywatne schronisko (w 2015 r. schronisko nie oferowało noclegów, ale czynny był bufet). Następnie w około godzi- nę sprowadza do Szklarskiej Poręby, skąd dalej podąża w Karkonosze. Długość Głównego Szlaku Sudeckiego na terenie Gór Izerskich wynosi około 25 km, a pokonując go według powyższego opisu, trzeba pokonać deniwelację około 900 m. Fragment europejskiego szlaku E3 Atlantyk–Morze Czarne, który prowadzi przez Góry Izerskie, jest tu oznakowany najpierw kolorem zielonym, a potem niebieskim. Z przejścia granicznego w Jakuszycach E3 wiedzie zgodnie z przebiegiem szlaku zielo- Wysoki Kamień 6 nego na Rozdroże Pod Cichą Równią, skąd biegnie dalej wzdłuż niebieskich znaków przez Halę Izerską, Polanę Izerską, Świeradów-Zdrój i dalej Grzbietem Kamienickim przez Sępią Górę, Żelazny Most, Rozdroże Izerskie, Bo- browe Skały do Wojcieszyc w pobliżu Jeleniej Góry, aby dalej podążyć w kierunku doliny rzeki Bóbr. Długość tej trasy wynosi 43 km, a deniwelacja nieco ponad 1000 m. W Górach Izerskich nie brakuje wygodnych szutrowych i wąskich asfaltowych dróg prowa- dzących zarówno dolinami, jak i grzbietami, co stwarza wyjątkowo dogodne warunki do upra- wiania turystyki rowerowej. W okolicach Szklar- skiej Poręby, Świeradowa-Zdroju i Piechowic wyznakowano około 20 tras rowerowych, każdą w formie pętli rozpoczynającej i kończą- cej się w jednej z wymienionych miejscowości. Trasy mają długości od 10 do 60 km i zróż- nicowany stopień trudności. W większości są jednak poprowadzone nietrudnymi drogami, dostępnymi dla każdego rowerzysty. Niezwykle popularne w Górach Izerskich są narciarskie trasy biegowe, wytyczone w okolicach Jakuszyc, gdzie znajduje się znany w całym kraju Ośrodek Narciarstwa Biegowego. Trasy nadają się do uprawiania narciarstwa biegowego zarówno przez ama- torów, jak i wyczynowców. Dzięki doskonałym warunkom klimatycznym śnieg zalega tu gru- bą warstwą aż do późnej wiosny. Narciarskich 16 ATLAS GÓR POLSKI | SUDETY – GÓRY IZERSKIE Hala Izerska 5 tras spacerowo-turystycznych jest 14, o łącz- nej długości około 100 km. Wszystkie tworzą pętle w kształcie listka koniczyny i łączą się ze sobą, co daje możliwość dowolnego wyboru dróg. Najwyżej położony punkt na trasach ma 1003 m n.p.m., najniższy – 752 m n.p.m. Ponadto na terenie ośrodka wytyczone są cztery wyczynowe trasy biegowe z homologa- cją światową FIS (Międzynarodowej Federacji Narciarskiej), o długości 7500 m, 5005 m, 5090 m i 1000 m. Od wielu lat na terenie Ośrodka Narciar- stwa Biegowego rozgrywana jest znana wśród miłośników narciarstwa biegowego impreza sportowa Bieg Piastów. Od 2004 r. odbywa się też Bieg na nartach retro, w którym prawo startu mają zawodnicy na starych nartach (ha- słem przewodnim jest „zero plastiku w sprzęcie”) i ubrani w stroje narciarskie ze minionych epok. Na trasach Gór Izerskich każdego roku roz- grywane są również zawody psich zaprzęgów o randzie międzynarodowej. Wyścigi psich zaprzęgów w Jakuszycach 6 SUDETY – GÓRY IZERSKIE | ATLAS GÓR POLSKI 17 Karkonosze Położenie, granice, podział Karkonosze, najbardziej rozległa i najwyższa grupa górska w całych Sudetach, należą do Sudetów Zachodnich. Rozpościerają się na długości około 70 km po obu stronach granicy polsko-czeskiej, którą wyznacza ich główny grzbiet, pomiędzy Przełęczą Szklarską (Novo- světský promyk, 886 m n.p.m.) na zachodzie a Przełęczą Lubawską (Královecké sedlo, 516 m n.p.m.) na wschodzie. Przełęcz Szklarska oddziela Karkonosze od Gór Izerskich, a Prze- łęcz Lubawska od Gór Kamiennych. Głównym grzbietem Karkonoszy przebiega jednocześnie wododział pomiędzy zlewiskami Bałtyku i Morza Północnego. Cieki północnych stoków grzbietu zasilają dopływy Odry, a stoki południowe – do- pływy Łaby, która ma źródła tuż pod Łabskim Szczytem (czesk. Violík lub Labský štít, 1471 m n.p.m.) w głównym grzbiecie Karkonoszy. Północną granicę Karkonoszy stanowi na zachodzie dolina Kamiennej, która oddziela je od Gór Izerskich, następnie linia uskoku tek- tonicznego pomiędzy Pogórzem Karkonoskim i Kotliną Jeleniogórską, a na wschodzie dolina Jedlicy i Przełęcz Kowarska (727 m n.p.m.), oddzielające pasmo od znacznie niższych Krajobraz Karkonoszy z lotu ptaka 6 NAJCIEKAWSZE ATRAKCJE • Śnieżka, najwyższy szczyt Karkonoszy • Droga Jubileuszowa na Śnieżkę • schronisko Samotnia w Kotle Małego Stawu • Śnieżne Kotły • świątynia Wang • źródła Łaby pod Łabskim Szczytem • wodospad Kamieńczyka. Rudaw Janowickich. Na wschodzie Karkonosze poprzez dolinę Złotnej sąsiadują z Wzgórzami Bramy Lubawskiej, za którą położone są Góry Krucze (część Gór Kamiennych), należące do Sudetów Środkowych. Na południu, po stro- nie czeskiej Karkonosze łagodnie przechodzą w bardzo rozległe i skomplikowane topograficz- nie Pogórze Karkonoskie. Wierch 18 ATLAS GÓR POLSKI | SUDETY – KARKONOSZE
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Atlas gór Polski
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: