Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00705 009591 7513263 na godz. na dobę w sumie
Atlas roślin leczniczych. Ponad 230 gatunków - ebook/pdf
Atlas roślin leczniczych. Ponad 230 gatunków - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 193
Wydawca: SBM Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7845-502-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W świecie pełnym sztucznie przetworzonych produktów warto przyjrzeć się właściwościom leczniczym drzew, krzewów i roślin zielnych. Te naturalnie rosnące leki mogą znacznie poprawić nasze samopoczucie oraz wspomóc leczenie różnych dolegliwości.

Atlas obejmuje opisy ponad 230 gatunków roślin leczniczych. W większości są to rośliny dziko rosnące na terenie Polski. Pozostałe są uprawiane lub też sprowadzane w postaci gotowego surowca. W książce umieszczono tylko te gatunki, które w Polsce nie są objęte ochroną gatunkową.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

PONAD 230 gAtuNków mAłgOrzAtA meDerskA Spis treściWstęp ...........................................................................4Przegląd gatunków ..................................................12Słowniczek .............................................................186Bibliografia.............................................................187Indeks nazw polskich ............................................188Indeks nazw łacińskich .........................................190 Wstęp Atlas obejmuje 232 gatunki roślin leczniczych należących do 54 rodzin, z których najliczniej reprezentowana jest rodzina astrowate. Układ taksonomiczny gatunków rodzimych przyjęto za Bolesławem Brodą i Jakubem Mowszowiczem (1996 r.), uwzględniając ostatnie zmiany dotyczące nazewnictwa rodzin za Zbigniewem Mirkiem, Haliną piękoś-Mirkową, Adamem Zającem, Marią Zając (2002 r.). większość gatunków ujętych w opracowaniu to rośliny dziko rosnące w naszym kraju. pozostałe są uprawiane lub sprowadzane w postaci gotowego surowca. Na liście roślin leczniczych umieszczono tylko te okazy, które w pol- sce nie są objęte ochroną gatunkową. wyjątek stanowi porzeczka czarna, która na terenie naszego kraju podlega częściowej ochronie, jednak jest gatunkiem powszechnie uprawianym w ogrodach i stąd pozyskiwanym. Rośliny, które pomimo swoich właściwości leczniczych, uznawane są za silnie trujące, również nie zostały włączone na listę. Opis każdej rośliny rozpoczęto od podania jej nazwy gatunkowej (polskiej i łacińskiej) oraz nazwy rodziny (polskiej i łacińskiej), do której należy gatunek, np.: Babka lancetowata Plantago lanceolata L. Rodzina babkowate Plantaginaceae. Za łacińską nazwą rośliny umieszczono również skrót nazwiska autora, który opisał gatunek. w przypadku gatunków należących do rodziny o zmienionej nazwie, podano dwie wersje nazwy rodziny, tę obowiązującą obecnie (polską i łacińską) oraz stoso- waną dawniej (polską i łacińską), np.: Barszcz zwyczajny Heracleum sphondylium L. Rodzina selerowate Apiaceae (baldaszkowate Umbellifereae). Dla ułatwienia identyfi- kacji gatunku, po jego nazwie w języku polskim i łaciń- skim umieszczono dodatkowo niekiedy jedną lub dwie dodatkowe łacińskie nazwy gatunkowe. są to synonimy, dlatego poprzedzane są zawsze skrótem „syn.”, np.: Bie- drzeniec anyż (anyż, anyżek) Pimpinella anisum L., syn. Anisum vulgare Gaertn. Informacje podane w opisie każdego gatunku doty- czą zasięgu jego występowania i zajmowanych siedlisk, a  także cech morfologicznych umożliwiających identy- fikację okazu, rodzaju wykorzystywanych surowców oraz wybranych właściwości i zastosowania rośliny leczniczej przy różnych dolegliwościach i schorzeniach. w przypadku niektórych roślin podano również uwagi dotyczące ewen- tualnych przeciwwskazań w ich stosowaniu. Celem publikacji jest zapoznanie Czytelnika z bogactwem roślin wykorzystywanych do celów leczniczych oraz zain- spirowanie do dalszych poszukiwań i poszerzania wiedzy atlas roŚlin leczniczych 4 wstęp atlas roŚlin leczniczych 5 wstęp w zakresie ziołolecznictwa. Zaznaczyć jednak należy, że samodzielne stosowanie ziół wymaga przede wszystkim umiejętności ich rozpoznawania. Małe doświadczenie w tym zakresie może przynieść fatalne skutki – kiedy za poszukiwany gatunek uznamy inną, silnie trującą roślinę. praktykowanie ziołolecznictwa wymaga również zdoby- cia niezbędnych informacji dotyczących przygotowania surowca według określonej procedury oraz umiejętności doboru leku do konkretnego schorzenia. warstwa komórek luźno połączonych z sąsiednimi tkankami tak, że kora jest łatwa do zdjęcia. Natomiast jesienią lub wczesną wiosną wykopuje się podziemne organy roślinne, takie jak korzenie i kłącza, znajdujące się wtedy w spoczynku i zawierające najwięcej sub- stancji czynnych. Nie bez znaczenia jest również pora dnia, gdyż czynniki atmosferyczne, takie jak wilgotność powietrza czy nasłonecznienie podczas zbioru roślin, decydują o jakości pozyskanego surowca. Rzetelna wiedza na temat właściwości ziół ważna jest nie tylko ze względów praktycznych związanych z umiejętno- ścią ich wykorzystywania, lecz również, jak wspomniano, ze względu na bezpieczeństwo. Niektóre substancje zawarte w surowcach roślinnych wykazują silne dzia- łanie farmakologiczne i niewłaściwe ich zastosowane może skutkować zatruciem. substancje czynne należące do takich grup, jak glikozydy, alkaloidy, garbniki, flawono- idy, antocyjany, czy olejki eteryczne zawarte w roślinach, to swoiste produkty przemiany materii, gromadzące się w komórkach korzeni, kłączy, liści, pąków, owoców czy nasion. substancje te spełniają u roślin określone funkcje lub stanowią odpadowe produkty przemiany materii. Nie- które substancje zawarte w surowcach roślinnych działają na organizm ludzki i wykazują właściwości lecznicze, dla- tego właśnie od tysięcy lat stosowane są jako składniki wielu leków. wartość zielarska roślin zależy od wielu czynników, wśród których niezwykle ważnym jest termin oraz miejsce ich zbioru. Zależnie od rodzaju potrzebnego surowca zbiór planuje się na określoną porę roku i  fazę rozwojową rośliny. Na przykład korę zbiera się zazwyczaj wczesną wiosną, gdy u rośliny wznawiają- cej wegetację pomiędzy korą a drewnem tworzy się Ze względu na bezpieczeństwo związane z czystością surowca należy starannie wybrać również miejsce zbioru, omijając tereny położone wzdłuż ruchliwych ulic oraz obszary umiejscowione w pobliżu pól uprawnych, gdzie stosowane były środki ochrony roślin. Należy pamiętać, że odpowiedni sposób zbierania (nie- uszkadzający rośliny) oraz przebieg procesu suszenia i warunki przechowywania surowca (odpowiednia wilgot- ność, temperatura powietrza, światło) znacznie zmniej- szają straty w ilości zawartych w nim składników. praktykowany od wieków zbiór ziół ze stanowisk natural- nych jest niestety jedną z przyczyn ginięcia wielu gatun- ków roślin. Zagrożenie to można jednak zminimalizować poprzez kierowanie się zdrowym rozsądkiem i przestrze- ganie określonych zasad. ważne jest, aby wybierać tylko te stanowiska, w których dany gatunek występuje w dużym zagęszczeniu i zbierać tylko tyle roślin, ile jesteśmy w sta- nie wykorzystać. Niedopuszczalne jest zbieranie roślin chronionych. Alternatywnym rozwiązaniem dla miłośników ziołolecz- nictwa jest samodzielna uprawa roślin leczniczych pro- wadzona na własny użytek. atlas roŚlin leczniczych 6 wstęp atlas roŚlin leczniczych 7 wstęp Budowa kwiatu szyjka znamię nitka pręcika płatki korony zalążki zalążki działki kielicha nektarnik szypułka oś kwiatowa dno kwaiatowe Zalążnia słupka Kwiat Typy kwiatostanów łącznik pyłek pylnik nitka pręcikowa pręcik grono baldachogrono baldach baldach złożony kotka koszyczek główka kłos kolba atlas roŚlin leczniczych 8 wstęp Liście proste (pojedyncza blaszka liściowa) (kilka blaszek liściowych zwanych listkami) złożone Liście o blaszkach prostych: • Liście o blaszkach niepodzielonych (o kształcie jajowatym, lancetowatym, nerkowatym itd.). • Liście o blaszkach podzielonych (pierzastowrębne, dloniastoklapowane, pierzastosieczne itd.). a b c d e f g h i j k l m n o p r s t a. szpilkowy, b. igiełkowaty, c. równowąski, d. lancetowaty, e. owalnie lancetowaty, f. jajowaty, g. spiczastojajowaty, h. odwrotnie jajowaty, i. łopatkowaty, j. eliptyczny, k. okrągły, l. nerkowaty, m. odwrotnie sercowaty, n. sercowaty, o. romboidalny, p. pierzastowrębny, r. oszczepowaty, s. strzałkowaty, t. trójkątny Ukształtowanie brzegu blaszki liściowej a b c d e f g h a. liść całobrzegi, b. liść karbowany, c. liść ząbkowany, d. liść piłkowany, e. liść podwójnie piłkowany, f. liść ząbkowany z kolcami, g. liść poszarpany, h. liść falistowcięty atlas roŚlin leczniczych 9 wstęp drzewo krzew, krzewinka roślina zielna Objaśnienie symboliPrzegląd gatunków Przegląd gatunków Aloes drzewiasty Aloe arborescens Mill. Rodzina liliowate Liliaceae WystępoWanie Gatunek występuje naturalnie w południowej i wschod- niej Afryce. w polsce jest uprawiany. suro Wiec surowcem leczniczym jest liść aloesu pozyskiwany z co najmniej trzyletniej rośliny. Morfologia Roślina dorasta do 5 m wysokości. Na zdrewniałej, gałę- zistej łodydze osadzone są szarozielone, wydłużone, grube, mięsiste i ostro zakończone liście – u góry wklęsłe, a u dołu wypukłe, z kolcami na brzegach i pochwiasto obejmujące łodygę. Różowokoralowe kwiaty zebrane są w groniaste kwiatostany. Owocem jest torebka. zastosoWanie surowiec działa przeciwzapalnie, bakteriobójczo, przeciw- bólowo, regenerująco na błony śluzowe i skórę, a także poprawia odporność. Napar z liści aloesu stosuje się doustnie przy zapaleniu żołądka i jelit lub zewnętrznie do przemywania oczu przy zapaleniu spojówek, rogówki, a także przy oparzeniach, owrzodzeniach oraz odleżynach. atlas roŚlin leczniczych 12 pRZeGL ąD GA tUNków Aronia czarnoowocowa Aronia melanocarpa (Michx.) elliott Rodzina różowate Rosaceae WystępoWanie Gatunek występuje we wschodnich rejonach Ameryki pół- nocnej. w polsce jest uprawiany. Morfologia krzew osiąga 2−3 m wysokości. Ciemnozielone, sześcio- centymetrowe liście osadzone są na gałązkach naprze- mianlegle. Białe kwiaty zebrane są w baldachogrona. Owoc to ciemnogranatowa lub prawie czarna jagoda. suro Wiec surowcem leczniczym są świeże lub suszone owoce zbie- rane w sierpniu i we wrześniu. zastosoWanie Owoce aronii wpływają korzystnie na krążenie wieńcowe, mózgowe i oczne (wzmacniają i uszczelniają ściany naczyń krwionośnych). wzmagają także regenerację wątroby i dzia- łają osłaniająco na trzustkę i nerki. wiadomo również, że łagodzą objawy alergii, hamują drobne krwawienia, obni- żają ciśnienie krwi, działają przeciwmiażdżycowo, obniżają poziom cholesterolu we krwi, pobudzają procesy krwio- twórcze, działają korzystnie przy zespole jelita drażliwego, przyspieszają gojenie się owrzodzeń i hamują drobne krwawienia. Zawierają witaminę p, liczne mikroelementy (bor, fluor, mangan, molibden) i żelazo. atlas roŚlin leczniczych 13 pRZeGL ąD GA tUNków Babka lancetowata Plantago lanceolata L. Rodzina babkowate Plantaginaceae WystępoWanie Gatunek występuje na półkuli północnej. w polsce jest pospolity na całym obszarze. Rośnie na łąkach, polanach, pastwiskach, trawnikach i przy drogach. Morfologia Roślina zielna o wysokości 5−40 cm. Zebrane w przyziemną rozetę lancetowate, 3−5-nerwowe liście mają krótki, rynien- kowaty, pochwiasty, owłosiony ogonek. promieniste, drobne obupłciowe kwiaty o brunatnej koronie, z białawymi nitkami pręcików i żółtawymi pylnikami zebrane są w jajowaty, kuli- sty lub krótkowalcowaty kłos osadzony na długiej głęboko bruzdowanej szypułce. Owocem jest dwunasienna torebka. suro Wiec Do celów leczniczych stosuje się liście babki zbierane w okresie kwitnienia rośliny − od maja do września. zastosoWanie Lecznicze właściwości babki lancetowatej są podobne jak u babki zwyczajnej. Liście podawane doustnie w postaci odwarów działają przeciwzapalnie na błony śluzowe jamy ustnej, gardła i dalszych odcinków przewodu pokar- mowego. stosowane są również jako środek wykrztuśny. Odwary z liści zaleca się również zewnętrznie w formie okładów na uszkodzenia skóry. atlas roŚlin leczniczych 14 pRZeGL ąD GA tUNków Babka zwyczajna, babka większa Plantago major L. Rodzina babkowate Plantaginaceae WystępoWanie Gatunek występuje w północnej i środkowej Azji oraz w europie. w polsce jest pospolity. Rośnie na polach, pastwiskach, w rowach i przy drogach. Morfologia Roślina zielna o wysokości 15−30 cm. szerokojajowate lub eliptyczne liście mają 5−9 nerwów i zwężają się w długi, szeroki ogonek, tworzący przyziemną rozetę. Drobne kwiaty zebrane są w długie, walcowate kłosy, gdzie pręciki zawierają 1,5−2 razy dłuższe od korony, białe nitki oraz początkowo bladofioletowe, a następnie brudnożółte pylniki. Owocem jest torebka. suro Wiec surowcem leczniczym są liście babki zbierane od maja do września. zastosoWanie Liście babki zawierają irydoidy: aukubinę oraz katalpol, dzięki którym podawane doustnie w postaci odwarów działają przeciwzapalnie na błony śluzowe jamy ustnej, gardła i dalszych odcinków przewodu pokarmowego. stosowane są również jako środek wykrztuśny. Zewnętrz- nie odwary z liści zaleca się również w formie okładów na uszkodzenia skóry. atlas roŚlin leczniczych 15 pRZeGL ąD GA tUNków Barszcz zwyczajny Heracleum sphondylium L. Rodzina selerowate Apiaceae (baldaszkowate Umbellifereae) WystępoWanie Gatunek występuje w Azji i w europie, w polsce jest pospolity. Rośnie na łąkach, w zaroślach i rowach. Morfologia Okazała roślina zielna o wysokości 50−120 cm. Owło- siona i bruzdowana łodyga jest pusta w środku i w górnej części rozgałęziona. pojedynczo pierzastodzielne liście dolne są duże i osadzone na rynienkowatych ogonkach, górne są mniejsze z silnie rozdętymi pochwami. kwiato- stan w postaci baldachu złożonego o 20-centymetrowej średnicy, zawiera 30−40 szorstkich szypułek, równową- skie pokrywki i pozbawiony jest pokryw. Drobne promie- niste kwiaty mają białawe, zielonawe lub różowawe ostre płatki. Owocem jest rozłupka. suro Wiec w celach leczniczych stosuje się ziele zbierane wiosną lub na początku lata oraz korzeń i owoce pozyskiwane jesienią. zastosoWanie surowiec stosowany jest przy nieżytach dróg oddecho- wych oraz jako środek pobudzający trawienie. Ze względu na zawartość rutyny działa uszczelniająco na naczynia krwionośne. Uwaga! Zawarte w roślinie furokumaryny uczulają organizm na promienie słoneczne. Młode pędy barszczu stosuje się także jako dodatek do sałatek. atlas roŚlin 16 pRZeGL ąD GA tUNków Bazylia pospolita Ocimum basilicum L. Rodzina jasnotowate Lamiaceae (wargowe Labiatae) WystępoWanie Gatunek pochodzi z Afryki. Nie występuje obec- nie w stanie dzikim, jest jednak często upra- wiany. Morfologia Roślina o wysokości 30−60 cm. Rozgałęziona łodyga jest w przekroju czworokątna. Jasno- zielone, jajowate lub romboidalne liście są na brzegach ząbkowane lub karbowane. Różowe lub żółtobiałe kwiaty są dwuwargowe i zebrane w nibyokółki. Owocem jest brązowa niełupka. suro Wiec stosowanym surowcem jest ziele zbierane w okresie kwitnienia rośliny − w lipcu i sierpniu. zastosoWanie Ziele stosuje się w zaburzeniach trawiennych. Działa rozkurczowo na mięśnie gładkie prze- wodu pokarmowego i pobudza wydzielanie soków trawiennych. Biedrzeniec anyż (anyż, anyżek) Pimpinella anisum L., syn. Anisum vulgare Gaertn. Rodzina liliowate (Liliaceae) Rodzina selerowate Apiaceae (baldaszkowate Umbelliferae) WystępoWanie Gatunek występuje w Azji i europie. w polsce roślina uprawiana jest w ogrodach, niekiedy dziczejąca. Morfologia Roślina osiąga 15−50 cm wysokości. Owłosiona łodyga jest w górnej części rozgałęziona. Liście są zróżnicowane: dolne, okrągławonerkowate są ogonkowe i nacinanoząbkowane; środkowe 3−5-sieczne o odcinkach jajowatych i nacinano- ząbkowanych; górne są 2−3-krotnie pierzasto- sieczne o odcinkach równowąskolancetowatych; a najwyższe niepodzielone lub trójdzielne. pozba- wiony pokryw baldach sklada się z 7−15 szypu- łek z pokrywkami o liściach nitkowatych. Białe kwiaty mają owłosione płatki. Owocem jest około 5-milimetrowa rozłupnia rozpadająca się na dwie rozłupki. suro Wiec surowcem stosowanym do celów leczniczych jest owoc zbierany w sierpniu. zastosoWanie Owoce anyżu zawierają olejek eteryczny o cha- rakterystycznym zapachu i słodkim smaku. Napar z tego surowca stosuje się jako środek wykrztuśny przy nieżytach gardła i oskrzeli oraz regulujący pracę układu pokarmowego. U kobiet karmiących działa również mlekopędnie. atlas roŚlin 17 pRZeGL ąD GA tUNków Rdest różnolistny Polygonum heterophyllum Biedrzeniec mniejszy Pimpinella saxifraga L. Lindm. (P. aviculare L.) Rodzina rdestowate Rodzina selerowate Apiaceae Polygonaceae (baldaszkowate Umbellifereae) WystępoWanie Gatunek występuje w Azji i europie. w polsce jest rośliną pospolitą – spotkać ją można na łąkach, suchych zboczach, miedzach, przydro- żach, w lasach i zaroślach. Morfologia Roślina zielna o wysokości 30−60 cm. Obła, pełna łodyga jest rzadko owłosiona lub naga i w górnej części niemal bezlistna. pojedyn- czopierzaste, odziomkowe liście mają 3−6 par odcinków okrągławojajowatych, nacinanych lub ząbkowanych. Liście łodygowe są pierza- stodzielne o odcinkach równowąskich lub lan- cetowatorównowąskich. pozbawiony pokryw i pokrywek baldach z kwiatami białymi o owło- sionych, brzegiem orzęsionych płatkach. Owoc rozpada się na dwie jajowate rozłupki. suro Wiec w celach leczniczych stosuje się korzenie zbie- rane wczesną wiosną lub jesienią. zastosoWanie Odwar z korzenia działa rozkurczowo, wykrztuśnie i przeciwastmatycznie. Znajduje więc zastosowa- nie jako doustny środek stosowany w schorzeniach oskrzeli i górnych dróg oddechowych. Odwar sto- suje się również do płukania w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła. Biedrzeniec wielki Pimpinella major L. Huds. Rodzina liliowate (Liliaceae) Rodzina selerowate Apiaceae (baldaszkowate Umbellifereae) WystępoWanie Gatunek występuje w europie. w polsce jest pospolity, spotykany w lasach, zaroślach i na łąkach. Morfologia Roślina zielna o wysokości 40−100 cm. Gałęzi- sta, głęboko bruzdowana, pusta w środku łodyga jest do szczytu ulistniona. Liście są pojedynczo- pierzaste i składają się z 2−4 par skośniejajo- watych, zaostrzonych odcinków. pozbawiony pokryw i pokrywek baldach, złożony jest z bia- łych kwiatów o owłosionych płatkach. Owocem jest rozłupnia. suro Wiec Do celów leczniczych stosuje się korzeń bie- drzeńca wielkiego. zastosoWanie właściwości lecznicze są podobne jak u bie- drzeńca mniejszego. Odwar z korzenia działa rozkurczowo, wykrztuśnie i przeciwastmatycz- nie. Znajduje więc zastosowanie jako doustny środek stosowany w schorzeniach oskrzeli i górnych dróg oddechowych. Odwar stosuje się również do płukania w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła. atlas roŚlin leczniczych 18 pRZeGL ąD GA tUNków
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Atlas roślin leczniczych. Ponad 230 gatunków
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: