Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00251 005119 15196038 na godz. na dobę w sumie
Atrakcyjność łódzkich centrów handlowych oraz zachowania nabywcze i przestrzenne ich klientów - ebook/pdf
Atrakcyjność łódzkich centrów handlowych oraz zachowania nabywcze i przestrzenne ich klientów - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 309
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9327-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> polityka społeczna
Porównaj ceny (książka, ebook (-100%), audiobook).
 Praca ma charakter teoretyczno-empiryczny, można w niej wyróżnić trzy części. W pierwszej części, na podstawie naukowej literatury polskiej i zagranicznej, przedstawiono badania nad centrami handlowymi oraz nad zachowaniami nabywczymi i przestrzennymi.
W drugiej części zaprezentowano etapy rozwoju łódzkich centrów handlowych, czynniki ich lokalizacji, dostępność przestrzenną oraz ofertę. Ponadto w tym fragmencie przedstawiono strukturę użytkowania terenów, typy zabudowy, potencjał ludnościowy otoczenia centrów handlowych oraz zagospodarowanie pod względem usługowym terenów przyległych. Na podstawie danych inwentaryzacyjnych dokonano również wyróżnienia typów ofertowych centrów handlowych, przedstawiono obiektywną ocenę ich atrakcyjności oraz typy „pulsujących biegunów” nowoczesnej przestrzeni handlowo-usługowej.
Część trzecia w dużej mierze została oparta na badaniach ankietowych, dzięki którym opracowano profile nabywcze klientów poszczególnych typów centrów handlowych, a także zidentyfikowano czynniki warunkujące ich zachowania nabywcze i przestrzenne.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Agnieszka Rochmińska – Katedra Gospodarki Przestrzennej i Planowania Przestrzennego Wydział Nauk Geograficznych, Uniwersytet Łódzki, 90-142 Łódź, ul. Kopcińskiego 31 RECENZENT Franciszek Kłosowski REDAKCJA TECHNICZNA I SKŁAD KOMPUTEROWY Andrzej Olejnik OPRACOWANIE GRAFICZNE Agnieszka Rochmińska, Karolina Dmochowska-Dudek KOREKTOR Bogusława Jędrasik PROJEKT OKŁADKI Karolina Dmochowska-Dudek Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06212.13.0.H ISBN (wersja drukowana) 978-83-7525-865-3 ISBN (ebook) 978-83-7969-327-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 SPIS TREŚCI Wstęp. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Część I. Centra handlowe oraz zachowania nabywcze i(cid:6)przestrzenne w(cid:6)badaniach naukowych 1.1. Centra handlowe w(cid:4)badaniach naukowych . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Centra handlowe – problemy definicyjne i(cid:4)klasyfikacyjne. . . . 1.3. Lokalizacje centrów handlowych i(cid:4)ich konsekwencje . . . . . . . 1.4. Atrakcyjność centrum handlowego jako produktu . . . . . . . . . . 1.5. Konsument, nabywca, klient, użytkownik – trudności definicyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.6. Badania nad zachowaniami nabywczymi i(cid:4)przestrzennymi . . . Część II. Atrakcyjność łódzkich centrów handlowych i(cid:6)ich otoczenia 2.1. Geneza i(cid:4)etapy rozwoju centrów handlowych . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Lokalizacja oraz dostępność przestrzenna centrów 13 25 36 53 67 72 95 3 handlowych w(cid:4)Łodzi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 2.3. Oferta łódzkich centrów handlowych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 2.3.1. Atrakcyjność oferty centrum handlowego – wymiar materialny i(cid:4)niematerialny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 2.3.2. Struktura oferty handlowej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 2.3.3. Pozostała działalność usługowa oraz kulturalno- -rozrywkowa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 2.4. Zagospodarowanie otoczenia łódzkich centrów handlowych. . . 144 2.4.1. Podstawowy obszar handlowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 2.4.2. Struktura funkcjonalno-przestrzenna. . . . . . . . . . . . . . . . 150 2.4.3. Typy zabudowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 2.4.4. Potencjał ludnościowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 2.4.5. Oferta usługowa terenów przyległych. . . . . . . . . . . . . . . . 175 2.5. Typy centrów handlowych oraz ich otoczenia . . . . . . . . . . . . . . 188 Część III. Profile nabywcze oraz zachowania nabywcze i przestrzenne klientów łódzkich centrów handlowych 3.1. Technika badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 3.2. Łódzkie centra handlowe w(cid:4)oczach ich klientów . . . . . . . . . . . 200 3.2.1. Charakterystyka demograficzno-społeczna i(cid:4)ekonomiczna klientów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 3.2.2. Postrzeganie czynności zakupów w(cid:4)zależności od miejsca ich dokonywania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 3.2.3. Tygodniowy i(cid:4)dobowy cykl życia centrum handlowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 3.2.4. Korzystanie z(cid:4)oferty centrów handlowych . . . . . . . . . . . . 216 3.2.5. Postrzeganie łódzkich centrów handlowych i(cid:4)ich lokalizacji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 3.3. Profile klientów i ich zachowania nabywcze w(cid:4)zależności od typu centrum handlowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 3.3.1. Profile klientów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 3.3.2. Zachowania nabywcze. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 3.4. Zasięg oddziaływania centrów handlowych oraz zachowania przestrzenne ich klientów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 3.4.1. Zasięg oddziaływania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 3.4.2. Zachowania przestrzenne klientów. . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 Alfabetyczny spis rysunków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 Alfabetyczny spis tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 WSTĘP Struktura polskiego handlu podlegała dynamicznym przemianom od końca lat 80. XX wieku, kiedy to handel był jeszcze dziedziną silnie znacjonalizo- waną. Początkowo zmiany te dotyczyły głównie własności (prywatyzacja) oraz dynamicznego rozwoju liczbowego. Od początku lat 90. XX wieku na polski rynek zaczęły wkraczać zagraniczne sieci handlowe sklepów wielko- powierzchniowych, w(cid:4)tym obiektów handlowych z(cid:4)artykułami codzienne- go zakupu (FMCG): supermarketów (na przykład Billa, Champion, Rema 1000), dyskontów (między innymi Plus, Biedronka), oraz hipermarketów (choćby Geant, Tesco, Carrefour, E. Leclerc), a(cid:4)także hipermarketów specja- listycznych z(cid:4)artykułami nieżywnościowymi (IKEA, Praktiker, Nomi, Obi). W(cid:4)związku z(cid:4)powyższymi procesami w(cid:4)strukturze polskich miast od lat 90. XX wieku zaczęły pojawiać się nowe obiekty oraz kompleksy handlowe związane głównie z(cid:4)napływem obcego kapitału. Zmiany w(cid:4)zagospodaro- waniu spowodowały utworzenie w(cid:4)przestrzeni miast trwałych elementów strukturalnych, które odcisnęły piętno na współczesnym ich wizerunku. Kompleksy te wpływały, i(cid:4) nadal wpływają, na wartość niektórych tere- nów miejskich, doprowadzając do wykreowania nowych biegunów han- dlowo-usługowych, czy wręcz handlowo-usługowo-rozrywkowych. Nowo powstałe centra handlowe często wpływają też na zmianę roli historyczne- go centrum miasta, oraz przyczyniają się do rewitalizacji terenów, w(cid:4)tym głównie poprzemysłowych. Te nowe przestrzenie handlowe zmieniły rów- nież kierunki przepływu potoków „ludzkich”, wręcz można powiedzieć, że determinują obecnie zachowania nabywcze i(cid:4)przestrzenne osób będą- cych klientami tych kompleksów. W(cid:4) literaturze nowoczesne kompleksy handlowe ze względu na ofertę określa się mianem: centra handlowe, handlowo-usługowe, handlowo- 5 -usługowo-rozrywkowe. Należy pamiętać, że handel należy do sektora usługowego, a(cid:4) zestawienie w(cid:4) nazwie „handlowo-usługowe” może suge- rować, że handel stanowi osobną kategorię niż usługi. Z(cid:4)drugiej strony ofertę centrów handlowych stanowią przede wszystkim usługi handlowe i(cid:4)przy określeniu „handlowo-usługowe” ich ofertowa specyfi ka jest lepiej eksponowana. Pozostałe usługi pod względem liczby placówek występują w(cid:4)mniejszym stopniu, dlatego w(cid:4)takim rozumieniu uprawnione wydaje się nazywanie ich centrami „handlowo-usługowymi”. W(cid:4)przypadku gdy oferta jest wzbogacona o(cid:4)elementy rozrywki i(cid:4)kultury można mówić o(cid:4)cen- trach handlowo-rozrywkowych, czy handlowo-usługowo-rozrywkowych. Procesy, którym podlegały i(cid:4)podlegają miasta polskie, mają też swoje od- zwierciedlenie w(cid:4) zachodzących zmianach w(cid:4) Łodzi. Kreowanie nowych „łódzkich” przestrzeni handlowych zaczęło następować już na początku lat 90. XX wieku, jednak dopiero na przełomie XX i(cid:4)XXI wieku duża dynamika zmian wpłynęła znacząco na tkankę miejską. W(cid:4)ostatnich latach największe przekształcenia są rezultatem realizacji wielu inwestycji, w(cid:4)tym inwestycji w(cid:4)nowoczesne centra handlowe (Tesco W., C.H. Guliwer i tym podobne), oraz handlowo-usługowe, na przykład C.H. Tulipan, Pasaż Łódzki, a także handlowo-usługowo-rozrywkowe (Manufaktura, Port Łódź, Galeria Łódz- ka). Przemiany jakie dokonują się w(cid:4)Łodzi pod tym względem mają również miejsce w(cid:4)innych dużych miastach Polski, dlatego Łódź, jako trzecie co do liczebności miasto, jest dobrym przykładem do ukazania trendów w(cid:4)rozwo- ju tych nowoczesnych biegunów handlowo-usługowych. Zmiany, jakie miały miejsce w(cid:4) rozwoju handlu szczególnie w(cid:4) okresie ostatnich lat doprowadziły do wykształcenia nowych dominant usługo- wo-handlowych w(cid:4)przestrzeni miasta. Dzięki tego typu inwestycjom nie- które zdegradowane tereny poprzemysłowe otrzymały nową jakość; przy- kładem wykorzystania inwestycji handlowych do rewitalizacji miasta jest Manufaktura w(cid:4)Łodzi. Realizacja tego projektu przyczyniła się do odnowy zabytkowego i(cid:4)zdewastowanego kompleksu fabrycznego oraz stworzenia z(cid:4) niego wizytówki miasta. Przy realizacji wielu obiektów handlowych zostały wykonane również różne inwestycje miejskie, na przykład wyre- montowano drogi i(cid:4)chodniki, wytyczono ścieżki rowerowe, zainstalowano nowe oświetlenie, przeprowadzono reorganizację ruchu drogowego, po- wstały parkingi, które służą nie tylko klientom centrów handlowych. Przekształcenia struktury przestrzennej miasta pod wpływem handlu wielkopowierzchniowego nie zostały jeszcze w(cid:4)Łodzi zakończone, o(cid:4)czym 6 świadczą dalsze plany inwestycyjne. Łódź już zmieniła w(cid:4)znaczący sposób swój wizerunek pod wpływem rozwoju handlu szczególnie tego wielko- powierzchniowego i(cid:4)nadal będzie go zmieniać w(cid:4)wyniku postępujących prac realizacyjnych. Zaistniałe zmiany w(cid:4)zagospodarowaniu wielu części miasta, oddziałują na zachowania nabywcze i(cid:4)przestrzenne ich klientów, co wpłynęło na podjęcie badań nad tymi nowoczesnymi usługowo-han- dlowymi biegunami w(cid:4)przestrzeni miejskiej. Głównymi podmiotami badań są łódzkie centra handlowe wraz z(cid:4)oto- czeniem oraz ich indywidualni klienci (nabywcy). Za centrum handlowe (C.H.) uznano „nieruchomość handlową, która została zaplanowana, zbu- dowana oraz jest zarządzana jako jeden podmiot handlowy, składający się ze wspólnych części, o(cid:4)minimalnej powierzchni najmu brutto (GLA) 5 tys. m2 oraz składający się z(cid:4)minimum 10 sklepów”1. Zgodnie z(cid:4)przyjętą defi ni- cją wyodrębniono w(cid:4)Łodzi dwanaście centrów handlowych: Manufaktura, Galeria Łódzka, Port Łódź, Pasaż Łódzki, C.H. Tulipan, C.H. Guliwer, C.H. M1, Carrefour Sz. (ul. Szparagowa), Carrefour P. (ul. Przybyszew- skiego), Tesco W. (ul. Widzewska), Tesco P. (ul. Pojezierska) i(cid:4)E. Leclerc. Przedmiotem badań jest atrakcyjność łódzkich centrów handlowych, rozpatrywana w(cid:4)wymiarze materialnym i(cid:4)niematerialnym oraz uwarunko- wania zachowań nabywczych, rozumianych głównie jako zakup (korzysta- nie) z(cid:4)dóbr materialnych i usług oferowanych w(cid:4)poszczególnych centrach handlowych, oraz determinanty zachowań przestrzennych indywidual- nych klientów łódzkich centrów handlowych. Problematyka badawcza tej pracy, uwzględniając uwarunkowania nabywcze i(cid:4)przestrzenne zachowań klientów łódzkich centrów handlowych, wchodzi w(cid:4)zakres nurtu badań geografi i behawioralnej. Teren badań obejmuje centra handlowe zlokalizowane w(cid:4)Łodzi oraz ich najbliższe otoczenie. W(cid:4)przypadku badań klientów zakres przestrzenny był poszerzony o(cid:4)tereny, z(cid:4)których te osoby pochodziły. Rozwój handlu w(cid:4)Łodzi przedstawiono w(cid:4)zarysie od zakończenia drugiej wojny światowej, natomiast centra handlowe od momentu ich powstania (pierwszy w(cid:4)1997 roku). Zasad- nicze badania inwentaryzacyjne i(cid:4)ankietowe przeprowadzono w(cid:4)2011 roku. Założono, że zachowania nabywcze i(cid:4) przestrzenne indywidualnych klientów łódzkich centrów handlowych są zdeterminowane różnymi 1 Polska Rada Centrów Handlowych (PRCH), http://prch.org.pl/PL/BazaWiedzy/Definicje/ Default.aspx. 7 czynnikami, między innymi zależą od typu ofertowego lub typu lokali- zacyjnego centrum handlowego, dlatego postawiono następującą hipotezę badawczą: Zachowania nabywcze indywidualnych klientów centrów handlowych za- leżą w(cid:6)głównej mierze od oferty tychże kompleksów, zdeterminowanej ich wielkością, natomiast zachowania przestrzenne uwarunkowane są położe- niem centrów handlowych względem centrum miasta, sieci komunikacyjnej i(cid:6)terenów mieszkaniowych. Głównym celem pracy była ocena atrakcyjności ofertowej centrów han- dlowych oraz identyfi kacja uwarunkowań zachowań nabywczych i(cid:4)prze- strzennych indywidualnych klientów oraz stworzenie profi lów nabyw- czych klientów w(cid:4)zależności od typu kompleksu handlowego. W(cid:4)związku z(cid:4)tak sformułowaną hipotezą i(cid:4)celem głównym pojawiło się wiele proble- mów badawczych do rozwiązania oraz celów szczegółowych do zrealizo- wania (rys. 1): • przedstawienie geografi cznego dorobku naukowego z(cid:4)zakresu badań nad centrami handlowymi, • doprecyzowanie zagadnień terminologicznych (między innymi cen- trum/ośrodek handlowy i(cid:4)jego atrakcyjność, konsument, klient, na- bywca, użytkownik, zachowania nabywcze i(cid:4)przestrzenne), • identyfi kacja czynników lokalizacji łódzkich centrów handlowych, • wydzielenie etapów rozwoju łódzkich centrów handlowych, • ocena atrakcyjności ofertowej łódzkich centrów handlowych (obiek- tywna i(cid:4)subiektywna), • dokonanie typologii ofertowej łódzkich centrów handlowych i(cid:4)iden- tyfi kacja zachowań nabywczych w(cid:4)zależności od ich typu, • wyodrębnienie typów lokalizacyjnych łódzkich centrów handlowych i(cid:4)identyfi kacja zachowań przestrzennych ich klientów, • przedstawienie struktury użytkowania, zabudowy oraz potencjału ludnościowego otoczenia centrów handlowych oraz dokonanie wyod- rębnienia ich typów, • identyfi kacja struktury placówek usługowych w(cid:4) bezpośrednim są- siedztwie centrów handlowych, • wyodrębnienie typów pulsujących biegunów nowoczesnej powierzch- • wyznaczenie nowych kierunków badań nad centrami handlowymi ni handlowo-usługowej, i(cid:4)ich otoczeniem. 8 Schemat badań Dane z MODGiK Inwentaryzacja Określenie lokalizacji C.H. w przestrzeni miasta Badania ankietowe Podmiot badań otoczenie C.H. (w promieniu 1 km) tereny sąsiedzkie C.H. centra handlowe (C.H.) klienci C.H. Cele badań • określenie potencjału ludności • zbadanie struktury zabudowy • określenie struktury funkcjonalnej identyfikacja struktury punktów usługowych zapoznanie się z ofertą Wynik końcowy określenie lokalizacji C.H. względem centrum miasta identyfikacja uwarunkowań zachowań nabywaczych i przestrzennych typy pulsujących biegunów nowoczesnej przestrzeni usługowo-handlowej typy ofertowe C.H. typy lokalizacyjne C.H. typy zależności między C.H. a pobliskimi punktami usługowymi Rys 1. Schemat badań. Źródło: Opracowanie własne. uwarunkowania zachowań przestrzennych uwarunkowania zachowań nabywczych profil klientów Opracowanie oparto głównie na literaturze geografi cznej i(cid:4)ekonomicznej, stąd wiele terminów w(cid:4)pracy jest zaczerpnięte z(cid:4)zakresu nauk ekonomicz- nych, które adaptowano na potrzeby własnych badań. Należy też zaznaczyć, że większość typów placówek handlowych „została stworzona na rynku ame- rykańskim i(cid:4)wobec ich transferu – nazwy angielskie zostały wprowadzone do języka polskiego lub spolszczone (jak na przykład supermarket, sklep dyskontowy) lub występują w(cid:4)orginalej formie, jak na przykład factory outlet (Borusiak 2011, s. 179). W(cid:4)niektórych pracach pojawiają się tylko terminy anglojęzyczne bez tłumaczenia polskiego, w(cid:4)innych ich wersje spolszczone. Dodatkowym problemem było przedstawienie precyzyjnego określenia nie- których pojęć ze względu na ich różną interpretację i(cid:4)rozumienie. 9 W(cid:4)niniejszej pracy zostały wykorzystane zebrane materiały inwentary- zacyjne2 (inwentaryzacja dotyczyła głównie oferty handlowej i(cid:4)usługowej poszczególnych kompleksów handlowych i(cid:4) ich otoczenia), które posłu- żyły do wyodrębnienia różnych typów ofertowych centrów handlowych oraz do obiektywnej oceny ich atrakcyjności. W(cid:4)celu dokonania klasyfi ka- cji badanych centrów handlowych pod względem ofertowym jak również wydzielenia typów pulsujących biegunów nowoczesnej powierzchni han- dlowo-usługowej zastosowano analizę skupień metodą k-średnich, wyko- rzystując program IBM SPSS ver. 20. Łódzkie centra handlowe oceniono również pod względem ich obiektywnej i(cid:4)subiektywnej atrakcyjności ofer- towej. Dane wzięte do oceny poddano standaryzacji „Z”, następnie warto- ści zsumowano otrzymując wskaźniki syntetyczne, które poddano ocenie na podstawie wskaźnika jednorodności (rzetelności) skali α-Cronbacha. Wyznaczając strefy dostępności czasowej pieszej i(cid:4)komunikacyjnej wy- korzystano narzędzia ArcGIS z(cid:4)grupy analiz Network Analysis. Do prze- prowadzenia analizy struktury użytkowania terenu oraz określenia poten- cjału ludnościowego w(cid:4)tak zwanych podstawowych obszarach handlowych wyznaczono arbitralnie strefy jednokilometrowe od każdego centrum handlo- wego (10 min dojścia pieszego). Granice stref oparto o(cid:4)zewnętrzną granicę działek ewidencyjnych, których centroidy znalazły się w(cid:4)zasięgu 1 km od centrum handlowego. W(cid:4)wyniku przyjętej procedury wyznaczono dwana- ście stref wokół wszystkich badanych centrów handlowych, jednak nie- które obszary handlowe nachodzą na siebie, dlatego nie dokonano bilansu użytkowania terenu, które nie było konieczne z(cid:4)punktu widzenia zakresu prowadzonych badań. Strefy wokół centrów handlowych pogrupowano ze względu na strukturę użytkowania terenu oraz ze względu na dominują- cy typ zabudowy. Najbliższe otoczenie (sąsiednie działki) są wykorzysty- wane również do prowadzenia działalności usługowej w(cid:4)związku z(cid:4)czym zidentyfi kowano strukturę sąsiednich placówek usługowych i(cid:4)wydzielono typy zależności lokalizacyjnych między centrum handlowym a(cid:4)pobliskimi punktami usługowymi. Dla wszystkich badanych centrów handlowych za pomocą narzędzi ana- liz przestrzennych GIS w(cid:4) aplikacji ArcMap wyznaczono również strefy zasięgu w(cid:4)Łodzi (dla 50 , 70 i(cid:4)90 klientów). Do tego celu zastosowano narzędzie selekcji obiektów na podstawie relacji przestrzennych, następnie 2 Metody badań omówione są szczegółowo w(cid:4)częściach pracy w(cid:4)których są wykorzystane. 10 wykreślając ekwidystanty o(cid:4)znalezionych promieniach. W(cid:4)wyznaczonych tak strefach nie dokonano porównania struktur ludności ze strukturami klientów (respondentów), ponieważ osoby, które wzięły udział w(cid:4) bada- niu nie są grupą reprezentacyjną, szczególnie pod kątem przestrzennym, wyznaczone strefy nie mają charakteru modelu a(cid:4)są jedynie przykładem ukazującym pewną tendencję. Zidentyfi kowane odległości (granice stref) uwarunkowane są specyfi cznymi dla każdego centrum handlowego wa- runkami przestrzennymi oraz jego otoczeniem (różne nasycenie obszara- mi mieszkaniowymi). Analiza struktur respondentów wokół konkretnych centrów handlowych w(cid:4) poszczególnych strefach nie ma większego sen- su również ze względu na niewielką liczebność ankietowanych klientów w(cid:4)przypadku niektórych badanych kompleksów, na przykład dwadzieścia trzy osoby w(cid:4)strefi e E. Leclerc. Określając profi le nabywców (klientów) oraz uwarunkowań ich zachowań przestrzennych wykorzystano kwestio- nariusze badań ankietowych, które przeprowadzono w(cid:4)2011 roku (2420 z(cid:4)czego 2335 z(cid:4)klientami badanych centrów handlowych). Praca posiada charakter teoretyczno-empiryczny, w(cid:4)której można wyróż- nić trzy części. W(cid:4)pierwszej części w(cid:4)oparciu o(cid:4)naukową literaturę polską i(cid:4)zagraniczną przedstawiono badania nad centrami handlowymi oraz nad zachowaniami nabywczymi i(cid:4)przestrzennymi. Ten fragment pracy poświę- cono również wyjaśnieniu podstawowych terminów, np. centrum handlo- we i(cid:4)jego atrakcyjność, konsument, nabywca, klient, użytkownik oraz za- prezentowano czynniki lokalizacji ogólnej i(cid:4)szczegółowej. W(cid:4)drugiej części zaprezentowano etapy rozwoju łódzkich centrów handlowych, ich czynni- ki lokalizacji, dostępność przestrzenną oraz ofertę. Ponadto w(cid:4)tym rozdzia- le przedstawiono strukturę użytkowania terenów, typy zabudowy, poten- cjał ludnościowy otoczenia centrów handlowych oraz zagospodarowanie pod względem usługowym terenów przyległych. Na podstawie danych in- wentaryzacyjnych dokonano wyróżnienia typów ofertowych centrów han- dlowych, przedstawiono obiektywną ocenę ich atrakcyjności oraz typy pulsujących biegunów nowoczesnej przestrzeni handlowo-usługowej. Część trzecia w(cid:4) dużej mierze została oparta na badaniach ankietowych, dzięki którym opracowano profi le nabywcze klientów poszczególnych ty- pów centrów handlowych oraz zidentyfi kowano czynniki warunkujące ich zachowania nabywcze i przestrzenne. 11 12 CZĘŚĆ I CENTRA HANDLOWE ORAZ ZACHOWANIA NABYWCZE I(cid:5)PRZESTRZENNE W(cid:5)BADANIACH NAUKOWYCH 1.1. Centra handlowe w(cid:5)badaniach naukowych W(cid:2)polskich geografi cznych badaniach naukowych tematyka rozwoju no- woczesnych przestrzeni handlowych (supermarketów, hipermarketów, sklepów dyskontowych, centrów handlowych i tym podobnych) pojawiła się dopiero w(cid:2)drugiej połowie lat 90. XX wieku, kiedy to na polskim ryn- ku zaczęły intensywnie się rozwij ać te placówki będące elementem zagra- nicznych sieci handlowych. Nadal jednak wśród polskich geografów nie- wiele osób podejmuje ten problem badawczy w(cid:2) swoich rozważaniach naukowych. Często są to pojedyncze prace niestanowiące głównego nurtu zainteresowań badawczych poszczególnych naukowców (poboczne kie- runki badań). Podstawowe zainteresowania geografów w(cid:2)tym zakresie koncentrują się głównie na przedstawianiu etapów rozwoju tych nowych typów (forma- tów3) handlu detalicznego i(cid:2)ukazaniu rozmieszczenia placówek handlo- wych w(cid:2)strukturze danego miasta, na przykład Lublina (Kociuba 2006), Wrocławia (Namyślak 2006), Łodzi (Rochmińska 2005, 2010), Krakowa (Więcław 2000, 2003), aglomeracji katowickiej (Kłosowski 2002), Warsza- wy (Fuhrmann 2009, Dudek-Mańkowska, Fuhrmann 2009). Prace tego 3 Pojęcie format oznacza określony sposób prowadzenia sprzedaży detalicznej w(cid:2)postaci sta- cjonarnej i(cid:2)niestacjonarnej (termin został zaczerpnięty z(cid:2)literatury anglosaskiej). Węższym po- jęciem jest format sklepu, który definiuje i(cid:2)jednocześnie jest definiowany poprzez asortyment, wielkość powierzchni sprzedażowej, metodę obsługi, lokalizację, poziom cen, zakres świadczo- nych usług handlowych. W(cid:2)literaturze jest traktowany synonimicznie z(cid:2)pojęciem typ, rodzaj sklepu (Borusiak 2008, s. 171). 13 typu mają głównie charakter „rejestrujący”, jak zauważają S. Ciok i(cid:2)D. Il- nicki (2011)4. Rozwój handlu wielkopowierzchniowego w(cid:2)Poznaniu (mię- dzy innymi Kaczmarek 2010, 2011) oraz Wrocławia (Ciok, Ilnicki 2011) został zaprezentowany na tle przemian w(cid:2) całym handlu detalicznym w(cid:2)tych miastach. Obok prac koncentrujących się na przestrzeni miejskiej podjęto również wśród geografów badania nad wkraczaniem handlowych sieci zagranicznych do poszczególnych regionów (Polska Wschodnia – Gwosdz, Sobala-Gwosdz 2008; Sobala-Gwosdz, Gwosdz 2011; wojewódz- two dolnośląskie – Brezdeń, Spallek 2010) i(cid:2)całego kraju (na przykład Tay- lor 2000, Wilk 2005; Kaczmarek 2010) (tab. 1). Wśród problemów badawczych rozwiązywanych na niwie nauk geogra- fi cznych dotyczących handlowych obiektów wielkopowierzchniowych (WOH), w(cid:2)tym głównie centrów handlowych, oprócz identyfi kowania eta- pów wkraczania sieci handlowych do różnych miejsc w(cid:2)Polsce oraz czyn- ników ich lokalizacji (ogólnych i(cid:2)szczegółowych) istotne i(cid:2)ciekawe wydają się szczególnie te wyznaczające nowe kierunki badań: • miejsca miast w(cid:2)sieciach handlowych – zastosowanie koncepcji sieci do badania usług (Wilk 2005), • centrów handlowych jako miejsc spędzania czasu wolnego (Wilk 2003; Rochmińska 2011) i(cid:2)jako nowych atrakcji turystycznych (Wilk 2003, Dudek-Mańkowska, Fuhrmann 2009; Fuhrmann 2009; Bosiac- ki, Rydlewski 2009, Majchrzak 2007), • centrów handlowych jako „zawłaszczonych” przestrzeni publicznych (Janiszewska, Klima, Rochmińska, 2011), • mechanizmów oddziaływania pozytywnego i(cid:2) negatywnego sklepów wielkopowierzchniowych na ich otoczenie (Gwosdz, Sobala-Gwosdz 2008; Sobala-Gwosdz, Gwosdz 2011), • wpływu sklepów wielkopowierzchniowych na strukturę placówek han- dlowych (na przykład Kaczmarek 2010, 2011; Ciok, Ilnicki 2011) (tab. 1). Należy podejść do badań geografi cznych nad centrami handlowymi z(cid:2)jednej strony krytycznie, z(cid:2)drugiej zaś optymistycznie. Problem cen- 4 W(cid:2)pracy S. Cioka, D. Ilnickiego, 2011, Handel detaliczny w(cid:2)przestrzeni dużego miasta na przy- kładzie Wrocławia, Koncepcje i(cid:2)Problemy Badawcze Geografii, Wyższa Szkoła Gospodarki, Byd- goszcz, znajduje się dość dokładne przedstawienie geograficznych badań nad rozwojem handlu w(cid:2)Polsce. Natomiast w(cid:2)artykule J. Dzieciuchowicza, 2012, Nowa geografia handlu, „Acta Uni- versitatis Lodziensis. Folia Oeconomica” nr 12, UŁ, Łódź, można zapoznać się z(cid:2)nurtami ba- dawczymi w(cid:2)geografii handlu na świecie i(cid:2)w(cid:2)Polsce. 14 CZĘŚĆ II ATRAKCYJNOŚĆ ŁÓDZKICH CENTRÓW HANDLOWYCH I(cid:5)ICH OTOCZENIA 2.1. Geneza i(cid:5)etapy rozwoju centrów handlowych Centra handlowe jako specyfi czne formy usługowo-rozrywkowe z(cid:2) do- minującą funkcją handlową zaczęły powstawać równolegle z(cid:2) rozwojem supermarketów45 i(cid:2) hipermarketów46 (typy sklepów o(cid:2) organizacji handlu na wielkich powierzchniach, tak zwany handel wielkopowierzchniowy), jednocześnie będąc wytworem ewolucji tego typu form handlu. Pierwsze centra handlowe powstawały w(cid:2)Stanach Zjednoczonych na początku XX wieku na bazie małych sklepów (które tworzyły własne wspólne parkin- gi), na wzór dzielnic mieszkaniowych. Z(cid:2)czasem przyjęto dla nich nieza- leżne koncepcje architektoniczne. W(cid:2)skład nowoczesnych centrów han- dlowych zaczęto wkomponowywać markety (super-, hiper-), stanowiące główne „kotwice”/„magnesy” przyciągające klientów. To właśnie formuła centrum handlowego była formą łączącą różne rodzaje sklepów – form handlu pod jednym dachem. 45 Supermarket – sklep o(cid:2)powierzchni sprzedażowej od 400 m2 do 2499 m2 prowadzący sprze- daż głównie w(cid:2)systemie samoobsługowym, oferujący szeroki asortyment artykułów żywnościo- wych oraz artykuły nieżywnościowe częstego zakupu (Rynek wewnętrzny… 2012, s. 13). 46 Hipermarket – sklep o(cid:2)powierzchni sprzedażowej od 2500 m2 prowadzący sprzedaż głów- nie w(cid:2) systemie samoobsługowym, oferujący szeroki asortyment artykułów żywnościowych i(cid:2)nieżywnościowych częstego zakupu, zwykle z(cid:2)parkingiem samochodowym (Rynek wewnętrz- ny… 2012, s. 13). Sklep samoobsługowy o(cid:2)powierzchni sal sprzedażowych powyżej 2500 m2 prowadzący sprzedaż towarów żywnościowych wszystkich branż oraz towarów nieżywnościo- wych wielu branż, takich jak: AGD, RTV, meblowa, ogrodnicza, obuwnicza, komputerowa. Ma bardzo szeroki asortyment towarów oferowany po najniższych cenach rynkowych oraz bardzo dobrze rozwinięte działania promocyjne (Mikołajczyk 2008, s. 126). 95 W(cid:2)procesie rozwoju centrów handlowych z(cid:2)punktu widzenia roli projek- tów architektonicznych, Ch. Maillet (2001) wyróżnia trzy etapy. W(cid:2)pierw- szym etapie abstrahowano całkowicie od roli a rchitektury; w(cid:2) Stanach Zjednoczonych i(cid:2)we Francji centrum takie określane jest mianem „pudło” (ang. box, fr. boîte). W(cid:2) drugim etapie projekty dużych centrów handlo- wych były sygnowane przez uznanych, światowej sławy architektów. Ce- lem w(cid:2)tym wypadku było bardziej kreowanie określonej wizji architekta, niezależnej często od specyfi cznych funkcji i(cid:2)wymogów nowego obiektu handlowego. Natomiast w(cid:2)trzecim etapie oparto się na kontynuacji współ- pracy z(cid:2)najbardziej znanymi i(cid:2)renomowanymi architektami, jednak przy założeniu, iż rola form architektonicznych ma pozostawać w(cid:2)ścisłej sym- biozie z(cid:2)funkcją handlowo-usługową centrum nowej generacji (realizowa- ny od 1998 roku) (za: Domańskim 2005, s. 172). Pierwsze centrum handlowe powstało w(cid:2)Stanach Zjednoczonych w(cid:2)1916 roku w(cid:2) Lake Forest niedaleko Chicago47. Market Square zaplanowany został na siatce istniejących już ulic i(cid:2) bardziej przypominał dzielnicę handlową niż dzisiejsze centrum handlowe (mall48). Za protoplastę nowo- czesnego centrum handlowego częściej uważany jest kompleks handlowo- -biurowy Country Club Plaza, zbudowany na przedmieściach Kansas City w(cid:2) 1922 roku jako luźne zgrupowanie sklepów i(cid:2) budynków biurowych, otoczony parkingiem. Pierwsze w(cid:2)pełni zaplanowane, otwarte49 (open-air center) centrum handlowe Highland Park Shopping Village wybudowano w(cid:2)1931 roku w(cid:2)Dallas, wtedy też nastąpiło zwrócenie ich „do wewnątrz” oraz wytyczenie specjalnych alejek między sklepami, co stało się od tego momentu standardem architektonicznym. W(cid:2)1956 roku w(cid:2)Edina w(cid:2)sta- nie Minnesota zbudowano pierwsze w(cid:2)pełni zaprojektowane, zadaszone i(cid:2)klimatyzowane centrum handlowe Southdale Center (Makowski 2003, s. 44–45). Na dalszy szybki rozwój centrów handlowych w(cid:2)Stanach Zjed- noczonych główny wpływ miały: migracja ludności na obrzeża wielkich 47 Według S. Feinberga (1960) pierwsze centrum handlowe powstało w(cid:2)1907 roku w(cid:2)Baltimo- re, gdzie grupa sklepów utworzyła wspólny parking (Feinberg, Meoli, 1991, s. 426). 48 W(cid:2)Stanach Zjednoczonych centra handlowe są często określane mianem mall. 49 Centrum otwarte – kompleks usytuowanych w(cid:2)rzędach sklepów i(cid:2)placówek usługowych, w(cid:2)którym ciągi piesze są otwarte i(cid:2)niezadaszone (ewentualnie tylko częściowo) zarządzany jako całość, zwykle posiadający parking umiejscowiony od frontu sklepów. Historycznie nazywany był strip center, a(cid:2)swoją nazwę zawdzięczał liniowej formie open-air center, gdzie sklepy były zlo- kalizowane obok siebie w(cid:2)długich i(cid:2)wąskich rzędach (ICSC Shopping Center… 2004). 96
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Atrakcyjność łódzkich centrów handlowych oraz zachowania nabywcze i przestrzenne ich klientów
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: