Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00509 014085 11054797 na godz. na dobę w sumie
Atlas motyli. 250 gatunków - ebook/pdf
Atlas motyli. 250 gatunków - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 193
Wydawca: SBM Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7845-504-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Bogactwo barw, nieuchwytne piękno i delikatność sprawiają, że motyle są wdzięcznym obiektem obserwacji.
Atlas motyli zawiera charakterystykę 250 motyli dziennych i nocnych spotykanych na obszarze Polski i Europy. Precyzyjne opisy zawierające informacje dotyczące wyglądu i miejsc występowania ułatwiają identyfikację poszczególnych okazów. Dodatkową zaletą opracowania są kolorowe fotografie przedstawiające wszystkie omawiane gatunki.
Książka jest przeznaczona zarówno dla znawców i miłośników motyli, jak i dla badaczy amatorów, którzy dopiero zaczynają odkrywać tajemnice tych kruchych i pięknych owadów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

250 GATUNKÓW MOTYLI JACEK TWARDOWSKI KAMILA TWARDOWSKA ATLAS MOTYLI Spis treści Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 Budowa motyli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Powszelatkowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Paziowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Bielinkowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Wielenowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Modraszkowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Rusałkowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Barczatkowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .109 Nasierszycowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .112 Brudnicowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .113 Pawicowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .116 Trociniarkowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .118 Zawisakowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .119 Garbatkowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .133 Kraśnikowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136 Miernikowcowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .142 Wycinkowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .157 Przeziernikowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158 Niedźwiedziówkowate . . . . . . . . . . . . . . . . . .159 Kibitnikowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .173 Piórolotkowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .174 Namiotnikowate. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .175 Zwójkowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .176 Sówkowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .178 Słowniczek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .183 Indeks nazw polskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . .186 Indeks nazw łacińskich . . . . . . . . . . . . . . . . . .188 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .190 Źródła ilustracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .191 Strona redakcyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .192 WPROWADZENIE Motyle należą do najbardziej fascynujących zwierząt na ziemi. Kojarzą się z pięknem, kolorami, delikatnością, świeżością, łagodnością i kruchością. Przyrodników zachwycają bogactwem zadzi- wiających form i niezwykłymi zachowaniami. Wzbudzają pozytywne emocje nawet u osób, które zwykle z rezerwą patrzą na owady. Niewiele jest zwierząt na naszej planecie, które pasjonują tak wielu ludzi. Dzięki aktywności badaczy zainteresowanych motylami są one stosunkowo dobrze poznane, choć wiele tajemnic pozostało jeszcze do odkrycia i opisania. Motyle (łac. Lepidoptera) to owady, których liczebność na świecie przekracza 165 tysięcy gatun- ków. W Polsce do tej pory zaobserwowano 3168 gatunków należących do 73 rodzin, z czego 163 to motyle dzienne wchodzące w skład pięciu rodzin. Motyle można podzielić na buławkoczułkie motyle dzienne (łac. Rhopalocera) oraz różnoczułkie ćmy, czyli motyle nocne (łac. Heterocera). Podstawowa klasyfikacja nie zawsze wiernie oddaje charakter danej grupy, ale jest powszechnie akceptowana. Cechą charakterystyczną motyli są dwie pary dużych błoniastych skrzydeł, pokrytych barwnymi łuskami, dlatego motyle czasami są nazywane łuskoskrzydłymi. Zazwyczaj żyją krótko, ale jest to żywot pełen zaskakujących przemian i sekretów. Największą tajemnicą jest przeobrażenie roślino- żernej, nieco siermiężnej gąsienicy w pełnego wdzięku uskrzydlonego motyla. Cykl rozwojowy jest znacznie bardziej skomplikowany i składa się z czterech etapów: jaja, gąsienicy, poczwarki i postaci dorosłej. Żadna inna grupa zwierząt na świecie, poza niektórymi owadami, nie przechodzi tak kom- pletnego przeobrażenia. Gąsienice to bardzo żarłoczne stadia. Mają silny aparat gębowy z szerokim wycięciem pozwalającym objąć większy kawałek liścia. Nie trawią pokarmu w jamie gębowej, tylko szybko przesuwają go do żołądka. Z tego powodu wiele gatunków jest uważanych za groźne szkod- niki roślin. Gąsienice są wyposażone w gruczoł przędny, służący do tworzenia kokonu. Nie są zbyt ruchliwe. Przybierając na wadze, muszą kilka razy linieć, czyli zmieniać zewnętrzną pokrywę ciała. Rekordziści, np. gąsienica trociniarki czerwicy, zwiększają swoje rozmiary nawet kilka tysięcy razy. Większość larw motyli żeruje na roślinach, gdzie czyhają na nie wrogowie naturalni. Stosując odpowiednią strategię obronną, są w stanie uniknąć zagrożenia. Gąsienice to niedościgli artyści kamuflażu. Przykładowo, przeziernik osowiec przypomina wyglądem osę. Może mieć jaskrawo ubarwione ciało, co oznacza, że jest trujący. Motyle często wykorzystują ubarwienie ochronne, które powoduje, że całkowicie zlewają się z otoczeniem i stają się prawie niewidoczne. Zjawisko to jest nazywane mimetyzmem, czyli dostosowaniem barwy skóry, kształtu lub faktury do otoczenia. Odwrotnie jest w przypadku mimikry, czyli procesu polegającego na upodobnieniu się do gatun- ków drapieżnych, jadowitych lub trujących. Gdy gąsienicom uda się przetrwać etap larwy, przygotowują się do największej metamorfozy w swoim życiu. Trudno uwierzyć, że te stworzenia przeistaczają się w uskrzydlonego, pięknie ubar- wionego, hipnotyzującego urokiem motyla, który również doskonale potrafi się maskować i odstra- szać wrogów. To właśnie dlatego rusałki, powszelatki i modraszki mają inaczej ubarwione skrzydła wierzchnie niż spodnie oraz posiadają rozmaite desenie, oczka i przepaski. Wewnątrz osłon ciała poczwarki dokonują się niezwykłe przeobrażenia. Niemal wszystkie tkanki zostają rozpuszczone do postaci zawiesistego płynu. Poczwarka nie pobiera pokarmu i nie wydala żadnych wydzielin. Na zewnątrz można dostrzec tylko niewyraźny zarys ciała motyla, dla- tego poczwarkę nazywa się zamkniętą. Pod koniec tej fazy poczwarka zaczyna delikatnie drżeć, a następnie wykonywać gwałtowniejsze ruchy, co powoduje pękanie oskórka. Początkowo pojawia się głowa z wielkimi oczami i czułkami, następnie uwalniają się nogi oraz wierzgające w powietrzu, wiotkie, zmarszczone skrzydła, aż w końcu cały owad mozolnie wysuwa się na zewnątrz. Po chwili ATLAS MOTYLI 4 WPROWADZENIE do żyłek w skrzydłach pompuje hemolimfę, czyli płyn ustrojowy. Stopniowo żyłki twardnieją i nadają skrzydłom sztywność i wytrzymałość. Dorosły motyl z gracją przelatuje z jednego kwiatka na drugi, czasem przysiada i spija słodki nektar. Żyje intensywnie i szybko umiera. Jego żywot zwykle trwa kilka dni, rzadziej tygodni. Nieliczne gatunki, np. latolistek cytrynek, żyją prawie rok. Niektóre motyle w ogóle nie pobierają pokarmu ze względu na brak wykształconej ssawki, a dorosłe osobniki wykorzystują zapasy zgromadzone w stadium gąsienicy. Życie motyli upływa na poszukiwaniu partnera do kopulacji, składaniu jaj i cieszeniu naszych oczu. Motyle są bardzo wrażliwe na zmiany środowiskowe, co pozwala je wykorzystywać jako dobre bioindykatory, czyli gatunki o wąskim zakresie tolerancji względem danego czynnika organicz- nego. Efektem zmian siedliskowych są natychmiastowe zmiany w składzie gatunkowym i liczeb- ności motyli na danym terenie. Trudno się temu dziwić, biorąc pod uwagę, że niemal wszystkie motyle to roślinożercy. Nie znaczy to, że wszystkie z nich są szkodnikami roślin. Istnieje tylko kil- kadziesiąt gatunków, które aktywnie zwalcza się na polach uprawnych, w sadach i na działkach, ale i one stanowią ważny element łańcucha pokarmowego i poza takimi ekosystemami nie należy ich zwalczać. Wiele gatunków motyli wymaga czynnej ochrony. Na liście owadów objętych ochroną prawną motyle stanowią pokaźną grupę. Aż 237 gatunków zostało zamieszczonych na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce. Oprócz ochrony gatunkowej bardzo ważne jest chro- nienie ostoi, w których motyle się rozwijają, poprzez zachowanie naturalnych siedlisk w ramach obszarów chronionych albo poprzez tworzenie urozmaiconych florystycznie obszarów. Aż nadto przemawiający jest przykład niepylaka apollo, którego liczebność w Polsce, głównie w Pieninach, liczy się w sztukach. W przypadku tego gatunku od lat podejmowane są próby reintrodukcji i resty- tucji. Sporym zagrożeniem dla motyli jest struktura zasiewów, czyli procentowy udział danych gatunków roślin na polach uprawnych. Aż 70 terenów rolnych zajmują uprawy zbo- żowe, które nie są atrakcyjnymi obszarami dla motyli. Znacznie korzystniejsze dla tej grupy owadów jest zróżnicowanie florystyczne prze- strzeni rolniczych. Motyle, jako znane i lubiane owady, mogą pomóc w  propagowaniu idei zwiększania bioróżnorodności. Zagrożeniem dla motyli jest wypalanie traw, tak typowe w Polsce wiosną, choć zdecydowanie nega- tywne zjawisko. Do zmniejszenia liczebności wielu gatunków przyczyniają się osoby, które nielegalnie zbierają cenne okazy. Jest to jedna z przyczyn wyginięcia niepylaka apollo w pol- skich górach i modraszka ariona w Anglii. Legalne kolekcjonowanie motyli służy przede wszystkim celom poznawczym Motyle to bardzo wdzięczna do badań i obserwacji grupa owadów. W Europie i Polsce są dość dobrze poznane dzięki pracy wielu naukowców oraz badaczy amatorów. Należy wymienić profe- sorów Jarosława Buszko (UMK w Toruniu) i Janusza Nowackiego (UP w Poznaniu), których dorobek w dziedzinie badania motyli jest ogromny. Znaczący udział w poznawaniu polskich motyli i upo- wszechnianiu wiedzy na ich temat mają również inni doświadczeni badacze, jak Marcin Sielezniew, Janusz Masłowski, Adam Warecki, Łukasz Przybyłowicz i Krzysztof Jonko. Każde opracowanie, również niniejsze, przyczynia się do rozpowszechniania wiedzy dotyczącej motyli, a w szerszym kontekście do właściwego zajmowania się przyrodą i promowania właściwej postawy przyrodnika. Szacunku do motyli powinniśmy uczyć się od najmłodszych lat. Aby te piękne owady nie wyginęły, nie można niszczyć ich naturalnych siedlisk, trzeba dbać o zachowanie i zwiększanie bioróżnorod- ności i nie wprowadzać trucizn do środowiska. Motyle z pewnością nam się odwdzięczą. W książce Atlas motyli zostało opisanych 250 gatunków motyli dziennych i nocnych, które uporządkowano według rodzin. Kolejność opisywanych gatunków została podana w powszechnie obowiązującym układzie. ATLAS MOTYLI 5 WPROWADZENIE BUDOWA MOTYLI Ciało motyli, podobnie jak innych owadów, składa się z trzech odcinków: głowy, tułowia i odwłoka. Głowa motyli jest wyraźnie oddzie- lona od tułowia. Znajdują się na niej przydatki głowowe, czyli oczy złożone, para czułków oraz ssący aparat gębowy. Oczy są duże i zbudo- wane z wielu setek oczu pojedynczych, tzw. fasetek bądź ommatidiów. U owadów czułki są ważnym narządem zmysłu węchu. Każdy z nich składa się z trzonka, nóżki i wydłużo- nej, wieloczłonowej wici. U motyli dziennych wić najczęściej jest zakończona buławką, którą tworzą rozszerzone człony czułka. W  przy- padku motyli nocnych (ciem) czułki mają róż- norodną budowę. Mogą być nitkowate, szczecinowate, grzebykowate, piłkowane lub pierzaste. Na całej powierzchni czułków znajdują się receptory, dzięki którym w nocy motyle odbierają głównie bodźce zapachowe. Czułki samców są zwykle bardziej rozwinięte i większe niż u samic. Ssący apa- rat gębowy motyli ma postać długiej, spiralnie zwiniętej ssawki (trąbki), służącej do pobierania płynnego pokarmu, np. nektaru kwiatowego, soku wydzielanego przez mechanicznie uszkodzone drzewa, soku owoców, fermentu z padliny i wody z kałuży. Ssawka rozwija się podczas pobierania pokarmu, a w stanie spoczynku jest zwinięta spiralnie pod spód ciała. Niektóre motyle mają zre- dukowaną ssawkę, co uniemożliwia im pobieranie pokarmu, w efekcie czego żyją krótko, nawet kilka godzin. Przy ssawce są widoczne głaszczki wargowe, służące do rozpoznawania pokarmu. Gąsienica widłogonki siwicy z wyraźnie zaznaczonym aparatem gębowym Tułów składa się z trzech segmentów: przedtułowia, śródtułowia i zatułowia. Na każdym z nich znajduje się para odnóży. Pojedyncze odnóże jest zbudowane z biodra, krętarza, uda, goleni i stopy zakończonej dwoma pazurkami. U niektórych gatunków motyli przednia para odnóży jest czę- ściowo zredukowana i służy głównie do czyszczenia czułków. Czasami odnóża motyli są zaopa- trzone w narządy zmysłów pozwalające rozpoznać smak pokarmu. Na drugim i trzecim segmencie tułowia są osadzone dwie pary skrzydeł zwane przednimi i tylnymi. Zbudowane są z cienkiej błony rozpiętej między sztywnymi żyłkami. Układ żyłek, czyli unerwienie lub użyłkowanie, jest ważną cechą przydatną w rozpoznawaniu gatunków. Skrzydła pokrywają miliony maleńkich, dachów- kowato ułożonych łusek, od których pocho- dzi dawna nazwa motyli, tj. łuskoskrzydłe. Zawarte w łuskach pigmenty nadają barwę i  deseń skrzydłom. Łuski, zwane potocznie pyłkiem, to przekształcone włoski, które znaj- dują się także na ciele i  odnóżach motyli. Barwa skrzydeł zależy nie tylko od zawarto- ści pigmentu w łuskach, ale także od struktury łusek, które działają jak pryzmat. Kolor skrzy- deł, który widzimy, powstaje w wyniku zała- mywania i nakładania się promieni światła na powierzchni łusek. Łuski pokrywa cienka war- stwa wosku, zapewniająca im wodoszczelność i chroniąca skrzydła przed działaniem czyn- Ciało gąsienic może być pokryte włoskami ATLAS MOTYLI 6 BUDOWA MOTYLI Łuski w 40-krotnym powiększeniu ników atmosferycznych. Na skrzydłach motyli mogą znajdować się tzw. łuski zapachowe, czyli łuski miłości, które wydzielają feromony. Feromony to lotne substancje zapachowe uła- twiające odnajdywanie i identyfikację osob- ników płci przeciwnej w czasie godów. Łuski zapachowe mogą być rozproszone na całej powierzchni skrzydła lub skupione wzdłuż żyłek albo u nasady skrzydeł. Rozmieszczenie łusek na skrzydłach często tworzy rysunek w postaci przepasek dzielących powierzchnię skrzydła na pola oraz plamki. Między przepa- skami mogą znajdować się dodatkowe rzędy plam lub oczek. Ich układ ma istotne zna- czenie przy identyfikacji gatunków. Skrzydła motyli dziennych na ogół mają dużą powierzchnię w porównaniu z ciężarem ciała. Wiele motyli dziennych ma jaskrawo i kontrastowo ubarwione skrzydła. Skrzydła motyli nocnych często są utrzy- mane w odcieniach brązu, szarości, bieli lub czerni, ale nie jest to regułą i zdarza się, że skrzydła ciem mają kolorowe i jaskrawe ubarwienie. Wzory, w jakie układają się łuski, służą jako kamuflaż i pomagają ukrywać się przed naturalnymi wrogami. Czasem ubarwienie ma charakter ostrzegawczy lub sygnali- zujący, że ich posiadacz jest niesmaczny bądź trujący. Odwłok motyla składa się z dziesięciu segmen- tów. Jest miękki, dlatego owad może nim łatwo poruszać. Ostatnie segmenty są przekształcone w narządy rozrodcze, czyli u samca aparat kopu- lacyjny, a  u  samicy otwór płciowy. Samice mają także otwór służący do składania jaj. Różnorod- ność budowy narządów rozrodczych motyli pomaga w precyzyjnej identyfikacji gatunków. Użyłkowanie skrzydeł Motyle często rozpoznaje się w stadium gąsie- nicy, czyli wielonożnej larwy. Są to owady o prze- obrażeniu zupełnym, dlatego wygląd larwy jest zupełnie inny niż dorosłego osobnika. Ciało larw jest wydłużone, cylindryczne i wyraźnie seg- mentowane. Z przodu znajduje się twarda puszka głowowa, często innej, ciemniejszej barwy niż reszta ciała. Aparat gębowy larw jest silny i ma szerokie wycięcie pozwalające objąć większy kawałek liścia, dzięki czemu gąsienice w szyb- kim tempie mogą powodować duże szkody na roślinach. Na trzech przednich segmentach znajdują się trzy pary dobrze rozwiniętych odnóży tułowiowych. Na kolejnych segmen- tach są umieszczone zredukowane i  krót- kie posuwki, czyli odnóża odwłokowe, które pozwalają gąsienicom się poruszać. Liczba posuwek może wynosić od dwóch do pięciu par. Powierzchnia ciała gąsienic jest gładka lub pokryta brodawkami, z których wyrastają szczeciny, a czasami kolce. Przykładowo cha- rakterystyczny dla gąsienic zawisakowatych jest kolec na ostatnim segmencie. Aparat gębowy motyli typu ssącego ATLAS MOTYLI 7 BUDOWA MOTYLI czułki użyłkowanie komórka środkowa rysunek tułów ATLAS MOTYLI 8 BUDOWA MOTYLI buławka głowa skrzydła przednie zewnętrzna strona skrzydła nasada skrzydła odwłok skrzydła tylne ATLAS MOTYLI 9 BUDOWA MOTYLI Powszelatek brunatek Erynnis tages (Linnaeus, 1758) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 25–28 mm. Wierzch skrzydeł bru- natny z ciemniejszymi przepaskami. Białe kropki w rzę- dzie przy zewnętrznym brzegu. Spód skrzydeł brunatny z małymi, białymi plamami. Gatunek stosunkowo łatwy do rozpoznania. WYSTĘPOWANIE Najpospolitszy powszelatek w Polsce. Spotykany na te- rytorium całego kraju, nieco rzadziej na północy; niezbyt liczny. Występuje powszechnie w całej Europie i Azji po Chiny, raczej w strefie klimatu umiarkowanego. Obserwo- wany w siedliskach z niską roślinnością, murawach ksero- termicznych, łąkach, polanach śródleśnych, brzegach la- sów, na terenach ruderalnych i nasłonecznionych stokach. WARTO WIEDZIEĆ Gąsienice żywią się i rozwijają głównie na komonicy zwyczajnej, a także cieciorce pstrej, lucernie i innych bobowatych. Sprzędzają liście roślin. W Polsce gatunek tworzy dwa pokolenia: pierwsze od maja do połowy czerwca, drugie – od połowy lipca do końca sierpnia. Dorosłe osobniki latają szybko, zygzakiem, tuż nad zie- mią. Chętnie siadają na odsłoniętych miejscach i żywią się nektarem żółtych kwiatów roślin z rodziny bobowa- tych. Dorosłe gąsienice zimują w oprzędzie. ATLAS MOTYLI 10 POWSZELATKOWATE Warcabnik ślazowiec Carcharodus alceae (Esper, 1780) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 28–32 mm. Na końcu czuł- ków czerwona plamka. Wierzch skrzydeł różowo- brunatny z brunatnymi plamkami i białymi krop- kami. Na tylnych skrzydłach zwykle brak białawej plamy, natomiast widoczne jaśniejsze plamy two- rzące przepaski. Spodnia część skrzydeł szarobru- natna z białymi plamkami. Gąsienica szarobrunat- na z liniami czarnych kropkowań, na pierwszym segmencie żółte, kontrastowe plamy. WYSTĘPOWANIE Pospolity w całej Polsce oraz w większości krajów Europy poza północną częścią kontynentu. Wystę- puje w północnej Afryce oraz zachodniej i środ- kowej Azji. Preferuje suche stanowiska ruderalne, zarośla z niewielkim udziałem krzewów i drzew, obrzeża lasów, polany, przytorza, przydroża i sta- re ogrody. WARTO WIEDZIEĆ Gąsienice odżywiają się liśćmi różnych gatunków roślin z rodziny ślazowatych, zwijając je rurkowato i oprzędzając. Gatunek wykształca dwa pokolenia rocznie (maj–czerwiec i lipiec–wrzesień). Zimują starsze larwy lub poczwarki. Warcabnik szantawiec Carcharodus floccifera (Zeller,1847) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 30–35 mm. Zakończenie czułków z czarną plamką. Przednie skrzydła sza- robrunatne z rozjaśnieniami w środku oraz trzema małymi, prostokątnymi, białymi kropkami na wierz- chołku. Tylne skrzydła z dwiema białymi plamkami. WYSTĘPOWANIE W Polsce gatunek występuje rzadko w południowej i wschodniej części kraju, ale w pojedynczych sta- nowiskach. Gatunek spotykany na terytorium całej Europy poza częścią północną, a także w północnej Afryce. Obserwowany na dobrze nasłonecznionych miejscach, polanach leśnych, brzegach lasów i nie- użytkowanych terenach otwartych. WARTO WIEDZIEĆ Gąsienice żerują na bukwicy zwyczajnej, czyśćcu leśnym, czasami szancie zwyczajnej i macierzance. W Europie Środkowej warcabnik szantawiec two- rzy jedno pokolenie rocznie. Motyle latają od po- łowy czerwca do połowy lipca. Często szukają nek- taru na chabrach, ostrożeniach i koniczynie. Lubią fioletowe i żółte kwiaty. Gąsienice zimują w zwi- niętym liściu na roślinie żywicielskiej. Gatunek jest zamieszczony na Czerwonej liście zwierząt gi- nących i zagrożonych z adnotacją VU – wysokiego ryzyka, narażony na wyginięcie. ATLAS MOTYLI 11 POWSZELATKOWATE Powszelatek sertor Spialia sertorius (Hoffmannsegg, 1804) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 22–26 mm. Czułki zakończo- ne czarną plamką na buławce. Wierzch skrzydeł czarnobrązowy z białymi, prostokątnymi plamka- mi nierównej wielkości. Cechą charakterystyczną gatunku jest brązowoczerwone tło spodu tylnego skrzydła. WYSTĘPOWANIE W Polsce spotykany w południowej części kraju, ale bardzo rzadko, ostatnio tylko w Górach Ka- czawskich. Występuje w środkowej i południo- wej Europie, północnej Afryce i zachodniej Azji. Obserwowany na murawach kserotermicznych o wapiennym podłożu, górskich zboczach, osu- wiskach, kamieniołomach i zakrzaczeniach śród- polnych. WARTO WIEDZIEĆ Żeruje głównie na krwiściągu mniejszym, rzadziej malinie lub pięciorniku. Młodsze gąsienice żyją w kwiatostanach krwiściągu, starsze oprzędzają liście. Zimują gąsienice. W Polsce gatunek tworzy jedno lub dwa pokolenia od maja do połowy lipca. Na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych gatunek oznaczono symbolem EN – bardzo wyso- kiego ryzyka, silnie narażony na wyginięcie. Powszelatek chabrowiec Pyrgus carthami (Hübner, 1813) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 30–36 mm sytuuje gatunek pośród jednych z większych powszelatków. Wierzch skrzydeł czarny lub czarnobrunatny, przyprószony jaśniejszymi, żółtymi łuskami; liczne białe plamy o nierównej wielkości i kształcie; na drugiej parze skrzydeł plamki słabo widoczne. Na spodzie dru- giej pary z zewnętrznej strony charakterystyczna dla tego gatunku biała obwódka. WYSTĘPOWANIE W Polsce rzadki, występuje w rozproszonych sta- nowiskach w południowej i środkowej części kraju. Gatunek zachodniopalearktyczny, spotykany od zachodniej Europy po zachodnią Azję. Obserwo- wany w piaszczystych siedliskach z niską, trawia- stą roślinnością, na murawach kserotermicznych, suchych łąkach i polanach leśnych. WARTO WIEDZIEĆ Gąsienice rozwijają się przede wszystkim na róż- nych pięciornikach oraz roślinach ślazowatych. Larwy żerują, odpoczywają, a także zimują w zwi- niętych, sprzędzonych liściach. Gatunek tworzy jedno pokolenie rocznie. Imago lata od maja do lipca. ATLAS MOTYLI 12 POWSZELATKOWATE Powszelatek malwowiec Pyrgus malvae (Linnaeus, 1758) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 20–26 mm. Czarnobrunatne tło obu par skrzydeł z wyraźnymi, białymi plamami. Linia brzegowa biała z  czarnymi kreskami. Spodnia część skrzydeł oliwkowoszara z białymi plamami. WYSTĘPOWANIE W Polsce gatunek pospolity prawie na terenie całego kraju. Ma zasięg palearktyczny. Występuje w całej Eu- ropie aż do wschodniej Azji. Obserwowany w dobrze nasłonecznionych siedliskach, na terenach otwartych, przydrożach, stokach, kwiecistych łąkach i polanach. WARTO WIEDZIEĆ Gąsienice rozwijają się na pięciornikach, rzepiku, śla- zowcu, poziomkach, malinie i innych gatunkach z rodzi- ny różowatych. Dorosłe osobniki można obserwować od początku maja do końca czerwca. Tworzą jedno poko- lenie rocznie. Latają szybko i bardzo nisko nad ziemią. Spłoszone są trudne do odnalezienia. Zimują w stadium poczwarki. ATLAS MOTYLI 13 POWSZELATKOWATE Powszelatek sierpikowiec Pyrgus serratulae (Rambur, 1839) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 24–28 mm. Z wierzchu skrzy- dła brunatnoczarne. Białe plamki na skrzydłach przednich, mniejsze i mniej liczne niż u innych powszelatków. Na tylnych skrzydłach zamiast plamek rozjaśnienia. Na szarozielonkawym tle spodnich i tylnych skrzydeł, u nasady, występuje okrągła, biała plamka. WYSTĘPOWANIE W Polsce rzadki, występujący obecnie głównie na południu kraju w rozproszonych miejscach. Gatu- nek regresywny o zasięgu zachodniopalearktycz- nym. Spotykany od Europy Zachodniej po Syberię. Obserwowany raczej na stanowiskach suchych, murawach kserotermicznych, polanach leśnych i łąkach, halach górskich i w innych siedliskach z niską roślinnością. WARTO WIEDZIEĆ Podstawową rośliną żywicielską gąsienic są różne gatunki pięciorników. Gąsienice tworzą kryjówkę ze sprzędzonych liści, w której żerują i zimują. W Pol- sce gatunek wykształca jedno pokolenie, a dorosłe osobniki latają od połowy maja do początku lipca. Na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych powszelatka sierpikowca oznaczono symbolem VU – wysokiego ryzyka, narażony na wyginięcie. Powszelatek armorykański Pyrgus armoricanus (Oberthür, 1910) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 22–26 mm. Podobny do in- nych powszelatków: malwowca i alweusa, trudny do odróżnienia w warunkach polowych. Wierzch skrzydeł ciemnobrunatny z  białymi plamkami na pierwszej parze i  rozjaśnieniami na drugiej. Obrzeżenie białe, przerywane czarnymi miejscami. Spód pierwszej pary tylnych skrzydeł jasnobrązo- wy z białymi plamami, drugiej pary szarożółtawy, również z białymi plamami oraz żółtymi nerwami. WYSTĘPOWANIE W Polsce bardzo rzadki, spotykany we wschodniej i południowej części kraju. Gatunek o zasięgu za- chodniopalearktycznym. Występuje w całej Euro- pie oprócz obszarów północnych. Obserwowany na stanowiskach wilgotnych i ciepłych, łąkach, po- lanach śródleśnych oraz miejscach z niską roślin- nością. Jego występowaniu sprzyja prowadzenie ekstensywnej gospodarki na użytkach zielonych. WARTO WIEDZIEĆ Gąsienice żywią się głównie pięciornikami, a także liśćmi poziomek. W Polsce tworzy dwa pokolenia rocznie. Umieszczony na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce z adnotacją EN – bardzo wysokiego ryzyka, silnie zagrożony wygi- nięciem. ATLAS MOTYLI 14 POWSZELATKOWATE Powszelatek alweus Pyrgus alveus (Hübner, 1803) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 22–32 mm. W obrębie gatunku można wyróżnić kilka podgatunków o zróżnicowanej morfologii. Tło skrzydeł z  wierzchu ciemnobrunatne z wyraźnymi białymi plamami na pierwszej parze, roz- mytymi na drugiej oraz jasnym obrzeżeniem. Od spodu skrzydła oliwkowoszare z białymi plamami. Korpus ciała zielonkawoszary, możliwy do pomylenia z powszelat- kiem armorykańskim lub sierpikowcem. WYSTĘPOWANIE Gatunek raczej rzadki o zasięgu palearktycznym. W Pol- sce występuje w dużym rozproszeniu, oprócz północno- -zachodniej części kraju. Zwykle można go spotkać na terenie wyżynnym i górskim. Nie występuje na euro- pejskich wyspach. Obserwowany na kwiecistych łąkach, polanach leśnych, skrajach lasów i nasłonecznionych zboczach. WARTO WIEDZIEĆ Gąsienice rozwijają się najchętniej na posłonku, pię- ciorniku, poziomce i malinie. Motyle latają od lipca do sierpnia. Gatunek wytwarza jedno pokolenie rocznie. Zi- muje młoda gąsienica. ATLAS MOTYLI 15 POWSZELATKOWATE Rojnik morfeusz Heteropterus morpheus (Pallas, 1771) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 32–36 mm. Bardzo charakterystycz- ny gatunek, łatwy do rozpoznania. Skrzydła z wierzchniej strony czarne, na przednich, w części wierzchołkowej nieregularne, żółte plamy. Na spodzie tylnego skrzydła na żółtym tle białe, owalne plamy w czarnej otoczce, uło- żone w trzech rzędach. Białe obrzeżenie skrzydeł z czar- nymi przecinkami. WYSTĘPOWANIE W Polsce gatunek raczej rzadki, występujący we wschod- niej i południowo-zachodniej części kraju. Spotykany od zachodniej Europy po wschodnią Azję. Obserwowany w wilgotnych lasach liściastych i mieszanych, podmo- kłych łąkach, brzegach rzek i zbiorników wodnych, tor- fowiskach oraz bagnach. WARTO WIEDZIEĆ Gąsienice żywią się trawami wysokimi (trzęślice, trzcin- niki, kłosownice, trzciny, wełnianki) i przebywają w rurko- wato zwiniętych liściach traw, gdzie zimują. W Polsce ga- tunek tworzy jedno pokolenie. Dorosłe osobniki latają od czerwca do sierpnia. Ciekawy jest powolny i podskaku- jący lot samców patrolujących teren. Na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce gatunek ozna- czony symbolem NT – niższego ryzyka, bliski zagrożeniu. ATLAS MOTYLI 16 POWSZELATKOWATE Kosternik palemon Carterocephalus palaemon (Pallas, 1771) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 26–28 mm. Wierzch skrzydeł ciemnobrunatny z ochrowożółtymi plamami, uło- żonymi w przerywane przepaski. Spód jaśniejszy, żółtobrązowy z białymi plamami w ciemniejszej otoczce. WYSTĘPOWANIE Na obszarze Polski występują dwa podgatunki. Kosternik palemon ma szeroki zasięg geograficz- ny. To gatunek holarktyczny, występujący zarówno w Eurazji, jak i Ameryce Północnej. Obserwowany na nasłonecznionych stanowiskach, murawach kserotermicznych, łąkach, polanach śródleśnych i brzegach lasów. WARTO WIEDZIEĆ Gąsienica żeruje na różnych gatunkach traw o  szerokiej blaszce liściowej, m.in. trzęślicy, trzcinniku, kupkówce, kłosownicy, tymotce, sto- kłosie. W Polsce gatunek tworzy jedno pokole- nie, a dorosłe osobniki latają od połowy maja do końca czerwca. Samice poruszają się wolno nad niską roślinnością. Gąsienice zimują w sprzędzo- nych liściach. Kosternik leśniak Carterocephalus silvicola (Meigen, 1829) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 26–30 mm. Wyraźny dymor- fizm płciowy. Wierzch skrzydeł ochrowożółty. Przednie skrzydło samców z czarnymi plamami, u samic czarne plamy zajmują więcej miejsca. Tyl- ne skrzydła samców żółtobrunatne, a samic ciem- nobrunatne z żółtymi plamami. Gąsienica zielon- kawa z żółtawymi liniami wzdłuż ciała. WYSTĘPOWANIE Gatunek lokalny, spotykany w całej Polsce. Wystę- puje od Europy Środkowej i Północnej po Japonię. Obserwowany na wilgotniejszych stanowiskach, w lasach liściastych oraz mieszanych, polanach śródleśnych, zaroślach i zakrzaczeniach śródpol- nych oraz łąkach usytuowanych w pobliżu lasów. WARTO WIEDZIEĆ Gąsienica żeruje na różnych gatunkach traw z sze- rokimi liśćmi (jak trzcinniki). Zimuje oprzędzona w  zwiniętych rurkowato liściach. Przybiera for- mę zeschniętego liścia, co ją doskonale kamu- fluje. Dorosłe osobniki latają od maja do czerwca. Chętnie odwiedzają fioletowe kwiaty, np. firletki poszarpanej, bodziszka drobnego oraz dąbrówki rozłogowej. ATLAS MOTYLI 17 POWSZELATKOWATE Karłątek ryska Thymelicus lineola (Ochsenheimer, 1808) Rodzina powszelatkowate (Hesperiidae) CECHY Rozpiętość skrzydeł 26–28 mm. Wyraźna czarna plam- ka na końcu buławki. Wierzch skrzydeł ochrowożółty z ciemnym brzegiem. Przednie skrzydła od spodu ochro- wożółte, a tylne szarożółte. Łuski zapachowe u samca mają kształt prostej, czarnej kreski. WYSTĘPOWANIE Pospolity na obszarze całej Polski. W całej Europie wy- stępuje powszechnie. Gatunek o zasięgu holarktycznym. Spotykany na wschodnich krańcach Azji, w północno- -zachodniej Afryce oraz Ameryce Północnej, dokąd zo- stał zawleczony. Najczęściej obserwowany na łąkach, polanach, skrajach lasów, przydrożach, raczej na stano- wiskach wilgotnych. WARTO WIEDZIEĆ Gąsienice żerują na różnych gatunkach traw, najczęściej na szerokolistnych, m.in. trzcinniku, perzu, rajgrasie, kupkówce i kłosówce. Zwijają liście rurkowato, oprzę- dzają je i w nich odpoczywają. Stadium zimującym są jaja z rozwiniętą larwą w środku. Gąsienice żerują od wczesnej wiosny, a przepoczwarczenie następuje pod koniec czerwca. Motyle latają do początku sierpnia. ATLAS MOTYLI 18 POWSZELATKOWATE
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Atlas motyli. 250 gatunków
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: