Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00134 006700 14065290 na godz. na dobę w sumie
Austriacy o standardzie złota - ebook/pdf
Austriacy o standardzie złota - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Instytut Ludwiga von Misesa Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-926160-6-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka Austriacy o standardzie złota jest zbiorem prac M. N. Rothbarda, H. Sennholza, J. T. Salerno, R. M. Ebelinga, R. W. Garrisona, L. H. White’a i R. Paula na temat złota jako podstawy wolnorynkowego pieniądza.

 

„Towar pieniężny to swego rodzaju towar odniesienia, punkt orientacyjny, a nie jednostka miary. Fizycznym odpowiednikiem niezmiennej wartości, która służyłaby do mierzenia innych wartości, jest niezmienny punkt odniesienia w kosmosie. [...] Najbardziej odpowiednim punktem odniesienia jest punkt, w którym umieściły nas dzieje wszechświata. Podobnie jest w wypadku wartości odniesienia (reference value). Towarem odniesienia, który najlepiej nadaje się do tej roli, jest towar pieniężny wyłoniony w procesie rynkowym. [...] Aby osiągnąć stabilność pieniądza, która mogłaby doprowadzić zarówno do wzrostu zatrudnienia, jak i niemal stałego poziomu cen, wystarczyłoby powstrzymanie się rządu od ingerowania w funkcjonowanie standardu towarowego wyłonionego przez rynek”.

Roger W. Garrison (fragment rozdziału Koszty standardu złota)

„Akademicki kurs makroekonomii zawiera wyłącznie omówienie systemu pieniężnego opartego na państwowej produkcji pieniądza. O innych możliwościach produkowania pieniądza nie wspomina się [...] choć sporo czasu poświęca się na omówienie szkodliwości monopoli jako takich. [...] Monopol w sferze pieniądza jest co najmniej tak szkodliwy jak w innych sferach. Jego zniesienie pozwoliłoby na ustanowienie standardu pieniądza znacznie lepszej jakości niż pieniądz papierowy”.

Mateusz Machaj (fragment wstępu)

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

RO Z D Z I A Ł 1 A r g u m e n t y z a p r a w d z i w y m z ł o t y m d o l a r e m M u r r a y N . R o t h b a r d I n f l a c y j n y p i e n i ą d z p a p i e r o w y Przez ponad pół wieku w Stanach Zjednoczonych i innych państwach utrzymywała się bezprecedensowa, wysoka infl acja. Coraz więcej ekono- mistów zaczęło dostrzegać związek infl acji z tym, że w ciągu tego same- go półwiecza wszystkie państwa korzystały z systemu pieniądza papiero- wego, dawniej nieznanego. Nigdy wcześniej waluty na całym świecie nie były tak radykalnie odcięte od swoich kruszcowych korzeni. Tymczasem w ciągu 100 lat obowiązywania standardu złota, tj. od końca wojen na- poleońskich do I wojny światowej, ceny zwykle spadały z roku na rok, nie licząc krótkich okresów przejściowych, np. wojny secesyjnej w  Stanach Zjednoczonych1. W czasie wojen państwa znacznie zwiększały podaż pie- niądza, żeby sfi nansować wydatki zbrojeniowe. I odwrotnie, w czasie po- koju skala ekspansji pieniężnej była niewielka w porównaniu z obfi tością dóbr i usług, co wynikało z gwałtownego rozwoju przemysłu i gospodarki. Na ogół ceny mogły więc swobodnie spadać. Ogromne wydatki wojskowe podczas I wojny światowej zmusiły zaangażowane w nią państwa do po- rzucenia standardu złota2, a niechęć do przywrócenia rzeczywistego stan- dardu kruszcowego doprowadziła ostatecznie do całkowitego przejścia na papierowy pieniądz w okresie kryzysu fi nansowego w latach 1931–1933. Uważam, że niespotykana wcześniej chroniczna infl acja, nękająca świat od lat 30. XX wieku, nie jest niczym zagadkowym. Dolar jest ame- rykańską jednostką walutową, tak jak funt szterling, frank, marka itd. są 1 Jedynie w latach 1896–1914 wystąpiła łagodna infl acja na poziomie ok. 2 rocz- nie, wynikająca z niecodziennych odkryć złota na Alasce i w Afryce Południowej. 2 Wyjątkiem były Stany Zjednoczone, które rozpoczęły wojnę wiosną 1917 r., czyli dwa i pół roku po innych państwach. Jednak nawet Stany Zjednoczone niefor- malnie porzuciły standard złota, gdy zakazały eksportu złota na czas wojny. 2 MURRAY N. ROTHBARD jednostkami walutowymi innych krajów, a od 1933 r. państwa narodowe nie wprowadziły żadnych efektywnych ograniczeń emisji swoich walut. Wskutek tego od 1933 r., a  zwłaszcza od 1971 r., kiedy zniesiono wy- mienialność dolara na złoto, każde państwo ma nieograniczone prawo kreowania waluty papierowej, będącej legalnym środkiem płatniczym na jego obszarze. Jestem przekonany, że jeśli jakaś osoba lub organizacja zdo- będzie monopol na tworzenie pieniądza, skorzysta z tego uprawnienia, na nic się nie oglądając. Powód jest prosty: możliwość tworzenia pieniądza to przywilej, który może zawrócić w głowie i przynieść ogromne zyski. Podstawową cechą standardu pieniądza papierowego jest to, że jednost- ka walutowa – dolar, funt, marka itd. – opiera się na kwicie papierowym oznaczonym „dolar”, „funt” itd., produkowanym przez bank centralny danego państwa narodowego3. Państwo (lub jego bank centralny) może produkować te kwity ad libitum i w gruncie rzeczy bez ponoszenia kosz- tów. Koszt papieru i druku jest bez znaczenia w porównaniu z wartością drukowanej waluty, a jeśli z jakiegoś powodu koszt ma znaczenie, pań- stwo zawsze może po prostu zwiększyć nominał banknotów! Nie ulega wątpliwości, że możliwość drukowania pieniędzy przez pań- stwo ma służyć zmonopolizowaniu przez nie produkcji pieniądza. Monopol taki byłby niemożliwy, gdyby prawo druku pieniądza miały osoby prywat- ne i dowolne organizacje, toteż państwo zazdrośnie strzeże swojego przywi- leju. Warto zauważyć, że najskuteczniej ścigane są przestępstwa, które bez- pośrednio grożą wyschnięciem źródła zysków państwa, takie jak unikanie płacenia podatków lub fałszowanie waluty. Gdyby fałszowanie waluty było legalne, podaż dolarów czy franków rosłaby w nieskończoność w bardzo szybkim tempie, a siła nabywcza pieniądza systematycznie by malała4. Ostatnio coraz więcej ekonomistów – co zrozumiałe – pozbywa się złudzeń co do zalet infl acyjnego pieniądza papierowego. Doszli oni do wniosku, że pozostawienie zadania dostrajania podaży pieniądza w  ge- stii państwa i  banku centralnego, od których nie wymaga się rozsądku i przestrzegania określonych reguł zarządzania pieniądzem, to nic innego jak przysłowiowe postawienie lisa na straży kurnika. Zrozumieli, że jedy- nie radykalne środki mogą pohamować wrodzoną skłonność państwa do zwiększania podaży pieniądza, na którego produkcję ma ono monopol. Lekarstwem jest po prostu radykalne uniezależnienie pieniądza i jego po- daży od państwa. 3 Dawno temu kwity papierowe emitował skarb państwa (np. continental za cza- sów wojny o niepodległość, assignat podczas rewolucji francuskiej, greenback w cza- sie wojny secesyjnej). Obecnie, w znacznie bardziej skomplikowanym systemie, kwity stanowiące standard pieniężny emituje bank centralny danego państwa. 4 Przyjmujemy, że pieniądz papierowy jest prawnym środkiem płatniczym, tak jak dziś we wszystkich państwach (tzn. że wszyscy wierzyciele są zobowiązani do przyjmowania kwitów papierowych jako spłaty długu pieniężnego). W naszym hipo- tetycznym scenariuszu wszystkie banknoty określane jako dolary czy franki z podob- nych względów miałyby charakter prawnego środka płatniczego. Argumenty za prawdziwym złotym dolarem 3 H a y e k o w s k a „ d e n a c j o n a l i z a c j a” p i e n i ą d z a Najbardziej znaną propozycję uniezależnienia pieniądza od państwa przedstawili Friedrich A. von Hayek i jego zwolennicy5. Hayekowska „de- nacjonalizacja” pieniądza wyeliminowałaby monopol prawnie ustano- wionego środka płatniczego i pozwoliła każdemu obywatelowi i organiza- cji emitować własną walutę w postaci papierowych kwitów o określonych nazwach i  wyglądzie. Państwo utrzymałoby monopol na emisję dolara czy franka, ale każda inna instytucja mogłaby z nim konkurować, oferu- jąc własną walutę o nadanej przez siebie nazwie. Hayek mógłby więc dru- kować hayeki, autor tego rozdziału – rothbardy itd. Proponowana przez Hayeka reforma monetarna zawiera też określoną koncepcję jej realizacji. Zgodnie z nią Hayekowski bank emitowałby „dukaty” w taki sposób, by ceny w nich wyrażane były stałe. Hayek jest przekonany, że jego dukat bez trudu wygrałby z infl acjogennym dolarem, funtem, marką i innymi walutami. Plan Hayeka miałby jakąś wartość, gdyby towar nazywany pieniądzem był takim samym dobrem jak każde inne. Na przykład: jednym ze sposo- bów pozbycia się nieefektywnej, anachronicznej i  czasem despotycznej poczty Stanów Zjednoczonych jest po prostu zlikwidowanie jej. Inni sym- patycy wolnego rynku proponują mniej radykalny plan – chcą mianowi- cie zostawić pocztę w spokoju, wpuszczając jednocześnie na rynek usług pocztowych konkurencję. Owi ekonomiści są przekonani, że prywatne fi rmy byłyby w stanie wygrać rywalizację z pocztą państwową. W ostat- nich latach ekonomiści wykazywali większą życzliwość wobec deregulacji i wolnej konkurencji, co mogłoby świadczyć o tym, że na rynku waluto- wym można by dopuścić konkurencję analogiczną do konkurencji fi rm świadczących usługi pocztowe, zapewniających ochronę przeciwpożaro- wą czy zajmujących się edukacją szkolną. Pieniądz różni się jednak zasadniczo od innych towarów i usług. Po- pyt na owe inne dobra, niezależnie od tego, czy są to usługi pocztowe, batoniki, czy komputery, wiąże się z ich użytecznością i korzyściami, ja- kie uzyskują konsumenci. Nabywcy mogą je więc porównywać, stosując własną skalę wartości. Tymczasem popyt na pieniądz nie wiąże się z nim jako takim, lecz wynika z tego, że on już funkcjonuje jako pieniądz, a to oznacza pewność obywateli, iż towar będący pieniądzem zostanie bez wa- hania przyjęty przez każdego kontrahenta. Ludzie chętnie przyjmują kwi- ty papierowe zwane dolarami nie ze względu na ich wartość estetyczną, lecz dlatego, że będą mogli je wymienić na dobra i usługi. Niezbędnym warunkiem dokonania takiej wymiany jest to, by nazwy „dolar” używa- no w odniesieniu do pieniądza. 5 Zob. zwł.: Friedrich A. von Hayek, The Denationalisation of Money, The Insti- tute of Economic Aff airs, London 1976. 4 MURRAY N. ROTHBARD Hayek z pewnością ma rację, gdy mówi, że gospodarka wolnorynkowa i poszanowanie prawa własności prywatnej wymagają, żeby każdy mógł emitować walutę . Na przykład Hayek miałby prawo wprowadzić do obie- gu hayeki albo dukaty, ja – rothbardy itd. Emisja i akceptacja waluty to jednak dwie zupełnie różne sprawy. Nikt nie przyjmie nowych kwitów, tak jak nie przyjąłby nieznanych produktów fi rm pocztowych ani kom- puterów nieznanej fi rmy. Hayeki, rothbardy nie staną się nazwami walut właśnie dlatego, że nigdy wcześniej nie używano tych nazw w odniesieniu do pieniądza ani żadnego innego towaru. Hayek i jego zwolennicy zupełnie nie zrozumieli teorematu regresji – jednego z najistotniejszych teorematów w ekonomii pieniądza6. Mises już w 1912 r. pokazał, że skoro nikt nie uzna określonego dobra za pieniądz, jeśli wcześniej nie było ono przyjmowane i wymieniane na towary i usłu- gi, to należy się cofnąć (dokonać regresji) do dnia, w którym to dobro stało się pieniądzem, czyli środkiem wymiany. Jeszcze wczoraj ten sam towar nie był używany jako pieniądz, skąd zatem takie zapotrzebowanie? Wy- nika to z tego, że wcześniej, jako towar niepieniężny, miał ustaloną cenę. Innymi słowy, żeby jakiś towar stał się pieniądzem, musi być najpierw towarem cenionym ze względu na pewien niepieniężny cel, czyli taki, na który popyt i cena ustaliły się, zanim wybrano go na środek wymiany. Pieniądza nie można tworzyć z niczego w wyniku umowy społecznej czy emisji kwitów papierowych z nowymi nazwami. Początki pieniądza sięgają czasów, gdy w  handlu posługiwano się wartościowym towarem niepieniężnym. W praktyce były to metale szlachetne, złoto i srebro, na które był stabilny i duży popyt, toteż w tej funkcji wyparły one inne towa- ry. Teoremat regresji Misesa pokazuje więc, że na wolnym rynku w funkcji środka płatniczego występowało najpierw użyteczne dobro niepieniężne. Kolejny problem z Hayekowskim dukatem polega na tym, że nikt by go nie przyjmował w zamian za towary czy usługi. Papierowe kwity o no- wych nazwach mają małą szansę na to, by wyprzeć dolara czy funta, które wywodzą się z  jednostek wagi złota lub srebra, od stuleci stosowanych jako waluta, środek wymiany, narzędzie kalkulacji pieniężnej i w rozlicze- niach fi nansowych7. Plan denacjonalizacji pieniądza to całkowita utopia – nie dlatego, że jest radykalny, ale dlatego, że jest nierealny. Bez względu na to, jaką na- zwę nadalibyśmy swoim banknotom, nie zaczęłyby one funkcjonować 6 Teoremat regresji omówiono w: Ludwig von Mises, The Theory of Money and Credit, Yale University Press, New Haven, Conn. 1953, wyd. 2, s. 170–186; zob. także: Murray N. Rothbard, The Case for a 100 Percent Gold Dollar, „Libertarian Review Press”, Washington, D.C. 1974, s. 10–11. 7 Do planu Hayeka można odnieść sardoniczne słowa XIX-wiecznego ekonomisty francuskiego, Henry’ego Cernushiego, na którego powoływał się Mises w nieco in- nym kontekście: „Chciałbym przyznać każdemu prawo do emisji banknotów, bo wte- dy nikt by ich nie przyjmował”. Ludwig von Mises, Ludzkie działanie, przeł. W. Fal- kowski, Instytut Misesa, Warszawa 2007, s. 380. Argumenty za prawdziwym złotym dolarem 5 jako pieniądz; panowanie dolara (czy funta lub marki) i  tak pozostało- by niezachwiane. Nie pomogłoby nawet zniesienie monopolu prawnego środka płatniczego, gdyż waluty o nowych nazwach nie miałyby odniesie- nia do użytecznych towarów na wolnym rynku, co jest niezbędną cechą pieniądza, jak dowodzi teoremat regresji. Waluta państwowa, np. dolar, i tak dominowałaby jako pieniądz, toteż nie byłoby tu mowy o jakiejkol- wiek denacjonalizacji. Pieniądz nadal byłby znacjonalizowany i stanowił wytwór państwowy. W żadnym razie nie doszłoby do uniezależnienia pie- niądza od państwa. Plan Hayeka jest beznadziejnie utopijny, ale i tak nie dość radykalny, by zachwiać obecnym, infl acjogennym systemem państwowym. Wariant tego planu, w którym fi rmy i obywatele emitowaliby złote monety o okre- ślonym ciężarze nie miałby szans powodzenia, mimo że dolar i inne pie- niądze papierowe powstały setki lat temu w  ścisłym powiązaniu z  jed- nostką wagi złota lub srebra – gramem lub uncją8. Amerykanie używają dolara i rozliczają się w tym pieniądzu już od dwustu lat i nie zanosi się na to, by w najbliższej przyszłości od niego odeszli. Nie porzucą go na rzecz uncji czy grama złota jako waluty. Będą się kurczowo trzymać pieniądza, do którego są przyzwyczajeni. Nawet w czasie galopującej infl acji, która właściwie doprowadziła do załamania ich waluty, Niemcy z uporem uży- wali marki w 1923 roku, a Chińczycy juana w latach 40. XX wieku. Na- wet po radykalnej rewaluacji bezwartościowej waluty, co miało zakończyć infl ację, nazwy „marka”, „juan” itp. utrzymały się. Hayek przypomina, że na obszarze niektórych państw posługiwano się w przeszłości jednocześnie więcej niż jedną walutą, ale te przykłady nie mają żadnego związku z  jego „dukatem”. Na terenach przygranicznych akceptuje się niekiedy dwie państwowe waluty9, z których każda jest legal- nym środkiem płatniczym o długiej historii. Współistnienie kilku walut na obszarze jednego państwa nie ma więc nic wspólnego z propozycją, by dopuścić emisję jednego lub kilku rodzajów prywatnej waluty papie- rowej. Hayek wspomina, że w Stanach Zjednoczonych, do chwili gdy ta praktyka stała się niezgodna z prawem, w obiegu obok ofi cjalnych monet były złote i  srebrne monety zagraniczne. To, że w  Ameryce hiszpański srebrny dolar funkcjonował obok austriackich czy angielskich monet, po- zwoliło Stanom Zjednoczonym na stopniowe odejście od funta i wprowa- dzenie dolara. Trzeba jednak zaznaczyć, że ten przypadek nie jest istotny dla omawianego tematu, ponieważ monety te określały różną wagę złota czy srebra i żadna z nich nie była państwowym pieniądzem papierowym bez pokrycia w  kruszcu. Ludzie mogli więc bez trudu odnieść wartość 8 Funt szterling wywodzi się zatem z defi nicji jednego funta srebra, a dolar – z de- fi nicji monety srebrnej w Czechach. Z czasem wartość dolara spadła do około 1/20 uncji złota. 9 W Luksemburgu w obiegu były jednocześnie trzy waluty państwowe: francuska, zachodnioniemiecka i luksemburska. 6 MURRAY N. ROTHBARD monety do wagi złota lub srebra. Oczywiście, złoto i srebro były już od dawna w obiegu jako pieniądz, a funt szterling i dolar stanowiły po prostu odpowiednik jednostki wagi tych kruszców. Plan Hayeka polega na czymś zupełnie innym – zakłada emisję prywatnych kwitów papierowych, wy- różnionych nową nazwą, w nadziei, że zostaną przyjęte jako pieniądz. Jeśli obywatele są przywiązani do dolarów czy franków, jest tylko je- den sposób na uniezależnienie pieniądza od państwa: denacjonalizacja pieniądza narodowego, obojętnie, czy jest nim dolar, marka, frank, czy jakakolwiek inna waluta. To jedyna metoda, by położyć kres infl acjogen- nej dominacji państwa nad podażą pieniądza w kraju. Jak zatem przeprowadzić prywatyzację, czyli denacjonalizację dola- ra? Z pewnością nie za pomocą depenalizacji podrabiania pieniądza. Jest tylko jeden sposób: powiązać dolara z użytecznym towarem rynkowym. Jedynie zmieniając defi nicję dolara – z papierowych kwitów emitowanych przez państwo na jednostkę wagi określonego towaru rynkowego – będzie można na dobre przekazać zadanie emitowania pieniądza prywatnym podmiotom. „ D o l a r t o w a r o w y ” – k r y t y k a Jeśli mamy ponownie zdefi niować dolara jako towar rynkowy, to jakie dobro powinno być podstawą tej defi nicji i jaką przyjąć jednostkę wagi dla tego dobra? Proponuję zdefi niować dolara jako jednostkę wagi jednego towaru, którym będzie złoto. Wielu ekonomistów, od Irvinga Fishera na początku XX wieku do Benjamina Grahama i F.A. von Hayeka, opowiadało się za jakąś formą „dolara towarowego”, który byłby zdefi niowany nie jako jednostka wagi określonego dobra, lecz koszyk dwóch lub więcej towarów10. Taka pro- pozycja ma wiele poważnych wad. Po pierwsze, „koszykowa” waluta nigdy nie powstała spontanicznie w wyniku działania rynku. Trzeba ją odgórnie narzucić rynkowi (zapożyczam ten pejoratywny termin od sa- mego Hayeka) jako „konstruktywistyczny” plan. Po drugie, wskutek tego państwo byłoby odpowiedzialne za ustalanie owego koszyka, ponieważ taka waluta, w przeciwieństwie do waluty określonej w jednostkach wagi jakiegoś towaru, nie pojawia się samoistnie na wolnym rynku. Państwo mogłoby zatem zmieniać stosunki wagowe, wprowadzać nowe ustalenia itd. Po trzecie, marzenie o koszyku rynkowym świadczy o jawnym przy- zwoleniu na to, by państwo sterowało gospodarką w celu utrzymania sta- łego „poziomu cen”. Jak widzieliśmy, w sytuacji wzrostu gospodarczego 10 W istocie Hayekowski program dukata też zawierał koncepcję koszyka towa- rów. Zakładał, że bank będzie dostrajać podaż dukatów, tak aby utrzymać stały „po- ziom cen” wyrażony w dukatach. Argumenty za prawdziwym złotym dolarem 7 i  zwiększonej obfi tości dóbr na wolnym rynku obserwuje się naturalną tendencję do obniżania cen. Ingerencja państwa w funkcjonowanie rynku nie ma żadnego uzasadnienia. Może jedynie wywołać cykl koniunktural- ny spowodowany ekspansją kredytową i sztucznym utrzymywaniem cen na wyższym poziomie w stosunku do poziomu wolnorynkowego. Propozycja koszyka towarów zawiera więcej trudności. Na przykład nie ma czegoś takiego jak jeden „poziom cen”, który miałby pozostawać stały. Pomysł, że ceny miałyby pozostawać na stałym poziomie to wy- dumany konstrukt, który nie uwzględnia tego, iż ceny mogą się odnosić jedynie do pojedynczych dóbr i bezustannie się zmieniają w stosunku do cen innych dóbr. Usilne dążenie Fishera do tego, by zapewnić stabilny poziom cen, ma swoje źródło w  błędnej koncepcji fi lozofi cznej, w  której pieniądz – po- dobnie jak standardowe jednostki miary, którymi posługują się inne na- uki (przyjmujące np., że jard to 36 cali) – ma mierzyć wartości i  ceny. Tymczasem nie ma jednego poziomu cen, toteż ten pomysł – pomijając jego nienaukowość – jest beznadziejną mrzonką. Jedyną naukową miarą o znaczeniu praktycznym jest jednostka monetarna określona jako waga towaru pieniężnego. Ponadto jedyną naukową miarą jest takie określenie tej wagi, by pozostawała niezmienna. „Funt” i „jard” powinny mieć stałą defi nicję. Żonglowanie defi nicją wagi w  kontekście koszyka rynkowego uniemożliwia sformułowanie poprawnej defi nicji i  określenie jednostki miary11. Największą wadą dolara opartego na koszyku rynkowym jest to, że ze względu na prawo Greshama w  takim systemie występowałyby cią- głe niedobory albo nadwyżki towarów w  koszyku rynkowym. Prawo to bowiem mówi, że każdy pieniądz przewartościowany przez pań- stwo (względem jego wartości rynkowej) wyeliminuje z obiegu pieniądz 11 Wybitną fi lozofi czną krytykę koncepcji dolara towarowego Fishera przedstawia Isabel Paterson w swoim całkowicie zapomnianym dziele The God of the Machine, Putnam, New York 1943, s. 203: „Wszystkie jednostki miary są ustalane arbitralnie, choć nie przez prawo, toteż właśnie prawo może je zmienić. Kupon bawełny określo- nej długości nazywano by jednego dnia calem, drugiego stopą, a trzeciego jardem; ta sama ilość metalu szlachetnego miałaby dziś nazwę 10 centów , a jutro dolara. Jednak rezultatem takich zmian byłoby to, że miary używane w różnych dniach nie ozna- czałyby tego samego, a ktoś ponosiłby z tego powodu poważną stratę. Rzekomym ar- gumentem za »dolarem towarowym« jest to, że za dolara nie zawsze się kupi tę samą ilość dóbr. To oczywiste: jeśli nie byłoby środka wymiany pozwalającego porównać wartość różnych dóbr, nie byłoby pieniądza, to jard bawełny czy funt sera nie miałby stałej ceny wyrażonej w  określonej ilości innych dóbr. Próbowano wykazywać, że dolar powinien zawsze oznaczać tę samą ilość tych samych dóbr. Tymczasem jest to niemożliwe. Mogłoby to nastąpić jedynie wtedy, gdyby ludzie mieli i wymieniali zawsze tę samą liczbę dolarów i tę samą ilość dóbr wszystkich rodzajów oraz gdyby proporcja między popytem i podażą w odniesieniu do dolarów była identyczna jak w odniesieniu do dóbr. Gdyby dopuszczono produkcję i konsumpcję, to musiałyby one odbywać się stale i w jednakowym tempie, by zachować owe proporcje”. 8 MURRAY N. ROTHBARD niedowartościowany przez państwo. Kontrola kursów wymiany ma takie same skutki jak każda inna kontrola cen – maksymalny kurs poniżej po- ziomu rynkowego powoduje niedobór; minimalny kurs ustalony powyżej poziomu rynkowego powoduje nadwyżkę. Stany Zjednoczone od począt- ku borykały się z problemami w sferze pieniądza, ponieważ przyjęły bi- metaliczny, a nie złoty standard pieniężny, czyli koszyk dwóch towarów – złota i srebra. Jak wiadomo, system ten nigdy nie działał dobrze, ponieważ wcześniej czy później jeden z tych metali szlachetnych zyskiwał lub tracił na wartości w porównaniu z wyceną na rynku światowym i z tego powo- du jeden kruszec napływał do kraju, podczas gdy drugi z niego wypływał. W 1873 r. zwolennicy monometalicznego standardu złota przewidywali, że srebro wkrótce zostanie przewartościowane, i pod groźbą wywiezienia złota z kraju wprowadzili w USA standard złota – system ofi cjalnie przy- jęty w 1900 r.12 Irving Fisher, James M. Buchanan i inni uważają, że konstytucja Sta- nów Zjednoczonych upoważnia państwo do wykorzystywania swojej wła- dzy do stabilizowania poziomu cen. Powołują się oni na artykuł 1. para- grafu 8. konstytucji, który przyznaje Kongresowi prawo „bicia monety 12 W  szczególności w  Coinage Act z  1792 r. defi niowano dolara jako zarówno wagę 371,25 granów czystego srebra, jak i wagę 24,75 granów czystego złota – a więc jako stały stosunek 15 granów srebra do grana złota. Stosunek 15  :  1 występował powszechnie na rynkach na początku lat 90. XVIII w., ale oczywiście z czasem się zmieniał, co spowodowało efekt prawa Greshama. Wkrótce zwiększona produkcja srebra doprowadziła do spadku wartości srebra i wspomniany stosunek zmniejszył się do 15,75 : 1. W rezultacie monety srebrne napływały do Stanów Zjednoczonych, a złote wypływały. Srebro było jedynym pieniądzem w obiegu do chwili gdy jackso- nistom udało się w 1834 r. sprowadzić złoto z powrotem dzięki zmianie wagi dolara w złocie na 23,2 grana (obniżenie wagi o 6,26 ). Nowa relacja 16 : 1 utrzymywała przez 20 lat, do czasu gdy odkrycia nowych złóż złota w Kalifornii, Rosji i Australii spowodowały wzrost produkcji złota i jej zmniejszenie do 15,3 : 1. Na skutek tego zło- te monety zaczęły napływać do kraju, a srebrne wypływać. Od lat 50. XIX w. Stany Zjednoczone miały de facto monometaliczny standard złota, ale de iure bimetaliczny. Rynkowy stosunek wartości obu szlachetnych metali wynosił około 15,5 : 1, a ofi cjal- ny, ogłaszany przez mennicę – 16 : 1. Jednak w 1872 r. kilku przenikliwych urzędników w Departamencie Skarbu za- uważyło, że wartość srebra lada chwila drastycznie spadnie, państwa europejskie przechodziły bowiem ze standardu srebra na standard złota, zmniejszając tym sa- mym popyt na srebro, a zwiększając na złoto; ponadto odkryto nowe złoża srebra w Newadzie i innych górzystych stanach. Aby utrzymać rzeczywisty standard złota, skarb państwa przeforsował w roku 1873 i 1874 ustawy w Kongresie, które wstrzy- mywały bicie dodatkowych srebrnych dolarów o nominale wyższym niż 5 dolarów. Ta demonetyzacja srebra spowodowała, że gdy w  1874 r. wartość rynkowa srebra zaczęła gwałtownie spadać – z ponad 16 : 1 do 32 : 1 w latach 90 – srebrne monety nie wpływały do kasy państwa, a  złote nie wypływały. W  końcu w  1900 r. dolar zdefi niowano de iure wyłącznie w złocie, jako 23,22 grana – zob.: Ron Paul, Lewis Lehrman, The Case for Gold, Cato Institute, Washington, D.C. 1982, s. 17–19, 30–32, 60–66, 100–102. Argumenty za prawdziwym złotym dolarem 9 i regulowania jej wartości”. Pogląd ten – w najlepszym razie absurdalny, w najgorszym obłudny, a z całą pewnością anachroniczny – opiera się na założeniu, że twórcy konstytucji byli ekonomistami zajmującymi się sta- bilizacją cen i przez „wartość monety rozumieli siłę nabywczą jednostki pieniężnej, inaczej: poziom cen. Z tej wątpliwej przesłanki wspomniani naukowcy wywodzą rzekomo konstytucyjny obowiązek interwencji pań- stwa federalnego w sprawy pieniężne, by stabilizować poziom cen. Tym- czasem twórcy konstytucji przez ową wartość rozumieli po prostu wagę i jakość monet. Na każdej instytucji spoczywa wszak odpowiedzialność za jakość jej produktów, więc skoro rząd federalny bije monetę, to musi dbać o zapewnienie jej gwarantowanej wagi i jakości. A r g u m e n t y z a z ł o t y m d o l a r e m Dochodzimy do wniosku, że trzeba ponownie zdefi niować dolara w ka- tegoriach jednego towaru, a nie sztucznego koszyka rynkowego dwóch lub więcej towarów. Który towar powinniśmy więc wybrać? Pamiętajmy, że tam, gdzie metale szlachetne były dostępne, jako środek wymiany zawsze wybie- rano złoto lub srebro, z pominięciem innych towarów. To nie przypadek, że metale szlachetne zrobiły taką karierę w dziejach. Można to wytłumaczyć dużym i stabilnym popytem niepieniężnym na te kruszce, ich wysoką ceną, trwałością, podzielnością, rozpoznawalnością i innymi zaletami, obszernie opisywanymi we wszystkich podręcznikach na temat pieniądza i bankowo- ści, opublikowanych przed odejściem Stanów Zjednoczonych od standardu złota w 1933 r. Pozostaje pytanie, który z kruszców powinien służyć jako standard: złoto czy srebro? Pewne racje przemawiają za srebrem, ale argu- menty za złotem mają większą wagę. Zwiększenie podaży srebra znacznie obniżyło jego wartość w stosunku do złota, dlatego w XIX w. zaprzestano wykorzystywania tego kruszcu jako powszechnie akceptowanego pieniądza. Do 1914 roku, a gdzieniegdzie nawet do lat 30., w większości państw stan- dardem pieniężnym było złoto. Było standardem nawet po skonfi skowaniu przez rząd Stanów Zjednoczonych złota wszystkim obywatelom i ogłosze- niu niewymienialności dolara, rzekomo tylko w celu ratowania gospodarki w okresie depresji. Ponadto do dziś za metal pieniężny powszechnie uznaje się złoto, nie srebro, a państwa i ich banki centralne zgromadziły ogromne ilości tego kruszcu, obecnie niewykorzystywane, mogące jednak posłużyć jako standard dla dolara, funta czy marki. Prowadzi nas to do ważnej konkluzji. Stany Zjednoczone i inne pań- stwa znacjonalizowały złoto. Nawet dziś, gdy obywatele mogą posiadać złoto, przeważająca większość żółtego kruszcu znajduje się w skarbcach banków centralnych13. Gdyby zdefi niować dolara jako jednostkę wago- 13 W Stanach Zjednoczonych skarb państwa przechowuje złoto w imieniu Rezer- wy Federalnej w magazynie w Forcie Knox i w innych miejscach. 10 MURRAY N. ROTHBARD wą złota, można by łącznie zdenacjonalizować dolara i złoto. Jeśli jednak dolar nie zostanie zdefi niowany jako złoto o określonej wadze, to czy de- nacjonalizacja tego kruszcu będzie w ogóle możliwa? Wyprzedaż zasobów złota nie jest najlepszym rozwiązaniem, ponieważ: 1) implikuje, że pań- stwo ma prawo czerpać zyski z jego sprzedaży; 2) dolar pozostałby pod wyłączną kontrolą państwa. Trzeba sobie uświadomić, jakie skutki pociągałoby za sobą zdefi nio- wanie dolara w kategoriach złota. Defi nicja musi być realna i efektywna, a nie nominalna. Akty prawne w Stanach Zjednoczonych defi niują dolara jako 1/42,22 uncji złota, ale jest to jedynie formalny zabieg na użytek księgowości. Żeby defi nicja odpowiadała rzeczywistości musi z niej jasno wynikać, że podmiot emitujący dolara wymienia go na złoto, tzn. że dolar jest roszczeniem do wymiany na złoto o określonej wadze. Ponadto raz ustalona defi nicja dolara musi być niezmienna. Nie będzie jej można w żaden sposób zmienić, podobnie jak nie można zmienić dłu- gości jarda czy wagi funta. Zanim zaczniemy analizować, jak powinna brzmieć nowa defi nicja do- lara, rozważmy pewne obiekcje co do samego pomysłu ustalania przez pań- stwo takiej defi nicji. Niektórzy podnoszą zarzut, że pomysł ten ma podłoże etatystyczne i  stanowi pogwałcenie zasad wolnego rynku. Trzeba jednak zauważyć, że zajmujemy się tą kwestią w określonych realiach społeczno- -politycznych, po tym jak państwo pozbawiło dolara pokrycia w  złocie, praktycznie znacjonalizowało zasoby złota i przez lata emitowało dolary papierowe. Państwo zmonopolizowało emisję pieniądza i  skonfi skowało złoto posiadane przez obywateli, toteż tylko ono może rozwiązać ów pro- blem poprzez łączną denacjonalizację złota i dolara. Sprzeciw wobec tego, by państwo ponownie zdefi niowało dolara i sprywatyzowało złoto, można by porównać do protestu przeciwko temu, by państwo zrzekło się kontroli cen. W obu wypadkach inicjatywę podejmuje państwo, a nie rynek, jednak to samo moglibyśmy powiedzieć o każdej działalności państwa zmierzają- cej do denacjonalizacji dowolnego produktu czy fi rmy. Jeśli ktoś postuluje, by państwo powstrzymało się od stosowania środków interwencjonistycz- nych, nie daje tym świadectwa o swoich etatystycznych skłonnościach. Kolejną wątpliwość co do standardu złota, którą szczególnie chętnie powtarzają monetaryści, zawierają pytania: Dlaczego zwolennicy standar- du złota chcieliby, żeby państwo „ustalało cenę złota (w dolarach)”, choć sprzeciwiają się ustalaniu jakichkolwiek innych cen? Dlaczego rynek miał- by określać wszystkie ceny oprócz ceny złota? W tych pytaniach przejawia się brak zrozumienia pojęcia ceny. Cena to relacja wymiany jednego dobra na inne, np. sześciu żarówek na funt masła, czyli jednej żarówki na 1/6 funta masła. W  wymianie pieniężnej ceną każdej żarówki byłoby złoto o określonej wadze lub – jak dziś – określona liczba centów lub dolarów. Istotne jest to, że cena to stosunek dwóch wymienianych dóbr. Gdyby obowiązywał standard złota, dolar i  złoto nie byłyby dwoma różnymi dobrami, których cena może fl uktuować, lecz tym samym towarem. Argumenty za prawdziwym złotym dolarem 11 Nawoływanie do tego, by pozostawić wolnemu rynkowi ustalenie ceny złota w dolarach, jest niedorzeczne. To tak, jakby wolny rynek mógł de- cydować każdego dnia, ile uncji jest w funcie lub ile cali w jardzie. Licz- ba cali w jardzie nie podlega codziennym wahaniom na wolnym ani ja- kimkolwiek innym rynku. Ustala to defi nicja, podobnie jak w przypadku każdej innej jednostki miary i wagi. W handlu wymienia się dwa różne towary, a nie towar na ten sam towar. Opowiadanie się za wolnym ryn- kiem w kwestii ustalania ceny złota w dolarach byłoby – w uproszczeniu – równie absurdalne jak nawoływanie do tego, by cena rynkowa dola- ra w centach podlegała fl uktuacji. To, z ilu centów składa się dolar, nie może zależeć od codziennych wahań i zmian na rynku, podobnie jak to, ile cali liczy jard, nie może podlegać wahaniom. Prawdziwy wolny rynek pieniężny zaistnieje tylko wtedy, kiedy dolar zostanie ściśle zdefi niowany i będzie wymienialny na złoto o określonej wadze. Złoto będzie wówczas podlegało wymianie (po swobodnie fl uktuujących cenach) na wszystkie inne dobra i usługi. Podsumowując: pojmowanie standardu złota jako „ustalanie ceny zło- ta” jest nieporozumieniem. W standardzie złota jego cena nie jest ustalana w  wyniku ingerencji państwa. Należałoby raczej powiedzieć, że dolara – przez ostatnie pół wieku będącego kawałkiem zadrukowanego papieru emitowanego przez państwo – trzeba ponownie zdefi niować jako jednost- kę wagi złota. D e f i n i c j a d o l a r a Skoro dolara powinniśmy ponownie zdefi niować jako jednostkę wagi złota, to jak powinna brzmieć nowa defi nicja? Interesujące jest to, że co- raz więcej ekonomistów i publicystów popierających powrót do standardu złota wydaje się nie przejawiać wcale – lub prawie wcale – zainteresowania tym, jaka dokładnie powinna być nowa waga dolara. Ta sprawa jest bez wątpienia bardzo kontrowersyjna, ale jeszcze bardziej kontrowersyjne jest zagadnienie powrotu do standardu złota jako takie. Co więcej, powinni- śmy zdać sobie sprawę, że nie możemy liczyć na ponowne wprowadzenie standardu złota, jeżeli najpierw nie określimy, jaką wagę powinien mieć dolar. W latach 40., 50. i 60. XX w. istniały dwie pokrewne organizacje gru- pujące zwolenników powrotu do standardu złota: Economists’ National Committee for Monetary Policy i  Gold Standard League. Obu przewo- dził Walter E. Spahr, profesor ekonomii na New York University. W tym okresie, a dokładniej w latach 1933–1971, w Stanach Zjednoczonych obo- wiązywał wewnętrzny standard pieniądza papierowego, a zarazem kurio- zalna odmiana międzynarodowego standardu złota obłożonego licznymi restrykcjami. Reguły tego standardu przewidywały, że Stany Zjednoczo- ne zapewniały wymienialność na złoto dolarów trzymanych przez banki 12 MURRAY N. ROTHBARD centralne innych państw po prawnie ustalonym kursie 35 dolarów za un- cję. Ani obywatele innych państw, ani prywatne fi rmy zagraniczne nie mogły wymieniać dolarów na złoto, a wymiana dolarów na złote monety przez osoby prywatne i państwa nie była możliwa, ponieważ takiej mone- ty już od dawna nie emitowano. Wymieniano więc dolary na duże sztaby złota. Jednak aż do 1968 r. skarb państwa Stanów Zjednoczonych był go- tów utrzymywać ofi cjalny kurs wymiany dolara na złoto na wolnym ryn- ku złota w Londynie i Zurychu, kupując dolary za złoto, kiedy pojawiała się obawa, że cena wzrośnie powyżej 35 dolarów za uncję. W ten sposób Stany nieformalnie dysponowały wymienialnym dolarem po 35 dolarów za uncję dla obywateli i fi rm zagranicznych, a także ofi cjalnie dla państw i banków centralnych. Kiedy jednak państwa europejskie wzmogły stara- nia o wymianę infl acyjnego dolara na złoto, Stany Zjednoczone w 1968 r. wycofały dolara z wolnego rynku złota, wprowadzając na krótko „dwu- poziomowy” rynek złota. W 1971 r. prezydent Richard M. Nixon usunął ostatnią pozostałość międzynarodowego standardu złota i  odtąd dolar występuje wyłącznie w postaci papierowej. Członkowie organizacji Spahra zalecali powrót do klasycznego stan- dardu złota sprzed 1933 r., w którym złote monety były obiegowym pie- niądzem. Pominęli problem ustalenia wagi dolara, przyjmując po prostu defi nicję, że złoty dolar to 1/35 uncji złota. Argumentowali, że 35 dolarów za uncję to obowiązująca defi nicja prawna, wyznaczająca efektywną stopę wymienialności dla innych rządów i zagranicznych banków centralnych. (Mogli dodać, że 35 dolarów stanowiło – jak zaznaczyłem – także nieofi - cjalnie efektywną stopę wymienialności dla obywateli innych państw). Spahr stał na stanowisku, że raz ustalonej defi nicji nie wolno zmieniać. Stanowisko to nie miało jednak solidnych podstaw, ponieważ wewnętrz- ny standard złota nie obowiązywał i  nie było wymienialności na złotą monetę. Jaki był więc sens nawoływania do zdefi niowania standardu zło- ta jako 35 dolarów za uncję, skoro nic takiego jak standard złota nie ist- niało od 1933 r.? Gdyby grupa Spahra była konsekwentna w dążeniu do utrzymania starej defi nicji dolara, obstawałaby za powrotem do ostatniej defi nicji standardu złota, tj. 20 dolarów za uncję, która obowiązywała przed Rooseveltem. Zwolennicy Spahra nawet nie rozważali możliwości powrotu do 20 do- larów, co oznaczało, że coraz lepiej zdawali sobie sprawę, iż 35 dolarów i – a fortiori – 20 dolarów za uncję złota to nie jest już realistyczny przelicz- nik, zważywszy na infl ację pieniądza, postępującą od początku II wojny światowej. W „klasycznym” standardzie złota sprzed 1933 r. lawinowo ro- sła liczba roszczeń dolarowych (w szczególności zdeponowanych w ban- kach) do coraz mniejszych zasobów złota. W  czasie II wojny światowej piramida infl acyjna stworzona przez Rezerwę Federalną jeszcze urosła, w związku z czym powrót do ceny 35 dolarów za uncję złota pociągałby za sobą ryzyko gwałtownego defl acyjnego zmniejszenia podaży pieniądza. Z tego powodu dysydenccy członkowie Economists’ National Committee Argumenty za prawdziwym złotym dolarem 13 for Monetary Policy, Henry Hazlitt i inni (Michael A. Heilperin, Jacques Rueff i Ludwig von Mises) opowiadali się za powrotem do złota po cenie znacznie wyższej niż 35 dolarów za uncję14. Obecnie nie istnieje żaden, nawet słaby argument za ustaleniem ceny 35 dolarów za uncję. Nie obowiązuje bowiem standard złota w jakimkol- wiek znaczeniu, a  istniejąca „defi nicja” złota – 42,22 dolarów za uncję – jest oczywistą fi kcją księgową i zdecydowanie nie odpowiada wartości rynkowej złota. Jeśli chcemy powrócić do standardu złota, musimy rozpo- cząć proces de novo, z czystą hipoteką. Wymaga to zrozumienia, że sfor- mułowanie defi nicji dolara nie ma wymiaru moralnego, toteż powinno uwzględniać jedynie przesłanki pragmatyczne. Wybór defi nicji nowego złotego dolara zależy więc od tego, jaki system pieniężny chcemy uzyskać, a także od tego, jaka defi nicja ułatwiłaby przyjęcie pożądanego systemu. K t ó r y s t a n d a r d z ł o t a ? Widzimy więc, że decyzja o wyborze defi nicji zależy od tego, jaki chce- my mieć standard złota. Na pewno w  nowym standardzie złota dolar musi być powiązany z ustaloną jednostką złota o ściśle określonej wadze i wymienialny na złote monety zgodnie z tą wagą. Wyklucza to wszelkie pseudostandardy złota, takie jak system pieniężny Stanów Zjednoczonych w  latach 1933–1971 lub jego odmiana – system z  Bretton Woods z  lat 1945–1971. Z  tych samych przyczyn trzeba wykluczyć pseudostandard złota, którego zwolennikami są ekonomiści podażowi, ponieważ ów sys- tem niewiele różni się od tego z Bretton Woods. Nie cechowałby się on wy- mienialnością na złotą monetę i – co nawet gorsze niż w systemie z Bret- ton Woods, który przynajmniej utrzymywał stałą wagę dolara w złocie – Rezerwa Federalna mogłaby arbitralnie manipulować defi nicją dolara, próbując dostrajać gospodarkę, by osiągnąć takie cele makroekonomiczne jak pełne zatrudnienie czy stabilność cen. Można by powrócić do klasycznego standardu złota, jaki obowią- zywał we wszystkich ważniejszych państwach przed I  wojną światową i w Stanach Zjednoczonych od lat 50. XIX w. do 1933 r. Główną zaletą takiego rozwiązania byłoby przywrócenie ustalonej wagi i  rzeczywistej wymienialności dolara na złotą monetę. Klasyczny standard złota byłby 14 Niemal wszyscy ci dysydenci wywodzili się z tradycji austriackiej, a trzy wspo- mniane w tekście nazwiska należą do uczniów lub zwolenników Misesa. W świetle późniejszego rozwoju rynku złota zabawne jest to, że propozycja Rueff a i  Hazlitta ustanowienia złotego dolara na poziomie 70 dolarów została wyśmiana przez niemal wszystkich ekonomistów (jako absurdalnie wysoki poziom) i że przed 1968 r. monetaryści i keynesiści jednomyślnie przewidywali, że gdyby oddzielić do- lara od złota, cena złota szybko spadłaby do jego niepieniężnego poziomu, czyli do około 9 dolarów za uncję. Równie zabawne jest to, że większość tych ekonomistów wciąż hołduje dewizie, iż „nauka to przewidywanie”. 14 MURRAY N. ROTHBARD nieporównywalnie lepszy zarówno od obecnego standardu pieniężnego, jak i systemu z Bretton Woods. Wybór konkretnej defi nicji nie miałby tu większego znaczenia, poza tym, że powinna ona ustanawiać cenę uncji złota zdecydowanie powyżej 35 dolarów, by nie powodować niepożądane- go gwałtownego zmniejszenia podaży pieniądza i defl acji, które w najlep- szym razie na długie lata zniechęciłyby społeczeństwo do standardu złota. Istotniejsze byłoby to, że powrót do klasycznego standardu złota stanowił- by przywrócenie systemu, który rozpoczął okres cykli koniunkturalnych oraz doprowadził do depresji w  1929 roku i  co najmniej czteroletniego wielkiego kryzysu. Taki powrót byłby równoznaczny z utrzymaniem Re- zerwy Federalnej z systemem scentralizowanej bankowości i specjalnych przywilejów, które wiążą się nieuchronnie z występowaniem na przemian infl acji i ograniczania podaży pieniądza. Ponadto, choć złoto jako towar pieniężny byłoby dostarczane przez wolny rynek, dolar nie zostałby zde- nacjonalizowany i nadal stanowiłby produkt rządu federalnego. Warto jednak poszukać lepszego rozwiązania, gdyż przeprowadzanie gruntownej reformy, która nie doprowadziłaby do najdoskonalszej formy standardu złota, mijałoby się z celem. Skoro rozczarowani bankowością centralną nawołujemy do zniesienia Rezerwy Federalnej i powrotu do ja- kiegoś rodzaju wolnej bankowości, zastanówmy się, jak osiągnąć ten cel. Najbliższa wolnej bankowości i standardowi złota była amerykańska go- spodarka od lat 40. XIX w. do wojny secesyjnej. W tym czasie nie wystę- powała żadna forma bankowości centralnej i każdy bank miał obowiązek wymiany swoich banknotów i depozytów na złoto. Opowiadając się za ta- kim systemem, musimy jednak zdać sobie sprawę, że zasoby złota są zna- cjonalizowane i znajdują się w skarbcu Rezerwy Federalnej. Rozwiązanie tej instytucji oznaczałoby, że zasoby złota obecnie przechowywane przez skarb państwa trzeba by zwrócić obywatelom. To podsuwa nam pewien pomysł na defi nicję złotego dolara. Aby zlikwidować Rezerwę Federalną i opróżnić jej skarbiec ze złota, a jednocześnie powiązać złoto z dolarem, złoto z  Rezerwy Federalnej trzeba rewaluować i  ponownie zdefi niować, abyśmy mogli wymieniać je, w stosunku jeden do jednego, za roszczenia dolarowe do złota. Musimy zatem ustalić, jaką wartość ma złoto Rezerwy Federalnej, a absurdem byłoby obstawać przy fi kcyjnej kwocie 42,22 do- larów za uncję, skoro inne defi nicje, ustalające znacznie niższą wagę od- powiadającą tej kwocie umożliwiłyby likwidację „długów” Rezerwy Fede- ralnej, a także przekazanie państwowego złota prywatnym podmiotom. Rozważmy konkretny przykład. Pod koniec grudnia 1981 r. zobowią- zania Rezerwy Federalnej osiągnęły wartość około 179 miliardów dola- rów (132 miliardy dolarów w banknotach Rezerwy Federalnej plus 47 mi- liardów dolarów w depozytach należnych bankom komercyjnym). Zasoby złota Rezerwy Federalnej szacuje się na 265,3 miliona uncji. Przyjąwszy arbitralnie ustaloną cenę 42,22 dolara za uncję, otrzymujemy łącznie 11,2 miliarda dolarów. A co by było, gdybyśmy zdefi niowali dolara w taki sposób, żeby wartość zasobów złota Rezerwy Federalnej zrównała się ze Argumenty za prawdziwym złotym dolarem 15 zobowiązaniami ogółem, czyli wynosiła 179 miliardów dolarów? Uncja złota kosztowałaby wtedy 676 dolarów, czyli dolar miałby nową wartość i był wymienialny na 1/676 uncji złota. Po tej nowej cenie banknoty Re- zerwy Federalnej można by natychmiast wymienić w stosunku jeden do jednego na złote monety, a depozyty na żądanie na złoto. Złoto stanowi- łoby zatem rezerwę banków na wypłacenie depozytów na żądanie. Zlikwidowanie Rezerwy Federalnej nie musi oczywiście oznaczać końca ery pieniądza papierowego; bankom można pozwolić – jak przed wojną secesyjną – na druk banknotów, a także na emisję depozytów na żądanie. Realizacja przedstawionego planu (jego zwolennikiem jest republikań- ski kongresmen z Teksasu Ron Paul) umożliwiłaby szybką budowę syste- mu przypominającego najlepszy system pieniężny w historii Stanów Zjed- noczonych, który obowiązywał od zamknięcia Drugiego Banku Stanów Zjednoczonych i banków stanowych aż do wojny secesyjnej. W systemie tym ograniczono by lub wyeliminowano infl ację i cykl koniunkturalny. Jeśli oprócz tego rozwiązano by Federal Deposit Insurance Corporation, wprowadzono wymóg natychmiastowej płatności zobowiązań pod rygo- rem ogłoszenia niewypłacalności i wreszcie umożliwiono funkcjonowanie oddziałów banków w różnych stanach, to powstałby system wolnej ban- kowości, za którym opowiadało się wielu publicystów i ekonomistów. Pójdźmy krok dalej. Gdybyśmy chcieli wprowadzić bankowość ze 100-procentową rezerwą, praktycznie eliminując na dobre infl ację i ogra- niczanie podaży pieniądza przez banki, moglibyśmy ustanowić wymóg 100-procentowych rezerw jako zastosowanie ogólnego zakazu fałszer- stwa. W systemie 100-procentowych rezerw (do jej zwolenników należeli pisarze i ekonomiści, m.in David Hume, Thomas Jeff erson i John Adams, a także z pewnymi zastrzeżeniami Ludwig von Mises) emitowanie kwitów dłużnych ponad poziom wyznaczony przez rezerwy uważa się za działa- nie analogiczne do wydawania kwitów magazynowych na nieistniejące depozyty i spekulowania tymi kwitami, inaczej mówiąc: za pogwałcenie umowy depozytu. Jak wprowadzić w Stanach Zjednoczonych system 100-procentowej re- zerwy? Pod koniec grudnia 1981 r. całkowite zobowiązania banków ko- mercyjnych (czyli M1) wynosiły 445 miliardów dolarów (wliczając w  to banknoty Rezerwy Federalnej i depozyty na żądanie, a właściwie rachunki bieżące). Warunkiem przejścia na 100-procentową rezerwę złota byłoby zde- fi niowanie dolara jako 1/1696 uncji złota. Całkowita rezerwa złota w pań- stwie wynosiłaby wtedy w przeliczeniu 445 miliardów dolarów. Można by przetransferować złoto do poszczególnych posiadaczy banknotów Rezerwy Federalnej, a także do banków, przy czym aktywa banków byłyby równe wszystkim depozytom na żądanie łącznie. W ten sposób banki przeszłyby automatycznie na system 100-procentowych rezerw w złocie. Z punktu widzenia wolnego rynku przejście na 100-procentowy stan- dard złota jest nie lada problemem, ponieważ należałoby przekazać bankom 16 MURRAY N. ROTHBARD komercyjnym złoto Rezerwy Federalnej o wartości równej ich depozytom na żądanie, co byłoby równoznaczne z wręczeniem im w prezencie kapi- tału o wartości przekazanego złota. Pod koniec grudnia 1981 r. depozyty na żądanie w bankach komercyjnych wynosiły 317 miliardów dolarów, a rezerwy 47 miliardów dolarów. Powrót do wartości złota po 1696 dola- rów za uncję oznaczałby, że złoto przeszłoby do banków w zamian za to, że aktywa Rezerwy Federalnej wzrosłyby z 47 do 317 miliardów dolarów, a stałoby się tak w wyniku zaksięgowania kapitału bankowego w wysoko- ści 270 miliardów dolarów. Można zaprotestować i powiedzieć, że banki nie zasługują na taki prezent; powinny być tak samo traktowane jak inne fi rmy. Należy jednak zauważyć, że wobec narzucenia bankom wymogu 100-procentowej rezerwy ów prezent stanowiłby jedynie zabezpieczenie systemu bankowego przed potencjalną katastrofą: defl acją, ograniczeniem podaży pieniądza i bankructwem15. Niezależnie od tego, którą z tych dwu dróg wybierzemy, pieniądz i ban- kowość raz na zawsze zostałyby oddzielone od państwa, a nowe waluty, takie jak hayeki czy dukaty, mogłyby konkurować ze złotym dolarem. Nie zalecałbym jednak lokowania oszczędności całego życia w którejkolwiek z tych nowych walut. 15 Na temat sposobów przechodzenia do rzeczywistego standardu złota zob.: Murray N. Rothbard, Tajniki bankowości, przeł. R. Rudowski, Fijorr Publishing, War- szawa 2007, s. 273–290; na temat 100-procentowego standardu złota – zob.: tenże, The Case for a 100 Percent Gold Dollar, dz. cyt.; oraz zapomnianą pracę Marka Sko- usena: The 100 Gold Standard: Economics of a Pure Money Commodity, University Press of America, Washington, D.C. 1977; zob. także: Murray N. Rothbard, Gold vs. Fluctuating Fiat Exchange Rates [w:] H. Sennholz (red.), Gold Is Money, Greenwood Press, Westport, Conn. 1975, s. 24–40.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Austriacy o standardzie złota
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: