Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00322 005784 11248026 na godz. na dobę w sumie
Audyt finansowy we współczesnych systemach społecznych - ebook/pdf
Audyt finansowy we współczesnych systemach społecznych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-7359-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> zarządzanie i marketing
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Jest to pozycja prezentująca aktualne i ważne, znajdujące się w polu recepcji kilku dyscyplin naukowych problemy, których waga jest niezmiernie istotna nie tylko dla współczesnych przedsiębiorstw. W zasadzie można stwierdzić, że jest to publikacja poruszająca treści ważne dla wszystkich tych, 'którzy oddziałują na przedsiębiorstwo i na których przedsiębiorstwo wpływa'. Zorientowana jest ona na realizację zadań o charakterze teoretycznym i praktycznym, przyczyniając się do wypełnienia luki istniejącej w tym zakresie w polskim piśmiennictwie.

Prof. dr hab. Magdalena Jerzemowska
Uniwersytet Gdański


Niniejsza książka ma wysoki poziom merytoryczny, jest napisana przy wykorzystaniu ogromnego zasobu literatury światowej z tego zakresu. W polskim piśmiennictwie jest to pozycja oryginalna i o innowacyjnym charakterze. Takiej pozycji na temat audytu finansowego do tej pory w polskim języku nie było. Autorka udowodniła, poprzez szerokie studia literaturowe, a także badania własne, postawione w pracy hipotezy mówiące o tym, że audyt ulega systematycznym przeobrażeniom w czasie, lecz te przeobrażenia nie nadążają w pełni za oczekiwaniami zleceniodawców usług audytorskich. Dlatego występuje luka między wartością audytu a oczekiwaniem na jego wartość. Autorka wskazała na czynniki determinujące występowanie tej luki. Cenne są uwagi autorki zawarte w podsumowaniu odnośnie do wyzwań przyszłościowych w zakresie audytu finansowego.

Prof. dr hab. Wiktor Gabrusewicz
Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu


Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Dorota Dobija Audyt finansowy we współczesnych systemach społecznych Funkcje i praktyka Warszawa 2014 Wydanie publikacji zostało dofinansowane przez Akademię Leona Koźmińskiego Projekt został sfinansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki Recenzenci prof. dr hab. Magdalena Jerzemowska prof. dr hab. Wiktor Gabrusewicz Wydawca Magdalena Przek-Ślesicka Redaktor prowadzący Janina Burek Opracowanie redakcyjne Renata Włodek Korekta i łamanie www.wydawnictwojak.pl Projekt graficzny okładki Studio Kozak Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy prawo i własność. Więcej na www.legalnakultura.pl Polska Izba Książki © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2014 © Copyright by Akademia Leona Koźmińskiego, 2014 ISBN 978-83-264-3343-6 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wprowadzenie ....................................................................................... 7 1. Miejsce audytu finansowego w organizacjach ................................... 17 1.1. Audyt finansowy jako czynnik integrujący rynki finansowe ........ 17 1.2. Audyt finansowy w środowisku organizacji ................................ 19 1.3. Audyt finansowy jako element ładu korporacyjnego ................... 22 1.4. Komitet audytu, kontrola wewnętrzna i audytorzy finansowi ..... 25 1.5. Sprawozdawczość finansowa jako narzędzie ładu korporacyjnego .......................................................................... 34 2. Teorie popytu na usługi audytorskie ................................................. 40 2.1. Klasyczne teorie audytu finansowego Limperga oraz Mautza i Sharafa .................................................................................... 40 2.2. Zapotrzebowanie na usługi audytorskie ..................................... 42 2.3. Luka oczekiwań odnośnie do audytu finansowego ..................... 47 2.4. Hipotezy wyjaśniające popyt na usługi audytorskie .................... 50 2.5. Audyt finansowy a teoria agencji ................................................ 54 2.6. Audyt finansowy w teoriach behawioralnych ............................. 56 3. Rozwój modeli i standardów audytu finansowego ............................ 60 3.1. Rozwój praktyki audytu finansowego – rys historyczny .............. 60 3.2. Międzynarodowa harmonizacja standardów audytu finansowego – projekt IFAC ....................................................... 67 3.3. Wykorzystanie informacji o ładzie korporacyjnym w procesie audytu finansowego ................................................................... 73 6 Spis treści 4. Efekty pracy audytora – zmiany w modelu sprawozdawczości audytu finansowego .......................................................................... 80 4.1. Ewolucja modelu sprawozdawczości audytu finansowego .......... 80 4.2. Obszary badań w zakresie modelu sprawozdawczości audytora finansowego .............................................................................. 88 4.3. Użyteczność sprawozdań audytora finansowego w warunkach polskich .................................................................................... 92 4.4. Kierunki reform w zakresie modelu sprawozdawczości audytu finansowego ............................................................................... 98 5. Zagadnienia (samo)regulacji usług audytorskich ............................... 104 5.1. Podejścia do regulacji usług audytorskich w gospodarce rynkowej .................................................................................... 104 5.2. Ustawa SOX jako pierwowzór zmian regulacyjnych audytu finansowego ............................................................................... 107 5.3. Rozwój regulacji dotyczących usług audytorskich w Unii Europejskiej – perspektywa historyczna ..................................... 116 5.4. Regulacje dotyczące audytu finansowego w Polsce ..................... 124 5.5. Porównanie struktur regulacyjnych w Polsce i USA .................... 129 6. Firma audytorska jako organizacja wiedzy ........................................ 132 6.1. Niezależność jako podstawowa koncepcja wpływająca na jakość świadczonych usług .................................................................... 132 6.2. Standardy etyczne audytorów jako mechanizm budowania reputacji ..................................................................................... 137 6.3. Wybrane zagadnienia związane z zarządzaniem wiedzą w firmach audytorskich .............................................................. 145 Podsumowanie wyników badań .............................................................. 153 Bibliografia ............................................................................................. 161 Indeks .................................................................................................... 181 Wprowadzenie Przedmiotem rozważań w niniejszej książce są zagadnienia związa- ne z rosnącą rolą audytu finansowego we współczesnych systemach społeczno-ekonomicznych. Obserwator życia społeczno-gospodar- czego może łatwo zauważyć dwa zjawiska. Pierwsze to swoista eks- plozja audytu, opisywana w The Audit Society przez Michaela Powe- ra ((1997). Zdecydowana większość czynnych zawodowo ludzi jest systematycznie, zarówno świadomie, jak i nieświadomie, angażowa- na w procesy monitorowania i weryfikacji działań innych. Nie bu- dzi to sprzeciwu, ponieważ zdawanie sprawy z powierzonych zadań, działań czy zasobów ekonomicznych przeważnie jest uznawane za ra- cjonalne i uzasadnione, o ile obie strony podejmują określone ryzyko w procesach społecznej wymiany ekonomicznej. Metody monitorowania i weryfikacji mogą być różne – od mniej lub bardziej prostych po złożone – ale zawsze generują określone kosz- ty. W związku z tym pojawia się konieczność optymalizacji działań au- dytorskich. Jak wiadomo, nie sposób wyobrazić sobie funkcjonowa- nia społeczeństwa, którego cechą charakterystyczną byłby całkowity brak zaufania, a wszystkie działania podlegałyby procesowi monito- rowania i weryfikacji. Jednocześnie równie trudno jest zaakceptować obraz społeczeństwa, w którym wszyscy całkowicie ufaliby innym, a uzyskane „sprawozdania o stanie rzeczy” byłyby zawsze przyjmo- wane i aprobowane bez cienia wątpliwości. W efekcie we współczes- nych społeczeństwach potrzeba monitorowania i weryfikacji działań innych mieści się między dwoma wyżej wskazanymi przypadkami. Grupy społeczne bądź jednostki podejmują działania sprawdzające i weryfikujące szczególnie w sytuacjach, gdy pojawiają się wątpliwo- ści, nadmierne ryzyko, konflikt, brak zaufania czy jakieś niebezpie- czeństwo. Warto także zauważyć, że weryfikacji wraz z biegiem czasu podlegają coraz to nowe obszary życia społeczno-ekonomicznego. 8 Wprowadzenie „Audyt” nie jest już tylko zarezerwowany dla audytu finanso- wego, polegającego na weryfikacji sprawozdań przekazywanych przez zarządzających spółką jej akcjonariuszom, a pośrednio – po- zostałym interesariuszom. Różnego rodzaju „audyty”, jak np. audyt ekologiczny, audyt energetyczny, audyt personalny, audyt kompute- rowy, to już codzienność współczesnego społeczeństwa. Powodem tego mnożenia audytów są zwiększające się oczekiwania w zakresie nadzoru oraz odpowiedniego rozrachunku, zwłaszcza w sferze pu- blicznej. Wszystkie te „audyty” mają wszakże jedną cechę wspólną: prekursorem i pierwowzorem różnych form współczesnego audytu był audyt sprawozdań finansowych. W miarę rozpowszechniania się „audytów” przybierają one nowe formy, które częściowo przypomi- nają swój pierwowzór w pewnych aspektach i wprowadzają nowe rozwiązania w innych obszarach. Audyt finansowy także ulega prze- obrażeniom – gdy do analizy włączymy perspektywę czasu i perspek- tywę międzynarodową, łatwo zauważymy istotne różnice w podej- ściu do niego i technice jego przeprowadzania. Inne współczesne zjawisko to obarczanie audytu finansowego i audytorów finansowych winą za pojawiające się cyklicznie zjawi- ska kryzysowe. Dzisiejsze rynki finansowe oferują wiele projektów inwestycyjnych. Racjonalny inwestor spośród tych wielu różnych możliwości alokowania swojego kapitału zwykle wybiera tę, która zapewni mu optymalną relację ryzyka i oczekiwanej stopy zwrotu. Jednocześnie przedsiębiorcy poszukujący kapitału na realizację swo- ich projektów mają możliwość obniżenia postrzeganego przez inwe- storów ryzyka związanego z konkretnym przedsięwzięciem. Tego rodzaju poprawa relacji jest możliwa dzięki dostarczeniu wysokiej jakości informacji finansowej. Dlatego w razie niepowodzeń audy- torzy oskarżani są o różne straty związane z niewystarczającą pew- nością i wiarygodnością informacji finansowej przedkładanej przez organizację jej interesariuszom. Stąd obserwatorzy życia społeczne- go i gospodarczego mogą także dostrzec, że ostatnich kilkanaście lat to okres intensywnego rozwoju regulacji dotyczących audytu finan- sowego. Standardy audytu finansowego coraz bardziej szczegółowo określają działania podejmowane przez audytora w procesie audytu finansowego. Ulegają także zmianie procesy nadzoru nad audytorami i firmami audytorskimi. Państwo w coraz większym stopniu ingeru- je w domenę w przeszłości pozostawioną organizacjom zawodowym zrzeszającym audytorów finansowych. Wprowadzenie 9 W klasycznej pracy z teorii audytu finansowego E. Flint definiu- je audyt jako mechanizm kontrolny polegający na monitorowaniu działań i dokonań oraz amplifikujący rozrachunek społeczno-eko- nomiczny (Flint, 1988, s. 12). Zdaniem Flinta audyt został stwo- rzony po to, aby monitorować stosowanie specyficznych norm ak- ceptowanego zachowania w danym społeczeństwie. Funkcja i rola audytu są zatem zdeterminowane czynnikami kulturowymi, społecz- nymi i politycznymi (Flint, 1988, s. 13; Power, 1997; Quick et al., 2008). Korzystając ze sformułowania Anthony’ego Hoopwooda, można stwierdzić, że audyt jest swoistą praktyką społeczną i insty- tucjonalną (Hoopwood i Miller, 1994), która podlega wpływom lokalnych tradycji, specyficznej kultury, instytucji prawnych, poli- tycznych i ekonomicznych. Flint z kolei uważa, że audyt to proces ewolucyjny reagujący na zmieniające się oczekiwania w odniesieniu do działań indywidualnych jednostek lub organizacji, w których jest stosowany. Można także przyjąć, że audyt finansowy jest praktyką społeczną pozwalającą wniknąć, dostrzec i ocenić, jak dane społeczeństwo zo- stało zorganizowane, oraz dostarczającą informacji o poziomie roz- rachunku i przejrzystości działań społeczno-ekonomicznych. Audyt finansowy od początku XX w. stał się uznaną i regulowaną formą rozwiązywania problemów związanych z brakiem możliwości bez- pośredniej obserwacji działań podejmowanych przez inne grupy spo- łeczne. Formy regulacji wraz z upływem czasu ulegały przeobraże- niom. Obecnie audyt finansowy jest instytucją silnie uregulowaną. Na jego kształt wpływają nie tylko normy społeczne i rozwiązania prawne poszczególnych społeczności (państw), lecz także transnaro- dowe instytucje i międzynarodowe firmy audytorskie, przyczyniając się m.in. do wspólnego habitusu audytów finansowych, bez względu na miejsce ich przeprowadzania. Audyt finansowy można zatem rozumieć jako mechanizm kon- troli społecznej w procesie rozrachunku zarządzających z intere- sariuszami organizacji. Nie jest więc zaskakujące, że wprowadzane zmiany i reformy ładu korporacyjnego skutkują najczęściej zmiana- mi oraz reformami w systemie audytu finansowego (Gray i Manson, 2011; Power, 1997; Robson et al., 2007). Ład korporacyjny w tym ujęciu jest rozumiany szeroko – jako system, który równoważy ocze- kiwania członków organizacji i ich samolubne zachowania. Utrzy- manie systemu ładu korporacyjnego w równowadze nie jest zada- 10 Wprowadzenie niem łatwym. Każda zmiana oczekiwań lub zachowania członków organizacji wytrąca system ze stanu równowagi. Aby zachować stan równowagi, muszą zostać zachowane właściwe proporcje między re- gulacjami prawnymi, siłami rynku oraz normami społecznymi obo- wiązującymi w danym społeczeństwie. W razie braku równowagi w systemie ładu korporacyjnego podejmowane są działania zmierza- jące do jej przywrócenia. Jedno z takich działań naprawczych stano- wią zmiany prowadzące do zwiększenia skuteczności i efektywności podstawowych narzędzi kontroli w ładzie korporacyjnym – audytu finansowego i sprawozdawczości finansowej. W literaturze przedmiotu stosuje się także różne określenia opi- sujące praktyki audytu finansowego. Należą do nich: audyt, auditing, audyt sprawozdań finansowych, rewizja sprawozdań finansowych, badanie sprawozdań finansowych, badanie ksiąg rachunkowych, au- dyt finansowy, audyt zewnętrzny, audyt wewnętrzny, usługa atestacyj- na. Niewątpliwie najszerszymi pojęciami są audyt i auditing. Audyt jest wymagany wtedy, gdy niezbędne staje się dokonanie rozrachun- ku – złożenie sprawozdania z podejmowanych działań. W tym sensie audyt jest praktyką ograniczającą ryzyko wynikające z prowadzenia działalności. Audyt finansowy zaś jest praktyką kontrolną ogranicza- jącą ryzyko pojawienia się nieprawidłowości w informacjach finan- sowych przekazywanych przez zarządzających inwestorom i innym zainteresowanym stronom. Można uznać za W. Gabrusewiczem (2010), że audyt finansowy jest tożsamy z określeniem „audyt sprawozdań finansowych” oraz z terminami „rewizja finansowa” i „rewizja sprawozdań finanso- wych” (choć odniesienie do słowa „rewizja” wskazuje bezpośrednio na charakter kontrolny czynności wchodzących w zakres rewizji). Podobnie J. Pfaff (2007) utożsamia „audyt zewnętrzny” z pojęciem „rewizji finansowej”. „Badanie i przegląd sprawozdań finansowych” można uznać za element audytu finansowego, choć do innych czyn- ności audytu finansowego można zaliczyć, za J. Pfaffem, także inne usługi atestacyjne, które mogą mieć charakter uzgodnionych proce- dur dotyczących informacji finansowych i ich kompilacji. D. Krzyw- da (2012) wskazuje na występującą różnicę między audytem finan- sowym a badaniem sprawozdań finansowych (ksiąg rachunkowych). Audyt finansowy jest czynnością szerszą, obejmuje bowiem nie tylko badanie, ale także propozycje niezbędnych korekt informacji w nim zawartych oraz przygotowanie sprawozdania audytora zawierające- go opinię o badanych sprawozdaniach finansowych. Wprowadzenie 11 Warto jednak zatrzymać się nad wyjaśnieniem różnicy między audytem finansowym a audytem wewnętrznym. W niektórych opra- cowaniach pojawia się stwierdzenie, że na audyt finansowy składają się dwa elementy: audyt zewnętrzny (rewizja finansowa) i audyt we- wnętrzny (Andrzejewski, 2012). Niewątpliwie audyt wewnętrzny ma korzenie w audycie finansowym, choć obecnie audyt wewnętrzny nie ogranicza się tylko do weryfikacji sprawozdań finansowych. Wyja- śnienie różnicy między audytem finansowym a audytem wewnętrz- nym ułatwi prześledzenie rozwoju praktyki audytu wewnętrznego i audytu finansowego w czasie. Do XIX w. audyt finansowy zwykle był prowadzony przez wewnętrznych, zatrudnionych przez jednost- kę pracowników-audytorów lub właścicieli-audytorów, którzy często byli odpowiedzialni wspólnie z księgowymi za przygotowanie spra- wozdań finansowych. Pod koniec XIX w. powstała pierwsza organi- zacja zawodowa skupiająca audytorów finansowych, przyczyniając się do usamodzielnienia audytora finansowego i jego uniezależnienia od organizacji, w których przeprowadzał on audyt finansowy. Wiel- ki kryzys finansowy w latach 1929–1933 sprawił, że wprowadzo- no ustawy regulujące rynki kapitałowe, i usankcjonował obowiązko- wy, niezależny audyt finansowy. Jednocześnie funkcja wewnętrznego audytora ewoluowała z funkcji rachunkowo-księgowej w kierunku biznesowo-zarządczej. Zwykle też uznaje się powstanie Internal In- situte of Auditors w 1947 r. za moment wyodrębnienia się audytu wewnętrznego jako niezależnej profesji. Audyt wewnętrzny kon- centruje się nie tylko na ryzyku związanym z nieprawidłowościami w sprawozdaniach finansowych, lecz także na wszystkich obszarach, w których występują ryzyka istotne dla organizacji. Audyt wewnętrz- ny ewoluował wraz z upływem czasu z praktyki ograniczającej ry- zyko sprawozdań finansowych do działalności zwiększającej spraw- ność i efektywność organizacji, a zatem wnoszącej wartość dodaną. W szczególności audyt wewnętrzny zajmuje się oceną efektywności procesów zarządzania ryzykiem, kontroli i zarządzania organizacją. Koncepcja audytu wewnętrznego nabrała szczególnego znaczenia wraz z rozwojem koncepcji nowego zarządzania publicznego. Moją intencją nie było napisanie podręcznika audytu finansowego czy też nakreślenie zarysu technicznej wiedzy audytora finansowego. Podejmując próbę zajrzenia do świata audytorów finansowych, dążę do uzyskania odpowiedzi na następujące pytania: „Czym jest audyt finansowy dla społeczeństwa?” oraz „Jakie potrzeby społeczne wpły- wały i wciąż wpływają na rozwój praktyki audytu finansowego?”. 12 Wprowadzenie Te i inne jeszcze zagadnienia były badane przez zespół w ramach projektu badawczego1, który dotyczył postrzegania przez audytorów zmian w dziedzinie ładu korporacyjnego. Przygotowana przeze mnie monografia przedstawia audyt finansowy w szerokim kontekście. Badam, dlaczego audyt finansowy, choć powszechnie krytykowany, wciąż jest ważną praktyką we współczesnych społeczeństwach. Czyż- by Michel Foucault miał rację w odniesieniu do audytu finansowe- go, twierdząc, że różne, często bardzo techniczne i nudne praktyki odgrywają istotną, choć niedocenianą rolę w życiu społecznym? Za- dałam zatem następujące pytanie badawcze: „Jaka jest rola audytu finansowego we współczesnych systemach społecznych?”. Realizacja celu badawczego powinna także pozwolić odpowiedzieć na poniższe cząstkowe pytania badawcze: 1. Jaką rolę odgrywa audyt finansowy w społeczeństwie? 2. Dlaczego istnieje luka oczekiwań w odniesieniu do audytu finan- sowego? 3. Jakie działania zmierzają do zmniejszenia luki audytu finanso- wego? 4. Jakie specyficzne cechy wyróżniają firmę audytorską od innych organizacji? Po przeprowadzeniu badań wstępnych, obejmujących przegląd pol- skiej i światowej literatury poświęconej audytowi finansowemu, zostały sformułowane następujące hipotezy: 1. Audyt finansowy jest instytucją ulegającą przeobrażeniom wraz z rozwojem społeczeństwa i jego potrzeb. 2. Zmiany w zakresie audytu finansowego nie nadążają za potrze- bami społeczeństwa, co uniemożliwia likwidację luki między postrzeganiem, czym audyt finansowy powinien się zajmować, a tym, czym się w istocie zajmuje. 3. Dotychczasowe działania zmierzające do zmniejszenia luki audytu koncentrowały się głównie na rozwoju regulacji, standardów oraz modyfikacji modelu sprawozdawczości audytora finansowego. 4. Firma audytorska, jako organizacja oparta na wiedzy, buduje swoją przewagę konkurencyjną, umacniając reputację. 1 Grant badawczy finansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki pt. „Refor- my systemu ładu korporacyjnego. Doświadczenia biegłych rewidentów w Polsce” (pro- jekt nr 4115/B/H03/2011/40). Wprowadzenie 13 Uzyskanie odpowiedzi na poszczególne pytania cząstkowe, które ostatecznie pozwolą na sformułowanie odpowiedzi na pytanie głów- ne, wymagało zastosowania różnych metod badawczych, a zwłaszcza metody wnioskowania dedukcyjnego i indukcyjnego. Dodatkowym źródłem wiedzy były przeprowadzone badania jakościowe. W ba- daniach własnych zastosowano technikę wywiadów z audytorami finansowymi oraz użytkownikami sprawozdań audytorów. Wyniki badań własnych zawartych w rozdziałach 3 i 4 zostały wcześniej opu- blikowane w języku angielskim (Dobija, 2013; Dobija et al., 2013), co miało na celu poddanie pod dyskusję osiągniętych rezultatów. Praca ma charakter teoretyczno-empiryczny i obejmuje sześć roz- działów. W rozdziale 1 prezentowane są zagadnienia związane z miejscem audytu finansowego w organizacjach. Punktem wyjścia do dysku- sji jest rola audytu finansowego w zapewnieniu sprawnego funkcjo- nowania rynków finansowych. Audyt w tym kontekście ma na celu wzmocnienie zaufania do sprawozdawczych informacji finansowych przygotowywanych przez zarządzających spółkami zaufania publicz- nego. W dalszej części poruszane są zagadnienia dotyczące audytu finansowego i jego miejsca w organizacji oraz audytu jako elemen- tu systemu ładu korporacyjnego. Wyjaśnione zostają też relacje mię- dzy audytem finansowym, komitetem audytu i kontrolą wewnętrzną. Rozdział 1 kończy omówienie sprawozdawczości finansowej jako me- chanizmu kontroli w efektywnych systemach ładu korporacyj nego. W rozdziale 2 omówiono ważniejsze teorie opisujące i wyjaśnia- jące zapotrzebowanie na usługi audytorskie, a także klasyczne prace R.K. Mautza i H.A. Sharafa, Th. Limperga oraz E. Flinta dotyczące teorii audytu finansowego. Następnie zaprezentowano poszczególne grupy zainteresowane efektami pracy audytora oraz wyjaśniono isto- tę luki oczekiwań w odniesieniu do audytu finansowego – różnicy między oczekiwaniami użytkowników sprawozdań audytora co do jego pracy a postrzeganym zakresem działań podejmowanych przez audytora w procesie audytu finansowego. Omówiono także składo- we modelu przedstawionego po raz pierwszy na początku lat 90. XX w.: lukę dokonań i lukę rozsądku. W literaturze przedmiotu istnieje wiele hipotez i teorii wyjaśnia- jących istnienie popytu na usługi audytorskie. W niniejszej pozycji omówiono kolejno hipotezy: monitorowania, informacji, ubezpie- czenia i uzasadnienia, a następnie najczęściej wykorzystywaną teorię agencji. W tym podejściu podstawowym celem audytora jest ogra- 14 Wprowadzenie niczanie pojawiających się nieefektywności wynikających z asyme- trii informacji między właścicielami kapitału a zarządzającymi. Roz- dział kończy omówienie socjologicznego i organizacyjnego podejścia do wyjaśnienia praktyki audytu finansowego. W takim ujęciu audyt finansowy może być postrzegany jako proces produkcji komfortu. Teoria dysonansu służy w tym wypadku do analizy zgodności postaw i zachowania audytorów. Audytorzy finansowi czynią starania zmierzające do likwida- cji lub zmniejszenia luki oczekiwań wobec audytu finansowego. Do podstawowych działań w tym zakresie można zaliczyć rozwój stan- dardów audytu finansowego oraz zmiany w modelu sprawozdawczo- ści. Rozdział 3 dotyczy pierwszego z wyżej wymienionych zagadnień. Początkowo proces audytu finansowego miał charakter nieustruktu- ryzowany (organiczny). Wraz z rozwojem konkurencyjności firmy audytorskie podjęły wyzwanie wypracowania bardziej ustrukturyzo- wanego podejścia do audytu finansowego. To bardziej mechaniczne ujęcie procesu audytu nie tylko pozwoliło na ograniczanie kosztów w firmie audytorskiej, lecz także przyczyniło się do uzyskania istot- nego narzędzia promocyjnego, wyróżniającego daną firmę audytor- ską od innych działających na tym samym rynku. Innym istotnym etapem rozwoju audytu finansowego jest projekt międzynarodowej harmonizacji standardów audytu finansowego, realizowany przez Międzynarodową Federację Księgowych (IFAC). W rozdziale 3 przedstawiono również wyniki badań własnych doty- czących wykorzystania informacji o ładzie korporacyjnym w procesie audytu finansowego w Polsce i Standach Zjednoczonych Ameryki. Rozdział 4 zawiera badania i omówienie zagadnień związa- nych z efektami pracy audytorów finansowych. Po zaprezentowa- niu zmian w modelu sprawozdawczości z perspektywy historycznej przybliżono główne obszary badań naukowych dotyczące modelu sprawozdawczości audytora finansowego. W tym rozdziale zamiesz- czone zostały także wyniki badań własnych na temat postrzeganej użyteczności polskiego modelu sprawozdawczości audytora finanso- wego. Rozdział kończy wskazanie kierunków reform modelu spra- wozdawczości, których zasadniczym celem jest zmniejszenie luki in- formacyjnej, a w konsekwencji luki oczekiwań w zakresie audytu finansowego. Kolejny rozdział dotyczy zagadnień regulacji usług audytorskich. Na początku XX w. w rozwiniętych gospodarkach rynkowych wpro- wadzono regulacje dotyczące obowiązku dokonywania audytu finan- Wprowadzenie 15 sowego przez niezależnego audytora. Kwestie organizacji audytorów oraz dbałości o niezależność i reputację pozostawiono natomiast stowarzyszeniom zrzeszającym audytorów finansowych. Skandale finansowe oraz powtarzające się kryzysy finansowe spowodowały zmianę myślenia o sposobie regulacji zawodu audytora finansowe- go z formy stowarzyszeniowo-korporacyjnej do korporacyjno-lega- listycznej. Pierwowzorem zmian była w tym wypadku ustawa SOX wprowadzona w 2002 r. w USA. W tej części opracowania obszerniej omówiono istotne aspekty tej ustawy dotyczące audytu finansowego. Następnie zaprezentowano rozwój regulacji w zakresie audytu finan- sowego w Unii Europejskiej. Rozdział 5 kończy porównanie struktur regulacyjnych w Polsce i USA. Rozdział 6 monografii koncentruje się na wybranych aspektach funkcjonowania firm audytorskich. Punktem wyjścia do dyskusji jest założenie, że firmy audytorskie to organizacje oparte na wiedzy. Pod- stawowymi czynnikami pozwalającymi na rozwój firmy audytorskiej są zatem reputacja i wysoka jakość świadczonych usług. W tej czę- ści omówiono także typowe decyzje podejmowane przez audytorów oraz najważniejsze zagadnienia związane z zarządzaniem organiza- cjami opartymi na wiedzy. Monografię kończy podsumowanie. Moim zamierzeniem było, by niniejsza publikacja wprowadzi- ła do dorobku literatury przedmiotu spojrzenie na audyt finansowy nie z perspektywy dyscypliny technicznej, lecz ze względu na aspekt społeczny i rolę audytu w rozwoju demokratycznego społeczeństwa – także społeczeństwa kapitalistycznego w pozytywnym rozumieniu tego określenia. W opracowaniu przedstawiono także syntetyczny przegląd teorii i poglądów dotyczących społecznego zapotrzebowa- nia na audyt finansowy oraz analizę najważniejszych badań w zakre- sie audytu finansowego ze szczególnym uwzględnieniem aspektów regulacyjnych i standaryzacyjnych oraz modelu sprawozdawczości finansowej. Dodatkowym wkładem do literatury przedmiotu są przeprowa- dzone po raz pierwszy w Polsce, ale także w USA, wywiady z audy- torami finansowymi. Ich opinie i poglądy na temat roli audytu fi- nansowego w efektywnych systemach ładu korporacyjnego stanowią ważne źródło wiedzy o roli audytu w społeczeństwie. Przeprowadzo- no także wywiady z audytorami finansowymi i użytkownikami ich sprawozdań – analitykami kredytowymi i analitykami finansowymi, 16 Wprowadzenie dotyczące ich opinii na temat użyteczności polskiego modelu spra- wozdawczości audytora finansowego. Dziękuję wszystkim osobom, od których otrzymałam wsparcie pod czas realizacji projektu badawczego oraz pisania tej monografii. Na mój rozwój naukowy oraz sposób myślenia o rachunkowości i au- dycie finansowym wpływ mieli prof. Rashad Abdel Khalik z Uni- wersytetu Illinois w Urbana-Champaign oraz prof. Shyam Sunder z Uniwersytetu Yale. Profesor Andrzej K. Koźmiński z właściwą sobie delikatnością zmotywował mnie do napisania tej książki. Profesor Witold T. Bielecki, rektor Akademii Leona Koźmińskiego, stworzył mi warunki materialne pozwalające zrealizować ten projekt. Dzię- kuję wszystkim moim współpracownikom za cierpliwość, życzliwe zainteresowanie i nierzadko pomoc w czasie pisania pracy. Moi ro- dzice także bardzo wspierali mnie w tych wysiłkach, za co im bardzo dziękuję. Osobne podziękowania składam pani Viktorii Gusynskiej za przejęcie obowiązków związanych z życiem codziennym. Książkę tę dedykuję Julice – nie ustawaj w poszukiwaniu odpowiedzi na inte- resujące cię pytania. Rozdział 1 Miejsce audytu finansowego w organizacjach 1.1. Audyt finansowy jako czynnik integrujący rynki finansowe Współczesne rynki finansowe dostarczają inwestorom wiele możli- wości alokacji wolnych środków finansowych. Na rynku oferowane są różne projekty, dla których poszukiwane jest odpowiednie finan- sowanie. Inwestor musi zdecydować, który z tych projektów powi- nien wybrać. Podejmując decyzje inwestycyjne, ocenia ryzyko zwią- zane z projektem i analizuje, czy inwestycja zagwarantuje oczekiwane stopy zwrotu z zaangażowanego kapitału. Ważne jest zatem, aby in- westorzy mieli do dyspozycji rzetelne informacje o potencjalnych projektach inwestycyjnych, które mogą wspomóc proces podejmo- wania decyzji. Sprawozdania finansowe, a zwłaszcza raporty roczne, stanowią cenne źródło informacji dla osób podejmujących decyzje inwestycyj- ne. Brak rzetelnie przygotowanych i wiarygodnych informacji może prowadzić do błędnych decyzji inwestycyjnych. Użyteczne informa- cje wspomagające decyzje finansowe muszą mieć określone cechy. Ich brak zwiększa ryzyko podejmowanych przez inwestora decyzji. Na przykład inwestor może mieć nierzetelne informacje o cenie akcji w wyniku celowego zniekształcenia przez odpowiednie zastosowanie procedur księgowych. Informacja może być niedokładna z powodu celowej lub niecelowej manipulacji dokonanej przez zarządzających, którzy dysponują pełnymi informacjami o swoim projekcie inwe- stycyjnym. Informacja może też być nietrafna, a zatem podkreślać te fakty, które mogą wydawać się istotne, ale niekoniecznie takie są w ocenie przyszłych oczekiwanych zysków z inwestycji. Podejmujący decyzję inwestycyjną może też nie dysponować informacjami, któ- re zarządzający danym projektem uznają za informacje o charakte- 18 1. Miejsce audytu finansowego w organizacjach rze czułym i z tego powodu nie będą skłonni ich ujawnić. Wreszcie informacje o skomplikowanych transakcjach finansowych mogą być przedstawione w sposób utrudniający ich zrozumienie i ocenę. Rolą audytora jest ograniczenie ryzyka wynikającego z dostar- czenia niewłaściwych lub mających niską jakość informacji wspoma- gających procesy decyzyjne inwestorów. Audytor finansowy – jako niezależna jednostka – ocenia przedłożone przez zarządzających in- formacje o projekcie inwestycyjnym w celu upewnienia się, czy in- formacje te zostały przygotowane zgodnie z zasadami sztuki, czyli przyjętymi standardami rachunkowości. Istnieją co najmniej cztery powody, które wyjaśniają naturalne zapotrzebowanie na audyt finan- sowy przez niezależną jednostkę (Knechel et al., 2007, s. 3): 1. Zarządzający przedsiębiorstwem mogą zachowywać się niedba- le lub niewłaściwie, jeśli nie będą podlegali niezależnej ocenie. Świadomość, że ich działania będą przedmiotem oceny przez au- dytora finansowego, może zmotywować zarządzających do uczci- wego zachowania i wytężonej pracy. 2. Wielu interesariuszy organizacji (a nie tylko inwestorzy) nie ma wystarczającej wiedzy, aby samodzielnie ocenić jakość dostarczo- nych informacji. Audyt finansowy ma na celu dokonanie takiej oceny w produktywny i efektywny sposób. 3. Miarodajne informacje mogą przyczynić się do zmniejszenia po- strzeganego przez inwestorów ryzyka, a zatem mogą wpłynąć na zmniejszenie się kosztu kapitału. 4. Dostarczyciele kapitału (inwestorzy i kredytodawcy) chcą mieć pew ność, że udostępnione im informacje są wolne od błędów i oszustw. Autor dostarcza takiego zapewnienia na określonym poziomie istotności. Zapotrzebowanie na usługi audytorskie wynika zatem z działa- jących sił rynku, natury ludzkiej i potrzeby podejmowania świado- mych decyzji oraz ma na celu ograniczenie ryzyka wykorzystania w procesie podejmowania decyzji inwestycyjnych niemiarodajnych informacji. Audyt finansowy w środowisku organizacji 19 1.2. Audyt finansowy w środowisku organizacji Produkowanie dóbr i usług odbywa się wewnątrz organizacji lub na rynku. Firma może wyprodukować dobro lub usługę (np. półfabry- katy) przez wydział będący integralną częścią tej organizacji. Może też nabyć dobro lub usługę na rynku zewnętrznym. Uhonorowany Nagrodą Nobla Ronald Coase (1937) stwierdził, że firmy są w sta- nie ograniczyć pewne koszty transakcji poniżej tego, ile musiałyby zapłacić, dokonując zakupu podobnych dóbr lub usług na rynkach zewnętrznych. Zgodnie z tym twierdzeniem firmy istnieją, ponie- waż ponoszą mniejsze koszty transakcyjne, niż wynikałoby to z ko- nieczności dokonywania transakcji rynkowych (zawarcia kontraktu na rynku). To właśnie koszty pozyskania wiedzy i realizacji kontrak- tów decydują, że niektóre produkty i usługi produkowane są we- wnątrz firmy, inne zaś są pozyskiwane z rynku. Im dłuższy jest okres realizowania projektu, tym dłuższy i droższy jest proces negocjacji i zawarcia kontraktu. W takim przypadku bardziej prawdopodobne jest to, że firma będzie dążyła do eliminacji serii krótkoterminowych kontraktów i zastąpienia ich przez jeden długoterminowy kontrakt. Analiza kosztów transakcyjnych przyczyniła się do wyartykułowa- nia jednego z podstawowych założeń współczesnej teorii przedsię- biorstwa. Firmy, które przeżywają na konkurencyjnym rynku, muszą mieć przewagę konkurencyjną w konstruowaniu wewnętrznych kon- traktów. Organizacje odnoszące sukcesy mają mniejsze koszty trans- akcyjne niż rynek. Przyjmuje się jednak, że rynki realizują pewne funkcje efektyw- niej niż firmy. Rynki istnieją, ponieważ uczestnicy rynku mają prawo do dokonania transferu swojego bogactwa i otrzymania w zamian za to wynagrodzenia. Jednostki (zarówno indywidualne osoby, jak i or- ganizacje) mają prawo do podejmowania decyzji o sposobach wyko- rzystania zasobów będących w ich posiadaniu lub o sprzedaży tych zasobów. Rynki dyscyplinują posiadaczy zasobów, aby wykorzysty- wali je w efektywny sposób. Jeśli właściciel, przez swoje działania, zmniejszy wartość zasobów (np. uszkadzając je), to rynek odpowie na te działania, oferując mniejszą cenę za te zasoby. Na rynku zatem dokonuje się pomiaru dokonań podejmujących decyzje; rynek rów- nież nagradza lub karze za określone zachowania uczestników rynku. Firmy nie zawsze mogą wykorzystać ceny rynkowe do realizacji transakcji wewnętrznych. W razie braku wcześniej opisanej dyscypli-
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Audyt finansowy we współczesnych systemach społecznych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: