Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00085 003613 18779835 na godz. na dobę w sumie
Bajkał. Morze Syberii. Wydanie 5 - ebook/pdf
Bajkał. Morze Syberii. Wydanie 5 - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 192
Wydawca: Bezdroża Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-5040-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> przewodniki turystyczne po krajach
Porównaj ceny (książka, ebook (-50%), audiobook).

Jezioro Bajkał fascynuje niezwykłym pięknem o każdej porze roku. W lecie turkusowymi wodami głębin, jesienią ciepłymi barwami przybrzeżnej tajgi, zimą srebrzystą szadzią i skrzącymi się śniegiem i lodem, wiosną kwitnącymi stepami, mieniącymi się wszystkimi kolorami tęczy. Bajakał, nazywany 'perłą Syberii', od wielu lat przyciąga podróżników z całego świata.

Lubisz podróżować samodzielnie? Chciałbyś poznać historię, kulturę i przyrodnicze atrakcje odwiedzanych krajów, regionów i miast? Seria Bezdroża Classic powstała z myślą o Tobie! Ten przewodnik pomoże Ci zaplanować wyjazd, stanie się Twoim wiernym towarzyszem podróży i zapewni pasjonującą lekturę także po powrocie!

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

s e r i a B E Z D R O Ż A C L A S S I C Bajkał Morze Syberii Autorzy przewodnika: Maja Walczak-Kowalska, Wojciech Kowalski Dziękujemy też autorom uzupełnień, uwag i relacji, które pozwoliły wzbogacić poprzednie oraz niniejsze wydania przewodnika: Robertowi Dejtrowskiemu, Marcelowi Kwaśniakowi, Karolinie Kwiecień, Mateuszowi Olszowemu, Stanisławowi Pagaczowi, Julii Witczuk, Włodzimierzowi Witczukowi, Łukaszowi Wordliczkowi, Marcinowi Zalewskiemu, Dominice Zarębie i Maciejowi Żemojtelowi Aktualizacja: Mateusz Olszowy Redaktor prowadzący: Maciej Żemojtel Redakcja: Gabriela Niemiec (tekst), Krzysztof Bzowski (mapy) Opracowanie kartograficzne: Jan Leja Źródło pochodzenia danych kartograficznych: © OpenStreetMap contributors; www.opendatacommons.org/licenses/odbl Zdjęcie na okładce: © pranodhm | Depositphotos.com Opieka techniczna: Katarzyna Leja Skład: Jan Szczurek Projekt okładki: hotmedia Jan Paluch Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autorzy oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autorzy oraz wydawnictwo Helion nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Wydawnictwo Helion ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel.: 32 2309863 e-mail: redakcja@bezdroza.pl księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: http://bezdroza.pl/user/opinie/?bebaj5 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydanie V ISBN: 978-83-283-4055-8 Copyright © Helion, 2018 • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! Nasza społeczność Maja Walczak-Kowalska Wojciech Kowalski Bajkał Morze Syberii . m o c s o t o h p t i s o p e D | u r . x e d n a y h c p i . l i t © Pisano o Bajkale wiersze i rozprawy naukowe. Powstały o nim legendy, nazywano go Morzem, i to Morzem Świętym. Zachwycano się jego majestatem, tajemniczością i lękano się ich równocześnie. Ale najciekawsze jest to, że wszystkie określenia są słuszne. Ludwik Bazylow Kup książkę Poleć książkę Niezbędnik turysty zawsze pod ręką Polskie placówki dyplomatyczne Konsulat Generalny RP, Irkuck 664003, ul. Suche Batora 18 (róg ul. Marksa), II p.; ( +7 3952 288010; @ irkuck.kg.sekretariat@msz. gov.pl; ) pn.–pt. 9.00–17.00. Uwaga! Przyjęcia interesantów w sprawach konsularnych (w tym wizowych): pn.–pt. 10.00–12.00. W sprawach pilnych (zgon, zatrzymanie, wypadki) całodobowy dyżur telefoniczny: ( +7 9643 575 559. Ważne telefony Służba ratunkowa: 01 lub 101 Policja: 02 lub 102 Pogotowie: 03 lub 103 Wszystkie nagłe zajścia (pożar, wyciek gazu, wypadek, napad i in.) można zgłaszać pod numerem 01 (101). W Rosji działa również ogólny numer alarmowy ( 112. Numery kierunkowe Do Polski: +48 Do Rosji: +7 Do Irkucka: +7 3902 Strefa czasowa Różnica czasu między Irkuckiem a Moskwą wynosi 5 godz., a między Irkuckiem a Polską – 6 godz. latem lub 7 godz. zimą. W Irkucku obowiązuje strefa czasowa UTC+8. Uwaga! Na dworcach i lotniskach obowiązuje czas moskiewski. Przepisy drogowe Ô Polskie prawo jazdy jest honorowane, ale warto przetłumaczyć dokument na język rosyjski. Obowiązuje zielona karta; dodatko- we ubezpieczenie komunikacyjne OC jest zalecane, ale nie jest obowiązkowe. Ô Dozwolona prędkość dla samochodu osobo- wego: 60 km/godz. na obszarze zabudowa- nym, 90 km/godz. poza obszarem zabudo- wanym oraz 110 km/godz. na autostradzie. Ô Obowiązuje nakaz używania świateł mijania Przelicznik walut przez cały rok. Obowiązującą walutą w Rosji jest rosyjski rubel (RUB). W 2017 r. za 100 RUB trzeba było zapłacić średnio 6 PLN. Ô Zaleca się tankowanie na sprawdzonych, markowych stacjach benzynowych, zwłasz- cza na prowincji. Kup książkę Poleć książkę Ô Stan lokalnych dróg w rejonie Bajkału pozo- stawia wiele do życzenia, bardzo często nawierzchnia jest szutrowa, a jedyny pewny transport to samochód z napędem na czte- ry koła (zwłaszcza na wyspie Olchon). Zagrożenia Ô Zagrożenie przestępczością pospolitą w rejo- nie Przybajkala nie jest większe niż w Polsce czy innych krajach europejskich. Ô Kierowcy powinni zachować szczególną ostrożność na drogach lokalnych ze wzglę- du na stan dróg, szybką jazdę rosyjskich kie- rowców i zwierzęta wbiegające na jezdnię. Ô Zagrożeniem mogą być bezpańskie psy oraz niedźwiedzie. Tych ostatnich jest na Przybaj- kalu naprawdę sporo, ale są to zwierzęta bar- dzo płochliwe i jeśli nie zostaną sprowoko- wane, raczej nic nam nie grozi. Warto jednak mieć ze sobą petardy hukowe lub gwizdek. Przydatne zwroty 1 adin, adna, adno 2 dwa, dwie 3 tri 4 czietyrie 5 pjac 6 szesc 7 sjem 8 wosjem 9 dziewiac 10 diesjat 100 sto 1000 tysjaczia Tak / nie ................................................................Da / niet Dzień dobry ............ Dobryj dień / Zdrastwujcie Dobry wieczór ................................Dobryj wieczier Do widzenia ...............................................Da swidanja Dobranoc ..............................................Spakojnaj noći Dziękuję/ Przepraszam ........Spasiba/ Izwinicie Nie rozumiem ...................................Ja nie panimaju Ile to kosztuje?.................................Skolka eta stoit? Pomocy! ..........................................................Pamagicie! Kup książkę Turystyczny savoir-vivre Ô Do cerkwi, kościołów i meczetów nale- ży wchodzić z zakrytymi ramionami, w spodniach lub spódnicach za kolana. W przypadku meczetów trzeba też bez- względnie zdjąć buty, kobiety zaś powinny mieć nakrycie na głowę. Należy także wyłą- czyć telefony komórkowe. Ô W dacanach poruszamy się, obchodząc świątynię dookoła zgodnie z ruchem wska- zówek zegara. Na zewnątrz okrążamy świą- tynię po trasie wyznaczonej przez młynki modlitewne. Ô Wchodząc do cerkwi lub dacanu, nale- ży zdjąć nakrycie głowy. Obowiązuje także zakaz fotografowania (w świątyniach bud- dyjskich) i używania flesza (w cerkwiach). Ô Mieszkańcy Przybajkala są bardzo gościn- ni i niejednokrotnie zaoferują nam noc- leg bądź będą chcieli podzielić się jedze- niem czy alkoholem. Odmowa nie jest mile widziana, ale pamiętajmy, by nie nadużywać gościnności gospodarzy. Warto mieć przy sobie drobne prezenty, by móc się w ten sposób odwdzięczyć. Ô Mieszkańcy rejonów nadbajkalskich mało angażują się w sprawy polityczne, jeśli jed- nak nie znamy swoich rozmówców, niektó- rych tematów lepiej nie poruszać. Możemy do nich zaliczyć: konflikt na Ukrainie, wojnę w Gruzji, udział Rosji w II wojnie światowej i politykę zagraniczną. Elektryczność Napięcie prądu w gniazdkach to 220 V, a częstotliwość 50 Hz. Wtyczki również są takie jak w Polsce (typ C i F), zatem przejściówki są zbędne. Poleć książkę Zobacz koniecznie 1 Irkuck Irkuck, nazywany często Paryżem Syberii i bramą Przybajkala, to nieformalna stolica Syberii Wschodniej. Właśnie tutaj koncentruje się życie kulturalne i zawodowe miesz- kańców regionu. To także najlepszy punkt wypadowy dla tych, którzy chcą odwiedzić inne ciekawe miejsca Przybajkala. Irkuck zachwyca niską drewnianą zabudową. Najstar- sze domy liczą sobie przeszło 200 lat i pamiętają czasy dekabrystów. Obecnie miasto dynamicznie się rozwija, ale na próżno szukać tu drapaczy chmur – nową dzielnicę, 130. Kwartał, zbudowano na wzór tradycyjnych drewnianych chat. Mieszkańcy Irkuc- ka tworzą wielonarodowościowy tygiel, w którym oprócz rdzennych Buriatów i Rosjan znajdziemy imigrantów z byłych republik radzieckich, Chin i Mongolii. Więcej zob. s. 82. 2 Listwianka Jedyny nadbajkalski „kurort”. Jej początek wyznacza malownicze ujście Angary z Bajkału ze słynnym Szaman-Kamieniem wystającym ponad powierzchnię wody. Wieś rozciąga się na ok. 5 km wzdłuż brzegu jeziora. Znajdują się tu największy w Rosji teleskop solarny oraz Muzeum Bajkalskie. Ze względu na to, że Listwianka położona jest zaledwie godzinę drogi od Irkucka, jest zdecydowanie najczęściej odwiedzanym przez turystów miejscem nad Bajkałem. Tłumy odwiedzających rekompensuje widok na ujście Angary z Kamienia Czerskiego (na szczyt można wjechać kolejką). Warto dać Listwiance szan- sę, zwłaszcza poza sezonem, kiedy na powrót staję się oazą spokoju. Więcej zob. s. 102. Kup książkę Poleć książkę m o c . k c o t s r e t t u h S | c i v t a K © 3 Zatoka Piaszczysta Odcięta od świata zewnętrznego, dostępna tylko drogą wodną „Riwiera Syberyj- ska” oferuje jedne z najpiękniejszych widoków nad całym Bajkałem. Zatoka Piaszczy- sta to jedno z niewielu miejsc, gdzie możemy podziwiać tzw. kroczące sosny – drze- wa, których systemy korzenne zostały odsłonięte przez wiatr i wystają 1–1,5 m ponad powierzchnię ziemi. Nie lada atrakcją może być także nocleg w zabytkowej drewnianej turbazie. Więcej zob. s. 99. 4 Olchon Największa wyspa na Bajkale, święte miejsce wyznawców szamanizmu i przez to owiane od stuleci tajemnicą. Głównym miejscem kultu jest skała Szamanka, uważana za biegun siły duchowej. Wyspa rozciąga się na ponad 70 km i oferuje niezapomniane, bardzo zróżnicowane widoki. Jej „stolicą” jest Chużyr, który szybko się rozrasta, choć jego główna arteria – szeroka i niewybrukowana, jak wszystkie drogi na Olchonie – sprawia, że możemy się tu poczuć jak na „Dzikim Wschodzie”. Warto zażyć kąpieli w bani nad samym brzegiem jeziora lub wykupić lot awionetką nad wyspą. Więcej zob. s. 144. . m o c s o t o h p t i s o p e D | y i k s v o k r a m n i t u r v a © , Kup książkę Poleć książkę 5 Dolina Tunkińska Monumentalna dolina górnego Irkutu wcinająca się głęboko w góry rosyjsko-mon- golskiego pogranicza. Znajdziemy tu wspaniałe górskie krajobrazy, lasy i tundrowe pła- skowyże, jeziora, wodospady i mokradła, wody mineralne i źródła termalne (przy któ- rych działają niewielkie uzdrowiska), a także buriackie wioski i miejsca kultu. W dolinie można zarówno odpocząć, jak i wybrać się na krótsze lub wielodniowe trasy trekkingo- we prowadzące przez dzikie, bezludne tereny – łatwe lub poważniejsze, jak wyprawa na najwyższy szczyt Sajanów i całej Syberii Wschodniej Munku-Sardyk (3491 m n.p.m.). Jedną z ciekawszych miejscowości w dolinie jest Arszan – sanatorium u podnóża Góry Miłości (Pik Lubwi) w paśmie Tunkińskich Golców. Więcej zob. s. 108. 6 Kolej Krugobajkalska Ten fragment transsyberyjskiej magistrali jest obecnie praktycznie nieużywany, jednak wielu uważa go za najbardziej malowniczy. Odcinek pomiędzy Portem Bajkał a Sludianką liczy ok. 84 km i biegnie samym brzegiem Bajkału. Na trasie znajdują się liczne tunele i mosty. Podróż możemy odbyć pociągiem lokalnym lub specjalnym paro- wym składem turystycznym. Najwięcej wrażeń zapewni jednak piesza wędrówka wzdłuż torów – szlak stał się na tyle popularny wśród turystów, że po drodze wybudowano kilka baz turystycznych. Więcej zob. s. 124. . m o c s o t o h p t i s o p e D | n i t u r v a , u r . Kup książkę l i t © Poleć książkę x e d n a y h c p i . 7 Półwysep Święty Nos Naprzeciw wyspy Olchon, na wschodnim wybrzeżu Bajkału znajduje się największy jego półwysep. Święty Nos był kiedyś wyspą, obecnie zaś połączony jest z lądem wąskim, 30-kilometrowym przesmykiem, wzdłuż którego możemy obserwować ośnieżone szczy- ty Gór Barguzińskich. Niemal cały półwysep znajduje się na obszarze dziewiczego i bar- dzo urozmaiconego pod względem ukształtowania terenu Zabajkalskiego Parku Naro- dowego. Najlepszy widok na Święty Nos rozpościera się ze szczytu Glinki. Odwiedzając półwysep, warto udać się do gorących źródeł w Zatoce Żmijowej i na Wyspy Uszkanie, które jako siedlisko upodobały sobie bajkalskie nerpy. Więcej zob. s. 152. 8 Dacan Iwołgiński Centrum buddyzmu w Rosji. Miejsce o niezbyt długiej historii (zgodę na budowę buriackiego ośrodka kultu wydał Józef Stalin tuż po II wojnie światowej), jednak o nie- zwykłej mocy duchowej. Kompleks tworzą cztery świątynie (wraz z małą architekturą – stupami i młynkami modlitewnymi; jest tu też święte drzewo bodhi), znajduje się tu też muzeum sztuki buddyjskiej. Więcej zob. s. 137. . m o c s o t o h p t i s o p e D | p 3 o k i a s , n i t u r v a © Kup książkę Poleć książkę Kup książkę j a e L . J . c a r p o Poleć książkę Przybajkale południowo- -wschodnie Między miejscowościami Wydrino i Tanchoj Kolej Transsyberyjska przekracza granicę Republiki Buriacji. Jej stolicą jest Ułan Ude, centrum przemysłowe i kulturalne zachod- niego Zabajkala. Działa tu kilka teatrów, muzeów i szkół wyższych, znajdują się inte- resujące obiekty architektoniczne i zabyt- ki. Ułan Ude to także ważny węzeł komu- nikacyjny – można podróżować stąd na północ: w kierunku półwyspu Święty Nos i Gór Barguzińskich, na wschód w kierunku Czyty i na południe, wzdłuż starego Szlaku Herbacianego do Mongolii i Chin. Osoby pasjonujące się etnografią powinny obowiązkowo odwiedzić rozległy skansen położony na północ od Ułan Ude. Inne atrakcje kulturowe tej części Zabajka- la to dacany, święte miejsca szamańskie (np.  góra Bujan-Tugad koło Iwołgińska) i wsie starowierców. Dla miłośników orni- tologii dużym przeżyciem będzie wyciecz- ka do delty Selengi, do będącego siedli- skiem wielu gatunków ptaków Rezerwatu Kabańskiego. Wycieczki górskie są możliwe przede wszystkim we wschodniej części gór Cha- mar Daban – ich najciekawsze partie (razem z najwyższym w tym rejonie Sochorem) obejmuje Rezerwat Bajkalski. ™ Iwołgińsk (s. 137) – jego perłą jest dacan, unikatowy kompleks architektoniczny będący centrum buddyzmu w Rosji i siedzibą zwierzchnika lamaizmu rosyjskiego ™ Kiachta (s. 139) – historyczna osada handlowa, która zachowała swoją tradycyjną zabudowę; do odwiedzin zachęca także Muzeum Krajoznawcze im. W. Obruczewa, jedno z najstarszych na Syberii i Dalekim Wschodzie ™ Rezerwat Bajkalski (s. 128) – najwyższy masyw centralnej części gór Chamar Daban, oferujący wiele ciekawych tras i ścieżek ™ Rezerwat Kabański (s. 135) – dzika i malownicza delta Selengi, ostoja wielu gatunków ptaków ™ Ułan Ude (s. 130) – stolica Republiki Buriacji oraz jej centrum przemysłowe i kulturalne; ciekawe zabytki, m.in. sobór Hodegetrii, czyli najstarsza murowana budowla w Buriacji, wiele muzeów i teatrów, a także interesujące okolice Kup książkę Poleć książkę 128 Rezerwat Bajkalski Ô Mapy: Atlas Chamar Daban 1 : 200 000, Atlas Pri- bajkale 1 : 200 000, Atlas Irkutsk – Czita 1 : 200 000. Ô Przydatne: namiot, race odstraszające nie- dźwiedzie. Głównym punktem wypadowym na teren rezerwatu jest wieś TANCHOJ. Na obszarze chronionym można przebywać jedynie po uzyskaniu zezwolenia dyrekcji i uiszczeniu opłaty. Godne polecenia są wyprawy z prze- wodnikiem. Za dodatkową opłatą rezerwat zapewnia transport do podnóża gór. Siedziba dyrekcji rezerwatu mieści się obecnie w parterowym budynku przy sta- cji kolejowej, obok poczty (dawny budynek, wszystkie zbiory, dokumentację i muzeum strawił pożar w 2001 r.). Warto dowiedzieć się, czy istnieje możliwość przenocowania u jednego z pracowników rezerwatu. Innym wariantem jest rozbicie namiotów we wska- zanym przez dyrekcję miejscu, najlepiej na czyimś podwórku lub na polanie w lesie, za wsią. Należy unikać rozbijania i zostawiania i i e n d o h c s w - o w o n d u ł o p e a k a b y z r P l j i k s l a k j a B t a w r e z e R namiotów w sąsiedztwie domostw – miesz- kańcy Tanchoj raczej nie są przychylni ani rezerwatowi, ani jego gościom. We wsi, obok dworca kolejowego, działa- ją pensjonat Centralny (ul. Centralnaja 7), nieduży bazar i sklepy spożywcze. Inne sklepy można znaleźć także w  miejsco- wościach Pieriejomnaja, Miszycha oraz WYDRINO, gdzie działa także zaniedbany, poradziecki hotel (cena 500 rub. od osoby) oraz kilka pensjonatów, np. Bielośnieżka (ul. Szkolnaja 7). We wszystkich miejscowo- ściach bez problemu znajdziemy skromny nocleg u miejscowych, średnia cena nie powinna przekraczać 300 rub. Tuż za wioską Wydrino, przy drodze pro- wadzącej nad Bajkał znajduje się opuszczo- ny obóz pracy i dawne więzienie. Obiekt jest dobrze zachowany, w dalszym ciągu stoją tu baraki więźniów i wieże strażni- ków, a także cerkiew. Jeśli wierzyć miesz- kańcom, placówka została zamknięta zale- dwie kilka lat temu. Oprócz poniższych, w  skrócie opisa- nych tras w  Rezerwacie Bajkalskim jest wiele innych znakowanych ścieżek, które Suszone omule czekają na nabywcę Kup książkę Poleć książkę . m o c s o t o h p t i s o p e D | 1 1 + f l E © 129 i i e n d o h c s w - o w o n d u ł o p e a k a b y z r P l j i k s l a k j a B t a w r e z e R Polskie powstanie na Zabajkalu W 1866 r. polscy zesłańcy zaczęli budować Wo- kółbajkalską Drogę Kołową, nazywaną Mon- golskim Traktem, która prowadziła z  Irkucka przez Płaskowyż Olchiński, wieś Kułtuk, wzdłuż południowego brzegu Bajkału i Selengi aż do Kiachty. W nocy z 24 na 25 czerwca 1866 r. Po- lacy rozpoczęli jedno z najbardziej znanych na Syberii powstań, nazywane polskim powsta- niem na Zabajkalu. 12 lipca 2003 r. odsłonięto pomnik ku ich czci – można go zobaczyć we wsi Miszycha, u ujścia rzeki Miszycha do Bajkału, w połowie drogi mię- dzy osadami Tanchoj i Babuszkin. prowadzą od jednego zimowia do kolej- nego, np. wzdłuż rzek Miszycha i Wydrino. Szczegółowych informacji udzielają pra- cownicy rezerwatu. Dojazd Do Rezerwatu Bajkalskiego najwygodniej dojechać pociągiem podmiejskim Sludianka–Babuszkin do stacji Tanchoj. Pociąg kursuje dwa razy na dobę: rano i po południu. Ponadto przez Tanchoj codziennie przejeżdza kilka pociągów dalekobieżnych z Irkucka (cena 300 rub.). Inną możliwością jest dojazd nocnym pociągiem pasażerskim Irkuck–Nauszki lub Nauszki– Irkuck (z Ułan Ude) albo autobusem jadącym przez Tanchoj z Ułan Ude lub Irkucka. = Trasa 9. Jezioro Czarne Tanchoj – dolina rzeki Pieriejomnaja – Jezioro Czarne – Tanchoj Czas przejścia: 4–5 dni; stopień trudności: śred- ni; długość trasy: ok. 50 km Trasa prowadzi w pobliżu najwyższej czę- ści gór, ze szczytami Rassocha (2151  m n.p.m.) i Sochor (2316 m n.p.m.). Jest dość Kup książkę ekskluzywna jak na syberyjskie warun- ki. Przez większą część drogi ścieżka jest wyraźna i znakowana zaciosami na drze- wach. Zimowia są częste (można wyruszyć bez namiotu), a  przez rzeki i  strumienie przerzucono kładki. Uwaga! Wyruszając na tę trasę, należy pamiętać, że po długo- trwałych deszczach poziom rzeki wzrasta i  na jakiś czas odcina powrót z  zimowia Rassocha. Ô Przydatne: namiot, race odstraszające nie- dźwiedzie. Ô Dojazd: pociągiem podmiejskim Sludianka– Babuszkin do stacji Rieczka Pieriejomnaja. Z osady Tanchoj do ujścia rzeki Pierie- jomnaja jest 4 km. W górę rzeki prowadzi początkowo szeroka droga. Po kolejnych 6 km (1 godz.) mija się niebieską bramę – granicę rezerwatu. Cały czas należy trzy- mać się brzegu rzeki. Na 2. kilometrze od granicy położone jest zimowie Talcy. Za nim trzeba odszukać kładkę przez rzekę. Po godzinie docieramy do kolejnego zimo- wia Szum, położonego na 6. kilometrze. Na pryczach mieści się tu sześć osób. Za zimowiem ponownie przechodzimy przez kładkę i  po ok.  500  m dochodzimy do bardzo ładnego miejsca – skalnej ściany i szmaragdowej głębokiej jamy w korycie rzeki. Od zimowia Szum droga jest trud- niejsza, ścieżka prowadzi na zmianę w górę i w dół, czasem po kamieniach na brzegu rzeki. Potrzeba 2 godz. marszu, by dotrzeć do zimowia Rassocha, położonego przy ujściu potoku o tej samej nazwie (12 km). Do następnego zimowia są kolejne 2 godz. marszu, z licznymi podejściami i zejściami. Po ok. 3,5 km ścieżka dochodzi do miej- sca widłowego spotkania dwóch stru- mieni. Jeszcze 500 m wzdłuż strumienia Nemskij Klucz i docieramy do zimowia o tej samej nazwie (16 km). Tu na ławach Poleć książkę 130 i e n d o h c s w - o w o n d u ł o p e a k a b y z r P j i l e d U n a U ł zmieszczą się cztery osoby, na podłodze dodatkowe dwie. Dalej droga robi się trud- niejsza, pojawiają się miejsca, gdzie łatwo zgubić szlak. Na dojście do Jeziora Czarne- go potrzeba przynajmniej 4 godz. Przez ponad połowę drogi zaciosy na drzewach są dobrze widoczne. Problem pojawia się, gdy ścieżka niknie na rozległej łące – wtedy należy kierować się lekko w prawo i przejść ok. 1 km. W oddali widać rzadki las z zaciosami na drzewach. Stąd do zimowia nad jezio- rem jest najwyżej pół godziny marszu nie- oznaczonym szlakiem – trzeba iść wzdłuż rzeki. Zimowie przy Jeziorze Czarnym (ok. 1000 m n.p.m.) to dobra baza wypa- dowa w wyższe partie gór. Ułan Ude . 430,5 tys. Stolica Republiki Buriacji leży na wschód od jeziora Bajkał, przy ujściu Udy do Selen- gi, 456 km od Irkucka (na 5640. kilometrze szlaku Kolei Transsyberyjskiej). Miasto wyglą- da zupełnie inaczej niż Irkuck – wydaje się bardziej zadbane, czyste i  zielone. Jego niezaprzeczalnym symbolem stała się naj- większa na świecie kamienna głowa Leni- na, która wprawia w oszołomienie każde- go turystę. Buriaci to jedynie 21,4 ogólnej liczby mieszkańców Ułan Ude, większość – 73,1  – stanowią Rosjanie, 2,6 to Ukraińcy, 0,8 Tatarzy, a 2,1 pozostałe narodowości. Polska „Nadzieja” Od 1993 r. w Ułan Ude działa Stowarzyszenie Polskie „Nadzieja”, które liczy ok. 200 członków. W mieście mieszka ok. 400 Polaków, a prawie 1000 mieszkańców ma polskie pochodzenie. Pierwszy pociąg Gdy w prasie ukazały się pierwsze wiadomości o budowie Kolei Transsyberyjskiej, rada miejska uznała, że należy dołożyć wszelkich starań, by trasę poprowadzono przez Wierchnieudińsk – w przeciwnym razie miasto runie i przemieni się w żałosną, zapadłą wioskę… Pierwszy po- ciąg przyjechał do Wierchnieudińska 15 sierp- nia 1899 r. Historia W tym miejscu w 1666 r. Kozacy założyli zimowisko Udinskoje, które od 1689 r. funk- cjonowało jako twierdza Wierchnieudińska. Było to jedno z ważniejszych miejsc na Wiel- kim Szlaku Herbacianym między Irkuckiem a Kiachtą. Wierchnieudińsk otrzymał prawa miejskie w 1690 r., ale większego znaczenia nabrał dopiero w XIX w., kiedy stał się waż- nym ośrodkiem handlu z Chinami. W 1923 r. został stolicą Buriacko-Mongolskiej ASRR. Obecną nazwę nadano miastu w 1934 r. Do 1987 r. Ułan Ude było właściwie nie- znane i  niedostępne dla turystów  – ze względu na działające tu zakłady lotnicze władze zamknęły miasto przed światem. Dziś jest ważnym węzłem komunikacyj- nym oraz głównym ośrodkiem kulturalnym Śmigłowce z Buriacji Śmigłowiec Mi-8 wraz ze swoimi ulepszonymi wersjami Mi-17 i Mi-171 to najpopularniejszy średni śmigłowiec transportowy w kilkudzie- sięciu krajach świata. Prototyp został odda- ny do użytku w 1961 r., a jego produkcja se- ryjna kontynuowana jest do dziś. W Polsce lata 38  śmigłowców Mi-8 (5 w  wersji VIP). W grudniu 2003 r. miała miejsce głośna kata- strofa śmigłowca Mi-8, którym leciał premier Leszek Miller. Kup książkę Poleć książkę 131 i i e n d o h c s w - o w o n d u ł o p e a k a b y z r P l j e d U n a U ł i przemysłowym Buriacji – działają tu czte- ry szkoły wyższe (na których kształci się ok. 20 tys. osób), kilka muzeów, pięć teatrów, opera i filharmonia. W mieście funkcjonu- je ponad 100 zakładów przemysłowych, w zakładach lotniczych montowany jest jeden z najnowocześniejszych samolotów szturmowych świata, SU-39, a także śmi- głowce transportowe Mi-8 (zob. ramka). Warto zobaczyć W Ułan Ude trzeba zobaczyć najwięk- szy „pomnik” Lenina na świecie – jego gigantyczną, 10-metrową głowę wzno- szącą się nad centralnym punktem mia- sta, czyli placem Sowietów. Do obejrzenia jest także wiele interesujących zabytków architektonicznych. Sobór Hodegetrii Śnieżnobiały sobór Hodegetrii (ul. Nabie- rieżnaja), pamiątka architektury syberyjskie- go baroku, został wybudowany w latach 1741–85. Jest najstarszą budowlą murowaną na terenie Buriacji. W 1928 r. sobór zamknię- to, w 1935 r. budynek przekazano muzeum narodowemu, a dopiero w 1996 r. zaczęto go restaurować. Dacan Bagsza Interesujący, nowo wybudowany dacan Bagsza (ul. Strielieckaja 1) stoi na wzgórzu, z którego możemy podziwiać panoramę Ułan Ude. Znajduje się tu także pięciome- trowy posąg Buddy. Do dacanu dojedziemy marszrutką nr 97 z placu Sowietów (należy wysiąść na ostat- nim przystanku). Inne ciekawe miejsca Warto przyjrzeć się także domom kupiec- kim przy ulicy Lenina. Innym ciekawym zabytkiem architektonicznym jest cerkiew Kup książkę Świętej Trójcy (ul. Kujbysziewa) z 1809 r. Różne style budownictwa drewnianego widać w najstarszej części miasta, położonej na południe od ulicy Kirowa. ! Informacja turystyczna Ułan Ude nie ma miejskiego biura informacji tury- stycznej, jednak wiele przydatnych informacji znajduje się na stronie portalu turystycznego urzędu miasta: @ www.uutravel.ru (także po ang.). Pomocą, udzielaniem informacji, rezerwacją biletów i noclegów oraz organizacją wycieczek zajmują się biura turystyczne: Buriat-Intour (w hotelu Bajkał; ul. Erbanowa 12; ( +7 3012 216954; @ http:// buryatintour.ru, bintur@yandex.ru) oraz Naran Tour (w hotelu Buriacja; ul. Kommunisticzeskaja 47; @ https://www.baikalnaran.com, info@baikalnaran. com; m.in. wycieczki do wiosek starowierców i Doliny Barguzińskiej). Komunikacja Do Ułan Ude najwygodniej dojechać Koleją Transsy- beryjską z Irkucka – pociąg jeździ kilka razy na dobę, podróż trwa ok. 8 godz. (bilet na pociąg płackartnyj od 700 rub., na pociąg kupiejnyj 1200–1500 rub.); autobus z dworca autobusowego w Irkucku kursuje codziennie (408 km): czas podróży to ok. 7,5 godz., cena biletu – ok. 1000 rub. Lotnisko w Ułan Ude (12 km na zachód od cen- trum; @ www.airportbaikal.ru; dojazd autobusem i marszrutką nr 28, 55 oraz 77 z placu Sowietów) oferuje połączenia z Irkuckiem (lot ok. 1 godz.; cena najtańszego biletu w jedną stronę w 2017 r. ok. 3000 rub.), Moskwą (czas lotu ok. 6 godz.; średnia cena biletu w jedną stronę w 2017 r. ok. 10 000 rub., poza sezonem 7000 rub.), Niżneangarskiem (cena biletu w  jedną stronę ok.  6500 rub.), Nowosybirskiem i wieloma innymi miastami w Rosji, a także za granicą (m.in. Pekinem, Seulem czy Ułan Bator). Centralna kasa przedsprzedaży biletów lotniczych, ul. Erbanowa 14; oddział linii S7, ul. Suche-Bato- ra 63; ( +7 3012 226781; @ www.s7.ru; ) pn.–pt. 9.00–19.00. Główny dworzec autobusowy (ul. Sowietskaja 1; dojazd autobusem nr 7) oferuje m.in. kursy do Ust΄- Barguzina i dalej do Barguzina (codziennie kilka kur- sów rano i po południu, ostatni o 15.00; cena biletu 600 rub., czas podróży 5 godz.). Do Kiachty kilka razy Poleć książkę 132 i i e n d o h c s w - o w o n d u ł o p e a k a b y z r P l j e d U n a U ł Kup książkę j a e L . J . c a r p o Poleć książkę 133 i i e n d o h c s w - o w o n d u ł o p e a k a b y z r P l j e d U n a U ł Muzea i teatry Ułan Ude Ô Muzeum Przyrodnicze, ul. Lenina 46; ) śr.–nd. 10.00–18.00. Ekspozycja prezentuje faunę i flo- rę Buriacji, a także historię geologiczną Bajkału i jego okolic. Ô Muzeum Historii Buriacji, ul. Profsojuznaja 29; ) wt.–nd. 10.00–17.30. Zgromadzono w nim obiekty związane z historią, religią i kulturą Przybajkala. Zbiory obejmują tradycyjne stroje, iko- ny i przedmioty codziennego użytku Buriatów. Unikatowym eksponatem jest atlas medycy- ny tybetańskiej. Ô Muzeum Literatury, ul. Sowietskaja 25; ) wt.–sb. 10.00–18.00. Mieści się w drewnianym domu z 1847 r. Zgromadzono tu stare fotografie, książki, manuskrypty buddyjskie, a wśród nich 108-tomową Księgę Pieśni (Atsagat Ganżur). Ô Muzeum Sztuk Pięknych, ul. Kujbysziewa 29; ) wt.–nd. 10.00–17.00. Zmienna ekspozycja przedstawia malarstwo buriackie, sztukę buddyjską, tradycyjne rzemiosło Buriatów. Ô Muzeum Geologiczne, ul. Lenina 59; ) wt. i pt. 10.00–16.00. Ô Muzeum Buriackiego Centrum Naukowego, ul. Sachjanowoj 8. Prezentuje wystawy zbiorów mineralogicznych, botanicznych, a także archeologicznych i etnograficznych. Ô Buriacki Narodowy Teatr Opery i Baletu, ul. Lenina 51. Mieści się w jednej z najładniejszych budowli w mieście – jej wnętrza są ozdobione narodowymi ornamentami. Jest to teatr o sze- rokim repertuarze, znany w kraju i za granicą. Ô Buriacki Teatr Dramatyczny, ul. Kujbysziewa 38. Słynie m.in. z arcydzieła sztuki narodowej – kurtyny z końskiego włosia wykonanej przez buriackich mistrzów. Ô Narodowy Rosyjski Dramatyczny Teatr im. Bestużewa, ul. Tereszkowej 1. Najstarszy teatr zawodowy w Buriacji, założony na początku XX w. Ô Buriacki Narodowy Teatr Lalkowy, ul. Lenina 46. Otwarty dla dzieci w 1966 r., wystawia spek- takle oparte na motywach bajek rosyjskich i buriackich. Ô Artystyczny Teatr Młodzieżowy, ul. Dimitrowa 2. Zajmuje niewielkie i przytulne pomieszcze- nie w suterenie jednego z domów mieszkalnych. Przy teatrze działa salon artystyczny, w któ- rym można kupić prace malarzy profesjonalistów i amatorów. Ô Filharmonia, przy pl. Sowietów; sala na 400 osób. Wykonuje utwory buriackich, rosyjskich i zagranicznych kompozytorów. dziennie kursują marszrutki (począwszy od 7.00; cena biletu: 450 rub., czas podróży 3,5 godz.). Doje- dziemy stąd także do Arszanu (cena biletu 800 rub.; czas podróży 8 godz) oraz Ułan Bator (autobus nocny; cena biletu 1200 rub.; czas przejazdu 10–12 godz.). Dworzec autobusowy Banzarowa (ul. Banzarowa; róg ul. Lenina, zaraz przy soborze Hodegetrii) zapew- nia kursy do Iwołgińska (marszrutka nr 130; odjazd co godzinę; cena biletu 45 rub.). Dworzec kolejowy zlokalizowany jest na ul. Rewo- lucji 1905 roku 51 (dojazd autobusem nr 10, tramwajem nr 7, pieszo z pl. Sowietów 5–10 min) i oferuje połączenia kolejowe m.in. do Czyty, Pekinu czy Ułan Bator. Z dziedzińca marszrutki kursują m.in. do Irkucka (cena biletu 800 rub.; czas podróży Kup książkę 8 godz.) oraz Kabańska – odjazdy z parkingu dworca najczęściej w godzinach porannych, kiedy zapełni się cały bus. $ Noclegi Najtaniej jest w Domu Polonii (nie jest to schronisko, lecz dom gościnny!) przy Stowarzyszeniu Kultury Polskiej „Nadzieja” (prezesem jest pani Maria Iwa- nowa), ul. Gagarina 16a, m. 7, Buriacja, 670034 Ułan Ude; dojazd tramwajem nr 3; ( +7 3012 343154 do Stowarzyszenia, +7 914 845 9600 do pani Marii; @ spknadzieja@yahoo.com; cena 300 rub. od oso- by, mile widziane jest także pozostawienie książki w języku polskim. Uwaga! Noclegi dostępne od 15 VI do 15 IX. Poleć książkę Spis treści NIEZBĘDNIK TURYSTY ................................................2 ZOBACZ KONIECZNIE ...................................................4 ZAPLANUJ PODRÓŻ ......................................................9 Trasa 1. Irkuck i zachodnie wybrzeże Bajkału ............9 Trasa 2. Góry Przybajkala ..............................................11 Trasa 3. W stronę Buriacji ..............................................12 Trasa 4. Skarby Buriacji ..................................................13 WYDARZENIA KULTURALNE ................................... 14 10 ZASAD ODPOWIEDZIALNEGO PODRÓŻOWANIA................................................... 16 INFORMACJE PRAKTYCZNE ...............................17 Przed wyjazdem ..............................................................17 Źródła informacji o kraju .......................................................... 17 Wybór czasu podróży................................................................ 18 Formalności wizowo-paszportowe..................................... 19 Zabezpieczenia medyczne ..................................................... 22 Co zabrać? ...................................................................................... 22 Przejazd .............................................................................23 Na miejscu ........................................................................27 Komunikacja w regionie .......................................................... 27 Noclegi ............................................................................................. 31 Wyżywienie ................................................................................... 32 Informacja turystyczna ............................................................. 33 Wymiana walut ............................................................................ 33 Kontakt z krajem .......................................................................... 34 Pomoc konsularna ...................................................................... 34 Opieka medyczna i pomoc w nagłych wypadkach..... 34 Zagrożenia i niebezpieczeństwa .......................................... 35 Normy zwyczajowe .................................................................... 35 Pamiątki ........................................................................................... 37 BAJKAŁ W PIGUŁCE ................................................... 38 INFORMACJE KRAJOZNAWCZE ..........................39 Charakterystyka geograficzna .....................................39 Ukształtowanie terenu .............................................................. 39 Geologia .......................................................................................... 40 Hydrologia ...................................................................................... 41 Jezioro Bajkał ................................................................................. 41 Kup książkę Przyroda ............................................................................46 Flora................................................................................................... 46 Fauna ................................................................................................ 48 Ochrona dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego ..............................................................52 Zagrożenia środowiska przyrodniczego okolic Bajkału 52 Ochrona przyrody ....................................................................... 52 Rezerwat Bajkalski....................................................................... 54 Rezerwat Kabański...................................................................... 54 Rezerwat Barguziński ................................................................ 54 Rezerwat Bajkalsko-Leński ...................................................... 55 Przybajkalski Park Narodowy ................................................. 55 Zabajkalski Park Narodowy ..................................................... 56 Tunkiński Park Narodowy ........................................................ 56 Historia ..............................................................................57 Z historii poznawania Syberii ................................................. 61 Polscy zesłańcy nad Bajkałem ............................................... 61 Polscy badacze Bajkału ............................................................. 63 Polityka i gospodarka ....................................................65 Złoża naturalne ............................................................................ 66 Ludność .............................................................................67 Społeczeństwo ............................................................................. 67 Grupy etniczne ............................................................................. 67 Religia ................................................................................69 Szamanizm ..................................................................................... 69 Lamaizm .......................................................................................... 70 Prawosławie ................................................................................... 70 Staroobrzędowcy ........................................................................ 71 Mniejszości religijne ................................................................... 71 Kultura ...............................................................................71 Architektura ................................................................................... 71 Rzemiosło ....................................................................................... 72 Strój ................................................................................................... 73 Bania ................................................................................................. 73 Język i literatura ........................................................................... 74 Muzyka i taniec ............................................................................ 74 Buriackie tradycje, obrzędy i święta .................................... 74 Kultura miejska ............................................................................. 75 Tradycje kulinarne ..........................................................76 Co warto zjeść i wypić .............................................................. 76 Poleć książkę ZWIEDZANIE PRZYBAJKALA ..............................79 PRZYBAJKALE POŁUDNIOWO-ZACHODNIE ....81 Irkuck .................................................................................82 Piwowaricha .................................................................................. 94 Skansen Talcy ................................................................................ 94 Usole Syberyjskie......................................................................... 96 Wierszyna .....................................................................97 Południowo-zachodnie wybrzeże Bajkału ...............97 Trasa 1. Wybrzeżem południowo-zachodnim .........97 Zatoka Siennaja ............................................................................ 98 Zatoka Piaszczysta (Buchta Piesczanaja)........................... 99 Bolszoje Gołoustnoje ...............................................................100 Bolszyje Koty ...............................................................................101 Listwianka .....................................................................................102 DOLINA TUNKIŃSKA I ZACHODNI CHAMAR DABAN ..........................................105 Dolina Tunkińska ......................................................... 108 Trasa 2. Osobliwości Doliny Tunkińskiej ................. 109 Arszan .............................................................................................110 Wulkan Czerskiego ...................................................................112 Jeziora Kojmorskie ....................................................................112 Tunka ..............................................................................................112 Trasa 3. W górę Irkutu ................................................. 114 Żemczug .......................................................................................115 Kyren ...............................................................................................115 Mondy ........................................................................ 115 Trasa 4. Święta góra Buriatów .................................. 116 Trasa 5. Przez Tunkińskie Golce do Rezerwatu Szumackiego ............................................................ 117 Niłowa Pustelnia ........................................................................118 Burchan-Babaj ............................................................................119 Chojto-Goł ....................................................................................119 Rezerwat Szumacki ..................................................................119 Trasa 6. Wodnym szlakiem z Sajanów do Irkucka 119 Góry Chamar Daban ................................................... 120 Trasa 7. „Polskie” góry ................................................. 121 Sludianka ......................................................................................121 Trasa 8. Wycieczka na Pik Porożystyj ....................... 125 PRZYBAJKALE POŁUDNIOWO-WSCHODNIE ...127 Rezerwat Bajkalski ....................................................... 128 Trasa 9. Jezioro Czarne ............................................... 129 Ułan Ude ........................................................................ 130 Muzeum Etnograficzne Kultury i Życia Narodów Zabajkala .......................................................................................135 Wsie starowierców....................................................................135 Rezerwat Kabański  – delta Selengi ..................................135 Posolskoje .....................................................................................137 Iwołgińsk........................................................................ 137 Bujan-Tugad ................................................................................138 Gusinoje Ozjero ............................................................ 138 Kiachta ............................................................................ 139 PRZYBAJKALE PÓŁNOCNE ..............................143 Wyspa Olchon .............................................................. 144 Zatoka Zagli .................................................................................146 Jezioro Nurskoje .........................................................................146 Półwysep Kobyla Głowa .........................................................146 Przylądek Chorgoj .....................................................................148 Przylądek Szara-Szułun ...........................................................148 Półwysep Szebjetskij ................................................................148 Jezioro Chanchoj .......................................................................148 Dolina Idiba..................................................................................148 Jezioro Szara-Nur .......................................................................148 Chużyr ............................................................................................148 Charancy .......................................................................................150 Zatoka Piesczanaja....................................................................151 Przylądek Choboj ......................................................................151 Przylądek Szunte-Liewyj ........................................................151 Góra Żima .....................................................................................151 Uzury...............................................................................................152 Zabajkalski Park Narodowy, Półwysep Święty Nos 152 Trasa 10. Półwysep Święty Nos ................................ 153 Ust΄-Barguzin ..............................................................................153 Glinka ..............................................................................................156 Kurbulik..........................................................................................156 Zatoka Żmijowa .........................................................................157 Katuń i Monachowo ................................................................157 Góry Bajkalskie ............................................................. 158 Wycieczki w Górach Bajkalskich .........................................159 Siewierobajkalsk .......................................................... 160 Niżnieangarsk .............................................................................161 Akokan ...........................................................................................161 Goudżekit i Kunerma ...............................................................161 Bajkalskoje ....................................................................................162 Góry Barguzińskie........................................................ 162 Wycieczki w Górach Barguzińskich ...................................163 Dawsza ...........................................................................................164 Dolina Siedmiu Jezior ..............................................................165 Trasa 11. „Droga w kierunku czystego Bajkału” .... 165 SŁOWNICZEK POLSKO-ROSYJSKI .........................167 MINIROZMÓWKI POLSKO-BURIACKIE ................. 175 WAŻNIEJSZA WYKORZYSTANA LITERATURA.....176 AUTORZY PRZEWODNIKA .....................................177 SPIS TREŚCI ................................................................178 SPIS MAP I PLANÓW MIAST .................................180 SPIS RAMEK...............................................................181 INDEKS ........................................................................183 LEGENDA ....................................................................190 Kup książkę Poleć książkę Autorzy przewodnika: Maja Walczak-Kowalska, Wojciech Kowalski Dziękujemy też autorom uzupełnień, uwag i relacji, które pozwoliły wzbogacić poprzednie oraz niniejsze wydania przewodnika: Robertowi Dejtrowskiemu, Marcelowi Kwaśniakowi, Karolinie Kwiecień, Mateuszowi Olszowemu, Stanisławowi Pagaczowi, Julii Witczuk, Włodzimierzowi Witczukowi, Łukaszowi Wordliczkowi, Marcinowi Zalewskiemu, Dominice Zarębie i Maciejowi Żemojtelowi Aktualizacja: Mateusz Olszowy Redaktor prowadzący: Maciej Żemojtel Redakcja: Gabriela Niemiec (tekst), Krzysztof Bzowski (mapy) Opracowanie kartograficzne: Jan Leja Źródło pochodzenia danych kartograficznych: © OpenStreetMap contributors; www.opendatacommons.org/licenses/odbl Zdjęcie na okładce: © pranodhm | Depositphotos.com Opieka techniczna: Katarzyna Leja Skład: Jan Szczurek Projekt okładki: hotmedia Jan Paluch Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autorzy oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autorzy oraz wydawnictwo Helion nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Wydawnictwo Helion ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel.: 32 2309863 e-mail: redakcja@bezdroza.pl księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: http://bezdroza.pl/user/opinie/?bebaj5 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydanie V ISBN: 978-83-283-4055-8 Copyright © Helion, 2018 Kup książkę Poleć książkę Lubisz podróżować samodzielnie? Chciałbyś poznać historię, kulturę i przy- rodnicze atrakcje odwiedzanych krajów, regionów i miast? Seria Bezdroża Classic powstała z myślą o Tobie! Ten przewodnik pomoże Ci zaplanować wyjazd, stanie się Twoim wiernym towarzyszem podróży i zapewni pasjonu- jącą lekturę także po powrocie! W przewodniku: , niezbędne informacje praktyczne i krajoznawcze , szczegółowe opisy regionów, miejscowości, zabytków i obiektów przyrodniczych , kalendarium wydarzeń kulturalnych , liczne ciekawostki , przydatny słowniczek 21 77 4 map i planów ramek z ciekawostkami trasy zwiedzania regionu http://bezdroza.pl Sprawdź najnowsze promocje: http://bezdroza.pl/promocje Przewodniki najchętniej czytane: http://bezdroza.pl/bestsellery Zamów informator podróżniczy: http://bezdroza.pl/newsletter Helion SA ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel.: 32 230 98 63 e-mail: bezdroza@bezdroza.pl http://bezdroza.pl zobacz koniecznie niezbędnik turysty przejrzysty układ mapy z oznaczeniem atrakcji polonika ISBN 978-83-283-4055-8 Cena 34,90 zł
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Bajkał. Morze Syberii. Wydanie 5
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: