Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00098 006972 10215576 na godz. na dobę w sumie
Automatyczna kontrola nieświadomych emocji - ebook/pdf
Automatyczna kontrola nieświadomych emocji - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 146
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-1748-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia empiryczna poświęcona ważnemu problemowi: czy i w jakim stopniu człowiek może poddać kontroli tzw. pierwotny afekt (czyli prymitywną, szybką odpowiedź emocjonalną na sygnały dobrostanu lub zagrożenia). Autorka stawia istotne pytania teoretyczne, proponuje ich niezwykle pomysłowe operacjonalizacje, a relacjonując wyniki swoich bardzo starannie przemyślanych i zrealizowanych badań wykazuje uzasadnioną ostrożność w formułowaniu uogólnień. Praca stanowiąca oryginalny, istotny wkład Autorki do problematyki emocji i samokontroli.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Dorota Kobylińska pracuje jako adiunkt w Katedrze Psychologii Osobowości na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Naukowo zajmuje się psychologią emocji, w tym samoregulacji emocjonalnej, głównie z perspektywy poznania społecznego (ang. social cognition). W dziedzinie tej interesują ją procesy nieświadome, a ostatnio także nowoczesne metody badań mózgu wykorzystujące techniki neuroobrazowania. Prowadzi zajęcia dydaktyczne poświęcone tej tematyce oraz warsztaty i treningi poświęcone rozwojowi osobowości i pracy z grupą. Mówi, że gdyby urodziła się raz jeszcze, robiłaby to, co robi. Lubi rozmowy z ludźmi, słońce, muzykę i podróże. Dorota Kobyliƒska Automatyczna kontrola nieÊwiadomych emocji W serii ukaże się: Artur Domurat Identyfikacja wartości osobistych w badaniach psychologicznych. Wartości jako cele działań i wyborów Monografia empiryczna poświęcona ważnemu problemowi: czy i w jakim stopniu człowiek może poddać kontroli tzw. pierwotny afekt (czyli szybką odpowiedź emocjonalną na sygnały dobrostanu lub zagrożenia), stanowiąca cenny wkład w rozwój badań nad fenome- nem nieuświadomionego afektu, sposobami jego wzbudzania oraz właściwościami. Autorka formułuje tezę, że mimo iż afekt ma fundamentalne znaczenie przy- stosowawcze, nie musi to oznaczać, że jest jedyną, najważniejszą czy decy- dującą przesłanką wartościowania. Konsekwencje powyższej obserwacji są niezwykle doniosłe: utajone procesy i ich wpływy mogą być podmiotowo kontrolowane i modyfikowane. Wyniki badań dr Kobylińskiej jednoznacz- nie wskazują na skuteczność paradygmatu afektywnego poprzedzania jako skutecznego instrumentu do analiz przedświadomych etapów przetwarzania informacji via eksperyment laboratoryjny. [...] Wierzę, że książka Doroty Kobylińskiej stanie się obowiązkową lekturą badaczy emocji, świadomości, poznania, różnic indywidualnych oraz problematyki Ja. prof. dr hab. Rafał Krzysztof Ohme Autorka stawia ważkie pytania teoretyczne, proponuje niezwykle pomysło- we ich operacjonalizacje, w sposób wysoce komunikatywny przedstawia wyniki swoich badań i poddaje je wnikliwej dyskusji. Praca wyróżnia się logicznym tokiem wywodu, jasną konstrukcją i oszczędnością słowa. Uzy- skane przez Dorotę Kobylińską wyniki pobudzają nas myślowo i skłaniają do stawiania nowych pytań o dużym ładunku teoretycznym. prof. dr hab. Mirosław Kofta D o r o t a K o b y l i ƒ s k a A u t o m a t y c z n a k o n t r o l a n i e Ê w i a d o m y c h e m o c j i Cena: 25, 00 zł kontrola_okl.indd 1 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12/9/07 3:36:00 PM Automatyczna kontrola nieÊwiadomych emocji kontrola_str.indd 1 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11/26/07 7:22:30 PM 482 kontrola_str.indd 2 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11/26/07 7:22:30 PM Dorota Kobyliƒska Automatyczna kontrola nieÊwiadomych emocji kontrola_str.indd 3 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11/26/07 7:22:32 PM Recenzenci Mirosław Kofta Rafał Ohme Projekt okładki Edwin Radzikowski Redaktor Joanna Młodzińska Redaktor techniczny Martyna Chołuj Korektor Ewa Koperska Skład i łamanie Marcin Szcześniak Publikacja dofi nansowana ze środków Badań Własnych UW oraz Wydziału Psychologii UW © Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2007 ISNN 0509-7177 ISBN 978-83-235-0207-4 Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 00-497 Warszawa, ul. Nowy Świat 4 http://www.wuw.pl; e-mail: wuw@uw.edu.pl Dział Handlowy: tel (0 48 22) 55 31 333 e-mail: dz.handlowy@uw.edu.pl Księgarnia internetowa: http://www.wuw.pl/ksiegarnia Wydanie I ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Dziękuję profesor Marii Jarymowicz, promotorce mojej pracy dok- torskiej, za wsparcie, inspiracje badawcze oraz nieustającą gotowość do współpracy. Dziękuję także za pomoc, na różnych etapach pracy, zespołowi kie- rowanemu przez profesor Marię Jarymowicz, szczególnie Dorocie Kar- wowskiej i Pawłowi Kobylińskiemu, oraz wszystkim członkom Klubu Psychologii Autonomicznej. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Wstęp ...............................................................................................................11 Część I Teoretyczny i empiryczny kontekst badań ..................................................16 Rozdział I. Defi nicje pojęć wyznaczających zakres pracy .............................16 Afekt – pierwotny i wtórny.......................................................................16 Afektywne poprzedzanie – optymalne i suboptymalne ............................17 Asymetria pozytywno-negatywna .............................................................17 Automatyczny i refl eksyjny system regulacji ...........................................18 Afektywno-automatyczny i refl eksyjny system wartościowania .............18 Autokorekta ...............................................................................................18 Emocje .......................................................................................................18 Jawne i utajone procesy wartościowania ..................................................19 Lateralizacja emocji ..................................................................................19 Lateralna prezentacja bodźców: pole widzenia ........................................19 Ocenianie ...................................................................................................20 Samokontrola ............................................................................................20 Standardy – wartościowania i samokontroli .............................................20 Rozdział II. Afekt jako podstawa wartościowania ..........................................22 Reagowanie afektywne a ocenianie ..........................................................22 Afekt pierwotny i wtórny ..........................................................................22 Afekt jawny i utajony ...............................................................................22 Afekt jako podstawa wartościowania .......................................................25 Paradygmat afektywnego poprzedzania: wyniki badań nad wpływem utajonego afektu na formułowanie sądów i zachowanie ..........................25 Efekt asymilacji i efekt kontrastu w badaniach nad utajonym afektem ......................................................................................................28 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 Spis treści Rozdział III. Refl eksyjny system wartościowania ..........................................32 Procesy oceniania jako forma wartościowania opartego na wyartyku- łowanych standardach ...............................................................................32 Standardy oceniania ..................................................................................34 Standardy osobiste, standardy samokontroli ......................................36 Rozdział IV. Biologiczne podłoże procesów wartościowania ........................38 Model Josepha LeDoux dolnej i górnej drogi wzbudzania afektu ...........38 Udział procesów prawo- i lewopółkulowych w procesach wartościo- wania .........................................................................................................41 Hipotetyczne neuronalne korekty dwóch systemów wartościowania: afektywno-automatycznego i refl eksyjnego .............................................46 Rozdział V. Interakcje pomiędzy dwoma systemami wartościowania: afektywno-automatycznym i refl eksyjnym – założenia i problematyka badań własnych .........................................................................................51 Wpływ systemu afektywno-automatycznego na refl eksyjne przetwa- rzanie informacji .......................................................................................52 Wpływ systemu refl eksyjnego na przebieg procesów afektywno-auto- matycznych ................................................................................................54 Wpływ doraźnej aktywizacji systemu refl eksyjnego na przebieg pro- cesów afektywno-automatycznych ...........................................................56 Dyspozycyjne wpływy systemu refl eksyjnego na przebieg procesów afektywno-automatycznych ......................................................................59 Założenia badań własnych ........................................................................62 Cele badań własnych .................................................................................62 Hipotezy ....................................................................................................64 Część II Program badań własnych..............................................................................66 Rozdział VI. Schematy badań i rejestr zmiennych .........................................67 Rozdział VII. Procedura afektywnego poprzedzania ......................................69 Operacjonalizacja zmiennych niezależnych .............................................69 Operacjonalizacja zmiennej zależnej ........................................................70 Aparatura ...................................................................................................72 Rozdział VIII. Procedura refl eksyjnego wzbudzania standardów samo- kontroli ......................................................................................................73 Rozdział IX. Przebieg badań i osoby badane ..................................................74 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści 9 Część III Wyniki badań .................................................................................................78 Rozdział X. Znak utajonych bodźców poprzedzających eksponowanych centralnie a oceny ideogramów: wyniki dotyczące hipotezy 1 ................79 Efekty główne znaku poprzedzania w badaniu 1 oraz warunkach kontrolnych badań 2 i 3 ............................................................................79 Wyniki badań dla centralnych ekspozycji utajonych bodźców afektyw- nych bez względu na warunki badania .....................................................81 Konkluzja empiryczna ..............................................................................84 Rozdział XI. Pole widzenia, w którym eksponowano utajone bodźce poprzedzające, a oceny ideogramów: wyniki dotyczące hipotezy 2a ...........85 Efekty główne pola widzenia w badaniu 1 oraz warunków kontrolnych badań 2 i 3 .................................................................................................85 Efekty główne pola widzenia w badaniach 2 i 3 dla warunków kontrolnych oraz warunków refl eksyjnego wzbudzania standardów samokontroli łącznie .................................................................................88 Konkluzja empiryczna ..............................................................................91 Rozdział XII. Oceny ideogramów w zależności od pola widzenia i znaku poprzedzania afektywnego: wyniki dotyczące hipotezy 2b .....................92 Prezentacja wyników ................................................................................92 Konkluzja empiryczna ..............................................................................98 Rozdział XIII. Wzbudzanie refl eksyjnych standardów samokontroli a oceny ideogramów poprzedzanych utajonymi bodźcami afektywnymi .............99 Efekty główne zmiennej samokontrola (bez względu na znak poprzedzania i pole widzenia) ..................................................................99 Efekty główne zmiennej samokontrola dla ocen ideogramów poprzedzanych centralnymi ekspozycjami bodźców utajonych .............101 Efekty główne zmiennej samokontrola dla ocen ideogramów poprzedza- nych ekspozycjami bodźców utajonych w lewym polu widzenia..........103 Efekty główne zmiennej samokontrola dla ocen ideogramów poprzedza- nych ekspozycjami bodźców utajonych w prawym polu widzenia .........103 Konkluzja empiryczna ............................................................................105 Rozdział XIV. Znak utajonego poprzedzania i pole widzenia a oceny ideogramów w warunkach uprzedniego wzbudzenia standardów samokontroli ............................................................................................106 Prezentacja wyników ..............................................................................106 Konkluzja empiryczna ............................................................................109 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 10 Spis treści Znak poprzedzania i pole widzenia a oceny ideogramów w warunkach kontrolnych oraz warunkach wzbudzania refl eksyjnych standardów wartościowania – porównanie ekspozycji w LVF i RVF z ekspozycja- mi w CVF ................................................................................................109 Prezentacja wyników ........................................................................109 Konkluzja empiryczna ......................................................................112 Rozdział XV. Dyskusja wyników ..................................................................113 Hipotezy w świetle uzyskanych wyników ..............................................113 Utajone afektywne bodźce poprzedzające a formułowane oceny – weryfi kacja hipotezy 1 ...................................................................113 Pole widzenia, w którym eksponowane były utajone bodźce afektywne, a formułowane oceny – weryfi kacja hipotezy 2a i hipo- tezy 2b ...............................................................................................115 Utajone afektywne bodźce poprzedzające a formułowane oceny w warunkach refl eksyjnego wzbudzania standardów samokontroli – weryfi kacja hipotez 3a i 3b ............................................................117 Wnioski końcowe. Implikacje ................................................................120 Literatura cytowana ....................................................................................122 Załączniki......................................................................................................134 Załącznik 1. Zastosowana w badaniach kolejność eksponowania utajonych bodźców afektywnych w procedurze afektywnego poprzedzania .........134 Załącznik 2. Ideogramy wykorzystane w badaniach jako bodźce docelowe ..................................................................................................136 Załącznik 3. Ankieta wykorzystana w badaniach 2 i 3 jako manipulacja do refl eksyjnego wzbudzania standardów samokontroli ........................137 Załącznik 4. Wyniki dotyczące znaku utajonych bodźców poprzedzają- cych i pola widzenia, w którym były one eksponowane, a oceny ideogramów .............................................................................................139 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp Od wieków w rozważaniach fi lozofi cznych nad naturą człowieka dominowała problematyka wolnej woli, samoświadomości czy potęgi rozumu. Zarazem jednak obserwacje wskazywały na to, że człowiek nie panuje nad wszystkimi swymi działaniami, nie kontroluje wszyst- kich swych myśli i zachowań, a ponadto często ich nie dostrzega lub nie rozumie. W drugiej połowie XIX wieku obserwacje te dały począ- tek systematycznym badaniom, a ich szczególne zwieńczenie stanowi- ły koncepcje ogłoszone przez Zygmunta Freuda (1916). Już eksperymenty Bernheima, na które powoływał się Freud, pro- wadzone w latach 1885-1886 w Nancy wykazały, że „badany po obu- dzeniu się z hipnozy spełniał nakaz podany mu w hipnozie, lecz mylił się w ocenie źródeł swej motywacji, sugestie otrzymane w stanie hip- nozy pozostawały ukryte przed jego świadomością” (za: Obuchowski, 2001, s. 33). Wskazywało to, że człowiek nie ma pełnej kontroli nad swą wiedzą i motywacjami, a treści nieświadome to nie tylko wyparte popędy (badanymi Bernheima byli zdrowi ochotnicy, a nie pacjenci psychiatryczni). Kazimierz Obuchowski (2001) w jednym z esejów zamieszczonych w książce „W poszukiwaniu właściwości człowieka”, przywołuje głów- ne idee Freuda oraz okoliczności ich powstawania. Teza o nieświado- mym charakterze regulacji psychicznej była jedną z podstawowych: „procesy duchowe są w swej istocie nieświadome, procesy zaś świado- me stanowią jedynie (...) część całego życia psychicznego”. Warto pod- kreślić, że teza ta nie była ograniczona do ludzi cierpiących na różno- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 Wstęp rakie zaburzenia psychiczne (które w wyniku wyparcia utraciły dostęp do treści stanowiących podstawy zaburzeń), ale dotyczyła regulacji psychicznej w ogóle. Freud rozwinął koncepcję reguł, wedle których treści i procesy nie- świadome mogą wpływać na procesy świadome (tak jak w sytuacji sugestii posthipnotycznej). Jednak z teorii psychoanalitycznej wynika zarazem, że procesy świadome mogą mieć wpływ na procesy nieświa- dome, a warunkiem zdrowia psychicznego człowieka jest zdobycie wglądu w to, co się z nim dzieje: „Celem wychowania jest uzyskanie wglądu w istotne, ale ukryte przed bezpośrednim doświadczeniem me- chanizmy regulacji” (Freud za: Obuchowski, 2001, s. 12). Współcześnie pierwsza z tez Freuda znajduje zadowalające po- twierdzenie w badaniach psychologicznych nad szeroko rozumianymi procesami przetwarzania informacji, przebiegającymi poza świado- mością jednostki, oraz nad ich wpływem na przebieg myślenia i za- chowanie człowieka. Doniesienia z badań eksperymentalnych ukazują specyfi kę i wpływy na funkcjonowanie człowieka różnorodnych me- chanizmów określanych jako podprogowe: bezwiedne, utajone czy nieświadome. Klasyczny już artykuł Sheili Murphy i Roberta Zajonca (1994) zapoczątkował nurt badań w tzw. paradygmacie afektywnego poprzedzania, wymienić też można kilka znaczących przekładów (Bargh, 1999a; Chen i Bargh, 1998; Greenwald i Banaji, 1995) oraz oryginalne prace autorów polskich (Jarymowicz i Ohme, 1997; 2001; Kolańczyk, Fila-Jankowska, Pawłowska-Fusiara i Sterczyński, 2004; Ohme i Jarymowicz, 1999). Empiryczne dane psychologiczne przynio- sły już potwierdzenie XIX-wiecznych hipotez, nieweryfi kowanych z po- wodu braku rozwiązań warsztatowych. Te pojawiły się wraz z rozwo- jem techniki i możliwości rejestrowania pewnych zjawisk zachodzących w psychice bądź jej stanów, które nie są dla człowieka dostępne na poziomie świadomym. Freud od początku opisywał nieświadome mechanizmy umysłowe jako immanentnie powiązane z emocjami. „To emocje rządziły nieświa- domym poprzez instynktowne impulsy, które mogły wpływać zarówno na stany umysłowe, jak i somatyczne” (za: Öhman, 1999, s. 322). Tak- że w nurcie wspomnianych wyżej współczesnych badań znaczące miej- sce zajmują badania nad udziałem afektu w regulacji zachodzącej poza ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 13 świadomością (Jarymowicz i Ohme, 1997; 2001; 2002; Kolańczyk, Fila-Jankowska, Pawłowska-Fusiara i Sterczyński, 2004; Omhe i Jary- mowicz, 1999). Afekt – jako podstawowy kod orientacji (Obuchowski, 1970) i rodzaj pierwotnego wartościowania zachodzącego przed jakim- kolwiek rozpoznaniem bodźca (Murphy i Zajonc, 1994; Zajonc, 1980) – w nieuświadamiany sposób wpływa na przebieg procesów poznaw- czych, wydawanie sądów i zachowania. Spójne są wyniki odkryć psychologicznych i eksperymentalnych badań nad mechanizmami neuronalnymi leżącymi u podstaw doznań świadomych. Analizując dane z badań własnych i innych neurofi zjolo- gów, Benjamin Libet (1996) wykazuje, że bodźce mogą wpływać na zachowanie człowieka, nawet gdy nie zostaną odebrane w świadomy sposób (za świadome uznawano w tych badaniach te doznania, do któ- rych podmiot ma introspekcyjny dostęp). Również inne dane neurobio- logiczne pokazują, że bodźce, które nie są świadomie rozpoznawane przez człowieka, mogą być przez niego odbierane i przetwarzane w sy- stemie nerwowym (por. np. Killgore i Yurgelun-Todd, 2004; Liddell, Brown, Kemp, Barton, Das, Peduto, Gordon i Williams; 2005). Wiek XX przyniósł pogłębienie wiedzy na temat tego, co w regu- lacji ma charakter bezwiedny i emocjonalny. Z drugiej strony, po- wszechnie uważa się, że „...szczególnie doniosłym składnikiem mecha- nizmu działań ludzkich jest, swoista dla homo sapiens, zdolność do opanowania swoich impulsów i emocji, poskramiania samego siebie, postępowania zgodnego z przesłankami racjonalnymi – mimo rozmai- tych pokus do zachowań z nimi sprzecznych” (Kofta, 1979, s. 7). Je- steśmy zdolni do przemyśleń, wykraczania poza osobiste doświadcze- nie i intelektualnego poznawania siebie i świata (Jarymowicz, 2001a; Kozielecki, 1991). Potrafi my dostrzec nowe właściwości dotychczas „bezspornie” dobrych lub złych sytuacji, na przykład niebezpieczeństw kryjących się za zmysłową przyjemnością przyjęcia narkotyku lub po- żytecznych nauk, jakie mogą płynąć z przeżycia ciężkiego doświadcze- nia. Nie są nam obce sformułowania takie jak „poradzenie sobie z prze- ciwnościami losu” czy „panowanie nad emocjami”. Z charakterystyk tych wyłania się dwoistość psychiki, opisywana w terminach odrębności ciała i duszy, mózgu i umysłu, czucia i myśle- nia czy wreszcie procesów automatycznych i wolicjonalnych, nieświa- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 Wstęp domych i świadomych. Owa dwoistość nasuwa pytanie, czy zdolność samokontroli może obejmować afekty utajone, a szerzej, czy istnieją mechanizmy, które mogą sprawić, że nie jesteśmy całkowicie zdani na wpływy różnych utajnionych procesów. W tej książce przyjmujemy założenie, że afekt, choć niewątpliwie ma fundamentalne znaczenie przystosowawcze, nie jest ani jedyną, ani najważniejszą czy decydującą przesłanką wartościowania, a dzięki temu procesy utajone i ich wpływy mogą być modyfi kowane. Przedstawimy czytelnikom mechanizmy regulacji utajonej oraz jawnej i ich wzajemne interakcje, zwłaszcza dwoistość systemów war- tościowania: systemu reagowania automatycznego, spontanicznego, opartego na bezpośrednim doświadczaniu, oraz systemu wartościowa- nia związanego z refl eksją, zadawaniem sobie pytań o wartości i po- szukiwaniem odpowiedzi wykraczających poza bieżące doznania. Za- kładamy, że oba te systemy pozostają ze sobą we wzajemnych interakcjach. Wiedza biologiczna pozwala sądzić, że różne rodzaje procesów war- tościowania są związane z aktywnością innych obszarów mózgu. Pod- stawowe rozróżnienie dotyczy zazwyczaj ośrodków podkorowych i ko- rowych odpowiedzialnych za procesy emocjonalne zróżnicowane ze względu na stopień ich złożoności, w tym świadomości. Z kolei bada- nia nad zróżnicowaniem funkcji półkul mózgowych wskazują, że emo- cje powiązane z funkcjami półkuli prawej i półkuli lewej są procesami o odmiennych właściwościach (nie tylko ze względu na znak). W lite- raturze przedstawia się przypadki, w których uszkodzenia pewnych obszarów mózgu prowadzą selektywnie do odmiennych reguł wartoś- ciowania tych samych obiektów. Ludzie różnią się tym, w jakim stopniu ich zachowanie podlega działaniu sił pozostających poza podmiotową kontrolą. Zakładamy, że ludzie, którzy przywykli do zastanawiania się nad formułowaniem ocen i sądów, wykazują mniejszą skłonność do automatycznego posługiwa- nia się przesłankami afektywnymi. Zarazem jednak nawet osoby o „na- wykowo” refl eksyjnym stylu oceniania w różnych szczególnych oko- licznościach mogą reagować w sposób spontaniczny. Opisane w książce badania miały na celu: • zaobserwowanie wpływu utajonego afektu na jawne sądy, ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Automatyczna kontrola nieświadomych emocji
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: