Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00485 006699 13590143 na godz. na dobę w sumie
Autokreacja małżonków bezdzietnych do wielowymiarowego rodzicielstwa adopcyjnego. Perspektywa pedagogiczno-antropologiczna - ebook/pdf
Autokreacja małżonków bezdzietnych do wielowymiarowego rodzicielstwa adopcyjnego. Perspektywa pedagogiczno-antropologiczna - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 382
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-050-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-18%), audiobook).

Autor publikacji podjął tematykę rodzicielstwa adopcyjnego małżeństw doświadczających niepowodzenia prokreacyjnego i związanej z tym niezamierzonej bezdzietności. Zaprezentował własną koncepcję autokreacji małżonków do wielowymiarowego rodzicielstwa. Proces autokreacji ujmowany całościowo obejmuje świadomą pracę nad sobą małżonków, transformatywne uczenie się biograficzne, autoformacyjne kierowanie własnym rozwojem osobowym oraz samokształtowanie ja rodzica adopcyjnego w horyzoncie agatologicznym i aksjologicznym. Złożony, wielowymiarowy charakter autokreacji został ujęty na gruncie integralnej koncepcji człowieka, a problematykę usytuowano także w kontekście antropologicznym, aksjologicznym i egzystencjalnym.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Arkadiusz Wąsiński – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Zakład Andragogiki i Gerontologii Społecznej, 91-408 Łódź, ul. Pomorska 46/48 RECENZENCI Dorota Kornas-Biela, Marek Rembierz REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Magda Granosik SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/AllaSerebrina © Copyright by Arkadiusz Wąsiński, Łódź 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08437.17.0.M Ark. wyd. 29,0; ark. druk. 24,125 ISBN 978-83-8142-049-5 e-ISBN 978-83-8142-050-1 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI Wprowadzenie ................................................................................................................. 1. Autokreacja w ujęciach interdyscyplinarnych i ujęciu pedagogicznym ............... 1.1. Autokreacja w perspektywie egzystencjalnego stawania się i samospełnienia ..... 1.2. Autokreacja w perspektywie kreatywnego myślenia i rozwoju osobowości ........... 1.3. Autokreacja w perspektywie pedagogicznych aspektów samokształtowania ........ 1.4. Autokreacja w perspektywie biograficznej ............................................................. 1.5. Autokreacja w perspektywie pedagogii agatologicznej .......................................... 1.6. W stronę całościowego ujmowania autokreacji w refleksji pedagogicznej – autorska propozycja ............................................................................................ 1.6.1. Pedagogiczne konteksty autokreacji ujmowanej całościowo ....................... 1.6.2. Autokreacja małżonków bezdzietnych jako warunek otwarcia się na rodzicielstwo adopcyjne .......................................................................... 2. Egzystencjalne wymiary doświadczenia niezamierzonej bezdzietności ............... 2.1. Wokół wybranych aspektów dylematu egzystencji człowieka ................................ 2.2. Bycie i stawanie się człowieka w perspektywie duchowego wymiaru egzystencji .... 2.2.1. Sensotwórczy charakter zwrócenia się ku drugiemu człowiekowi ............... 2.2.2. Wielowymiarowość ludzkiego bytu w świetle koncepcji dymensjonalnej ..... 2.3. Dyskusja wokół antropologicznych i pedagogicznych aspektów zrodzenia z siebie człowieka ................................................................................................................ 2.3.1. Koncepcja człowieka jako bytu osobowego w różnych ujęciach i przybliżeniach ............................................................................................ 2.3.2. Osobowa perspektywa płodności i prokreacji .............................................. 2.4. Doświadczenie niezamierzonej bezdzietności w perspektywie cierpienia 2.5. Inspirowana nadzieją autokreacja do rodzicielstwa adopcyjnego na etapie egzystencjalnego ................................................................................................... 2.4.1. Niepłodność biologiczna jako źródło lęku i cierpienia egzystencjalnego ..... 2.4.2. Osobotwórczy wymiar cierpienia małżonków doświadczających preparentalnym (perspektywa pedagogii nadziei) .................................................. niezamierzonej bezdzietności ...................................................................... 13 33 35 50 62 81 90 98 100 104 115 117 128 129 132 139 140 146 152 152 160 165 6 3. Aksjosfera małżonków jako podstawa otwarcia się na rodzicielstwo adopcyjne 3.1. Człowiek a świat wartości ...................................................................................... 3.1.1. Rozumienie wartości w świetle subiektywizmu i obiektywizmu aksjologicznego 3.1.2. Wokół koncepcji hierarchicznego porządku wartości ................................... 3.2. Znaczenie aksjosfery małżonków w sposobie odniesienia się do rodzicielstwa adopcyjnego ........................................................................................................... 3.3. Aksjologiczne podstawy wychowania w świetle etyki wartości .............................. 3.3.1. Człowiek jako wartość pierwotna źródłem refleksji o wychowaniu i samowychowaniu ....................................................................................... 3.3.2. Wychowanie i samowychowanie zorientowane na wartości etyczne drogą osobowej autokreacji ................................................................................... 3.4. Wartości i sens życia z perspektywy analizy egzystencjalnej i pedagogicznej ...... 3.4.1. Źródłowe znaczenie wartości i sensu życia dla osobowej autokreacji człowieka ..................................................................................................... 3.4.2. Obecność drugiego człowieka w aksjologicznej perspektywie pedagogicznej 3.5. Autokreacja małżonków do rodzicielstwa adopcyjnego w perspektywie odpowiedzi na wezwanie wartości etycznych ........................................................................... rodzicielstwa ................................................................................................ 4.2.1. Samookreś lenie małżonków wobec dylematu wyboru wartości 4.2.2. Poziomy samoakceptacji małżonków w sytuacji niepowodzenia prokreacyjnego ............................................................................................ 4. W stronę mentalnego przekroczenia granicy (nie)płodności biologicznej ........... 4.1. Na drogach samostanowienia w ludzkim życiu ...................................................... 4.2. Pragnienie rodzicielstwa sensotwórczą siłą samookreś lenia i samoakceptacji ..... 4.3. Spotkanie z drugim człowiekiem jako źródło samookreś lenia i samopotwierdzenia 4.4. Transcendowanie włas nej niepłodności biologicznej źródłem samospełnienia ważności rodzicielstwa ........................................................................................... 4.3.1. Spotkanie z drugim człowiekiem jako wydarzenie ....................................... 4.3.2. Bycie naprzeciw ty drugiego jako przestrzeń samookreś lenia przez czyn moralnie godziwy ................................................................................. i samopotwierdzenia małżonków .................................................................... 5. Autokreacja do wielowymiarowego rodzicielstwa adopcyjnego z perspektywy pedagogiczno-antropologicznej ................................................................................ zwrócenia się ku drugiemu ..................................................................................... 5.1.1. Intencjonalność jako warunek autokreacji ................................................... 5.1.2. Obszary intencjonalności jako podłoże wielowariantowości autokreacji ...... 5.1.3. Drogi autokreacji do rodzicielstwa adopcyjnego .......................................... 5.1. Autokreacja do rodzicielstwa adopcyjnego w świetle intencjonalnego 5.2. Nabywanie gotowości do rodzicielstwa adopcyjnego z perspektywy transcendentalnej ......................................................................................... 5.3. Osobowa perspektywa miłości rodzicielskiej ......................................................... Tischnerowskiego „Genesis z ducha” .................................................................... 5.2.1. Kategoria ja aksjologicznego jako źródłowe doświadczenie ja osoby ......... 5.2.2. „Zostać zrodzonym” i „zrodzić siebie” – perspektywa intencjonalności 173 175 177 182 188 195 197 205 216 217 225 228 235 237 241 242 246 253 254 260 263 273 276 276 278 284 289 290 297 301 Spis treści 5.3.1. Integralne rozumienie miłości ...................................................................... 5.3.2. Miłość rodzicielska drogą do duchowego jednoczenia rodzica z dzieckiem 5.4. Rodzicielstwo adopcyjne w świetle kategorii daru z siebie .................................... 5.4.1. Osobowy charakter daru z siebie ................................................................. 5.4.2. Rodzicielstwo jako wzajemność doświadczania daru obecności i miłości ... 5.5. Posiadanie dziecka a bycie rodzicem – w stronę osobowej relacji rodzicielskiej 5.6. Wielowymiarowość rodzicielstwa adopcyjnego w perspektywie autokreacji małżonków ujmowanej całościowo – autorskie podejście modelowe .................... i integralnego ujęcia wychowania ........................................................................... Zakończenie ..................................................................................................................... Bibliografia ...................................................................................................................... Summary .......................................................................................................................... 7 302 307 313 314 318 326 334 349 359 385 Spis treści TABLE OF CONTENTS INTRODUCTION ............................................................................................................... 1. SELF-CREATION IN INTERDISCIPLINARY AND PEDAGOGICAL APPROACH ...... PERSONALITY DEVELOPMENT ......................................................................... AND SELF-FULFILMENT ...................................................................................... 1.1. SELF-CREATION IN THE PERSPECTIVE OF EXISTENTIAL BECOMING 1.2. SELF-CREATION IN THE PERSPECTIVE OF CREATIVE THINKING AND 1.3. SELF-CREATION IN THE PERSPECTIVE OF PEDAGOGICAL ASPECTS OF SELF-FORMATION .......................................................................................... 1.4. SELF-CREATION IN BIOGRAPHICAL PERSPECTIVE ........................................ 1.5. SELF-CREATION IN THE PERSPECTIVE OF AGATHOLOGICAL PEDAGOGY .... 1.6. TOWARDS HOLISTIC VIEW OF SELF-CREATION IN PEDAGOGICAL REFLECTION – ORIGINAL CONCEPT ................................................................. 1.6.1. PEDAGOGICAL CONTEXTS OF HOLISTICALLY VIEWED 1.6.2. SELF-CREATION OF CHILDLESS COUPLES AS A CONDITION OF SELF-CREATION ........................................................................................ OPENING TO ADOPTIVE PARENTHOOD ................................................. MEANING .................................................................................................... OF EXISTENCE ......................................................................................................... 2.2.1. TURNING TOWARDS ANOTHER HUMAN AS AN ACT OF CREATING 2.2.2. MULTIDIEMNSIONAL CHARACTER OF HUMAN EXISTENCE IN THE 2. EXISTENTIAL DIMENSIONS OF UNINTENTIONAL CHILDLESSNESS ................... 2.1. AROUND SELECTED ASPECTS OF DILEMMA OF HUMAN EXISTENCE ......... 2.2. BEING AND BECOMING IN THE PERSPECTIVE OF SPIRITUAL DIMENSION 2.3. DISCUSSION ON ANTHROPOLOGICAL AND PEDAGOGICAL ASPECTS OF 2.4. UNINTENTIONAL CHILDLESSNESS THE PERSPECTIVE OF EXISTENTIAL GIVING BIRTH TO ANOTHER HUMAN .................................................................. 2.3.1. CONCEPT OF MAN AS PERSONAL BEING – DIFFERENT APPROACHES AND FOCUSES ................................................................ 2.3.2. PERSONAL PERSPECTIVE OF FERTILITY AND PROCREATION .......... SUFFERING .......................................................................................................... LIGHT OF DIMENSIONAL CONCEPT ........................................................ 13 33 35 50 62 81 90 98 100 104 115 117 128 129 132 139 140 146 152 10 2.4.1. BIOLOGICAL INFERTILITY AS SOURCE OF ANXIETY AND EXISTENTIAL SUFFERING ................................................................................................ 2.4.2. SELF-CREATIONAL DIMENSION OF SUFFERING CAUSED BY 2.5. HOPE-INSPIRED SELF-CREATION INTO ADOPTIVE PARENTHOOD IN PRE-PARENTAL STAGE (PERSPECTIVE OF HOPE PEDAGOGY) .................... UNINTENTIONAL CHILDLESSNESS ......................................................... ADOPTIVE PARENTHOOD ................................................................................... 3.1.1. UNDERSTANDING VALUES IN THE LIGHT OF AXIOLOGICAL SUBJECTIVISM AND OBJECTIVISM ............................................................ 3.1.2. THE CONCEPT OF VALUE HIERARCHY ................................................... 3. AXIOSPHERE OF SPOUSES AS FOUNDATION OF OPENING TO ADOPTIVE PARENTHOOD ............................................................................................................. 3.1. MAN AND THE WORLD OF VALUES .................................................................. 3.2. MEANING OF SPOUSES’ AXIOSPHERE FOR THEIR ATTITUDE TOWARDS 3.3. AXIOLOGICAL FOUNDATIONS OF RAISING CHILDREN IN THE LIGHT OF ETHICS OF VALUES ....................................................................................... 3.3.1. MAN AS ORIGINAL VALUE — SOURCE OF REFLECTION ON EDUCATION AND SELF-EDUCATION ....................................................... 3.3.2. EDUCATION AND SELF-EDUCATION ORIENTED TO ETHICAL VALUES AS A WAY TO PERSONAL SELF-CREATION ............................................. 3.4. VALUES AND MEANING OF LIFE FROM THE PERSPECTIVE OF EXISTENTIAL AND PEDAGOGICAL ANALYSIS .......................................................................... 3.4.1. SOURCE MEANING OF VALUES AND MEANING OF LIFE FOR 3.4.2. OPENING TO OTHER PERSON’S WELLBEING AS PEDAGOGICAL 3.5. SELF-CREATION TO ADOPTIVE PARENTHOOD IN THE PERSPECTIVE OF RESPONDING TO ETHICAL CALL ........................................................................ PERSONAL SELF-CREATION .................................................................... PERSPECTIVE OF THE MEANING OF LIFE ............................................... 4. TOWARDS MENTAL CROSSING THE BARRIER OF BIOLOGICAL (IN)FERTILITY ............................................................................................................. 4.1. JOURNEY TOWARDS SELF-DETERMINATION IN HUMAN LIFE ....................... 4.2. DESIRE TO BECOME PARENTS AS SOURCE OF MEANING IN DETERMINING AND ACCEPTING SELF ....................................................................................... 4.2.1. SELF-DETERMINATION OF SPOUSES AND THE DILEMMA OF VALUE OF PARENTHOOD ...................................................................................... 4.2.2. LEVELS OF SELF-ACCEPTANCE IN SITUATION OF FAILURE ............... 4.3. MEETING WITH ANOTHER HUMAN AS SOURCE OF SELF-DETERMINATION 4.4. TRANSCENDING OWN BIOLOGICAL INFERTILITY AS SOURCE OF AND SELF-VERIFICATION OF IMPORTANCE OF PARENTHOOD ....................... 4.3.1. MEETING WITH ANOTHER HUMAN AS EVENT ....................................... 4.3.2. FACING THE YOU OF OTHER AS THE SPACE OF SELF-DETERMINATION SELF-FULFILMENT THROUGH MORALLY RIGHTEOUS ACT ............................ AND SELF-VERIFICATION OF SPOUSES .................................................... 152 160 165 173 175 177 182 188 195 197 205 216 217 225 228 235 237 241 242 246 253 254 260 263 Table of contents 5. SELF-CREATION TO MULTIDIMENSIONAL ADOPTIVE PARENTHOOD FROM PEDAGOGICAL AND ANTHROPOLOGICAL PERSPECTIVE ................................... 5.1. SELF-CREATION TO ADOPTIVE PARENTING IN THE LIGHT OF INTENTIONAL TURN TOWARDS THE OTHER ............................................................................ 5.1.1. INTENTIONALITY AS A CONDITION OF SELF-CREATION ...................... 5.1.2. AREAS OF INTENTIONALITY AS A GROUND FOR MULTI-DIMENTIONAL NATURE OF SELF-CREATION ................................................................... 5.1.3. WAYS OF SELF-CREATION TO ADOPTIVE PARENTING ......................... 5.2. GETTING READY TO BECOME ADOPTIVE PARENTS – FROM THE PERSPECTIVE OF TISCHNER’S „GENESIS FROM THE SPIRIT” ..................... 5.2.1. CATEGORY OF AXIOLOGICAL „SELF” AS THE SOURCE EXPERIENCE OF PERSONAL „SELF” ............................................................................... 5.2.2. „TO BE BORN” AND „TO GIVE BIRTH TO SELF“ – A PERSPECTIVE OF TRANSCENDENTAL INTEGRITY ............................................................... 5.3. PERSONAL PERSPECTIVE OF PARENTAL LOVE .............................................. 5.3.1. INTEGRAL UNDERSTANDING OF LOVE .................................................. 5.3.2. PARENTAL LOVE AS MEANS TO SPIRITUAL UNITY OF PARENT AND CHILD .................................................................................................. 5.4. ADOPTIVE PARENTHOOD AND THE CATEGORY OF „GIVING SELF AS GIFT” 5.4.1. PERSONAL CHARACTER OF GIVING SELF AS GIFT .............................. 5.4.2. PARENTING AS MUTUAL EXPERIENCE OF PRESENCE AND LOVE ..... 5.5. HAVING A CHILD AND BEING A PARENT — TOWARDS PERSONAL 5.6. MULTIDIMENSIONAL CHARACTER OF ADOPTIVE PARENTHOOD IN THE PERSPECTIVE OF HOLISTIC SELF-CREATION OF SPOUSES – ORIGINAL MODEL .................................................................................................................. PARENTING RELATIONSHIP AND INTEGRAL APPROACH TO RAISING CHILDREN ............................................................................................................. CONCLUSIONS ................................................................................................................ BIBLIOGRAPHY ............................................................................................................... SUMMARY ......................................................................................................................... 11 273 276 276 278 284 289 290 297 301 302 307 313 314 318 326 334 349 359 385 Table of contents Wprowadzenie Rodzicielstwo jest utożsamiane z aktem zrodzenia z siebie człowieka, prze- kazaniem mu życia, daniem początku nowemu ludzkiemu istnieniu. Rodziciel- stwu przypisuje się doniosłe znaczenie w ludzkim życiu. Przyjmując perspektywę ciągłości gatunku, można stwierdzić, że rodzicielstwo jest gwarantem życia ko- lejnych pokoleń. W ujęciu osobniczym jest jednym z najważniejszych aspektów rozwoju człowieka dorosłego, a w wymiarze społecznym – źródłem szczególnie silnej i trwałej więzi łączącej ludzi. Z kolei rozpoznawane na płaszczyźnie egzy- stencjalnej rodzicielstwo jest uczestniczeniem w tajemnicy ludzkiego życia. W perspektywie pedagogicznej rodzicielstwo konstytuuje wspólnotę rodzin- ną, jest ono źródłowe dla jej istnienia i jakości funkcjonowania. Odnosi się do różnych aspektów macierzyństwa i ojcostwa; władzy rodzicielskiej jako swoiste- go zobowiązania wobec dziecka i odpowiedzialnego angażowania się w dbałość o jego dobro; miłości rodzicielskiej, uszlachetniającej w sposób bezwarunkowy, bezinteresowny i trwały sytuację spotkania rodzica z dzieckiem; opieki zapew- niającej właściwe zaspokajanie potrzeb rozwojowych dziecka; wychowania jako przestrzeni dialogu rodzica z dzieckiem, rozbudzającego w nim gotowość do ak- tualizowania włas nego potencjału osobowego, odkrywania i rozumienia siebie na drodze osobowej autokreacji. Rodzicielstwo wielowymiarowo przenika i współkształtuje przestrzeń życia rodzica i dziecka. W rozważaniach pedagogicznych jest zazwyczaj rozpatrywane z perspektywy dziecka. Wiąże się w głównej mierze ze spojrzeniem skoncen- trowanym na eksponowaniu roli rodzica w zapewnieniu warunków materialnych, bezpieczeństwa i stabilizacji życiowej dziecka, angażowaniu się w kształtowanie i rozwijanie relacji rodzicielskiej z włas nym dzieckiem, budowaniu atmosfery wy- chowawczej w domu rodzinnym, trosce o dobro dziecka, rozpoznawane praktycz- nie w każdej sferze jego życia i rozwoju. Bycie rodzicem oznacza w tym kontekś- cie wywiązywanie się z całego spektrum powinności moralnych i zobowiązań społeczno-prawnych wobec dziecka. Zgoła odmienne aspekty rodzicielstwa ujawniają się wówczas, gdy jest ono rozpatrywane z punktu widzenia rodzica. Zmiana perspektywy wiąże się z eks- ponowaniem świadomego, autorefleksyjnego przeżywania rzeczywistości bycia rodzicem. Oznacza więc inne spojrzenie na relację rodzica z dzieckiem, zogni- skowane wokół specyfiki doświadczania bycia, a raczej nieustannego stawania 14 się rodzicem na drodze jego osobowej autokreacji. Rodzicielstwo jest wówczas utożsamiane z osobowym rozwojem rodzica, inspirowanym i nieustannie wzbu- dzanym w przestrzeni obcowania z dzieckiem. Wiąże się z odwróceniem sposobu doświadczania relacji z dzieckiem. Fakt obecności dziecka dynamizuje osobową autokreację rodzica. Tym samym unaocznia mu zasadnicze znaczenie wzajem- ności doświadczanej w relacji rodzicielskiej. Z jednej strony rodzic wnosi w ży- cie dziecka nowe wartości, współkreuje jego osobową zmianę, ale też z drugiej strony otrzymuje od dziecka dar jego obecności i miłości. A zatem rodzicielstwo widziane z tej perspektywy ma również dla rodzica znaczenie osobotwórcze (Kornas-Biela, 2009, 103–105). Przyjęcie takiego punktu widzenia nakreśla ramy bycia rodzicem jako auto- refleksyjnego podmiotu, podejmującego rozumiejący wgląd w siebie, rozpoznają- cego w rodzicielstwie szansę egzystencjalnego stawania się i spełnienia. Wiąże się ze spojrzeniem na rodzicielstwo jako rzeczywistość świadomie przeżywanego bycia rodzicem. Co więcej, rzeczywistość sprzyjającą transformatywnemu ucze- niu się biograficznemu, uzdalniającemu do twórczego rozpoznawania siebie jako podmiotu świadomego osobotwórczego znaczenia włas nych wyborów, rozstrzyg- nięć i czynów; podmiotu zaangażowanego w ciągłe stawanie się w rodzicielstwie. Sprzyja rozpatrywaniu rodzicielstwa jako dynamicznego i złożonego procesu oso- bowej autokreacji rodzica. Podstawową dla rodzicielstwa jest zdolność do przekazania życia, którą w warstwie biologicznej oznaczają płodność i prokreacja. Świadomość włas nej płodności daje poczucie gotowości do przekazania życia człowiekowi i samosta- nowienia o kierunku włas nych dążeń i konkretnych działań w tym zakresie. Płod- ność jest tym atrybutem rodzicielstwa, który w akcie prokreacji uzdalnia człowieka do projektowania włas nego życia rodzinnego (por. Rowid, 1946, 132–155). W tym sensie płodność i prokreacja są immanentnymi komponentami rodzicielstwa. Mają one istotne znaczenie nawet w sytuacji, gdy ktoś deklaruje brak zaintereso- wania bycia rodzicem. Projektowanie włas nej drogi życiowej polega bowiem na rozpoznaniu potencjału osobowego i świadomości podmiotowej wolności w jego aktualizowaniu i rozwijaniu. Postanowienie o braku woli realizowania się w rodzi- cielstwie, niezależnie od tego, czy okaże się trwałe, czy zostanie skorygowane w jakimś momencie życia, jest przejawem samostanowienia w sferze dyspono- wania włas ną płodnością (por. Ładyżyński, 2009a, 259–269; Świątkiewicz, 2016, 142–143; Kornas-Biela, 2000, 110–115). Tak więc jest wywiedzione z zasobów wiedzy o sobie, z których jednoznacznie wynika pewność podmiotu: mogę, jeśli zechcę zrodzić z siebie człowieka i być jego rodzicem. Ta pewność wyraża się w jego przeświadczeniu, iż osiąg nięcie sukcesu prokreacyjnego nie stanowi dla niego żadnej trudności. Sytuacja wystąpienia trudności w sferze prokreacyjnej wbrew woli podmio- tu wykracza zatem poza biologiczny charakter przeszkody blokującej możliwość przekazania życia człowiekowi. Jest bowiem łączona z ograniczeniem zdolności do samodecydowania o włas nym życiu. Ten właśnie aspekt świadomościowy jest źródłem poważnego dylematu życiowego. Wyraża się on w napięciu między prag- nieniem zrodzenia z siebie człowieka i bycia jego rodzicem a doświadczeniem Wprowadzenie 15 bezsilności w możliwości zrealizowania tych celów. Napięcie to odsłania ogra- niczenie człowieka w jego podmiotowej zdolności kierowania włas nym życiem, ponieważ nie może on być i stawać się w swoim życiu tym, kim chce. Rodzi- cielstwo przenika zatem do osobistej sfery życia. Ma bowiem istotne znaczenie dla sposobu myślenia o sobie i przeżywania siebie w świetle włas nych wyborów i podejmowanych czynów. Przekłada się w sposób wielowymiarowy na kształt włas nego życia w dalszych jego etapach. Utwierdzenie się w przeświadczeniu o niezdolności zrodzenia z siebie czło- wieka wiąże się z poważnym życiowym problemem odczuwanym na podłożu egzystencjalnym. Na znaczenie tego doświadczenia małżonków zwraca uwagę Andrzej Ładyżyński, podkreślając, że adopcja dziecka ze wszech stron ociera się o egzystencjalny ból wszystkich podmiotów w niej uczestniczących. Usy- nowienie u podłoża dotyka bowiem przeróżnych strat, braków, ograniczeń i niemocy (Ładyżyński, 2009b, 14). Chodzi o odczuwany lęk przed utratą sensu włas nego życia, utożsamiany przede wszystkim z niespełnieniem się w miłości rodzicielskiej, oraz o doświad- czenie pustki w przestrzeni życia małżeńskiego, które nie może przerodzić się we wspólnotę rodzinną. Problem ten ujawnia się w osobistych wyborach, rozstrzyg- nięciach i działaniach podmiotu. Rozpatrywanie niezdolności do spełnienia się w rodzicielstwie biologicznym z perspektywy rodzica jest więc kluczowe z punktu widzenia odniesienia się do doświadczeń związanych z niepowodzeniem prokreacyjnym i niezamierzoną bez- dzietnością, a także adopcją dziecka i rodzicielstwem adopcyjnym. Przyjęcie w ni- niejszej pracy tej perspektywy poznawczej otwiera możliwość pogłębionej analizy autokreacji do rodzicielstwa adopcyjnego, poprzedzonej doświadczeniem nieza- mierzonej bezdzietności. Wspomniane doświadczenie jest bolesne i trudne dla osób, które postrze- gają sens swojego życia małżeńskiego w dążeniu do spełnienia w rodzicielstwie i jednocześ nie są bezdzietne wbrew włas nej woli. Wystąpienie trudności w tej sferze ich życia na trwałe wpisuje się w ich biografie i wybory życiowe. Wiąże się z przeżywaniem tego, co niechciane i nieakceptowane, co wzbudza lęk przed utratą szansy na możliwość spełnienia się w rodzicielstwie. Przenika świat osobi- stych przeżyć małżonków, ich relację małżeńską, rzutuje na kształt ich wspólnej przyszłości. Odnosi się do subtelnych i często nieuchwytnych z zewnątrz aspek- tów osobowej egzystencji, rozpoznawanych w kilku jej przejawach: • indywidualnej i małżeńskiej niezdolności do zrodzenia z siebie człowieka; • zablokowania możliwości realizowania się w rodzicielstwie, a w tym kontekś cie możliwości stworzenia włas nej wspólnoty rodzinnej; • niekorzystnej zmiany obrazu siebie jako osoby niezdolnej do przekazania życia rozpatrywanego na poziomie podmiotowym i małżeńskim, powią- zanej z trudnością w akceptacji włas nych deficytów biologicznych oraz sytuacji życiowej, którą one wywołały; • zmierzenia się z rodzicielstwem innych osób ze swojego otoczenia spo- łecznego; Wprowadzenie 16 • poczucia bezradności, bezsilności, smutku i cierpienia, przeżywanych nie tylko w warstwie psychicznej, ale też odnoszonych do duchowej warstwy włas nej egzystencji. Wymienione aspekty i przejawy doświadczania niezamierzonej bezdzietno- ści współwystępują w praktyce życia codziennego małżonków. Stopniowo nawar- stwiają się i kumulują zasób wydarzeń, doznań i przeżyć pogłębiających ich cier- pienie, powodowane brakiem włas nego dziecka. Jego odczuwanie może sięgać podstaw ich egzystencji i rodzić trudne do rozstrzygnięcia dylematy. W przejmują- cy sposób daje temu wyraz Katarzyna Kotowska: Wiem, jak boli śmierć marzeń. I czym jest dwuosobowa samotność, w której się ją przeżywa. Śmierć zawsze boli, ale przynajmniej czerń żałoby chroni przed wścibstwem i niedelikatnością. Nas nic nie chroni. Nie nosi się żałoby po śmierci marzeń. (…) Natura wyznaczyła istotom żyjącym na Ziemi dwa cele – przeżyć oraz przekazać geny potomstwu. To jedyna dostępna nam, przemijającym, nieśmiertelność. Moje geny nie są potrzebne. Ja wypadam z tej gry. Zaczęło się moje umieranie. (…) W domach dziecka prawie nie ma sierot. Są dzieci powołane na świat zbyt łatwo, nie wtedy i nie przez tych, co chcieli. I jest zraniony mały człowiek. Nie starcza nam wyobraźni, by pojąć, jak bardzo zranio- ny, bo przeżył porzucenie zagrażające jego egzystencji (Kotowska, 2001, 9–12). Sytuacja niezamierzonej bezdzietności stawia małżonków, kierujących się pragnieniem bycia rodzicami, w sytuacji granicznej. Nieskuteczność terapii me- dycznej lub/i paramedycznej prowadzi do przeświadczenia małżonków o wyczer- paniu się możliwości osiąg nięcia tego celu. Stawia pod znakiem zapytania w ogó- le możliwość ich spełnienia się w rodzicielstwie. Graniczny charakter zaistniałej sytuacji życiowej małżonków wiąże się, po pierwsze, ze zrozumieniem tego, że kontynuowanie dotychczasowej strategii nie ma sensu z punktu widzenia ich dą- żenia do bycia rodzicami, i po drugie, z uświadomieniem konieczności przewar- tościowania przez małżonków albo stawianego sobie dotąd celu (priorytetowego znaczenia rodzicielstwa), albo sposobu jego osiągania (terapii medycznej mają- cej przynieść sukces prokreacyjny). Przewartościowanie strategii dążenia małżonków do bycia rodzicami na po- ziomie celu lub/i sposobu jego osiągania wymaga spojrzenia na rodzicielstwo z innej strony. Takie nowe spojrzenie wiąże się z wzięciem pod uwagę innych znaczeń i aspektów zarówno małżeństwa, jak i rodzicielstwa (por. Ładyżyński, 2009a, 260–263; Świątkiewicz, 2016, 135–136). Czyni więc możliwym zdystan- sowanie się od dotychczasowego sposobu myślenia i działania małżonków. I tym samym sprzyja ich mentalnemu otwarciu się na alternatywne ujęcia rodzicielstwa bądź też alternatywne warianty zamierzonej bezdzietności. Nowa perspektywa, weryfikująca dotychczasowe rozumienie rodzicielstwa, wnosi nową jakość, któ- ra łączy się z ich rozstrzygnięciami prowadzącymi do spełnienia się w rodziciel- stwie bądź też zaniechania dążeń z nim związanych. Warto bowiem zauważyć, że indywidualne odniesienie się małżonków do rodzicielstwa może prowadzić do zakwestionowania jego wartości i głębokiej rekonstrukcji projektowanej koncepcji życia małżeńskiego (Wąsiński, 2016b, 385–402; por. Danilewicz, 2010, 26–29; Dolińska, 2014, 12–33; Komendowska, 2013, 197–227). Wówczas zyskują świa- domość tego, że ich dotychczasowe plany życiowe nie wynikały z gotowości do bycia rodzicami. Wprowadzenie 17 Potwierdzenie przez małżonków ważności rodzicielstwa, traktowanego jako istotny cel ich dążeń, wiąże się z koniecznością rozstrzygania konkretyzującego sposób jego osiągania. Chodzi o rozstrzygnięcia dotyczące formy rodzicielstwa: biologicznego lub adopcyjnego, a także sposobu jego urzeczywistniania w prak- tyce życia małżeńskiego. Ujawniają się w tym kontekś cie zasadniczo odmiennie jakości osiągania założonego celu, utożsamiane z: • wspólnym dążeniem małżonków do rodzicielstwa adopcyjnego poprzez jawnie wyrażaną wolę adopcji dziecka; • wspólnym dążeniem małżonków do rodzicielstwa w odbiorze społecznym biologicznego, poprzez tworzenie złudzenia ciąży i porodu dziecka w celu ukrycia faktu jego adopcji, zrealizowanej zgodnie z prawem; • wspólnym dążeniem małżonków do rodzicielstwa w odbiorze społecznym biologicznego, poprzez tworzenie złudzenia ciąży i porodu w celu ukrycia faktu nieformalnej adopcji dziecka, zrealizowanej z naruszeniem prawa; • wspólnie deklarowaną rezygnacją z aktywnego dążenia do rodzicielstwa adopcyjnego i biologicznego, w znaczeniu braku zgody na poddanie się procedurze w ośrodkach adopcyjnych lub terapii medycznej skierowanej na zwiększenie szans efektywnej prokreacji, z jednoczesną deklaracją małżonków gotowości do rodzicielstwa biologicznego w znaczeniu niesty- mulowanego medycznie oczekiwania na poczęcie dziecka; jednostronnie deklarowaną gotowością do rodzicielstwa przez jednego z małżonków przy jej braku ze strony drugiego z małżonków, co w zna- czeniu wspólnoty małżeńskiej blokuje możliwość rzeczywistego dążenia do rodzicielstwa biologicznego lub adopcyjnego. • Odmienne jakości myślenia o rodzicielstwie i sposobach jego osiągania są usytuowane na różnych biegunach odniesienia się do drugiego człowieka. Zna- czenie tej biegunowości jest łączone z napięciem na płaszczyźnie osobowej mię- dzy jego podmiotowym a przedmiotowym charakterem, który często w sposób nieuświadomiony jest przenoszony na antycypowaną relację rodzicielską. Napię- cie to jest więc zasadnicze dla rozumienia rodzicielstwa. W ujęciu podmiotowym małżonkowie wychodzą ku dziecku jako osobie współkreującej przestrzeń wza- jemnie doświadczanej obecności. Nie ustają w próbach nieograniczającego jego podmiotowej wolności towarzyszenia mu i wspierania w procesie integralnego rozwoju. W ujęciu przedmiotowym małżonkowie wprowadzają dziecko do swo- jego świata, zobowiązując je do respektowania ustalonych w nim reguł i zasad. Gotowość do akceptacji dziecka, a także kierowania się jego dobrem w praktyce życia codziennego jest warunkowana spełnieniem okreś lonych ich oczekiwań. W tym kontekś cie niezamierzona bezdzietność jest doświadczeniem, które- go przeżycie zmienia sposób postrzegania i wartościowania rodzicielstwa. Jed- nakże charakter tej zmiany, rozciągającej się na kontinuum różnych sposobów jego rozumienia i przypisywanych mu znaczeń, jest wewnętrznie złożony i nie- jednorodny. Wiąże się to ze spontanicznym i nieprzewidywalnym charakterem włas nej odpowiedzi małżonków, którzy znajdując się w sytuacji granicznej, mają świadomość konieczności rozstrzygnięcia podstawowego dla nich dylematu. Odpowiedzi te wyrażają odrębne jakości rozumienia rodzicielstwa i wizji jego praktycznej realizacji i ujawniają się na różnych poziomach rozstrzygania przez Wprowadzenie 18 oboje małżonków. Główny poziom rozstrzygania wyraża się, jak już podkreślono, w napięciu między potwierdzeniem ważności rodzicielstwa i dążeniem małżon- ków do realizacji tego celu a uznaniem jego znaczenia za nieistotne na tle innych ich priorytetów życiowych i rezygnacją z dążenia do realizacji tego celu. Dalsze poziomy rozstrzygania dotyczą tych małżonków, którzy potwierdzili ważność rodzicielstwa. Wówczas mają oni świadomość konieczności ponownego odnie- sienia się do wartości rodzicielstwa uwzględniającego doświadczenie niezamie- rzonej bezdzietności. Ujawnia się w tym kontekś cie różnica między rozumieniem rodzicielstwa, utożsamianego wyłącznie z przestrzenią aktywności prokreacyjnej człowieka a szerszym jego rozumieniem, łączonym z duchowym zrodzeniem z siebie człowieka. Różnica ta wiąże się, z jednej strony, z eksponowaniem biolo- gicznego wymiaru rodzicielstwa jako tego, w którym rozgrywa się cała rzeczywi- stość rodzicielstwa, a z drugiej strony, z eksponowaniem noologicznego wymiaru rodzicielstwa, zakładającego integralność i jedność bio-psycho-duchową człowie- ka (integralną koncepcję człowieka podejmowali w swych pracach m.in. Wojtyła, 1961, 1975, 2000, 2003; Krąpiec 1996, 2001, 2005; Bartnik, 2008; Chudy, 2009a; Tarnowski, 2007; Frankl, 1998, 2010; Popielski, 1996a, 1996d) oraz jej pedago- giczne znaczenie (zob. m.in. Kunowski, 1997; Nowak, 2001, 2004a, 2004b; Kost- kiewicz, 2011, 2013; Folkierska, 2005a; Śliwerski, 2011; Olbrycht, 2000a; Kornas- -Biela, 2009, 2007b; Kiereś, 2016; Horowski, 2015; Starnawski, 2012; Wajsprych, 2008; Cyrańska, 2005), która wskazuje na wielowymiarowy charakter tej rzeczy- wistości. Gotowość do adopcji dziecka ujawnia kolejne napięcie rozpoznawane w sposobie wartościowania obu form rodzicielstwa: biologicznego i adopcyjne- go. Chodzi o napięcie między odniesieniem się do rodzicielstwa adopcyjnego jako mniej wartościowego od rodzicielstwa biologicznego, tzw. mniejszego zła, a uznaniem rodzicielstwa adopcyjnego za równowartościowe w stosunku do ro- dzicielstwa biologicznego. Wówczas obie formy rodzicielstwa są traktowane jako przestrzeń spotkania rodzica z dzieckiem, która umożliwia mu stawanie się i speł- nienie w rodzicielstwie. Rodzicielstwo adopcyjne wyłania się na ostatnim poziomie wspomnianej struktury rozstrzygania małżonków. Nie wiąże się już z pytaniem: Czy się zdecy- dować na bycie rodzicem adopcyjnym?, lecz z innym: Jak wartościować włas ne rodzicielstwo, będąc rodzicem adopcyjnym? Pozorna subtelność drugiego pyta- nia ma zasadnicze znaczenie dla rozumienia istoty rodzicielstwa adopcyjnego oraz mentalnej gotowości małżonków do realizacji tej formy rodzicielstwa. Ro- zumienie adopcji dziecka i rodzicielstwa adopcyjnego jako nie w pełni wartościo- wego w stosunku do rodzicielstwa biologicznego jest zasadnicze dla odniesienia się małżonków do osoby dziecka adoptowanego, gotowości do jego bezwarunko- wej akceptacji i pokochania go, ale też w odniesieniu się do samych siebie jako rodziców adopcyjnych. Deprecjonowanie tej formy rodzicielstwa, niezależnie od deklarowanej woli bycia rodzicem adopcyjnym, stygmatyzuje ją. Stwarza bowiem bariery emocjonalne i mentalne uniemożliwiające małżonkom dostrzeżenie w by- ciu rodzicem adopcyjnym istoty rodzicielstwa i pełne otwarcie się na tę wielowy- miarową rzeczywistość. Deprecjonowanie tej formy rodzicielstwa wiąże się z ry- zykiem przypisywania mu funkcji kompensującej niepowodzenie prokreacyjne. Wprowadzenie Tym samym w dłuższej perspektywie czasowej jawi się jako istotna przeszkoda w aktywnym stawaniu się i spełnianiu w rodzicielstwie. 19 Z kolei uznanie rodzicielstwa adopcyjnego za równowartościowe w stosunku do rodzicielstwa biologicznego kształtuje jakościowo odmienny do niego stosunek małżonków. Równowartościowość obu rzeczywistości rodzicielstwa, nie zamazu- jąc ich specyfiki, zakłada tę samą jakość rzeczywistości rodzicielskiej, która nie wiąże się z wymienionymi wcześniej rodzajami ryzyka doświadczenia niepowo- dzenia rodzicielskiego. Bazuje na pełnym, bezwarunkowo akceptującym otwar- ciu się małżonków na osobę dziecka, wykluczającym w swej istocie możliwość relatywizującego wartościowania tej formy rodzicielstwa. Wówczas nie jest ono powodem do zakłopotania, czy tym bardziej do wstydu, ani też nie jest powodem do szczególnej dumy czy publicznego celebrowania faktu adopcji dziecka. Pod- kreślanie równowartościowego charakteru tej formy rodzicielstwa wskazuje na jej odrębność wobec rodzicielstwa biologicznego, która nie ma jednak charakteru wykluczającego i zakłada możliwość ich harmonijnego współwystępowania w ob- rębie jednej wspólnoty rodzinnej. Rodzicielstwo adopcyjne stanowi zatem wyzwanie i zarazem szansę dla mał- żonków doświadczających niezamierzonej bezdzietności. Wyzwanie w znaczeniu osiągania gotowości do adopcji dziecka i rodzicielstwa adopcyjnego na drodze osobowej autokreacji małżonków. Ogniskuje się ono wokół podjęcia wysiłku auto- kreacji wyrażającej się w ich wewnętrznej przemianie, wrażliwości na drugiego człowieka, dostrzeganiu w dziecku podmiotu osobowego, otwarciu się na egzy- stencjalny kontekst rodzicielstwa. W tym znaczeniu autokreacja jako nieustanne przekraczanie siebie, włas nych ograniczeń, obaw i lęków przybliża małżonków do osiągania gotowości do podjęcia trudów rodzicielstwa adopcyjnego. W podjęciu tego zadania upatruje się szansę stawania się i spełnienia w rodzicielstwie. Zaan- gażowanie się małżonków w osobową autokreację uzdalnia ich do autentycznego uznania rodzicielstwa adopcyjnego za równowartościowe w stosunku do rodziciel- stwa biologicznego. A więc wiąże się ze zmianą myślenia o rodzicielstwie adop- cyjnym, które już nie jest postrzegane w kategoriach tak zwanego mniejszego zła, lecz wiąże się z dostrzeganiem w nim po prostu dobra. Warto zaznaczyć, że taka mentalna przemiana małżonków otwierająca ich na rodzicielstwo adopcyjne dokonuje się w przestrzeni społeczno-kulturowych realiów ich życia. Mają one niemałe znaczenie dla sposobu odniesienia się małżonków do rodzicielstwa adopcyjnego i jego wartościowania. Różnice wynikające z odmien- nych tradycji, zwyczajów, norm kulturowych, a także współczesnych procesów modyfikujących modele życia partnerskiego, małżeńskiego i rodzinnego przekła- dają się na model rodzicielstwa i pożądanych sposobów jego realizacji. Specyfika odniesienia się do rodzicielstwa adopcyjnego i inicjującego go aktu adopcji dziec- ka jest w dużej mierze zależna od dominującej w danym środowisku społecznym wrażliwości na wartości przypisywane życiu ludzkiemu, godności człowieka i cha- rakterowi jego obecności w przestrzeni wspólnoty rodzinnej (zob. Bowie, 2004). Na stosunek do tej formy rodzicielstwa składa się więc złożone kontinuum ocze- kiwanych postaw i zachowań będących wyrazem modelowanej społecznie wizji rodziny i rodzicielstwa. Jej upowszechnianie i utrwalanie w dużej mierze dokonuje Wprowadzenie 20 się w przestrzeni współczesnych mediów (zob. Ładyżyński, 2009b, 141–211). Tym samym społeczny dyskurs może kształtować pozytywną aurę wokół rodzi- cielstwa adopcyjnego i sprzyjać przełamywaniu oporów do zachowania jawności adopcji dziecka lub wiązać się z przesadnym dowartościowywaniem faktu adopcji i nadawaniem w środowisku społecznym rozgłosu osobom adoptującym dziecko. Może też deprecjonować wartość rodzicielstwa adopcyjnego poprzez przypisy- wanie mu jedynie waloru pełnienia opieki zastępczej i oczekiwanie podtrzymywa- nia stałej relacji z rodzicami biologicznymi lub wzbudzanie poczucia społecznego naznaczenia i niskiej wartości osób doświadczających niezamierzonej bezdziet- ności, skłaniając je do ukrywania faktu adopcji bądź też rezygnacji ze spełnie- nia się w rodzicielstwie (zob. Kirk, 1964, 92–101; Kirk, McDaniel, 1984, 75–84; McRoy, Grotevant, 1988, 119–132; Hoelgaard, 1998, 202–241; Grotevant, 2001, 45–65; Wrobel et al., 2003, 57–67; Ładyżyński, 2003, 109–128; Bowie, red., 2004, 9–10; Lee et al., 2006, 571–580; Gutowska, 2006, 7–27; 2008, 69–77; Grotevant, McRoy, 2010, 168–186). Rodzi się jednak przeświadczenie, że bardziej podsta- wowym aspektem rodzicielstwa adopcyjnego, przewyższającym pod względem doniosłości egzystencjalnej warstwę społeczną i kulturową, jest osobowa rela- cja rodzica i dziecka. Rozpatrywanie rodzicielstwa adopcyjnego w perspektywie pedagogicznej i antropologii filozoficznej (Nowak, 2006, 149–153; 2012, 53–62; 2005, 134–144; Kunowski, 1997, 97–102; Kostkiewicz, 2013, 461–466) pozwa- la na rozpoznanie autentycznego, nieprzesłoniętego wpływami środowiskowymi, osobistego samookreś lenia małżonków wobec wartości rodzicielstwa adopcyjne- go. Odsłania bowiem przestrzeń osobistego zwrócenia się małżonków ku dziecku, w której to ostatecznie oni – niezależnie od całokształtu uwarunkowań i wpływów zewnętrznych – ujawniają swój stosunek do niego i w tym kontekś cie dokonują wyboru koncepcji włas nego rodzicielstwa. Wybór ten zakłada nie tylko przyję- cie lub odrzucenie możliwości bycia i stawania się rodzicem adopcyjnym, ale też samookreś lenie jakości włas nego rodzicielstwa adopcyjnego. Doniosłe znaczenie ma zatem ich samookreś lenie się. Może bowiem wiązać się ono z afirmacją oso- by dziecka, wyrażającą się w bezwarunkowym przyjęciu go do siebie i obdarzeniu miłością rodzicielską, jak też z warunkową jego akceptacją, odciskającą swoje piętno na zdolności do kształtowania relacji rodzicielskiej i wzbudzania w sobie miłości do dziecka. Specyfika zwrócenia się małżonków ku dziecku odsłania to, co fundamentalne dla rodzicielstwa adopcyjnego. Niezależnie od zewnętrznych uwarunkowań i wpływów, ostatecznie to właśnie małżonkowie są odpowiedzial- ni za charakter i jakość kształtowanej relacji rodzicielskiej i rodzicielstwa adop- cyjnego. Powodzenie adopcji dziecka lub też jej porażka jest w głównej mierze pochodną ich gotowości do bezwarunkowego lub warunkowego otwarcia się na osobę dziecka, a w tym kontekś cie do bycia jego rodzicem. Wychodząc z takie- go założenia, można dojść do wniosku, że przyjęcie perspektywy antropologii filozoficznej odsłania o wiele bardziej subtelne i zarazem uniwersalne aspekty rodzicielstwa adopcyjnego. Wszak, cytując Geralda Gutka, warunkiem dążenia do autentyczności jest świadomość osobistej odpowiedzialności związanej z do- konywaniem wyborów, poszukiwaniem nowych rozwiązań i podejmowaniem decyzji. W tym dążeniu człowiek jest zdany tylko na siebie (por. Gutek, 2003, 118). Wprowadzenie 21 Wspomniany dylemat, dotyczący sposobu wartościowania rodzicielstwa adopcyjnego w świetle rodzicielstwa biologicznego, prowadzi małżonków do zróżnicowanych, a nawet przeciwstawnych rozstrzyg nięć. Symptomatyczne jest bowiem szerokie spektrum odmiennych jakości utożsamianych z tymi dwiema formami rodzicielstwa. Rzuca ono światło na życiowe wybory małżonków bez- dzietnych znajdujących się w sytuacji granicznej. Wydaje się, że w całościowo ujmowanej ich osobowej autokreacji można uchwycić istotę osiągania gotowości do rodzicielstwa adopcyjnego rozpatrywanego jako rzeczywistość wielowymiaro- wa (por. Ładyżyński, 2009b, 127–137). Złożone ujmowanie autokreacji ogniskuje różne perspektywy myślenia małżonków o samych sobie (pragnieniu bycia rodzi- cami, miłości rodzicielskiej, rozumieniu rodzicielstwa), o drugim człowieku (jego pragnieniach i oczekiwaniach, powinnościach i zobowiązaniach wobec niego, podmiotowym i osobowym charakterze jego egzystencji) oraz o jakości kształ- towanej z nim relacji (możliwości autentycznego z nim spotkania, gotowości do zobaczenia w nim włas nego dziecka – syna/córki). Autokreacja jest przestrzenią wewnętrznego zmagania się małżonków, utożsamianego z przekraczaniem włas- nych ograniczeń i słabości blokujących im bycie rodzicami oraz poszukiwaniem nowych dróg umożliwiających realizację tego dążenia, i zarazem przestrzenią ich wychodzenia na zewnątrz, poza siebie, ku drugiemu człowiekowi (osobie dziec- ka). Autokreacja małżonków dotyka w pewnym sensie tajemnicy ich istnienia, wy- raża się w nieprzewidywalności kierunku drogi ich życia, wytyczanego mocą ich osobistych wyborów i czynów, a także niedających się u początku tej drogi okreś- lić efektów ich osobotwórczego stawania się. Interesujący jest w tym kontekś cie charakter związku autokreacji z rodzi- cielstwem adopcyjnym uwzględniony w tytule przedłożonej czytelnikowi książki. Z jednej strony autokreacja jest kategorią pojęciową szerszą od rodzicielstwa, obejmuje różne obszary aktywności życiowej człowieka wykraczające poza rze- czywistość bycia rodzicem. W żaden sposób nie musi wiązać się z rodziciel- stwem. Z drugiej strony autokreacja jest konieczna do tego, by zaistniała goto- wość małżonków do rodzicielstwa adopcyjnego. Takie rozumienie obu kategorii odsłania relację zachodzącą między nimi, która wskazuje na to, że bez auto- kreacji nie wydaje się możliwe świadome i dojrzałe rodzicielstwo adopcyjne ani tym bardziej egzystencjalne spełnienie się w tej formie rodzicielstwa. W praktyce życia codziennego obie rzeczywistości współistnieją i przenikają się wzajemnie. Jednocześ nie suponują niezamierzony charakter bezdzietności małżonków. Obie bowiem odwołują się do momentu wolitywnego, w którym małżonkowie wyrażają wolę zmiany włas nej sytuacji życiowej – z bycia małżeństwem bezdzietnym na rzecz doświadczania dzietności w przestrzeni wspólnoty rodzinnej. Autokreacja jako intencjonalne przekraczanie siebie ku osiąganiu gotowości do rodzicielstwa adopcyjnego, a tym bardziej rodzicielstwo jako rzeczywistość trwania i ciągłego rozwijania relacji z dzieckiem, z założenia dotyczą małżonków, których doświad- czenie bezdzietności nie jest następstwem ich świadomego wyboru, lecz trud- nego do przewidzenia zrządzenia losu sprzecznego z ich wolą realizowania się w rodzicielstwie. Autokreacja do rodzicielstwa adopcyjnego podkreśla zatem zna- czenie intencjonalnego rozstrzygania i działania małżonków, które jak podkreśla Alina Wróbel, ma charakter pedagogiczny (Wróbel, 2014, 233–250). Wprowadzenie 22 Takie rozumienie rodzicielstwa adopcyjnego, odsłaniające wielowymiaro- wość ludzkiej egzystencji i jego ścisły związek z autokreacją, leży u podstaw sformułowania tytułu przedłożonej czytelnikowi książki. Specyfika rodzicielstwa adopcyjnego polega na tym, że zainicjowane intencjonalnym rozstrzygnięciem małżonków: chcę być rodzicem adopcyjnym, rozpoczyna się ono jeszcze na eta- pie preparentalnym. Drugą jego odsłoną jest etap parentalny inicjowany rozstrzyg- nięciem: chcę być rodzicem adopcyjnym tego człowieka. Zasadnicza różnica ujawnia się w tym, że na etapie preparentalnym autokreacja do rodzicielstwa wią- że się z antycypacją relacji rodzicielskiej z nieznanym jeszcze dzieckiem, a na etapie parentalnym z autokreacją realizowaną w perspektywie już istniejącej re- lacji z konkretnym dzieckiem. Centralny jest w tym kontekś cie moment wolityw- ny. Owo chcę być rodzicem adopcyjnym wyzwala aktywność autokreacyjną mał- żonków bezdzietnych, która otwiera ich na możliwość innej formy rodzicielstwa i orientuje na duchowe stawanie się rodzicem, pomimo że formalnie ich sytuacja rodzinna nie uległa zmianie. Autokreacja do rodzicielstwa adopcyjnego na eta- pie preparentalnym wiąże się więc z trudną emocjonalnie, mentalnie i moralnie sytuacją egzystencjalnego zawieszenia małżonków bezdzietnych. Podejmują oni wysiłek wzbudzenia w sobie afirmatywnego stosunku do rodzicielstwa adopcyj- nego w zupełnym oderwaniu od losów życiowych dziecka, o którego istnieniu nie wiedzą jeszcze zupełnie nic. W tym znaczeniu autokreacja do rodzicielstwa obejmuje czas rekonstruowania koncepcji włas nego rodzicielstwa na długo przed możliwością uzyskania pierwszych informacji na temat osoby dziecka osieroco- nego, pierwszych z nim kontaktów, wzajemnego poznawania się w okresie pieczy zastępczej i budowania z nim relacji rodzicielskiej w przestrzeni włas nej wspólno- ty rodzinnej. Niejako naturalną konsekwencją dojrzałego odniesienia się małżon- ków do włas nego stawania się w rodzicielstwie jest angażowanie się w osobową autokreację na etapie parentalnym. Symbolizuje ona wówczas ciągłą autoforma- cję i samodoskonalenie się małżonków w byciu rodzicami konkretnego dziecka w kolejnych stadiach jego rozwoju i usamodzielniania się. W niniejszym opracowaniu skoncentrowano się na antropologicznych prze- słankach refleksji pedagogicznej, stawiających w centrum człowieka jako osobę świadomą swej niezbywalnej i nieredukowalnej godności, a także sprawczości po- zwalającej na świadome, rozumne i odpowiedzialne kierowanie włas nymi wybora- mi i czynami mającymi istotne znaczenie egzystencjalne (zob. Kostkiewicz, 1998, 106–141; Olbrycht, 1994, 145–149; 2000b, 45–50; Gałkowski, 2016, 146–149; 2003, 192–195). Zasygnalizowane rozumienie rodzicielstwa, w tym rodzicielstwa adopcyjnego, oraz autokreacji do rodzicielstwa adopcyjnego wiąże się z posta- wieniem w centrum rozważań człowieka – tak dziecka, jak i małżonków – do- świadczającego konkretnej sytuacji życiowej (egzystencjalnej), której graniczny charakter, z jednej strony, unieważnia jego dotychczasowe plany, cele i dążenia, a z drugiej strony, stawia go przed koniecznością wyboru rozstrzygającego kwe- stię rodzicielstwa w przestrzeni wspólnoty małżeńskiej. Przyjęcie pedagogicznej perspektywy antropologii filozoficznej (Nowak, 2010a, 47–49) w rozpatrywaniu rodzicielstwa adopcyjnego odsłania duchową (noetyczną) naturę człowieka jako osoby ludzkiej wychodzącego naprzeciw drugiemu człowiekowi, czego wyrazem Wprowadzenie 23 jest inicjowanie przez małżonków bezdzietnych osobowego charakteru relacji rodzicielskiej z dzieckiem. W tym kontekś cie istotna staje się wewnętrzna goto- wość do zwrócenia się ku drugiemu człowiekowi jako osobie i doświadczania jego obecności w przestrzeni międzyosobowego spotkania. Przyjęcie perspektywy antropologicznej w rozpatrywaniu rodzicielstwa sytu- uje je w kręgu wartości osoby, które z jednej strony przysługują osobie ludzkiej, a z drugiej strony ich realizacja wiąże się z uchwyceniem ich etycznego charakteru w konkretnych sytuacjach życiowych nacechowanych niezamierzoną bezdzietno- ścią małżonków i bezrodzinnością dziecka. Perspektywa antropologiczna odsła- nia więc wielowymiarową rzeczywistość rodzicielstwa, w centrum której znajduje się człowiek jako osoba (por. Opozda, 2012b, 20–30). Dynamizm natury ludzkiej nadaje autokreacji do rodzicielstwa adopcyjnego walor pedagogiczny. Wiąże się zarówno z aspektem osobowej formacji (samowychowania) małżonków, którzy na podłożu zreflektowania biograficznego i agatologicznego dostrzegają sens włas- nego życiowego wyzwania, jak i z aspektem wychowawczo-opiekuńczym, utożsa- mianym z pragnieniem stworzenia dziecku środowiska rodzinnego i otoczenia go dbałością i troską wychowawczą o wielostronny rozwój. Przy czym postawienie w centrum rodzicielstwa człowieka jako osoby zobowiązuje małżonków do wzbu- dzenia w sobie autentycznego szacunku „dla indywidualnego istnienia dziecka i jego samoistnej wartości jako osoby ludzkiej” (Rembierz, 2016b, 153). Wydaje się, że w tym należy poszukiwać duchowego rezerwuaru autokreacji małżonków, w której – jeśli ma ona miejsce – tkwi siła uzdalniająca ich do egzystencjalne- go, moralnego, a przede wszystkim powinnościowego – przywołując kategorię Sørena Kierkegaarda – zwrócenia się ku drugiemu (dziecku) w miłości. Wówczas różnice wynikające z odmiennych tradycji, zwyczajów i norm kulturowych są wtór- nym aspektem tego zwrócenia się rodzica ku dziecku. Takie wieloaspektowe i wielowymiarowe ujęcie zarówno rodzicielstwa adop- cyjnego, jak i autokreacji małżonków do rodzicielstwa adopcyjnego ma w isto- cie charakter pedagogiczny. Wymowna jest w tym kontekś cie konstatacja Marka Rembierza: Jeśli wnikliwie i konsekwentnie rozpatruje się wielowymiarową problematykę antropologiczną oraz etyczną (aksjologiczną) (…) i pozostaje wiernym złożonej rzeczywistości ludzkiej egzystencji oraz jej dynamice, to zarazem – jakby z natury rzeczy – wchodzi się w obszar zagadnień i dyskusji an- tropologiczno-pedagogicznych oraz roztrząsa się kwestie z zakresu teorii wychowania (Ibidem, 136). Myśl tę rozwija Marian Nowak, wychodząc od podstawowego w rozumieniu antropologicznym ustalenia, że „źródłem wiedzy o człowieku jest bezpośredni kontakt poznawczy człowieka z sobą, odbywający się niejako ze współistnieją- cym z nim światem”, w którym dokonuje się odkrywanie samego siebie i wybór siebie, swoistej prawdy o sobie (Nowak, 2006, 149; por. Wojtyła, 2000, 169–173). Człowiek jest więc sam dla siebie tajemnicą, której w pełni nie jest w stanie roz- poznać. Staje bowiem w obliczu samego siebie jako podmiot poszukujący „siebie w swej dogłębnej istocie” i doświadczający osobowej formacji na drodze swojego pielgrzymowania (Nowak, 2012, 54; por. Wielecki, 2003, 198–199). Jednocześ nie jest podmiotem zdolnym do myślenia o swoim istnieniu, otwartym na innych i na Wprowadzenie 24 świat, co więcej, samopotwierdzającym się w sytuacji spotkania z drugim człowie- kiem (Nowak, 2012, 59). To dialektyczne przenikanie się obu perspektyw, pierw- szej – utożsamianej z klasycznym humanizmem, i drugiej – z egzystencjalizmem, jest właśnie źródłem działania wychowawczego człowieka, podejmowanego wo- bec samego siebie (rodzica, wychowawcy) i wobec drugiego/innych (dziecka, wy- chowanka) (Ibidem, 61). W tym znaczeniu źródło wielowymiarowości rzeczywi- stości wychowania tkwi w samym człowieku – tak wychowawcy, jak i wychowanku – oraz w ich wzajemnym odniesieniu się do siebie. Zdaniem tego autora: mówić o wychowaniu oznacza mówić o wszystkim, ponieważ to, jaki jest człowiek w procesie wycho- wania, łączy w sobie wszelkie inne fakty i doświadczenia; dlatego też w badaniach pedagogicznych zorientowanych humanistycznie wskazana jest perspektywa wielowymiarowości (Nowak, 2006, 166). Podjęte w niniejszej pracy rozważania wokół szerokiej perspektywy rozumie- nia rodzicielstwa korespondują z wieloaspektową perspektywą rozumienia rodzi- ny. Stanisław Kawula, uzasadniając potrzebę subdyscyplinarnego wyodrębnienia pedagogiki rodziny, wskazuje na rodzinę jako rzeczywistość o wyraźnym multidy- scyplinarnym zabarwieniu. Przywołuje argument, iż to właśnie pedagogika rodzi- ny przyczynia się, z jednej strony, do pełniejszego rozumienia zjawisk o złożonej, wieloaspektowej naturze, a z drugiej strony, do ich intencjonalnego kreowania. Jednym z głównych obszarów zainteresowań badawczych jest, w myśl wspo- mnianego autora, jakość funkcjonowania życia małżeńsko-rodzinnego (Kawula, 2014, 18–19; 2006, 29–34; por. Wójcik, 1996, 19–24; 1997, 90–91; Janke, 2004, 65–67; Tchorzewski, 2006, 29–34; Ładyżyński, 2012, 120–121; Kułaczkowski, 2009, 88–89; Maj, 2012, 144–149; Wąsiński, 2015b, 27–44). Wielowymiarowy charakter rzeczywistości rodzicielstwa wpisuje się zakre- sowo w szeroko nakreślone ramy przedmiotu zainteresowań pedagogiki rodziny, ale też poza te ramy wykracza. Zwraca na to uwagę Zbigniew Tyszka, który roz- patrując możliwości współpracy socjologii rodziny z pedagogiką rodziny, a także andragogiką, wskazuje między innymi na pole badawcze okreś lane jako „wspo- maganie autokreacji małżonków i małżeńskiej koegzystencji w okresie postpa- rentalnym” (Tyszka, 1998, 83; por. Radziewicz-Winnicki, 2016, 8). Problematyka autokreacji małżonków do rodzicielstwa wpisuje się zatem w zakres przedmiotu zainteresowań pedagogiki rodziny. Jednakże jej złożony, wieloaspektowy charak- ter skłania do jej rozpatrywania w szerszym ujęciu, obejmującym perspektywę biograficzną, agatologiczną, aksjologiczną, egzystencjalną oraz personalistycz- ną. Wydaje się, że uzasadnienie takiego stanowiska jest zbieżne z argumenta- cją Mariana Nowaka dotyczącą potrzeby humanistycznego zorientowania teorii wychowania. Autor ten podkreśla, że rozpatrywanie rzeczywistości wychowania w kontekś cie całościowej, nieredukcyjnej koncepcji człowieka domaga się jej in- tegrowania z „kontekstem antropologicznym, filozoficznym i aksjologicznym” (No- wak, 2008, 56; por. Idem, 2010a, 46–49; 2006, 148–149; 2004a, 239–241; Kiereś, 2010, 95–101; Horowski, 2015, 201–208, 281–287; Rembierz, 2016b, 136–138). Kierując się taką logiką rozumowania, można dojść do wniosku, że wymienio- ne konteksty również ogniskują się w wieloaspektowo ujmowanej rzeczywistości rodzicielstwa, w której zachodzą procesy osobowej autokreacji. W perspektywie Wprowadzenie 25 pedagogicznej przedmiotowa problematyka wymaga zatem wielokontekstowego spojrzenia na pograniczu pedagogiki rodziny, aksjologii wychowania, pedagogiki personalistycznej, andragogiki, a także pedagogii agatologicznej. Należy podkreślić, że zagadnienia związane z adopcją dziecka, rodziną adop- cyjną i rodzicielstwem adopcyjnym są podejmowane w literaturze pedagogicznej, psychologicznej, prawnej i socjologicznej. To, co w niniejszym opracowa- niu świadczy o oryginalności ujęcia problematyki rodzicielstwa adopcyjnego małżonków doświadczających niezamierzonej bezdzietności, wiąże się w per- spektywie pedagogicznej z: • powiązaniem rodzicielstwa adopcyjnego z autokreacją małżonków do tej formy rodzicielstwa, rozpoznawaną zarówno na etapie preparentalnym, jak i parentalnym. Autokreacja małżonków jest procesem otwierania się na myślenie o rodzicielstwie adopcyjnym, odnajdywania w sobie zdolno- ści do zwrócenia się ku pozbawionemu rodziny dziecku jako włas nemu dziecku, wzbudzania w sobie woli bycia rodzicem adopcyjnym, wreszcie podejmowania trudu autentycznej pracy nad sobą w przełamywaniu we- wnętrznych, interpersonalnych i środowiskowych barier oraz ograniczeń, która warunkuje gotowość do budowania z nim relacji rodzicielskiej; • niszowym charakterem takiego ujmowania problematyki rodzicielstwa adopcyjnego, niewystępującym w literaturze naukowej zarówno pedago- gicznej, jak i innych dziedzin nauk społecznych i humanistycznych. Nie podejmuje się w niej analizy przeżyć małżonków związanych z doświad- czeniem niepłodności i niezamierzonej bezdzietności, a także adopcji dziecka oraz jego przyjęcia w środowisku rodzinnym, sąsiedzkim i róż- nych kręgach przyjacielsko-zawodowych. Co więcej, nie podejmuje się również analizy prawnych, społecznych, kulturowych i instytucjonalnych aspektów adopcji dziecka, rodziny adopcyjnej, a także psychologicznych i opiekuńczo-wychowawczych aspektów funkcjonowania zarówno mał- żonków w roli rodziców adopcyjnych, jak i adoptowanego dziecka w śro- dowisku rodzinnym, szkolnym i rówieśniczym; • sformułowaniem włas nej koncepcji autokreacji w ujęciu całościowym oraz autokreacji małżonków do rodzicielstwa adopcyjnego rozpatrywanego w dwóch zasadniczych aspektach: rodzicielstwa adopcyjnego jako rze- czywistości wielowymiarowej oraz rodzicielstwa adopcyjnego jako wy- zwania osobowej autokreacji małżonków doświadczających niezamierzo- nej bezdzietności. Zamysł koncepcji pracy nie obejmuje zatem refleksji nad eksplorowanymi w ostatniej dekadzie obszarami badawczymi utożsamianymi w literaturze nauko- wej z: • psychospołecznymi, kulturowymi i prawnymi aspektami adopcji dziec- ka i rodzicielstwa zastępczego (zob. m.in. Wąsiński, 2005; Ładyżyński, 2009b; Ładyżyńscy, 2000; Milewska, 2003; Błeszyński, 2005; Bartnikow- ska, Ćwirynkało, 2013; Kalus, 2003, 2009; Jarmołowska, 2007; Gutowska, 2008; Matyjas, 2003; Bielecka, 2013; Kozdrowicz, 2013; Kwiecień, 2004; Wprowadzenie 26 Kownacka, 2013; Bagan-Kurluta, 2009; Kolankiewcz, Zielińska, 2013; Kuszczuk, 2012; Gray, 2010; Flak, 2013; Węgierski, 2006; Badora, 2006; Żukiewicz, 2010; Kwaśniewska, Zozula, 2009; Zozula, 2008; 2013; Łu- czyński, 2008); • psychospołecznymi i medycznymi aspektami doświadczenia niepłodności biologicznej, macierzyństwa i ojcostwa (zob. m.in. Półtawska, 2000; Brą- giel, Górnicka, 2012, 2014; Kalus, 2002, 2014; Bidzan, 2010; Pawelec, Pabian, 2012; Fijałkowski, 2000; Lichtenberg-Kokoszka, Janiuk, Dierża- nowski, 2009); •
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Autokreacja małżonków bezdzietnych do wielowymiarowego rodzicielstwa adopcyjnego. Perspektywa pedagogiczno-antropologiczna
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: