Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00136 005911 13103508 na godz. na dobę w sumie
Autonomia i integracja postępowań działowych w prawie polskim - ebook/pdf
Autonomia i integracja postępowań działowych w prawie polskim - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 801
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-9096-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja stanowi pierwsze w literaturze polskiej monograficzne opracowanie dotyczące wspólnych i oddzielnych części poszczególnych postępowań działowych, na które w polskim systemie prawnym składają się: zniesienie współwłasności, dział spadku oraz podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami. W publikacji dokonano analizy regulacji prawnych, normujących działy majątkowe, zamieszczonych nie tylko w Kodeksie postępowania cywilnego, ale również w Kodeksie cywilnym i w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Obszerność i złożoność przedmiotu opracowania spowodowała, że materia ta została ujęta w następujących segmentach:

Monografia skierowana jest do radców prawnych, adwokatów, sędziów, notariuszy, a także aplikantów tych zawodów, pracowników naukowych zajmujących się ta tematyką oraz do ambitnych studentów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE AUTONOMIA I INTEGRACJA POSTĘPOWAŃ DZIAŁOWYCH W PRAWIE POLSKIM ANDRZEJ STEMPNIAK Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE ANDRZEJ STEMPNIAK • AUTONOMIA I INTEGRACJA POSTĘPOWAŃ DZIAŁOWYCH W PRAWIE POLSKIM Polecamy nasze najnowsze publikacje z tej serii: Robert Kulski OCHRONA INTERESÓW ZBIOROWYCH W POSTĘPOWANIU CYWILNYM Hubert Wysoczański PRAWO DO ZMIANY ORAZ POLECENIE ZMIANY TREŚCI UMOWY O ROBOTY BUDOWLANE W ŚWIETLE WARUNKÓW FIDIC Aleksandra Sikorska-Lewandowska UCHWAŁY WŁAŚCICIELI LOKALI. STUDIUM PRAWNE Przemysław Banasik SĄD ZAANGAŻOWANY SPOŁECZNIE – POŻĄDANY KIERUNEK ZMIAN Małgorzata Sieradzka OPŁATY PÓŁKOWE JAKO CZYN NIEUCZCIWEJ KONKURENCJI Jarosław Grykiel UPRAWNIENIA WIERZYCIELA Z UMOWY PRZEDWSTĘPNEJ W RAZIE JEJ NIEWYKONANIA LUB NIENALEŻYTEGO WYKONANIA PRZEZ DŁUŻNIKA Kinga Michałowska NIEMAJĄTKOWE WARTOŚCI ŻYCIA RODZINNEGO W POLSKIM PRAWIE CYWILNYM Marcin Lemkowski ŚWIADCZENIA ANTYCYPACYJNE Grzegorz Klich ZMIANA UMOWY W SPRAWIE ZAMÓWIENIA PUBLICZNEGO www.ksiegarnia.beck.pl AUTONOMIA I INTEGRACJA POSTĘPOWAŃ DZIAŁOWYCH W PRAWIE POLSKIM ANDRZEJ STEMPNIAK WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2017 Wydawca: Joanna Ziemiecka Recenzja naukowa: Prof., dr hab. Jadwiga Potrzeszcz, Katolicki Uniwersytet Lubelski Prof., dr hab. Jerzy Zajadło, Uniwersytet Gdański Jana Pawła II Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie © Wydawnictwo C.H.Beck 2017 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: KJS Katarzyna Słomka Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-9095-6 ISBN e-book 978-83-255-9096-3 Poświęcam mojej wnuczce Flawii Spis treści Przedmowa ................................................................................................................. XI Wykaz skrótów ........................................................................................................... XVII Bibliografia ................................................................................................................. XXXI Rozdział I. Zagadnienia wstępne ........................................................................... 1 1 § 1. Wprowadzenie .............................................................................................. 7 § 2. Rys historyczny ............................................................................................. § 3. Uwagi prawnoporównawcze ...................................................................... 29 29 I. Wprowadzenie ................................................................................... 30 II. Zniesienie współwłasności .............................................................. 42 III. Dział spadku ...................................................................................... IV. Podział majątku wspólnego małżonków....................................... 74 Rozdział II. Zagadnienia ogólne ........................................................................... 99 99 § 1. Tryby działu .................................................................................................. 99 I. Uwagi wprowadzające ...................................................................... II. Postępowanie pojednawcze ............................................................. 104 110 III. Postępowanie mediacyjne ............................................................... 113 IV. Sąd polubowny .................................................................................. 121 V. Podział majątku wspólnego ............................................................. 1. Postępowanie procesowe ............................................................ 121 126 2. Postępowanie nieprocesowe ...................................................... 127 VI. Zniesienie współwłasności .............................................................. 129 VII. Dział spadku ...................................................................................... 1. Dział spadku za życia spadkodawcy ......................................... 130 131 2. Testamentowy dział spadku....................................................... 3. Dział spadku dokonywany przez wykonawcę testamentu ... 134 § 2. Konstrukcja prawna postępowania działowego na tle wspólności majątkowych ................................................................................................. § 3. Żądania akcesoryjne .................................................................................... I. Wprowadzenie ................................................................................... II. Obszar konwergencji i dywergencji jako właściwe pole dla opisu żądań akcesoryjnych .............................................................. 138 236 236 242 VII III. Zakres przedmiotowy żądań akcesoryjnych ................................ IV. Zakres podmiotowy żądań akcesoryjnych ................................... V. Obligatoryjna kumulacja żądań akcesoryjnych w działach majątkowych ...................................................................................... VI. Zakres autonomii sprawy procesowej rozstrzyganej w postępowaniu nieprocesowym ................................................... VII. Okres zgłaszania żądań akcesoryjnych w działach majątkowych ...................................................................................... § 4. Dział całkowity i częściowy ........................................................................ § 5. Kumulacja działów majątkowych w jednym postępowaniu ................. Rozdział III. Podmioty postępowań działowych ............................................... § 1. Uwagi wprowadzające ................................................................................. § 2. Sąd................................................................................................................... I. Jurysdykcja krajowa .......................................................................... 1. Wprowadzenie ............................................................................. 2. Jurysdykcja krajowa wyłączna................................................... 3. Jurysdykcja krajowa fakultatywna ........................................... A. Postępowanie o zniesienie współwłasności ....................... B. Postępowanie o dział spadku ............................................... C. Postępowanie o podział majątku wspólnego ..................... 4. Jurysdykcja krajowa konieczna ................................................. 5. Jurysdykcja krajowa wynikająca z umów międzynarodowych i prawa unijnego ...................................... A. Postępowanie o dział spadku ............................................... B. Postępowanie o podział majątku wspólnego ..................... C. Postępowanie o zniesienie współwłasności ....................... II. Właściwość miejscowa ..................................................................... 1. Uwagi ogólne ................................................................................ 2. Podział majątku wspólnego ....................................................... 3. Zniesienie współwłasności ......................................................... 4. Dział spadku ................................................................................. § 3. Uczestnicy postępowań działowych ......................................................... I. Wprowadzenie ................................................................................... II. Wnioskodawca ................................................................................... 1. Zniesienie współwłasności ......................................................... 2. Dział spadku ................................................................................. 3. Podział majątku wspólnego małżonków ................................. III. Pozostali uczestnicy poszczególnych postępowań działowych 1. Zniesienie współwłasności ......................................................... VIII 248 273 281 287 296 301 332 347 347 349 349 349 351 355 356 356 362 365 369 371 378 382 384 384 388 395 403 411 411 424 424 436 459 477 478 Spis treści 2. Dział spadku ................................................................................. 3. Podział majątku wspólnego małżonków ................................. Rozdział IV. Sfera repartycji majątku .................................................................. § 1. Ustalenie składu majątku podlegającego podziałowi ............................ § 2. Ustalenie wartości przedmiotów majątkowych w postępowaniach działowych..................................................................................................... I. Wprowadzenie ................................................................................... II. Przyjęty model wspólności i model postępowania działowego III. Stan prawny obowiązujący przed wejściem w życie KC, KRO i KPC ................................................................................................... IV. Ustalenie składu, stanu i wartości przedmiotów w działach w obecnym stanie prawnym ............................................................ V. Charakter roszczeń ubocznych i ich związek z ustalaniem wartości przedmiotów poddanych podziałowi ............................ VI. Zasady ustalania wartości przedmiotów majątkowych w działach ........................................................................................... § 3. Podział majątku ............................................................................................ I. Wprowadzenie ................................................................................... II. Wniosek podmiotów wspólności majątkowych co do sposobu podziału .............................................................................................. III. Kolejność stosowania sposobów podziału majątku .................... IV. Podział majątku w naturze .............................................................. V. Przyznanie majątku jednej osobie .................................................. VI. Podział cywilny majątku ................................................................. § 4. Spłaty i dopłaty ............................................................................................. Rozdział V. Zakres orzekania ................................................................................. § 1. Orzeczenia sądu I instancji wydawane w postępowaniach działowych..................................................................................................... I. Wprowadzenie ................................................................................... II. Postanowienia konstytutywne i deklaratywne ............................ III. Postanowienia pozytywne i negatywne ........................................ IV. Postanowienia wyodrębnione ze względu na zakres przedmiotowy rozstrzygnięcia ....................................................... 1. Postanowienie całościowe (pełne) ............................................ 2. Postanowienie końcowe ............................................................. 3. Postanowienie łączne .................................................................. 4. Postanowienie uzupełniające .................................................... 5. Postanowienie częściowe ............................................................ 6. Postanowienie wstępne ............................................................... 487 502 517 517 531 531 532 534 536 547 548 553 553 562 569 572 575 580 587 611 611 611 618 626 629 629 629 629 630 643 647 IX Spis treści § 2. Zakres swobody jurysdykcyjnej sądu w sprawach działowych w postępowaniu apelacyjnym .................................................................... § 3. Dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawach działowych ................. Podsumowanie ........................................................................................................... Indeks rzeczowy ......................................................................................................... 665 674 685 709 X Spis treści Przedmowa Bezpośrednią inspirację do przygotowania niniejszej publikacji stanowiło pochodzą- ce z 1973 r. – składające się z trzech części – opracowanie Teresy Misiuk zatytułowane „Problemy integracyjne postępowania działowego”1. Autorka w przytoczonej pracy doko- nała analizy regulacji prawnych dotyczących postępowania o zniesienie współwłasności, o dział spadku oraz o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami2 i sformułowała szereg tez, które doprowadziły ją do wniosku, że w odniesie- niu do tych wszystkich działów majątku3 można mówić o jednym postępowaniu działo- wym sensu largo. Konstrukcja ta, wywiedziona z analizy przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, jest wprawdzie bytem teoretycznym, ale przyjmowane założenie jako sui gene- ris instrument badawczy umożliwia „odczytanie” zamysłu ustawodawcy co do wszystkich postępowań działowych. Postawiona przez T. Misiuk diagnoza prawna narzuciła na długie lata pewien kanon dyskursu naukowego w zakresie przyjmowania tezy, że duch integracji przenika poszczególne działy majątku. Przyjmowane założenie odcisnęło silne piętno nie tylko w doktrynie, ale także w orzecznictwie. Liczne wypowiedzi w tym zakresie zdają się świadczyć o powszechnej aprobacie tezy przyjętej przez T. Misiuk. Nauka prawa stawia jednak zawsze wyzwanie, czy teza ta jest dostatecznie uzasadnio- na, czy też wymaga korekty bądź zupełnego przewartościowania i sformułowania odmien- nej konkluzji. Uzasadnienia dla podjęcia tego zabiegu należy upatrywać przede wszystkim w tym, że publikacja T. Misiuk została ogłoszona stosunkowo niedługo po wejściu w życie 1.1.1965 r. wielkich kodyfikacji, a mianowicie Kodeksu cywilnego, Kodeksu postępowa- nia cywilnego oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Od daty promulgacji tych kodek- 1 Cz. I – Pal. 1973, Nr 7–8, s. 23–36; cz. II – Pal. 1973, Nr 9, s. 3–18; cz. III – Pal. 1973, Nr 10, 2 Ostatnie z przytoczonych postępowań będzie dalej określane jako „podział majątku wspólnego” s. 41–55. lub „podział majątku wspólnego małżonków”. 3 Pod pojęciem „dział majątku” (działu majątkowego) należy rozumieć działy prowadzące do zniesienia współwłasności rzeczy (wspólności innych praw majątkowych), do zniesienia wspólności majątku spadkowego i do zniesienia ułamkowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Wprawdzie pojęcie to w ujęciu dogmatycznym stanowi konstrukcję prawa materialnego, ale nie ma przeszkód w posługiwaniu się tym terminem także na obszarze prawa procesowego. Teza ta uzasadniona jest bliskimi związkami zachodzącymi między prawem materialnym a prawem procesowym, widocznymi szczególnie w zakresie działów majątku i postępowań ich dotyczących. Uprzedzając dalsze rozważania należy dostrzec, że ujmowane od strony prawa materialnego poszczególne rodzaje działów majątku w swoich głównych założeniach konstrukcyjnych odpowiadają poszczególnym postępowaniom dzia- łowym. XI sów do chwili ogłoszenia wymienionego opracowania T. Misiuk minęło niespełna 8 lat4. Publikacja pracy T. Misiuk przypada na okres wzmożonego wypracowywania i kształto- wania nowych rozwiązań mających swoje źródło w KC, KPC i KRO, niewolnych również od błędów, uzasadnionych częstokroć koniecznością poszukiwania właściwej wykładni określonej regulacji prawnej. Zarówno doktryna, jak i judykatura działały pod presją po- szukiwania właściwego zamysłu ustawodawcy i odczytania na nowo sensu wprowadzo- nych unormowań w celu odpowiedniego kształtowania praktyki sądowej. Wypracowane rozwiązania powoli krzepły i umożliwiały coraz pewniejsze poruszanie się również na ob- szarze postępowań działowych. Nie można tracić z pola widzenia także kontekstu historycznego, związanego z okre- sem publikacji opracowania T. Misiuk. Część unormowań z zakresu postępowań działo- wych i postępowania nieprocesowego Autorka nolens volens „obowiązana była” wykładać zgodnie z literą i duchem regulacji uchwalonych i mocno osadzonych w ówczesnej rzeczy- wistości społeczno-politycznej. Transformacja ustrojowa, która dokonuje się w Polsce od 1989 r., narzuca nam powinność reinterpretacji wielu unormowań składających się rów- nież na materię postępowań działowych. Upływ czasu od chwili wejścia w życie KC, KPC i KRO umożliwia z jednej strony przeprowadzenie szerszej i bardziej dogłębnej analizy postępowań działowych, z drugiej zaś – ze względu na obfite i liczne wypowiedzi przed- stawicieli literatury przedmiotu oraz bogaty zestaw orzeczeń SN – stanowią wyzwanie do zmierzenia się z wielością zagadnień rysujących się na tle tych postępowań. Przyjęty tytuł niniejszego opracowania wymaga bliższego przedstawienia i wytłuma- czenia, co należy rozumieć pod pojęciem „autonomia” oraz „integracja”. Pojęcia te bowiem narzucają pewną formułę umiejscowienia poszczególnych postępowań działowych w sys- temie prawa i ich odpowiedniego pozycjonowania względem siebie. Pozwalają również we właściwy sposób określić relacje zachodzące między regulacjami prawnymi oznaczo- nych działów, umożliwiając przeprowadzenie wymaganego opisu normatywnego przyj- mowanych rozwiązań. Samo słowo „autonomia”5 wywodzi się z języka greckiego i mieści w sobie wiele znaczeń, z których najważniejsze to „niezależność, samodzielność, samosta- nowienie”6. Pod pojęciem autonomii oznaczonego postępowania działowego należy zatem rozumieć jego samodzielność i niezależność, pozwalającą na wyraźne jego wyodrębnie- nie spośród innych postępowań działowych. Wyrazistym przejawem autonomii będzie np. właściwość miejscowa sądu, odmienna dla każdego z postępowań działowych. Z kolei wiązujących przed wejściem w życie KC, KPC i KRO. 5 Grecka „autonomia” to dosłownie „samorząd”, od „autonomos” oznaczający „samorządny, 4 Z tego też powodu T. Misiuk sięgała także w swoim opracowaniu do regulacji prawnych obo- niezależny” [Słownik wyrazów obcych (red. J. Tokarski), Warszawa 1980, s. 60]. 6 Por. Słownik poprawnej polszczyzny (red. W. Doroszewski), Warszawa 1973, s. 27; Słownik języka polskiego (red. M. Szymczak), t. I, Warszawa 1983, s. 101; S. Skorupka, Słownik frazeologiczny języka polskiego, [t. I] A–P, Warszawa 1987, s. 92; W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Warszawa 1988, s. 53; Nowa encyklopedia powszechna (red. B. Petrozolin-Skow- rońska), t. 1, Warszawa 1995, s. 291; Ilustrowana encyklopedia powszechna (red. J. Marcinek), t. I, Kraków 2009, s. 73. XII Przedmowa termin „integracja”7 pochodzi z języka łacińskiego i podobnie jak „autonomia” posiada wiele znaczeń, które najczęściej dotyczą „scalenia, zespolenia i zharmonizowania skład- ników, tworzenia całości z różnych części”8. W pojęciu integracji postępowań działowych będą się więc mieścić regulacje wspólne dla trzech działów majątkowych9. Widocznym przejawem integracji będą np. tożsame sposoby podziału majątku i rzeczy, przyjmowane we wszystkich postępowaniach działowych. W tym miejscu, aby uniknąć zarzutu naruszenia reguł logiki co do poprawności przy- jętego podziału logicznego na autonomię i integrację, należy poczynić jeszcze pewne uwagi porządkujące. Wyróżnienie „integracji” zakładałoby istnienie po przeciwnej stronie „dezin- tegracji” (rozłamu, podziału). Z kolei wyodrębnienie „autonomii” narzucałoby konieczność przyjęcia przeciwstawnej „heteronomii” (zależności, niesamodzielności). Przyjęty w tytule pracy dychotomiczny podział dwóch obszarów postępowań działowych (autonomii i inte- gracji) jest niewątpliwie pewnym uproszczeniem10, ale ma uwypuklić te dwa zakresy, które są najbardziej istotne dla analizy postępowań działowych. Wyróżnienie obszaru autonomii i obszaru integracji postępowań działowych spełnia wymogi poprawności – pod względem logicznym – podziału dychotomicznego. Oba te obszary (zakresy) nie są bowiem puste, ale mieszczą w sobie – z punktu widzenia ogółu regulacji prawnych tworzących postępowa- nia działowe – oznaczone treści, pozwalające na wyróżnienie tych dwóch wyraźnych seg- mentów analizowanej materii. Wyróżnienie zakresów autonomii i integracji postępowań działowych oparte jest na jednym kryterium podziału. Wyodrębnione obszary (zakresy) pozostają bowiem względem siebie w stosunku sprzeczności11. Ta przeciwstawność obu obszarów zagadnień dotyczących działów wspólności ma- jątkowych prima facie zdaje się wyczerpywać analizowaną problematykę. Jednakże bliż- sza analiza ogółu regulacji dotyczących stricte postępowań działowych oraz unormowań powiązanych z tą tematyką wskazuje, że mamy tutaj do czynienia nie z tak jednoznaczną i klarowną sytuacją, jakby się wydawało. Stąd wyróżnione obszary autonomii i integracji nie tłumaczą jeszcze do końca całej złożoności przedmiotowych zagadnień. Antycypując 7 Łacińskie „integratio” swój źródłosłów czerpie z wyrazu „integer”, oznaczającego „nietknięty, nienaruszony, cały”. Zaś „integrare” znaczy „odnawiać, odtwarzać”. Zatem „integratio” dosłownie znaczy „odnowienie” (Słownik wyrazów obcych, s. 309; Słownik łacińsko-polski według słownika Hermana Mengego i Henryka Kopii (oprac. K. Kumaniecki), Warszawa 1982, s. 270; W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych, s. 232). 8 Por. Słownik poprawnej polszczyzny, s. 217; Słownik języka polskiego, t. I, s. 796–797; Nowa encyklopedia powszechna, t. 3, s. 67; Ilustrowana encyklopedia powszechna, t. II, s. 195–196 oraz pozycje przytoczone w przypisie 7. 9 Według T. Misiuk, owe wspólne unormowania składają się na hipotetyczny model jednego po- stępowania działowego. Zdaniem tej autorki, pojęcie integracji odpowiada konstrukcji postępowania działowego sensu largo obejmującego złożoną z oznaczonych części całość spełniającą funkcję wła- ściwą dla sui generis uniwersalnego działu wspólności majątkowej (T. Misiuk, Problemy integracyjne postępowania działowego, passim). 10 O czym będzie mowa w dalszej części. 11 W. Wolter, M. Lipczyńska, Elementy logiki. Wykład dla prawników, Warszawa 1976, s. 41. Por. też Z. Ziembiński, Logiczne podstawy prawoznawstwa, Warszawa 1966, s. 15 i n.; Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 1975, s. 11 i n.; Ch. Perelman, Logika prawnicza, Warszawa 1984, s. 29 i n. z wpro- wadzeniem J. Wróblewskiego, Logika prawnicza a teoria argumentacji Ch. Perelmana, ibidem, s. 7 i n. XIII Przedmowa dalsze rozważania w tym zakresie, należy obok autonomii i integracji wprowadzić jeszcze trzeci człon, a mianowicie obszar konwergencji i dywergencji postępowań działowych. Określenie „konwergencja”12 wywodzi się z łaciny średniowiecznej i ma wiele znaczeń, z których najbardziej powszechne są te dotyczące „zbieżności, upodabniania się, podo- bieństwa, analogii”13. Natomiast termin „dywergencja” pochodzi także z języka łacińskie- go i oznacza najczęściej „rozbieżność, niezgodność, sprzeczność”14. Wyróżnione zakresy konwergencji i dywergencji pozostają wobec siebie w stosunku sprzeczności15. Oba te za- kresy muszą być skumulowane w jednym obszarze. Obejmują bowiem z istoty swej zagad- nienia zarówno częściowo wspólne (integracyjne w części), jak i częściowo odrębne (au- tonomiczne w części). Przejawem konwergencji i dywergencji będzie jurysdykcja krajowa zachodząca w poszczególnych postępowaniach działowych. Powracając do przyjętych w pracy założeń metodycznych, opartych generalnie na wy- dzieleniu zakresów autonomii i integracji, trzeba zauważyć, że podział dychotomiczny dwu- członowy gwarantuje nam pewność adekwatności tego podziału16. Dokonany zaś podział na więcej niż dwa elementy składowe może rodzić niebezpieczeństwo nieadekwatności. Jak już przyjęto, pojęcia „autonomia” i „integracja” są pojęciami przeciwstawnymi (antoni- mami). Tak więc wprowadzenie ich na grunt postępowań działowych oznacza wykreowa- nie relacji wzajemnie przeciwnych17. Specyfika postępowań działowych, przejawiająca się również w ich złożoności, powoduje, że część regulacji prawnych je tworzących lub pozo- stających z nimi w ścisłym związku nie może być opisana jedynie na zasadzie przeciwności autonomii i integracji. Oznaczone regulacje działów majątkowych mogą mieścić nie tylko części wspólne (elementy integracji) i części odrębne (elementy autonomii), ale również zakresy częściowo wspólne i częściowo odrębne (elementy konwergencji i dywergencji). Pozostając tylko przy wyróżnieniu autonomii i integracji zmuszeni bylibyśmy z potencjal- nego obszaru konwergencji i dywergencji wyłuskiwać elementy wspólne i przypisywać je do obszaru integracji oraz wychwytywać elementy odrębne i umieszczać je w obszarze autonomii. Postępując w ten sposób, zatracilibyśmy klarowność i jednoznaczność opi- su, a zatem niejako „mechanicznie rozrywalibyśmy” oznaczone regulacje prawne, które ujmowane jako całość nie mieściłyby się ani w obszarze autonomii, ani w obszarze inte- gracji. Uzasadniony więc jest zabieg wydzielenia również obszaru konwergencji i dywer- gencji postępowań działowych. Zabieg ten umożliwi nam przeprowadzenie prawidłowej kwalifikacji analizowanych zagadnień prawnych i ich właściwej systematyki w określo- nym obszarze postępowań działowych. Wydzielenie obszaru konwergencji i dywergencji nie zakłóca podstawowego przesłania niniejszego opracowania, zakładającego, że dzięki 12 Łacińskie „convergo” oznacza „skłaniam się ku czemu”, a „vergere” to „nachylać się, zginać się” (Słownik wyrazów obcych, s. 389; Słownik łacińsko-polski, s. 530; W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych, s. 279). 13 Por. Słownik języka polskiego, t. I, s. 1004; Nowa encyklopedia powszechna, t. 3, s. 471; Ilustro- wana encyklopedia, t. III, s. 64, oraz pozycje przytoczone w przypisie 12. 14 Por. Słownik wyrazów obcych, s. 169; W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych, s. 134; Nowa encyklopedia powszechna, t. 2, s. 163. 15 Zob. przypis 11. 16 W. Wolter, M. Lipczyńska, Elementy logiki, s. 42. 17 Zob. przypis 11. XIV Przedmowa wyodrębnieniu – na co wskazuje tytuł pracy – pola autonomii i pola integracji, możliwe będzie przeprowadzenie zasadniczej i podstawowej analizy postępowań działowych w pra- wie polskim. Gdyby do tytułu opracowania dodać jeszcze określenie „konwergencja i dy- wergencja” oprócz „autonomii i integracji”, wówczas tytuł pracy stałby się mało przejrzy- sty i mógłby wywołać u czytelnika (nawet u tego, któremu nieobca jest materia działów majątku) niezamierzony dysonans poznawczy (żeby nie powiedzieć zamęt), który nie był i nie jest intencją autora. Po tym niezbędnym wprowadzeniu w zakresie przyjętych założeń metodycznych na- leży przybliżyć sam przedmiot niniejszej pracy. Praca dotyczy postępowań działowych, na które w polskim porządku prawnym składa- ją się: postępowanie o podział majątku wspólnego małżonków, postępowanie o zniesienie współwłasności oraz postępowanie o dział spadku. Niekiedy w literaturze i orzecznictwie postępowania te poprzedza się określeniem „tak zwane” postępowania działowe. Wydaje się jednak, że te trzy postępowania funkcjonują już na tyle długo w polskiej przestrzeni prawnej, że określenie „tak zwane” nie znajduje dostatecznego uzasadnienia, przynajmniej na poziomie języka prawniczego, i nie jest zbyt fortunne. Na ile każde z postępowań dzia- łowych jest niezależne od innych, a na ile podlega tym samym zasadom co pozostałe, bę- dzie przedmiotem rozważań. Opracowanie składa się z pięciu rozdziałów, które poświęcone są kolejno: 1) zagadnie- niom wstępnym (wprowadzającym do przedmiotu rozważań), 2) zagadnieniom ogólnym (kwestiom właściwym dla poszczególnych działów), 3) podmiotom postępowania działo- wego (sądowi i uczestnikom postępowania), 4) sferze repartycji majątku (różnym sposo- bom i aspektom dokonywanego podziału substancji majątkowej), 5) sferze orzekania w try- bie instancyjnym (rodzajom orzeczeń i ich zaskarżaniu przed sądami różnych instancji). W zagadnieniach wstępnych została przybliżona materia stanowiąca przedmiot opra- cowania, a następnie została zaprezentowana w ogólnych zarysach problematyka działów według ujęcia polskiego porządku prawnego. Z uwagi na to, że działy majątku są instytucją trwale już osadzoną w historii prawa i funkcjonującą na przestrzeni wieków, tematyka ta została przedstawiona na tle historii powszechnej i historii prawa polskiego. W zamiesz- czonych w tym rozdziale uwagach prawnoporównawczych wskazano zagadnienie dzia- łów w obcych systemach prawnych, starając się uwypuklić te rozwiązania prawne, które odbiegają od polskiego pojmowania postępowań działowych. W zagadnieniach ogólnych poruszono kwestie ściśle już związane z materią działów. Omówiono w nich problema- tykę trybów działu, całkowitego i częściowego działu, konstrukcję prawną postępowania działowego na tle wspólności majątkowych oraz pozostających w związku z prowadzonym działem żądań akcesoryjnych, a ponadto kwestię zbiegu różnych działów prowadzonych w jednym postępowaniu. W rozdziale dotyczącym podmiotów postępowania skupiono się na dwóch równoważnych podmiotach, a mianowicie sądzie i uczestnikach postępo- wań działowych. Pozycja sądu została przybliżona na tle jurysdykcji krajowej i właściwo- ści miejscowej. Natomiast przy prezentacji uczestników działów wskazano również krąg podmiotów uprawnionych do zajęcia pozycji wnioskodawcy. W rozdziale poświęconym szeroko pojmowanej sferze repartycji majątku omówione zostało sedno prowadzonych działów majątkowych. Przybliżono tutaj zagadnienie ustalania składu i wartości majątku podlegającego podziałowi, sposoby podziału majątku i rzeczy oraz szeroki zakres kwestii XV Przedmowa powiązanych z podziałem substancji majątkowej. W osobnym punkcie przedstawiono instytucję spłat i dopłat, ujmowanych jako ekwiwalent prawa własności przysługujące- go uprawnionym podmiotom wspólności majątkowych z tytułu dokonywanego działu. W ostatnim rozdziale omówiono sferę orzekania w trybie instancyjnym. Przedstawione tutaj zostały rodzaje orzeczeń wydawanych przez sąd I instancji, ze szczególnym uwzględ- nieniem postanowień wstępnych, częściowych i uzupełniających (orzeczenia te bowiem wskazywane są jako charakterystyczne judykaty właśnie dla spraw działowych). Specyfika spraw działowych odcisnęła też silne piętno na określeniu swobody jurysdykcyjnej sądu II instancji, a zwłaszcza na zakresie stosowania w postępowaniu apelacyjnym zakazu re- formationis in peius. W szerszy sposób przedstawiona została również kwestia dostępności skargi kasacyjnej w sprawach działowych. Przybliżone powyżej zawartości poszczególnych rozdziałów pracy zostały wcześniej poprzedzone przedmową, w której wytłumaczono prze- słanie niniejszego opracowania, przyjęte w nim założenia oraz zakres podjętych rozważań. Pracę wieńczy podsumowanie, w którym – na podstawie przeprowadzonej analizy rozwa- żanych zagadnień – dokonano ustaleń obszarów autonomii, integracji oraz konwergencji i dywergencji poszczególnych postępowań działowych. Z uwagi na obszerność poruszanej problematyki, obejmującej wszystkie trzy postępo- wania działowe i określoną konwencję pracy wyznaczoną jej tematem, przedmiotem niniej- szego opracowania nie mogą być wszystkie aspekty prowadzonych działów (co jest natural- nym i uzasadnionym zabiegiem przy opracowaniu monograficznym jednego postępowania działowego). Z tego powodu poza przedmiotem rozważań pozostały zagadnienia związane z wnioskiem o przeprowadzenie odpowiedniego działu, z samym przebiegiem postępowań działowych, postępowaniem dowodowym, zawieszeniem postępowania działowego, kosz- tami postępowania, skargą o wznowienie postępowania, skargą o stwierdzenie niezgod- ności z prawem prawomocnego orzeczenia. Nie znaczy to oczywiście, że o kwestiach tych nie wspomniano w ogóle w treści pracy. Pojawiły się one w odpowiednim kontekście przy rozważaniu innej problematyki wyznaczonej zakresem pracy. Pozostawione na margine- sie zagadnienia nie noszą aż tak szczególnych dla działów właściwości, aby odbiegały one zasadniczo od ich stosowania w innego rodzaju sprawach prowadzonych w trybie postę- powania nieprocesowego. Zatem nieobjęcie ich głównym wątkiem rozważań nie zubaża w żadnym stopniu opracowania i nie wpływa na ocenę i wnioski dotyczące postępowań działowych z punktu widzenia przyjętego celu pracy. XVI Przedmowa Wykaz skrótów 1. Akty prawne ABGB .................................. Kodeks cywilny austriacki z 1.6.1811 r. (ABGB – Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch, Justizgesetzsammlung Nr 946/1811) Anerbengesetz .................... austriacka ustawa z 21.5.1958 r. o dziedziczeniu gospodarstw rolnych (Bundesgesetz über besondere Vorschriften für bäu- erliche Erbteilung, BGBI, Nr 106/1958 ze zm.) BGB ..................................... Kodeks cywilny niemiecki z 18.8.1896 r. (BGB – Bürgerliches Gesetzbuch, BGBl I S. 42, FNA 400–2) BGBB ................................... szwajcarska ustawa federalna z 4.10.1991 r. – Prawo o grun- tach wiejskich (Bundesgesetz über das bäuer Bodenrecht, SR 211.412.11) Bruksela I  ............................ rozporządzenie Rady (WE) Nr 44/2001 z 22.12.2000 r. w spra- wie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wy- konywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. UE L z 2001 r. Nr 12, s. 1) (nie obowiązuje) Bruksela I bis ...................... rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1215/2012 z 12.12.2012 r. w sprawie jurysdykcji i uzna- wania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. UE L Nr 351, s. 1) CC ........................................ kodeks cywilny włoski z 16.3.1942 r. (CC – Codice Civile, Gazzetta Ufficiale, n 79 del 4.4.1942 r.) Ehegesetz ............................ austriacka ustawa o małżeństwie z 6.7.1938 r. (Gesetz zur Vereinheitlichung des Rechts der  Eheschließung und der Ehescheidung, dRGBI. IS 807/1938 ze zm.) FamFG ................................ niemiecka ustawa z 17.12.2008 r. o postępowaniu w sprawach z zakresu prawa rodzinnego oraz w sprawach należących do postępowania nieprocesowego (Gesetz über das Verfahren in Familiensachen und in den Angelegenheiten der freiwilli- gen Gerichtsbarkeit, RGBI.IS.2586) FGG ..................................... niemiecka ustawa o  postępowaniu nieprocesowym z 20.5.1898 r. (Gesetz überdie Angelegenheiten der freiwil- ligen Gerichtsbarkeit, RGBI.IS.771) GospNierU ......................... ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.) XVII GrdstVG .............................. niemiecka ustawa o obrocie gruntami z 28.7.1961 r. [Gesetz über Maßnahmen zur Verbesserung der Agrarstruktur und zur Sicherung land – und forstwirtschaftsicher Betriebe (Grundstückverkehrsgesetz – GrdstVG), BGBI.IS 1091 ze zm.] Höfeo ................................... niemiecka ustawa z 24.4.1947 r. regulująca tryb postępowa- nia przydziałowego (Höfeordnung, ABIMR BritZ, Nr 18 S 505 ze zm.) KC ........................................ ustawa z  23.4.1964  r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.) KC14 .................................... ustawa z  23.4.1964  r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 121) KC64 .................................... ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) KC belg. ............................... Kodeks cywilny belgijski (Code Civil z 21.3.1804 r.) KC hiszp. ............................. Kodeks cywilny hiszpański (Codigo civil z 24.7.1889 r., BOE-A-1889-4763 ze zm.) KC lit.  .................................. Kodeks cywilny litewski (Civilinio kodekso z 18.7.2000 r., Nr VIII-1864 ze zm.) KC ros. ................................ Kodeks cywilny rosyjski z 26.11.2001 r. (Nr 146-FZ ze zm.) KC węg. ............................... Kodeks cywilny węgierski z 11.2.2013 r. (Act V/2013) KCKP .................................. Kodeks cywilny Królestwa Polskiego z 13.6.1825 r. (Dz.Pr.K.P. Tom X, Nr 41, s. 3) KK ........................................ ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1137 ze zm.) KKW ................................... ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 665 ze zm.) KKW69 ............................... ustawa z  19.4.1969  r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 13, poz. 98 ze zm.) (nie obowiązuje) KM ....................................... ustawa z  18.9.2001  r. – Kodeks morski (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 66) KN ....................................... Kodeks cywilny francuski z 21.3.1804 r. (Cciv – Code civil) – Kodeks Napoleona Konstytucja RP .................. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2.4.1997  r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) KPC ..................................... ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.) KPC14 ................................. ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 101) KPC30 ................................. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 29.11.1930 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 83, poz. 651) (nie obowiązuje) XVIII Wykaz skrótów KPC32 ................................. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 29.11.1930 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) (nie obowiązuje) KPC50 ................................. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 29.11.1930 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 1950 r. Nr 43, poz. 394) (nie obowiązuje) KPC64 ................................. ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) KPC belg. ............................ belgijski kodeks postępowania cywilnego z 10.10.1967 r. (Code judiciaire) KPC franc. .......................... francuski kodeks postępowania cywilnego z 5.12.1975 r. (no- uveau Code de procedure civile) – wersja skonsolidowana KPN ..................................... dekret z 18.7.1945 r. – Kodeks postępowania niespornego (Dz.U. Nr 27, poz. 169 ze zm.) (nie obowiązuje) KR ........................................ ustawa z 27.6.1950 r. – Kodeks rodzinny (Dz.U. Nr 34, poz. 308 ze zm.) (nie obowiązuje) KR RosFed .......................... kodeks rodzinny Rosyjskiej Federacji z 29.12.1995 r. (Nr 223- -FZ ze zm.) KRO ..................................... ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 682) KRO64 ................................ ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) KSCU .................................. ustawa z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywil- nych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 623 ze zm.) KSCU14 .............................. ustawa z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywil- nych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1025 ze zm.) KWU ................................... ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1007 ze zm.) KWU01 ............................... ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) KWU13 ............................... ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.) KWU82 ............................... ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. Nr 19, poz. 147 ze zm.) KZ ........................................ rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.10.1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) (nie obo- wiązuje) LuganoK ............................. Konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądo- wych w sprawach cywilnych i handlowych z 16.10.1988 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz.132) (nie obowiązuje) XIX Wykaz skrótów
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Autonomia i integracja postępowań działowych w prawie polskim
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: