Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00209 005945 13603989 na godz. na dobę w sumie
Atrakcyjność inwestycyjna Polski - ebook/pdf
Atrakcyjność inwestycyjna Polski - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 258
Wydawca: CeDeWu Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7941-022-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) są jednym z głównych czynników sprzyjających globalizacji życia gospodarczego oraz najbardziej widocznym efektem postępującej globalizacji światowej. W latach 90. gospodarki większości krajów Europy Środkowowschodniej przeszły transformację systemową, zliberalizowały przepisy regulujące funkcjonowanie inwestycji zagranicznych, a co za tym idzie otworzyły się one na rynki międzynarodowe. Otwarcie się granic tych państw, których rynek był mało nasycony produktami, a siła robocza oraz czynniki produkcji bardzo tanie, spowodowało wzmożone zainteresowanie inwestorów zagranicznych Europą Środkowowschodnią. W obszarze tego zainteresowania znalazła się również Polska, która oferowała inwestorom duży i chłonny rynek, doskonałe położenie geograficzne zapewniające bliskość rynków wschodnich oraz tanią siłę roboczą. Czynniki te przyciągnęły duże koncerny zachodnie, które lokując swój kapitał liczyły na duże zyski w przyszłości. Jednakże, z punktu widzenia atrakcyjności dla inwestorów zagranicznych, Polska w pierwszej połowie lat 90. ustępowała miejsca Czechom i Węgrom. Głównymi przeszkodami w powiększaniu wielkości inwestycji były przede wszystkim: brak stałego i spójnego systemu prawnego, niepewna sytuacja społeczno-polityczna, przestarzały system bankowy oraz brak możliwości nabywania ziemi przez cudzoziemców. Sytuacja ta wyraźnie uległa zmianie w drugiej połowie lat 90., co spowodowało, że Polska stała się liderem wśród krajów przyjmujących inwestycje zagraniczne w Europie Środkowowschodniej.


Czy jako lider w przyciąganiu bezpośrednich inwestycji zagranicznych jest rzeczywiście najlepsza? Co zrobić aby przyciągnąć inwestorów zagranicznych? Dla potrzeb niniejszej publikacji przeprowadzono badanie ankietowe pt. ? ?Atrakcyjność inwestycyjna Polski dla inwestorów zagranicznych? wśród wszystkich firm z udziałem kapitału zagranicznego w Polsce. Dało ono odpowiedzi na pytania, dlaczego inwestorzy zagraniczni wybierają Polskę jako miejsce lokowania swojej działalnooci, a także, jakie czynniki są dla nich ważne lub nieważne przy podejmowaniu takiej decyzji. Ponadto, przeprowadzona analiza statystyczna atrakcyjności inwestycyjnej wszystkich krajów Europy Środkowowschodniej na podstawie dostępnych danych makroekonomicznych pokazała, które kraje są najatrakcyjniejsze dla inwestorów zagranicznych, a które muszą jeszcze wiele zrobić, aby dorównać liderom. Polska gospodarka została przeanalizowana pod względem wielu aspektów. Autorka starała się pokazać jej mocne, ale również i słabe strony.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Recenzent: prof. zw. dr hab. Marian Noga © Copyright do wydania polskiego CeDeWu Sp. z o.o. Wszel kie prawa za strze żo ne. Za bro nio ne jest ko pio wa nie, prze twa rza nie i roz po wszech nia nie w ja kim kol wiek ce lu oraz po sta ci bez pi sem nej zgo dy au to ra i wy daw cy. Wy daw nic two Ce De Wu oraz au tor do ło ży li wszel kich sta rań, aby tre ści za war te w ni niej szej pu- bli ka cji by ły kom plet ne i rze tel ne. Nie bio rą jed nak od po wie dzial no ści za ich wy ko rzy sta nie ani za zwią za ne z tym ewen tu al ne na ru sze nie praw au tor skich oraz za skut ki dzia łań wy ni kłe z wy ko- rzy sta nia in for ma cji za war tych w książ ce. Projekt okładki: Agnieszka Natalia Bury DTP: CeDeWu Sp. z o.o. Wydanie I papierowe (dodruk), Warszawa 2011 ISBN 978-83-60089-40-8 Wydanie I elektroniczne, Warszawa 2014 ISBN 978-83-7941-022-4 Wy daw ca: CeDeWu Sp. z o.o. 00-680 Warszawa, ul. Żurawia 47/49 e-mail: cedewu@cedewu.pl Redakcja wydawnictwa: (4822) 374 90 20 lub 22 Fax: (4822) 827 38 89 Księgarnia Ekonomiczna 00-680 Warszawa, ul. Żurawia 47 Tel.: (4822) 396 15 00...01 Fax: (4822) 827 38 89 Ekonomiczna Księgarnia Internetowa www.cedewu.pl www.4books.pl Made in Poland Spis treści Wprowadzenie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Rozdział 1 Rola inwestycji zagranicznych we współczesnej gospodarce . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1.1. Formy międzynarodowej ekspansji gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1.2. Ogólna charakterystyka inwestycji zagranicznych – bezpośrednie inwestycje zagraniczne i inwestycje portfelowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1.2.1. Pojęcie inwestycji i inwestora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1.2.2. Definicje inwestycji zagranicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1.2.3. Formy prowadzenia działalności gospodarczej z udziałem inwestora zagranicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Rozdział 2 Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w krajach Europy Środkowowschodniej. . . . . 29 2.1. Zainteresowanie inwestorów zagranicznych lokowaniem kapitału na świecie i w Europie Środkowowschodniej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 2.2. Rozmiary i struktura inwestycji zagranicznych na świecie . . . . . . . . . . . . . . . 33 2.3. Stan, struktura oraz tendencje zmian bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Europie Środkowowschodniej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 2.4. Charakterystyka inwestycji zagranicznych w krajach Europy Środkowowschodniej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 2.4.1. Kraje CEFTA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 2.4.2. Kraje BFTA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 2.4.3. Europejskie kraje Wspólnoty Niepodległych Państw . . . . . . . . . . . . . 77 2.4.4. Pozostałe państwa Europy Środkowowschodniej . . . . . . . . . . . . . . . 87 www.cedewu.pl 3 Magdalena Stawicka – Atrakcyjność inwestycyjna Polski... Rozdział 3 Znaczenie i skala bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce . . . . . . . . . . . 91 3.1. Znaczenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla Polski . . . . . . . . . . . . 91 3.2. Rozmiar i struktura bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce . . . . . 98 3.2.1. Napływ i stan bezpośrednich inwestycji zagranicznych . . . . . . . . . . . 98 3.2.2. Struktura geograficzna bezpośrednich inwestycji zagranicznych . . . . 105 3.2.3. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w sektorach gospodarki . . . . 108 3.2.4. Struktura regionalna (terytorialna) inwestycji zagranicznych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 3.2.5. Prywatyzacja a kapitał zagraniczny w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 Rozdział 4 Warunki i motywy podejmowania działalności przez inwestorów zagranicznych na polskim rynku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 4.1. Warunki napływu i działalności kapitału zagranicznego w Polsce . . . . . . . . 117 4.1.1. Ekonomiczne uwarunkowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 4.1.2. Społeczne uwarunkowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 4.1.3. Polityczne uwarunkowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 4.1.4. Uwarunkowania prawno-administracyjne bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 4.2. Motywy inwestowania oraz bariery utrudniające inwestowanie . . . . . . . . . . 135 4.3. Motywy podejmowania działalności gospodarczej w Polsce . . . . . . . . . . . . . 143 4.3.1. Cel, założenia i metodyka badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 4.3.2. Wyniki badań ankietowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 Rozdział 5 Ocena atrakcyjności inwestowania w krajach Europy Środkowowschodniej. . . . 159 5.1. Atrakcyjność krajów Europy Środkowowschodniej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 5.2. Ocena atrakcyjności inwestowania w krajach Europy Środkowowschodniej – analiza własna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 5.3. Mapa atrakcyjności i ryzyka inwestycyjnego krajów Europy Środkowowschodniej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 4 www.cedewu.pl Spis treści Rozdział 6 Kierunki działań samorządów lokalnych sprzyjające podnoszeniu atrakcyjności inwestycyjnej Polski dla inwestorów zagranicznych. . . . . . . . . . . . 193 6.1. Atrakcyjność inwestycyjna województw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 6.2. Oferta województw dla inwestorów zagranicznych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 6.2.1. Województwo dolnośląskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 6.2.2. Województwo kujawsko-pomorskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 6.2.3. Województwo lubelskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 6.2.4. Województwo lubuskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 6.2.5. Województwo łódzkie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 6.2.6. Województwo małopolskie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 6.2.7. Województwo mazowieckie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 6.2.8. Województwo opolskie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 6.2.9. Województwo podkarpackie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 6.2.10. Województwo podlaskie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 6.2.11. Województwo pomorskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 6.2.12. Województwo śląskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 6.2.13. Województwo świętokrzyskie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 6.2.14. Województwo warmińsko-mazurskie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 6.2.15. Województwo wielkopolskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 6.2.16. Województwo zachodniopomorskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 6.2.17. Regiony polskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 6.3. Polityka regionalna a atrakcyjność województw i podregionów . . . . . . . . . . 217 Zakończenie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 Aneks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 www.cedewu.pl 5 Wprowadzenie „Musimy się starać, bo jesteśmy ostatni” Ministerstwo Gospodarki i Pracy „Aspekty konkurencyjności gospodarki Polski” Jedną z istotniejszych cech współczesnej gospodarki, jaka pojawiła się w ostatnich latach, jest proces umiędzynarodowienia działalności gospodarczej, polegający na tworzeniu powiązań przedsiębiorstw lokalnych z firmami zagranicznymi. Powiązania te mogą przyjmować różne formy, od bardzo prostych, jakim jest na przykład eksport, do bardzo skomplikowanych. Jednym z najczęściej spotykanych sposobów wejścia na rynki zagranicznie jest lokowanie na nich działalności gospodarczej przez przedsię- biorstwo w formie bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) są jednym z głównych czynników sprzyjających globalizacji życia gospodarczego oraz najbardziej widocznym efek- tem postępującej globalizacji światowej. W latach 90. gospodarki większości kra- jów Europy Środkowowschodniej przeszły transformację systemową, zliberalizo- wały przepisy regulujące funkcjonowanie inwestycji zagranicznych, a co za tym idzie otworzyły się one na rynki międzynarodowe. Otwarcie się granic tych państw, których rynek był mało nasycony produktami, a siła robocza oraz czynniki produk- cji bardzo tanie, spowodowało wzmożone zainteresowanie inwestorów zagranicz- nych Europą Środkowowschodnią. W obszarze tego zainteresowania znalazła się również Polska, która oferowała inwestorom duży i chłonny rynek, doskonałe po- łożenie geograficzne zapewniające bliskość rynków wschodnich oraz tanią siłę ro- boczą. Czynniki te przyciągnęły duże koncerny zachodnie, które lokując swój kapi- tał liczyły na duże zyski w przyszłości. Jednakże, z punktu widzenia atrakcyjności dla inwestorów zagranicznych, Polska w pierwszej połowie lat 90. ustępowała miejsca Czechom i Węgrom. Głównymi przeszkodami w powiększaniu wielkości inwestycji były przede wszystkim: brak stałego i spójnego systemu prawnego, nie- pewna sytuacja społeczno-polityczna, przestarzały system bankowy oraz brak moż- liwości nabywania ziemi przez cudzoziemców. Sytuacja ta wyraźnie uległa zmia- nie w drugiej połowie lat 90., co spowodowało, że Polska stała się liderem wśród krajów przyjmujących inwestycje zagraniczne w Europie Środkowowschodniej. www.cedewu.pl 7 Magdalena Stawicka – Atrakcyjność inwestycyjna Polski... W 2000 roku Polska była liderem wśród krajów Europy Środkowowschodniej w napływie bezpośrednich inwestycji zagranicznych i ulubieńcem inwestorów zagra- nicznych. Przyciągała przede wszystkim dużym, 38-milionowym rynkiem i znacznie szybszym tempem wzrostu gospodarczego niż pozostałych krajów tego regionu. Przez ostatnie 13 lat do Polski trafiło ponad 60 mld USD w postaci bezpośrednich inwesty- cji zagranicznych, czyli 1/5 wszystkich inwestycji w Europy Środkowowschodniej. Od roku 2001 wielkość tego napływu zaczęła zmniejszać się, ponieważ inwestorzy zagra- niczni częściej zaczęli lokować swój kapitał u „sąsiadów” – w Czechach i na Wę- grzech. Jednakże w roku 2004 napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski wyniósł 6,1 mld USD, co pozwoliło Polsce ponownie zająć miejsce lidera wśród wszystkich krajów Europy Środkowowschodniej pod względem bezpośrednich inwe- stycji zagranicznych. Taka sytuacja trwa do dziś ... Dla potrzeb niniejszej publikacji w roku 2004 przeprowadzono badanie ankie- towe pt. „Atrakcyjność inwestycyjna Polski dla inwestorów zagranicznych” wśród wszystkich firm z udziałem kapitału zagranicznego w Polsce. Dało ono odpowiedzi na nurtujące pytania, dlaczego inwestorzy zagraniczni wybierają Polskę jako miej- sce lokowania swojej działalności, a także, jakie czynniki są dla nich ważne lub nie- ważne przy podejmowaniu takiej decyzji. Ponadto, przeprowadzona analiza staty- styczna atrakcyjności inwestycyjnej wszystkich krajów Europy Środkowowschod- niej na podstawie dostępnych danych makroekonomicznych pokazała, które kraje są najatrakcyjniejsze dla inwestorów zagranicznych, a które muszą jeszcze wiele zrobić, aby dorównać liderom. Polska gospodarka została przeanalizowana pod względem wielu aspektów. Au- torka starała się pokazać jej mocne, ale również i słabe strony. Czy jako lider w przy- ciąganiu bezpośrednich inwestycji zagranicznych jest rzeczywiście najlepsza? Ocenę tego pozostawia już Autorka Czytelnikowi ... 8 www.cedewu.pl Rozdział 1 Rola inwestycji zagranicznych we współczesnej gospodarce 1.1. Formy międzynarodowej ekspansji gospodarczej Międzynarodowa ekspansja gospodarcza rozwinęła się na szeroką skalę dopiero w XIX wieku w związku z silnym wzrostem produkcji przemysłowej w krajach Euro- py Zachodniej. Możliwość osiągnięcia za granicą wyższej stopy zysku niż w kraju oraz dążenie eksporterów do zapewnienia dostaw zagranicznych surowców dla rosnącej produkcji masowej spowodowało wywóz kapitału za granicę w formie inwestycji za- granicznych. Sytuacja ta zaistniała w okresie kapitalizmu wolnokonurencyjnego, czy- li w latach 30. XIX wieku1. Jednakże masowy charakter wywozu kapitału przypisuje się na okres kapitalizmu monopolistycznego, kiedy to pojawiła się tendencja tzw. nadmiaru kapitału. Przedsię- biorstwom nie opłacało się lokować kapitału we własnym kraju, ponieważ oferowany zysk z lokat był bardzo niski w porównaniu z ofertą innych krajów, zwłaszcza tych o wysokiej stopie zysku. To skłaniało dużych przedsiębiorców do lokowania swoich pieniędzy w innych państwach, a w niedługim czasie doprowadziło do zwiększenia roli bezpośrednich inwestycji kapitałowych na świecie2. Dalsza ekspansja kapitału za granicę nastąpiła po II wojnie światowej, kiedy to produkcja w rodzimym kraju była nieopłacalna ze względu na nadprodukcję i przed- siębiorcy zmuszeni byli zbywać swój towar poza granicami własnego kraju. Bardzo silna konkurencja spowodowała, że na rynku mógł utrzymać się tylko ten, kto produ- kował w kraju, w którym posiadał największą liczbę potencjalnych klientów i mógł szybko reagować na zmiany popytu, a z czasem sam kształtować popyt przez odpo- wiednią kampanię reklamową i inne zabiegi marketingowe3. 1 Por. L. Balcerowicz i inni, Międzynarodowe przepływy gospodarcze. Nowe tendencje i próby regulacji, Wydawnic- two Naukowe PWN, Warszawa 1987, s. 102. 2 Por. J. Sołdaczuk, Z. Kamecki, P. Bożyk, Międzynarodowe stosunki ekonomiczne. Teoria i polityka, Wydawnic- two Naukowe PWN, Warszawa 1983, s. 84. 3 Ibidem, s. 83. www.cedewu.pl 9 Magdalena Stawicka – Atrakcyjność inwestycyjna Polski... Pierwsze miejsce w okresie powojennym pod względem zainwestowanego kapita- łu na świecie zajmowały Stany Zjednoczone, których udział w zagranicznych inwesty- cjach kapitałowych wynosił 60 , drugie miejsce – Republika Federalna Niemiec, trze- cie – Wielka Brytania, a czwarte – Japonia. Kapitał amerykański skierowany był przede wszystkim do krajów Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG) w celu złagodzenia negatywnych dla amerykańskiego eksportu skutków integracji zachodnioeuropejskiej4. Tabela 1.1. Zagraniczne lokaty bezpośrednie państw o rozwiniętej gospodarce rynkowej w latach 1960-1984 KKrraajjee USA EEuurrooppaa ZZaacchhooddnniiaa:: Wielka Brytania RFN Szwajcaria Holandia Francja Inne Japonia Pozostałe kraje ŁŁĄĄCCZZNNIIEE 11996600 mmlldd UUSSDD 31,9 2211,,55 b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. 0,3 4,8 5588,,00 11997733 11998800 11998844 54,7 3377,,00 b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. 0,5 7,8 110000,,00 mmlldd UUSSDD 101,3 8844,,88 26,9 11,9 10,2 15,4 8,8 11,6 10,3 10,5 220077,,00 48,8 4411,,22 13,2 5,8 4,9 7,4 4,3 5,6 5,0 5,0 110000,,00 mmlldd UUSSDD 213,5 119977,,22 53,1 39,8 3,03 28,6 19,9 25,5 36,5 23,0 447700,,22 45,4 4411,,99 11,2 8,5 6,5 6,1 4,2 5,4 7,8 4,9 110000,,00 mmlldd UUSSDD 237,2 226666,,88 75,8 87,2 b.d. 37,4 29,9 36,5a 61,0 38,7 660033,,77 39,3 4444,,22 12,6 14,4 b.d. 6,2 5,0 6,0a 10,1 6,4 110000,,00 a łącznie ze Szwajcarią Źródło: L. Balcerowicz i inni, Międzynarodowe przepływy gospodarcze. Nowe tendencje i próby regulacji, Wydaw- nictwo Naukowe PWN, Warszawa 1987, s. 124. Najwyższą dynamikę wzrostu inwestycji bezpośrednich odnotowała obok Republiki Federalnej Niemiec (RFN) w 1984 roku Japonia, przesuwając się z dość odległego miej- sca na czwarte wśród krajów lokujących kapitał za granicą. Na czterech głównych inwe- storów przypadało w 1984 roku aż 75 zagranicznych lokat bezpośrednich w świecie5. Nowym zjawiskiem w międzynarodowych przepływach stał się eksport kapitału z krajów sprzedających ropę naftową, które z uwagi na dobry zbyt oferowanego to- waru oraz wysoką cenę w krótkim czasie stały się krajami bardzo bogatymi. Do państw tych zaliczają się przede wszystkim kraje arabskie o niewielkiej liczbie lud- ności i słabym rozwoju gospodarczym, z brakiem infrastruktury, wykwalifikowanej kadry oraz doświadczeń, które zaczęły angażować swoje nadwyżki za granicami swoich krajów. Zasiliły one w połowie lat 70. rynek eurowalutowy, rocznie przeka- zując kilkadziesiąt mld USD6. 4 Por. L. Balcerowicz, op. cit., s. 123-124. 5 L. Balcerowicz, op. cit., s. 124. 6 Ibidem, s. 104. 10 www.cedewu.pl Rozdział 1. Rola inwestycji zagranicznych we współczesnej gospodarce Kraje o scentralizowanej gospodarce tzw. kraje socjalistyczne w niewielkim stop- niu uczestniczyły w międzynarodowej ekspansji ze względu na brak kapitału finanso- wego. Rozwinęły one natomiast współpracę naukowo-techniczną z krajami o innych systemach, która polegała na dwustronnej umowie międzynarodowej dotyczącej wy- miany naukowców, organizowania wspólnych badań i seminariów naukowych. Transfer technologii z krajów o rozwiniętej gospodarce opierał się na zakupie paten- tów, licencji i szkoleń pracowników produkcyjnych7. We współczesnym świecie rozwój gospodarek w coraz większym stopniu dokonu- je się w sposób współzależny. Jest to konsekwencja istniejących już powiązań handlo- wych, inwestycyjnych, kooperacyjnych, komunikacyjnych, które łączą (integrują) go- spodarki, przemysły i przedsiębiorstwa ponad granicami. Narastające powiązania i współzależności stały się jednym z głównych atrybutów przełomowego procesu zwa- nego globalizacją działalności gospodarczej8. Globalizacja jest procesem tworzonym przez zjawiska lub działania o wymiarze ogólnoświatowym i stanowi wyższy, bardziej zaawansowany i złożony etap procesu umiędzynarodawiania działalności gospodarczej. Powszechnie proces ten rozumiany jest jako rozszerzenie funkcjonowania krajowych przedsiębiorstw za granicą. W zna- czeniu ekonomicznym odnosi się do takich pojęć, jak: działalność gospodarcza, gospo- darki narodowe, rynki branżowe, gałęzie gospodarki, przedsiębiorstwa i konkurencja. Globalizacja odwołuje się również do narastającej integracji gospodarek narodo- wych poprzez handel międzynarodowy oraz bezpośrednie inwestycje zagraniczne9. Cechują ją dwa wymiary: zakres oraz intensywność. Zakres, nazywany również zasięgiem polega na tym, iż proces globalizacji tworzo- ny jest przez zjawiska i podmioty obejmujące większą część kuli ziemskiej, a ich dzia- łania prowadzone są na skalę światową obejmując swoim zasięgiem grupy państw oraz przedsiębiorstw na różnych kontynentach. Intensywność, czy też głębokość, która mówi na tym, że globalizacja polega na współdziałaniu, wzajemnych powiązaniach oraz współzależności między państwami, społeczeństwami i przedsiębiorstwami10. Oba te wymiary charakteryzują się stałym rozwojem oraz częstą zmianą ich wielkości. 7 Por. J. Sołdaczuk, op. cit., s. 99. 8 A. Zaorska i inni, Korporacje międzynarodowe w Polsce. Wyzwania w dobie globalizacji i regionalizacji, Difin, Warszawa 2002, s. 20. 9 A. Zaorska, Ku globalizacji? Przemiany w korporacjach transnarodowych i w gospodarce światowe, Wydawnic- two Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 13-14. 10 Ibidem, s. 16-18. www.cedewu.pl 11 Magdalena Stawicka – Atrakcyjność inwestycyjna Polski... Na proces globalizacji wpływają zasadniczo trzy grupy następujących czynników: postęp naukowo-techniczny, polityka ekonomiczna państwa, a także konkurencja mię- dzynarodowa11. Pierwszy z nich to tworzenie i wykorzystanie nowych technologii12, któ- rych źródłem jest szeroko rozumiana wiedza. Drugi czynnik – polityka ekonomiczna państwa polega na tworzeniu korzystnych warunków dla międzynarodowej ekspansji w gospodarce krajowej oraz światowej13. Najważniejszym elementem oddziałującym na gospodarkę światową jest konkurencyjność, rozumiana jako zdolność do przystosowa- nia i rozwoju, a także wykorzystywania zagrożeń jako rozwojowych wyzwań. Oprócz te- go pod pojęciem tym należy rozumieć warunki sprzyjające lub utrudniające rozwój go- spodarczy, możliwość zwrotu kosztów dokonanych inwestycji oraz w odniesieniu do przedsiębiorstwa zdolność projektowania, produkowania i sprzedawania wyrobów lep- szych niż konkurencja. W przypadku firm decyduje również poziom ich kompetencji w wykorzystaniu krajowych zasobów do wytwarza dóbr i usług14. Rysunek 1.1. Podstawowe czynniki konkurencyjności Wewnętrzna siła gospodarcza: - stopień aktywności godpodarczej - atrakcyjność sektorów gospodarki z punktu widzenia przedsiębiorcy Zasoby ludzkie: - stryktura wiekowa - kwalifikacja zawodowa - jakość życia - nakłady na naukę Sposób zarządzania: - efektywność - orientacja jakościowa na produkt i klienta KONKURENCYJNOŚĆ Nauka i technologia: - wydatki na badania rozwojowe - liczba inżynierów - innowacyjność gospodarki - wprowadzenie nowych technologii Sektor finansowy: - możliwości jakie stwarza on dla optymalnej alokacji zasobów - wspieranie inwestycji poprzez system bankowy Działalność rządu: - sprzyjanie rozwojowi konkurencyjności Infrastruktura: - system transportowy - telekomunikacja - dostęp do energii Internacjonalizacja gospodarki: - stopień jej otwartości na międzynarodowy handel - inwestycje bezpośrednie Źródło: Opracowanie własne na podstawie A.B. Kisiel-Łowczyc i inni, Współczesna gospodarka światowa, Wy- dawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1999, s. 34. 11 Ibidem, s. 21 i n. 12 Chodzi o mikroelektronikę i informatykę, biotechnologie, inżynierię genetyczną, syntetyczne materiały i źró- dła energii. 13 A. Zaorska i inni, Korporacje, s. 22-27. 14 A.B. Kisiel-Łowczyc i inni, Współczesna gospodarka światowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1997., s. 31-34. 12 www.cedewu.pl Rozdział 1. Rola inwestycji zagranicznych we współczesnej gospodarce Do podstawowych czynników konkurencyjności zaliczamy: wewnętrzną siłę go- spodarki, zasoby ludzkie, sposób zarządzania, sektor finansowy, działalność rządu, in- frastrukturę, internacjonalizację gospodarki oraz naukę i technologię. Globalizacja poprzez liberalizowanie i integrowanie poszczególnych rynków pro- duktów oraz rynków regionalnych pogłębia się cały czas. Następuje to z różnym natę- żeniem, nieraz nawet z długimi przerwami. Według G. Kołodko można wyodrębnić trzy szczególnie ekspansywne fazy globalizacji15. Pierwsza z nich to globalizacja okre- su wielkich odkryć geograficznych w XVI wieku oraz pierwszej połowie XVII wieku. Następna to globalizacja okresu wielkich odkryć naukowo-technicznych przypadająca na drugą połowę XVIII i XIX wieku oraz trzecia faza to globalizacja okresu wielkich odkryć wirtualnych, która umiejscawiana jest w ostatnim ćwierćwieczu. Z kolei Bank Światowy wyodrębnia trzy fazy globalizacji16. Dzieli ja na globalizację w okresie od 1870 do 1914 roku, następnie od 1950 do 1980 roku oraz ostatnia faza to globalizacja po 1980 roku. Według G. Kołodko podział proponowany przez Bank Światowy całko- wicie pomija okres sprzed 1870 roku, kiedy to wyraźnie można było zaobserwować na- silenie międzynarodowych powiązań ekonomicznych i interakcję pomiędzy wieloma regionalnymi i narodowymi rynkami oraz wynikające z tego zmiany jakościowe. Wy- różnia on również sześć charakterystycznych cech współczesnej fazy globalizacji. Pierwsza z nich mówi o tym, że wskutek redukcji barier celnych szybko rosną obroty światowego handlu, druga, że systematycznie zwiększają się strumienie przepływu ka- pitału, a kolejna, że następuje migracja ludności. Czwarta z kolei to rozprzestrzenianie się nowych technologii, piąta to pojawienie się posocjalistycznej transformacji syste- mowej i ostatnia mówiąca o radykalnych przekształceniach struktur i instytucji finan- sowych, a także gospodarczych17. Globalizacja pociąga za sobą zmiany, zarówno pozy- tywne, jaki i negatywne. Przyspiesza ona przepływ informacji, obniża koszty transpor- tu, komunikacji, dostarcza postępu technologicznego, ale zarazem pociąga za sobą kry- zysy finansowe, powoduje zamieranie tradycyjnych gałęzi wytwórczych, a co za tym idzie powoduje wzrost bezrobocia oraz zubożenie społeczeństwa. Z problemem globalizacji związany jest również proces internacjonalizacji, zwa- ny inaczej umiędzynarodawianiem, wielu przedsiębiorstw18. Internacjonalizacja ma charakter obiektywny, jest konsekwencją procesów rozwojowych, związanych z po- 15 G.W. Kołodko, Globalization and Transformation: Illusions and Reality, OECD Development Centre, Paris, Technical Papers, maj 2001, nr 176 i G.W. Kołodko, Globalizacja a perspektywy rozwoju krajów posocjalistycz- nych, TNOiK, Toruń 2001. 16 World Bank, Globalization, Growth and Poverty: Building an Inclusive World Economy, A publication of the World Bank and Oxford University Press, Washington D.C. 2002. 17 G.W. Kołodko, Globalizacja – zacofanie – rozwój, Ekonomista nr 6/2002, s. 775-816. 18 A. Sokołowski, Inwestycje niemieckie na Dolnym Śląsku, Oficyna Wydawnicza Arboretum, Wrocław 2001, s. 29. www.cedewu.pl 13 Magdalena Stawicka – Atrakcyjność inwestycyjna Polski... stępem cywilizacyjnym, a także charakter subiektywny, ponieważ wynika z potrzeb i in- teresów państwa oraz społeczeństwa. Kraje, które odizolowują się od umiędzynaroda- wiania nie są zdolne rozwijać się, co doprowadza ich gospodarkę do wielkiego kryzy- su19. Internacjonalizacja nie jest etapem jednolitym i może przebiegać, jak podaje A.B. Kisiel-Łowczyc20 w trzech etapach. Pierwszy etap zwany jest internacjonalizacją wymiany i polega na tym, że przedsiębiorstwa nawiązują pierwsze kontakty z zagra- nicą poprzez eksport własnych towarów lub import materiałów, surowców niezbęd- nych do produkcji. Poznają przy tym nowe rynki, reguły obowiązujące na nich oraz wszelkie powiązania i zależności. Drugi etap to internacjonalizacja produkcji, w któ- rej celem przedsiębiorstwa staje się produkcja oraz sprzedaż na nowych rynkach zby- tu, zdobywanie nowych klientów oraz omijanie barier związanych z wymianą między- narodową. Trzeci etap zwany pełną internacjonalizacją występuje wówczas, gdy za- sięg działalności przedsiębiorstwa jest międzynarodowy. Zróżnicowanym motywom międzynarodowej działalności przedsiębiorstw odpo- wiadają różne jej formy. Najważniejszym procesem decyzyjnym jest wyszukanie od- powiedniego rynku zagranicznego oraz wybranie najkorzystniejszej strategii wejścia na ten rynek. Przedsiębiorstwa w zależności od swojej polityki, zamierzonych celów, zasobów finansowych oraz czasu, w jakim chcą zaistnieć na rynku zagranicznym, mo- gą wybrać jedną z form międzynarodowej ekspansji. Ważnym czynnikiem decyzyjnym jest z pewnością również ryzyko związane z prowadzeniem danej działalności oraz atrakcyjność danego rynku. W literaturze przedmiotu wyróżnia się najczęściej trzy formy wejścia przedsiębiorstwa na nowe rynki:21, 22. Pierwszą z nich jest eksport (Export Entry Models), następną jest kooperacja kontraktowa (Contractual Entry Mo- dels), a ostatnią inwestycje bezpośrednie (Investment Entry Models). Najprostszą a za- razem najczęściej stosowaną formą wejścia kapitału zagranicznego na rynek jest eksport, który odbywa się kanałami pośrednimi (przy udziale osoby lub firm pośred- niczących w dostarczaniu towarów na rynek obcy) lub kanałami bezpośrednimi (pro- ducent – odbiorca finalny). Związek przedsiębiorstwa z rynkami zagranicznymi po- przez formę kontraktów eksportowych ma zazwyczaj charakter krótkotrwały i nie po- woduje trwałych związków miedzy producentem a partnerem zagranicznym. 19 G. Michałowska i inni, Mały słownik stosunków międzynarodowych, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1997, s. 53. 20 A.B. Kisiel-Łowczyc, op. cit., s. 12 i E. Sitek Determinanty bezpośrednich inwestycji zagranicznych przedsię- biorstw, Seria Monografie nr 46, Wydawnictwo Politechniki Częstochowskiej, Częstochowa 1997, s. 14-21. 21 J. Rymarczyk, Internacjonalizacja przedsiębiorstwa, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1996, s. 120-144. 22 Niektórzy autorzy przyjmują inny podział na eksport, kooperację niekapitałową (kontraktową) i kooperację ka- pitałową lub eksport – import, powiązania kooperacyjne (kapitałowe, niekapitałowe) i samodzielne prowa- dzenie działalności gospodarczej. 14 www.cedewu.pl Rozdział 1. Rola inwestycji zagranicznych we współczesnej gospodarce Bardziej długotrwały charakter mają powiązania przedsiębiorstw z innymi rynka- mi zagranicznymi poprzez kontrakty kooperacji. Polegają one na zawieraniu umów i porozumień, ale bez łączenia swoich kapitałów. Są one ukierunkowane na transfer niematerialnych aktywów, praw własności i usług, w zamian za wynagrodzenie pie- niężne lub produkty. Do powszechnie stosowanym form kooperacji międzynarodo- wych zaliczyć należy23 m.in.: sprzedaż licencji, franchising, leasing, kontrakt mene- dżerski, kontrakt „pod klucz”, filię handlową, alianse strategiczne. Najbardziej zaawansowaną formą wejścia przedsiębiorstwa na rynek zagraniczny są inwestycje zagraniczne. Polegają one na ulokowaniu kapitału własnego w przedsię- biorstwach zagranicznych w celu uzyskania trwałego wpływu na ich zarządzanie i osią- gnięcie zysków z tej działalności. Inwestycje zagraniczne stanowią narzędzie przemiesz- czania przez granicę zasobów przedsiębiorstwa w celu ich efektywniejszej eksploatacji. Transfer zasobów finansowych, technicznych, fizycznych i „aktywów wiedzy” przedsię- biorstwa do zagranicznego kraju przyjmującego w formie przedsięwzięcia pod własną kontrolą umożliwia pełniejsze wykorzystanie przewagi konkurencyjnej na tym rynku24. Wymienione powyżej trzy formy ekspansji różnią się z pewnością tym, że w przy- padku eksportu i kooperacji kontraktowej producent ma dużo węższy zakres kontroli nad działalnością gospodarczą na rynku zagranicznym, niż, jeśli decyduje się na wej- ście na rynek obcy poprzez inwestycje. Ze względu na zakres kontroli, inwestycje za- graniczne można prowadzić wspólnie z partnerem, np. jako spółka joint venture lub samodzielnie jako własne, w pełni kontrolowane przedsiębiorstwo. 1.2. Ogólna charakterystyka inwestycji zagranicznych – bezpośrednie inwestycje zagraniczne i inwestycje portfelowe 1.2.1. Pojęcie inwestycji i inwestora Pojęcie inwestycja pochodzi od łacińskiego słowa investire i oznacza odziewać, przykrywać, otaczać. W większości krajów inwestycję tłumaczy się zapożyczając rdzenne słowo, np. w Niemczech jest to Investition, w Anglii – investment, we Fran- cji – investissement, a w Rosji – investicija. Według Polskiego Słownika Wyrazów Obcych25 polska nazwa inwestycja została zapożyczona z języka niemieckiego, od 23 J. Rymarczyk, Internacjonalizacja przedsiębiorstwa, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1996, s. 120-144. 24 E. Sitek, Determinanty..., s. 20. 25 E. Sobol i inni, Słownik wyrazów obcych. Wydanie nowe, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, s. 488. www.cedewu.pl 15 Magdalena Stawicka – Atrakcyjność inwestycyjna Polski... słowa Investition i oznacza w ujęciu ekonomicznym przekazanie środków finanso- wych na powiększenie lub odtworzenie zasobów majątkowych albo na zakup papie- rów wartościowych. W literaturze przedmiotu wyróżnia się dwa podstawowe typy inwestycji26: inwe- stycje rzeczowe oraz inwestycje finansowe. Inwestycje rzeczowe polegają na powiększaniu aktywów materialnych, takich jak środki trwałe czy ziemia, a także aktywów prawnych, takich jak licencje czy znaki handlowe. Tego typu inwestycje dokonywane są przeważnie przez firmy, które budu- jąc nową fabrykę liczą na osiągnięcie zysków w przyszłości. Inwestycje rzeczowe można podzielić na: inwestycje odtworzeniowe, modernizacyjne, innowacyjne, roz- wojowe, strategiczne, dotyczące sfery socjalnej przedsiębiorstwa oraz związane z sze- roko rozumianym interesem publicznym. Przy inwestycjach odtworzeniowych zastę- puje się zużyte lub przestarzałe urządzenia nowymi. Inwestycje modernizacyjne pole- gają na zmodernizowaniu majątku firmy oraz zmniejszeniu kosztów wytwarzania. Modyfikacja poprzez wprowadzenie nowej technologii, nowego sposobu wytwarzania w dotychczas produkowanych towarach jest inwestycją innowacyjną. Inwestycje roz- wojowe polegają na zwiększeniu potencjału produkcyjnego przedsiębiorstwa lub wprowadzeniu do produkcji i na rynek zbytu nowych wyrobów, natomiast inwestycje strategiczne mają na celu umocnić pozycję przedsiębiorstwa na rynku. Drugim typem inwestycji są inwestycje finansowe zwane również kapitałowymi lub pieniężnymi i polegają one na powiększaniu aktywów finansowych, takich jak np. papiery wartościowe. Istota takich inwestycji opiera się na lokowaniu środków pie- niężnych w daną działalność gospodarczą bez ich zamiany na dobra rzeczowe. Przedsięwzięcie inwestycyjne należy, zatem rozumieć, jako zbiór czynności zmie- rzających do określonego celu i angażujących środki finansowe, które będą wykorzy- stane przez okres dłuższy niż jeden cykl produkcyjny, lub usługowy lub przez ustalo- ny umownie bądź urzędowo okres27. Na podstawie powyższej definicji możemy okre- ślić inne pojęcia związane z procesem inwestycyjnym, takie jak: inwestor, decyzja in- westycyjna, nakład inwestycyjny oraz przedmiot inwestowania. Inwestor to osoba, która lokuje swój kapitał w celu osiągnięcia zysku lub docho- du. Może to być osoba fizyczna lub prawna, zwłaszcza towarzystwo ubezpieczeniowe, bank, towarzystwo inwestycji wspólnych, czyli tzw. inwestor instytucjonalny28. W kon- tekście międzynarodowych stosunków gospodarczych wyróżnia się dwa rodzaje inwe- 26 Por. M. Noga, Państwo a inwestycje w gospodarce rynkowej z uwzględnieniem procesu transformacji, Dolnoślą- ska Oficyna Wydawnicza, Wrocław 1994, s. 5. 27 Por. E. Ignasiak, Optymalizacja projektów inwestycyjnych, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1994, s. 7. 28 E. Rumowiska, R. Czerniawski, Mały słownik biznesmena, POLTEX, Warszawa 1991, s. 52. 16 www.cedewu.pl Rozdział 1. Rola inwestycji zagranicznych we współczesnej gospodarce storów: krajowego i zagranicznego. Inwestor krajowy jest to osoba fizyczna lub praw- na mająca miejsce zamieszkania (siedzibę) w danym kraju, która lokuje swoje środki finansowe w działalność gospodarczą bądź inwestycyjną prowadzoną w tym kraju, mającą na celu uzyskanie bieżącego dochodu i zysków kapitałowych. Inwestor zagra- niczny różni się od krajowego jedynie tym, że jego miejsce zamieszkania (siedziba) znajduje się za granicą29. W literaturze dotyczącej inwestycji bezpośrednich często używane jest pojecie in- westora strategicznego. Jest to osoba fizyczna lub prawna posiadająca odpowiednie środki finansowe, której predyspozycje, umiejętności operacyjne, wiedza merytorycz- na i umiejętności techniczne są zgodne z zakresem i kierunkiem działania danej fir- my oraz pozwalają na zaangażowanie się w aktywne zarządzanie tą firmą. Inwestor ten powinien prowadzić swoje działania tak, aby zmierzały one do zwiększenia popy- tu na akcje danej spółki, wzrostu ich ceny oraz realizacji długookresowej strategii roz- woju firmy. W tym celu powinien on zachować posiadany pakiet akcji (więcej niż 50 ) w terminie określonym umową inwestycyjną30. W procesie inwestycyjnym pojawia się również pojęcie decyzji inwestycyjnej oraz nakładu inwestycyjnego. Decyzja inwestycyjna jest zatem rozstrzygnięciem planowa- nego przedsięwzięcia inwestycyjnego, podejmowanego zazwyczaj w warunkach nie- pewności oraz ekonomicznego ryzyka31, a nakład inwestycyjny określa środki prze- znaczone bądź poniesione przez inwestorów na tworzenie lub zmodernizowanie in- westycji. Przedmiot inwestowania, zwany inaczej obiektem inwestycyjnym, stanowi rezultat przedsięwzięcia inwestycyjnego. Przedmiotem użytkowania mogą być rzeczy wielokrotnego użytku (obiekty majątku trwałego) i jednokrotnego użytku, nieruchome i ruchome: wartości niematerialne, jak: licencje, patenty, wiedza; pieniądze i papiery wartościowe, np. dewizy, akcje i obligacje. W ramach jednego przedsięwzięcia przed- miotem inwestowania mogą być różne rzeczy, ale dominującą rolę odgrywają obiek- ty majątku trwałego32. 1.2.2. Definicje inwestycji zagranicznych W literaturze fachowej można spotkać się z różnymi definicjami bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Brak jednoznaczności związany jest z różnicami w stopniu szczegółowości danych definicji, a nie w treści ekonomicznej zjawiska. 29 T. Zwierzyńska-Bubałło, Leksykon prywatyzacji, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1998, s. 50-51. 30 Ibidem, s. 50. 31 E. Ignasiak, op. cit., s. 9. 32 L. Martan, Wybrane zagadnienia rzeczowych przedsięwzięć inwestycyjnych, Organizacja – Zarządzanie – Biznes, Wrocław 1994, s. 9-10. www.cedewu.pl 17 Magdalena Stawicka – Atrakcyjność inwestycyjna Polski... Powszechnie wyrażany jest pogląd, iż w znaczeniu motywacyjnym najpełniej isto- tę inwestycji bezpośrednich przedstawia definicja J. Hirshleifera33, według której in- westycje to przedsięwzięcia, których istotą jest „teraźniejsze wyrzeczenie dla przyszłej korzyści. Teraźniejszość jest względnie pewna, podczas gdy przyszłość jest niewiado- mą. Z tego powodu inwestycje są poświęceniem pewnego dla niepewnej korzyści”. Ta bardzo ogólna definicja inwestycji według K. Jajugi i T. Jajugi34 uwypukla najważniej- sze cechy charakterystyczne dla inwestycji, takie jak: • wyrzeczenie w postaci rezygnacji z bieżącej konsumpcji, które jest konieczne dla osiągnięcia zamierzonej korzyści, • element czasu, który jest nieodłącznym czynnikiem inwestowania oraz • ryzyko, które towarzyszy każdej inwestycji. Dla odmiany P. Krugman i M. Obstfeld określają bezpośrednie inwestycje zagra- niczne jako międzynarodowy transfer kapitału w celu utworzenia w innym kraju filii i sprawowania nad nią kontroli35. Podejście bardziej ekonomiczne prezentuje już A. Budnikowski i E. Kawecka-Wyrzykowska, według których inwestycje zagraniczne można zdefiniować jako podejmowanie samodzielnej działalności gospodarczej za granicą lub też przejmowanie kierownictwa już istniejącego przedsiębiorstwa36. Ko- lejna definicja Ch.P. Kindlebergera utożsamia bezpośrednie inwestycje zagraniczne z pionowym lub poziomym rozszerzeniem przedsiębiorstwa poza granice kraju ma- cierzystego. Podejście szersze od Kindlebergera, a zarazem makroekonomiczne pre- zentuje J. H. Dunning37 i J. Cantwell38, którzy inwestycje bezpośrednie definiują jako lokaty kapitału, podejmowane z zamiarem uzyskania bezpośredniego wpływu na działalność przedsiębiorstwa, w którym się inwestuje, albo jako dostarczanie nowych środków przedsiębiorstwu, w którym inwestor ma znaczny udział. Zgodnie z definicją Międzynarodowego Funduszu Walutowego inwestycje bezpo- średnie są inwestycjami podejmowanymi w celu uzyskania trwałego wpływu na dzia- łalność przedsiębiorstwa w innym kraju. Zagraniczna osoba prywatna lub grupa przedsiębiorstw, która realizuje taką inwestycję, nazywana jest inwestorem bezpośred- nim39. W moim przekonaniu powyższe definicje inwestycji zagranicznych były zbyt 33 J. Hirshleifer, Investment Decision under Uncertainty: Choice – Theoretic Approaches, The Quarterly Journal of Economics 1965, Vol. LXXIX, No. 4, s. 509. 34 K. Jajuga, T. Jajuga, Inwestycje – instrumenty finansowe – inżynieria finansowa, Warszawa 1997, s. 7. 35 P. Krugman, M. Obstfeld, International Economics. Theory and Policy, Addison-Wesley, New York 2000, s. 169-171. 36 A. Budnikowski, E. Kawecka-Wyrzykowska, Międzynarodowe stosunki gospodarcze, Państwowe Wydwanictwo Ekonomiczne, Warszawa 1996, s. 127. 37 J.H. Dunning, International Production and Multinational Enterprise, George Allen Unwin, London 1981, s. 71. 38 J. Cantwell, The Relationship Between International Trade and International Production, Surveys in Internatio- nal Trade D. Grenway, L.A. Winters ed., Blackwell Cambridge Mass, 1993, s. 303. 18 www.cedewu.pl Rozdział 1. Rola inwestycji zagranicznych we współczesnej gospodarce ogólne. W wielu krajach problemem było odpowiednie zakwalifikowanie danej trans- akcji do inwestycji bezpośrednich lub do inwestycji portfelowych. Zdarzało się rów- nież, że jedna transakcja w jednym kraju była klasyfikowana jako inwestycja bezpo- średnia, a w drugim jako portfelowa. Powodowało to duże rozbieżności w statystykach. Dlatego też, aby wyeliminować te rozbieżności oraz ułatwić klasyfikację transakcji, uściślono definicję inwestycji bezpośrednich i stworzono tzw. definicję wzorcową. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) opracowała tzw. defini- cję wzorcową inwestycji bezpośrednich (benchmark definition of foreign direct inve- stment). Definiuje ona inwestycje bezpośrednie jako uzyskanie przez rezydenta – oso- bę prawną w danym kraju (zwanego inwestorem bezpośrednim) długotrwałego wpły- wu na podmiot gospodarczy, który jest rezydentem w innym kraju niż inwestor. Dłu- gotrwały wpływ implikuje występowanie długoterminowych powiązań pomiędzy inwe- storem bezpośrednim a przedsiębiorstwem, na który ma wpływ oraz odgrywa istotną rolę w sposobie jego zarządzania. Definicja inwestycji bezpośrednich obejmuje zarów- no początkową transakcję ustanawiającą powstanie inwestycji zagranicznych, jak też wszystkie dalsze transakcje pomiędzy inwestorem a firmą kontrolowaną40. Inwestorem bezpośrednim w myśl definicji wzorcowej jest osoba indywidualna, in- korporowane lub nieinkorporowane przedsiębiorstwo, rząd, grupa osób indywidual- nych lub grupa firm, które posiadają inwestycje bezpośrednie, czyli przedsiębiorstwo działające w kraju innym niż kraj rezydencji inwestora lub inwestorów. Wg OECD in- westor posiada trwały wpływ w przedsiębiorstwie zagranicznym, gdy jest właścicielem powyżej 10 akcji zwykłych lub głosów w firmie korporacyjnej, lub posiada równo- wartość tego w firmie niekorporacyjnej. Wymóg posiadania 10 udziałów należy trak- tować jako wielkość mogącą ulec zmianie w zależności od innych czynników determi- nujących bezpośrednie inwestycje zagraniczne, tj. udział inwestora zagranicznego w procesie podejmowania decyzji w firmie, wymiana członków zarządu lub postano- wienia dotyczące długookresowych pożyczek o preferencyjnej stopie procentowej41. Według Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) bezpośrednie inwestycje zagraniczne można podzielić na42: subsidiary company, associate company oraz branch. Subsidiary company zwane spółką pomocniczą, funkcjonuje, gdy inwe- stor bezpośredni ma prawo powoływania lub odwoływania członków zarządu lub po- siada więcej niż połowę udziałów. Spółka X jest traktowana jako spółka pomocnicza 39 S. Umiński, Znaczenie zagranicznych inwestycji bezpośrednich dla transferu technologii do Polski, Wydawnic- two Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2002, s. 16. 40 Opracowanie własne na podstawie OECD Benchmark Definition Direct Investment – Third Edition, Paris 1996, www.oecd.org, s. 7. 41 Ibidem s. 8. 42 Ibidem s. 10. www.cedewu.pl 19 Magdalena Stawicka – Atrakcyjność inwestycyjna Polski... firmy Y, jeśli spółka Z jest spółką pomocniczą firmy Y, zaś firma X jest spółką pomoc- niczą firmy Z. Natomiast associate company jest to przedsiębiorstwo stowarzyszone, filia wówczas, gdy firma X jest filią przedsiębiorstwa Y, jeśli Y posiada nie więcej niż 50 udziałów lub głosów w firmie X. W praktyce X jest filią Y, jeśli Y posiada od 10 do 50 udziałów lub głosów w Y. Trzecim podziałem inwestycji zagranicznych we- dług OECD jest branch (oddział), jest to firma nie posiadająca własnej osobowości prawnej, ale mogąca występować w następujących formach: permanent establishment – oddział lub biuro założone na pewien okres w celu prowadzenia działalności w da- nym kraju, representative office, czyli biuro, unincorporated partnership – spółka nie posiadająca odrębnej osobowości prawnej, jako joint ventures oraz udział majątkowy w innej firmie w postaci sprzętu lub majątku trwałego, niematerialnych aktywów (pa- tenty, prawa autorskie) będących w posiadaniu inwestora zagranicznego lub sprzętu wykorzystywanego przez okres dłuższy niż 1 rok43. Z wyżej przedstawionych definicji wynika, iż ich autorzy są zgodni, co do tego, że inwestor bezpośredni powinien sprawować kontrolę nad firmą. Ma to dość duże zna- czenie z uwagi na możliwość kształtowania polityki przedsiębiorstwa, jak i wpływa- nia na decyzje we wszystkich sferach działalności firmy. Zdaniem Autorki inwestycje bezpośrednie nie są tylko transferem kapitału finanso- wego do nowego zagranicznego przedsiębiorstwa, który ma za zadanie przynieść okre- ślony zysk dla inwestora. Kapitał finansowy ma zupełnie inne zadanie do spełnienia, ma być instrumentem umożliwiającym przeniesienie do innego kraju czynników produkcji, które mogą być tam efektywniej eksploatowane oraz prowadzić do uzyskania przewagi konkurencyjnej na rynku zagranicznym. Transferowi kapitału towarzyszy przeważnie transfer technologii, nowych metod zarządzania, nowych surowców, a przede wszyst- kim wiedzy i doświadczenia. Trafna jest tu teza J.H. Dunninga mówiąca, o tym, że in- westycje bezpośrednie są transakcją wiążącą trzy płaszczyzny: kapitał finansowy, do- świadczenie zarządzania oraz wiedzę techniczną oraz przedsiębiorczość44. Powyższe cechy bezpośrednich inwestycji zagranicznych pozwalają odróżnić je od innej formy inwestycji zagranicznych, a mianowicie inwestycji pośrednich zwa- nych najczęściej portfelowymi lub finansowymi. Inwestycje portfelowe polegają na nabywaniu papierów wartościowych emitowa- nych przez Skarb Państwa lub akcji przedsiębiorstwa, bez potrzeby wpływania na funkcjonowanie tego przedsiębiorstwa. Kontrola jest główną cechą różniąca inwesty- cje portfelowe od bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Głównym celem podejmo- 43 European Union Direct Investment 1984-1989, Eurostat, Luxembourg 1992, s. 75. 44 J. Dunning, Explaining Changing Patterns of International Production: In Defense of Eclectic Theory, Oxford Bulletin of Economics and Statistics 1979, vol. 41, s. 271-272. 20 www.cedewu.pl Rozdział 1. Rola inwestycji zagranicznych we współczesnej gospodarce wania zagranicznych inwestycji portfelowych jest dywersyfikacja portfela inwestycyj- nego w celu ograniczenia ryzyka oraz osiągnięcia wyższego zysku przez lokowanie funduszy w zagranicznych papierach wartościowych oferujących, po uwzględnieniu różnic kursów walutowych, wyższą realną stopę procentową45. Inwestycje portfelowe mają najczęściej charakter krótkoterminowy, natomiast bezpośrednie inwestycje zagraniczne długoterminowy. Inwestorzy bezpośredni pono- szą wysokie koszty na początku swojej działalności w innym kraju (np. budowa nowe- go przedsiębiorstwa), dlatego też liczą się z uzyskiwaniem dochodów w długim okre- sie. Inwestorzy lokujący swój kapitał w formie portfelowej nastawieni są na szybki zysk, a kraj przyjmujący takie inwestycje musi liczyć się również z tym, że kapitał ten może szybko odpłynąć, powodując czasem załamanie w sferze produkcji i dopro- wadzając gospodarkę kraju do głębokiego kryzysu. Tabela 1.2. Główne różnice pomiędzy inwestycjami bezpośrednimi a inwestycjami portfelowymi CCeecchhaa rróóżżnniiccuujjąąccaa IInnwweessttoorr CCeell iinnwweessttyyccjjii MMoottyyww iinnwweessttoowwaanniiaa CCzzaass ttrrwwaanniiaa iinnwweessttyyccjjii KKaappiittaałł wwnnoosszzoonnyy pprrzzeezz iinnwweessttoorraa ddoo pprrzzeeddssiięębbiioorrssttwwaa WWeejjśścciiee ii wwyyjjśścciiee zz rryynnkkuu zzaaggrraanniicczznneeggoo SSttaabbiillnnoośśćć iinnwweessttyyccjjii ZZaakkrreess kkoonnttrroollii iinnwweessttoorraa MMoożżlliiwwoośśćć ssttoossoowwaanniiaa zzaacchhęętt pprrzzeezz kkrraajj pprrzzyyjjmmuujjąąccyy iinnwweessttyyccjjee SSttoossuunneekk ooppiinniiii ssppoołłeecczznneejj ww kkrraajjuu pprrzzyyjjmmuujjąąccyymm iinnwweessttyyccjjee IInnwweessttyyccjjee bbeezzppoośśrreeddnniiee Korporacja międzynarodowa Sprawowanie efektywnej kontroli nad firmą, wprowadzanie zmian, nowych technologii i uzyskanie przewagi konkurencyjnej na rynku Uwzględnienie przez inwestora nie tylko stopy zysku i strat, ale również wielu innych czynników Długoterminowa inwestycja Kapitał finansowy, rzeczowy, technologiczny, know-how Zarówno wejście, jak i wyjście to proces długotrwały Wysoka stabilność, inwestor zainteresowany jest stałym dochodem Inwestor ma duży wpływ na rentowność danego przedsiębiorstwa Skomplikowany i kosztowny proces zachęt dla inwestorów Duża świadomość społeczeństwa o rozmiarach inwestycji IInnwweessttyyccjjee ppoorrttffeelloowwee Jednostkowy kapitał prywatny Nastawienie się inwestora na szybki i duży zysk. Brak chęci sprawowania kontroli nad działalnością przedsiębiorstwa Niskie ryzyko oraz korzystna stopa procentowa Krótkoterminowa inwestycja Wyłącznie kapitał finansowy Łatwość wejścia i wyjścia z rynku Mała stabilność, nabywanie papierów wartościowych zależne jest od ich ceny Inwestor nie ma wpływu na rentowność danego przedsiębiorstwa Łatwość zachęcenia inwestorów w przypadku papierów rządowych Mała świadomość społeczeństwa o rozmiarach inwestycji Źródło: Opracowanie własne na podstawie J. Sikorski, Korporacje międzynarodowe we współczesnej światowej gospodarce kapitalistycznej, SGPiS, Warszawa 1981, s. 221-222. 45 E. Wojnicka, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce 1976-1996, Instytut Badań nad Gospodarką Rynko- wą nr 4/1997, Gdańsk 1997, s. 7. www.cedewu.pl 21 Magdalena Stawicka – Atrakcyjność inwestycyjna Polski... Z zaprezentowanych w tabeli 1.2 cech różnicujących wynika, że te dwie formy in- westowania wyraźnie się od siebie różnią, choć ich wspólną cechą jest z pewnością aspekt finansowy – w obu przypadkach następuje przepływ kapitału między krajami. Rozpatrując inwestycje zagraniczne z punktu widzenia prawa nie stworzono do- tąd jednej, powszechnie przyjętej definicji pojęcia „inwestycja zagraniczna”. Nie ist- nieje ona również w żadnej konwencji wielostronnej. Każda z umów międzynarodo- wych regulująca działalność inwestorów zagranicznych oraz przepływ kapitału mię- dzy państwami sama stara się zaproponować ich definicje na własne potrzeby46. W ustawodawstwie polskim również brak konkretnego zdefiniowania pojęcia in- westycji bezpośrednich i inwestycji portfelowych. Jedynym aktem prawnym opisują- cym te zagadnienia była ustawa z 18 grudnia 1998 roku o Prawie dewizowym47. Zgodnie z nią inwestycje bezpośrednie oznaczały obrót kapitałowy, polegający na dokonywaniu nakładów pieniężnych lub rzeczowych w celu ustanowienia trwa- łych i bezpośrednich więzi ekonomicznych, przejawiających się w prowadzeniu przedsiębiorstwa przez podmiot dokonujący takich nakładów lub w wywieraniu przez niego skutecznego wpływu na przedsiębiorstwo prowadzone przez inną oso- bę, a także na rozporządzaniu majątkiem posiadanym w wyniku prowadzenia przed- siębiorstwa lub w wyniku dokonanych nakładów, którego przedmiotem jest w szczegól- ności nabywanie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, tworzenie i pro- wadzenie przedsiębiorstwa oraz dokonywanie nakładów na rozszerzenie prowadzo- nego przedsiębiorstwa. Innym wymienianym w ustawie sposobem prowadzenia działalności jest obejmowanie bądź nabywanie akcji lub udziałów w spółkach, w ilo- ści zapewniającej łącznie co najmniej 10 głosów na zgromadzeniu wspólników oraz świadczenia na rzecz spółki przed jej zarejestrowaniem, jak również wypłata przez spółkę wynagrodzeń za te świadczenia, dokonywanie i zwrot dopłat oraz udzielanie spółce przez wspólników posiadających akcje lub udziały w ilości co naj- mniej 10 głosów na zgromadzeniu wspólników pożyczek i kredytów, a także za- ciąganie przez spółkę takich pożyczek i kredytów oraz ich spłata, a także nabywa- nie własności i innych praw na nieruchomości w związku z prowadzonym przedsię- biorstwem. Kolejnym sposobem prowadzenia działalności w wyniku dokonanych nakładów jest udzielanie i zaciąganie kredytów lub pożyczek o terminie spłaty nie krótszym niż pięć lat oraz ich spłata, uzyskiwanie przychodów z likwidacji spółki, a także rozporządzania udziałami lub akcjami w spółce bądź ich umorzenia, rozpo- rządzenia przedsiębiorstwem lub jego zorganizowaną częścią, jak również likwida- cja przedsiębiorstwa, rozporządzenia własnością i innymi prawami na nieruchomo- 46 J. Sozański, Ochrona prawna inwestycji zagranicznych, Wydawnictwo Kodeks Sp. z o.o., Warszawa 2002, s. 13. 47 Dz.U. nr 160 z 1998 roku, poz. 1063. 22 www.cedewu.pl Rozdział 1. Rola inwestycji zagranicznych we współczesnej gospodarce ści oraz płatności, przeniesienie własności i transfer wartości dewizowych lub kra- jowych środków płatniczych, wynikające z czynności wymienionych powyżej. Natomiast inwestycje portfelowe w świetle tej ustawy definiowane były jako obrót kapitałowy w zakresie papierów wartościowych, jednostek uczestnictwa w funduszach zbiorowego inwestowania oraz pochodnych instrumentów finansowych, z wyłączeniem obrotu akcjami w ilości zapewniającej łącznie, co najmniej 10 na zgromadzeniu wspólników, którego przedmiotem jest w szczególności: emitowanie, obejmowanie, na- bywanie i zbywanie na uznanym rynku, umarzanie jednostek uczestnictwa w funduszu zbiorowego inwestowania objętych lub nabytych na uznanym rynku, emitowanie, obej- mowanie, nabywanie i zbywanie poza uznanym rynkiem, umarzanie jednostek uczest- nictwa w funduszu zbiorowego inwestowania, innych niż objęte lub nabyte na uznanym rynku oraz płatności, przeniesienie własności i transfer wartości dewizowych lub krajo- wych środków płatniczych, wynikające z wyżej wymienionych czynności. Zwiększenie zaangażowania inwestora do ilości akcji lub udziałów uprawniające, do co najmniej 10 głosów na zgromadzeniu wspólników powodowało, że w rozumie- niu prawa dewizowego inwestycja portfelowa stawała się inwestycją bezpośrednią. 1 października 2002 roku weszła w życie nowa ustawa z 27 lipca 2002 roku o pra- wie dewizowym48. Zniosła ona wyżej wymienione definicje inwestycji bezpośrednich oraz portfelowych. Starano się natomiast zliberalizować ograniczenia dewizowe, zwłaszcza w stosunku do obrotu dewizowego z państwami Unii Europejskiej i inny- mi, z którymi łączą Polskę różnego rodzaju porozumienia i więzi gospodarcze. W tym zakresie treść ustawy jest w dużym stopniu dostosowana do wymagań prawodawstwa unijnego. W tej części reglamentacyjny charakter dotychczasowego ustawodawstwa dewizowego został zastąpiony rozwiązaniami regulacyjnymi. 1.2.3. Formy prowadzenia działalności gospodarczej z udziałem inwestora zagranicznego Bezpośrednie inwestycje zagraniczne mogą być prowadzone jako dwie odmienne formy działalności. Pierwszą z nich są inwestycje typu greenfield polegające na samo- dzielnym budowaniu przedsiębiorstwa od podstaw oraz inwestycje typu brownfield, kiedy inwestor przejmuje już istniejącą firmę i przeprowadza w niej restrukturyzację lub nawiązuje współpracę z partnerem lokalnym w formie joint venture. 48 Dz.U. nr 141 z 2002 roku, poz. 1178. www.cedewu.pl 23 Magdalena Stawicka – Atrakcyjność inwestycyjna Polski... Inwestycje typu greenfield to takie inwestycje, w których inwestor zagraniczny decyduje się na prowadzenie swojej działalności bez wykorzystania istniejącej już in- frastruktury innych przedsiębiorstw. Jednakże na budowę nowej fabryki decydują się przeważnie ci, którzy nie znaleźli partnera do współpracy. Takich inwestycji jest nie- wiele, do najbardziej znanych zaliczyć należy fabrykę Opla w Gliwicach, Cadburry na Bielanach Wrocławskich, Coca-Cola w Środzie Śląskiej czy Philip Morris koło Leżaj- ska. Zachętą dla inwestorów są Specjalne Strefy Ekonomiczne oferujące bardzo atrakcyjne warunki podatkowe oraz infrastrukturalne w zamian za zainwestowanie określonego kapitału oraz zatrudnienie pracowników na ich terenie. Inwestycje te wiążą się jednak z wieloma problemami, ponieważ inwestor musi dobrze poznać rynek by wiedzieć, gdzie ulokować swój zakład, aby było to dla niego jak najbardziej korzystne. Często zdarza się również, że trzeba zainwestować dodat- kowe środki finansowe w uzbrojenie terenu, doprowadzenie odpowiednich mediów, budowę dróg, oczyszczalni. Wszystko to jest zależne od przepisów obowiązujących na danym terenie oraz od podpisanej umowy z samorządem terytorialnym. Budowanie firmy „od zera” pociąga za sobą również wiele problemów związa- nych z zatrudnieniem. Inwestor zagraniczny musi ocenić rynek znajdujący się w rejo- nie jego zainteresowania pod kątem profilu własnej działalności. Często swoją pomoc oferują władze lokalne, które nierzadko współpracują z firmami odpowiednio profilu- jąc model kształcenia zawodowego w podległych jednostkach edukacyjnych. Proble- mem jest przeważnie zdobycie wykwalifikowanej kadry, ponieważ pociąga to za sobą wysokie koszty oraz konieczność przeprowadzenia odpowiednich szkoleń. Jednakże daje to inwestorowi możliwości swobodnego kształtowania struktury organizacyjnej nowego przedsiębiorstwa. Problemem, z którym borykają się inwestorzy jest system prawny kraju przyjmującego. W większości przypadków do przeprowadzenia wszel- kich rejestracji, uzyskania stosownych zezwoleń wynajmowane są firmy konsultingo- we lub zatrudniani są kompetentni specjaliści z danej dziedziny. Wśród inwestycji zagranicznych zrealizowanych w Polsce w 2004 roku udział in- westycji greenfield w ogóle napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych był bar- dzo duży i osiągnął wartość 58 . Inwestycje typu brownfield, do których zaliczyć należy przejęcie już istniejące- go przedsiębiorstwa oraz jego dalszą restrukturyzację albo współpracę z partnerem lokalnym w formie spółki joint venture, są najpopularniejszą formą inwestowania. Zjawisko przejęcia istniejącego zakładu pojawiło się już w pierwszym okresie trans- formacji polskiej gospodarki, kiedy to Ministerstwo Przekształceń Własnościowych stworzyło możliwość nabywania przedsiębiorstw w drodze prywatyzacji. Teraz pro- ces ten jest już praktycznie zakończony i większe możliwości wyboru mają inwesto- 24 www.cedewu.pl Rozdział 1. Rola inwestycji zagranicznych we współczesnej gospodarce rzy przy nabywaniu akcji przedsiębiorstw na Giełdzie Papierów Wartościowych i przej- mowaniu kontroli nad nimi. W ostatnich latach firmy coraz częściej wyzbywają się swoich akcji poprzez wezwania do ich zakupu, a chętnymi są przeważnie inwesto- rzy zagraniczni. Przykładem takim są Zakłady Wapiennicze Górażdże przejęte przez belgijską spółkę CBR. Bardzo często jednak zdarza się tak, że firma zagraniczna kupując akcje polskiej firmy chce pozbyć się jej, jako konkurenta na rynku. Przykładem takim jest wykupie- nie przez firmę Siemens wrocławskigo przedsiębiorstwa Elwro, a następnie dopro- wadzenie do znacznych ograniczeń w funkcjonowaniu tego przedsiębiorstwa. Z pew- nością jest to działanie nieetyczne i krzywdzące zarówno dla wykupywanego przed- siębiorstwa oraz pracowników tam zatrudnionych, jak i dla kraju przyjmującego ta- ką inwestycję. Niestety sytuacje takie zdarzały się bardzo często i aktualnie obowią- zują już pewne restrykcje dotyczące przejmowanych zakładów produkcyjnych. Prze- ważnie sprzedawane są akcje lub udziały polskich podupadłych przedsiębiorstw przemysłowych, które pełnią strategiczną pozycję na rynku danego segmentu pro- duktów lub są głównym pracodawcą w danym rejonie. Aby uniknąć sytuacji podob- nej, jak w przypadku Elwro przy sprzedaży zamieszczana jest klauzula zabezpiecza- jąca polskie przedsiębiorstwo przed takimi działaniami. Innym rodzajem przejęcia firm są fuzje (mergers), które polegają na połączeniu dwóch lub więcej niezależnych przedsiębiorstw w jedno nowe. Dotychczasowe pod- mioty gospodarcze ulegają likwidacji, a w ich miejsce powstaje nowa jednostka gospo- darcza. Fuzja jest taką formą współpracy, która polega na połączeniu sił aktualnych lub potencjalnych dostawców, konkurentów, producentów lub klientów, którzy chcą prowadzić wspólnie jedno przedsięwzięcie, łącząc swoje zasoby i umiejętności. Warun- kiem koniecznym do powstania fuzji jest utrata tożsamości organizacyjnej i strategii każdego z przedsiębiorstw oraz wypracowanie nowej, wspólnej misji działania49. W literaturze przedmiotu50 wyróżnia się dwa rodzaje fuzji: fuzje przez połączenie oraz fuzje przez podział. Fuzje przez połączenie mogą przybierać formę egalitarną, gdy łączą się w jeden podmiot przedsiębiorstwa o podobnej wielkości oraz formę wchłonię- cia, gdy większy i silniejszy partner przejmuje aktywa drugiego przedsiębiorstwa, któ- re zostaje rozwiązane. Fuzja przez podział polega natomiast na likwidacji przedsię- biorstwa, które całe swoje aktywa wnosi w formie aportów do innych przedsiębiorstw. W przypadku inwestycji typu brownfield inwestor ma do czynienia z innymi pro- blemami niż inwestor greenfield. Wiąże się to z tym, że przy nabyciu istniejącego już przedsiębiorstwa inwestujący przejmuje również jego majątek, kadrę pracowniczą 49 E. Sitek, op. cit., s. 40. 50 Ibidem, s. 40. www.cedewu.pl 25 Magdalena Stawicka – Atrakcyjność inwestycyjna Polski... oraz pozycję na rynku. Ma on mniejszą swobodę decyzyjną i z wieloma aspektami mu- si się pogodzić lub z czasem próbować je zmienić. Inną formą prowadzenia działalności poprzez inwestycje typu brownfield jest współpraca z partnerem lokalnym w formie joint veture. Jest to jedna z najpopular- niejszych form realizacji bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Określenie to po- chodzi z języka angielskiego i tłumaczone jest najczęściej jako wspólne przedsięwzię- cie, wspólne ryzyko. Terminem joint venture określana jest odrębna pod względem or- ganizacyjno-prawnym jednostka gospodarcza powołana w celu realizacji wspólnego zamierzenia, przez co najmniej dwa przedsiębiorstwa, w tym jedno zagraniczne51. In- ną definicję prezentuje J. Rymarczyk52, według którego joint venture polega na tym, że niezależni partnerzy z różnych krajów prowadzą działalność w ramach wspólnego przed
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Atrakcyjność inwestycyjna Polski
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: