Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00195 006985 13420339 na godz. na dobę w sumie
Bałkany Zachodnie między przeszłością a przyszłością. System rządów w Republice Chorwacji - ebook/pdf
Bałkany Zachodnie między przeszłością a przyszłością. System rządów w Republice Chorwacji - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 413
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-171-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Praca dotyczy państwa nieopisywanego do tej pory w polskiej literaturze konstytucyjnej, zawiera: analizę rodzaju modelu systemu rządów, który obowiązywał w Chorwacji od chwili odbudowy niepodległego państwa po dzień dzisiejszy; przedstawia jego ewolucję oraz opis relacji między normami konstytucyjnymi a praktyką sprawowania władzy i stosowania norm konstytucyjnych. Autor na podstawie analiz wyciąga ciekawe wnioski.

Książka podejmuje problematykę obowiązującego systemu rządów rozumianego jako zespół wzajemnych stosunków i zależności zachodzących między organami władzy ustawodawczej i wykonawczej (a także relacje wewnątrz egzekutywy), czyli występujące między parlamentem, głową państwa i Rządem.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Konrad Składowski – Zakład Polskiego Prawa Konstytucyjnego Katedra Prawa Konstytucyjnego, Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Łódzki, 90-232 Łódź, ul. Kopcińskiego 8/12 RECENZENT Sabina Grabowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Ewa Siwińska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Łukasz Orzechowski © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06332.14.1.H ISBN (wersja drukowana) 978-83-7525-951-3 ISBN (ebook) 978-83-7969-171-5 Spis treści Wykaz skrótów ............................................................... 9 Wstęp ................................................................................ 11 Rozdział I Zarys historii państwowości Chorwacji .................. 25 Tradycje ustrojowe Chorwacji ................................ 25 1. 2. Powstanie niepodległego państwa chorwackiego .. 45 Rozdział II Konstytucja Republiki Chorwacji ............................. 65 1. Konstytucja, jej systematyka i nowelizacje ........... 65 1.1. Uchwalenie konstytucji i jej systematyka ............. 65 1.2. Nowelizacja konstytucji z 12 grudnia 1997 r. ........ 73 1.3. Nowelizacja konstytucji z 9 listopada 2000 r. ....... 75 1.4. Nowela konstytucji z 28 marca 2001 r. .................. 81 1.5. Nowela konstytucji z 16 czerwca 2010 r. ............... 84 2. Konstytucyjne zasady podstawowe ........................ 90 2.1. Zasady republikańskiej formy państwa i unitaryzmu ............................................................ 91 2.2. Zasada demokratycznego państwa prawnego i państwa socjalnego ............................................... 93 2.3. Zasada suwerenności narodu ................................. 96 2.4. Zasada podziału władz ............................................ 98 2.5. Zasada nadrzędności konstytucji ........................... 102 6 Rozdział III Partie polityczne w Republice Chorwacji ............... 105 1. Podstawy prawne działania partii politycznych .... 105 Finansowanie partii politycznych .......................... 115 2. 3. Scena polityczna w Republice Chorwacji ............... 121 4. Wpływ systemu wyborczego na tworzenie Rządu . 138 Rozdział IV System wyborczy do parlamentu ............................... 147 1. Prawo wyborcze przedmiotowe i zasady prawa wyborczego ............................................................... 147 2. Tryb zgłaszania kandydatów i kalendarz wyborczy 160 3. Kampania wyborcza ................................................ 162 4. System wyborczy sensu stricto ............................... 166 5. Finansowanie kampanii wyborczej ........................ 177 6. Organy wyborcze ..................................................... 180 7. Ważność wyborów ................................................... 183 Rozdział V Sabor ................................................................................. 187 Skład, kadencja i tryb pracy Saboru ...................... 187 1. 2. Status prawny deputowanego ................................ 197 Incompatibilitas ...................................................... 200 2.1. 2.2. Immunitet ................................................................ 203 2.3. Prawa i obowiązki deputowanego .......................... 208 3. Organy parlamentu ................................................ 210 4. Funkcje parlamentu ................................................ 220 4.1. Funkcja ustrojodawcza ........................................... 222 4.2. Funkcja ustawodawcza ........................................... 225 4.2.1. Ustawy konstytucyjne ............................................ 225 4.2.2. Tryb ustawodawczy ................................................. 226 4.2.3. Tryb pilny ................................................................ 232 4.2.4. Ustawy organiczne .................................................. 235 4.2.5. Budżet ...................................................................... 237 4.3. Funkcja kontrolna ................................................... 239 System rządów w Republice Chorwacji 7 4.4. Funkcja kreacyjna ................................................... 250 4.5. Pozostałe kompetencje ............................................ 256 Rozdział VI Prezydent Republiki ..................................................... 261 Pozycja ustrojowa .................................................... 261 1. 2. Tryb wyboru prezydenta ......................................... 267 2.1 Bierne prawo wyborcze i zgłaszanie kandydatów .. 269 2.2. Kampania wyborcza i jej finansowanie .................. 270 2.3. Głosowanie .............................................................. 273 2.4. Organy wyborcze i protesty wyborcze .................... 274 3. Kompetencje prezydenta i formy ich wykonywania 276 3.1. Prezydent jako reprezentant państwa ................... 280 3.2. Prezydent jako gwarant prawidłowego i harmonijnego oraz stabilnego funkcjonowania organów władzy państwowej .................................. 281 3.3. Prezydent jako strażnik niepodległości i terytorialnej integralności Republiki ................... 283 3.4. Prezydent jako zwierzchnik sił zbrojnych .............. 289 3.5. Pozostałe kompetencje prezydenta ........................ 292 4. Odpowiedzialność konstytucyjna prezydenta ........ 294 Rozdział VII Rząd Republiki Chorwacji .......................................... 301 1. Powoływanie Rządu ................................................ 302 2. Odpowiedzialność polityczna Rządu ...................... 307 3. Skład Rządu, tryb jego pracy i struktura administracji rządowej ........................................... 310 3.1. Skład Rządu i struktura administracji rządowej .. 310 3.2. Tryb pracy Rządu .................................................... 317 Pozycja premiera ..................................................... 318 4. 5. Funkcje i kompetencje Rządu ................................. 321 5.1. Funkcja prawotwórstwa ......................................... 325 5.2. Funkcja wykonawcza .............................................. 330 5.3. Funkcja rządzenia ................................................... 332 Spis treści 8 5.4. Funkcja kierowniczo-koordynacyjna ...................... 335 5.5. Funkcja nadzorczo-kontrolna ................................. 335 Rozdział VIII Ewolucja systemu rządów w Republice Chorwacji 341 System rządów w latach 1990–2000 ...................... 342 1. 2. System rządów w Republice Chorwacji po 2000 r. 361 Zakończenie ..................................................................... 371 Bibliografia ...................................................................... 375 Od Redakcji ..................................................................... 409 System rządów w Republice Chorwacji Wykaz skrótów BiH CD DIP HB HIP HDS HDZ HDSSB HKDU HND HNS HSLS HSP HSS HSU IDS JNA KNS Libra stvo) – Bośnia i Hercegowina – Centrum Demokratyczne (Demokratski centar) – Państwowa Komisja Wyborcza (Državno izborne povjeren- – Blok Chorwacki (Hrvatski blok) – Chorwackie Prawdziwe Odrodzenie (Hrvatski istinski preporod) – Chorwacka Partia Demokratyczna (Hrvatska demokratska stranka) ska zajednica) – Chorwacka Wspólnota Demokratyczna (Hrvatska demokrat- – wcześniej HDSS i SBHS – Chorwacka Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna (Hrvatska kršćansko demokratska unija) – Chorwaccy Niezależni Demokraci (Hrvatski nezavisni demo- krati) ralna stranka) – Chorwacka Partia Narodowa HNS (Hrvatska narodna stranka). – Chorwacka Partia Socjalliberalna (Hrvatska socijalno-libe- – Chorwacka Partia Prawa HSP (Hrvatska stranka prava) – Chorwacka Partia Chłopska HSS (Hrvatska seljačka stranka) – Chorwacka Partia Emerytów (Hrvatska stranka umirovljenika) – Zgromadzenie Demokratyczne Istri (Istarski Demokratski – Jugosłowiańska Armia Ludowa (Jugoslavenska narodna – Koalicja Porozumienia Narodowego (Koalicija narodnoga spo- – Partia Liberalnych Demokratów Libra (Libra-Stranka libe- ralnih demokrata) Sabor) armija) razuma) – Parta Liberalna (Liberalna stranka) – Niezależne Państwo Chorwackie (Nezavisna Država Hrvatska) – Związek Pomorsko-Górski (Primorsko goranski savez) – Slawońsko-Barańska Partia Chorwacka (Slavonsko barani- – Chorwacka Partia Socjaldemokratyczna (Socijaldemokratska ska hrvatska stranka) stranka Hrvatske) – Serbska Partia Demokratyczna (Srpska demokratska stranka) – Socjalistyczna Federalna Republika Jugosławii – państwo Słoweńców, Chorwatów i Serbów (Država Slovena- ca, Hrvata i Srba), powstałe w październiku 1918 r. oraz Kró- lestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, utworzone w grud- niu 1918 r. (Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca) SKH – Związek Komunistów Chorwacji (Savez Komunista Hrvatske) SKH-SDP – Związek Komunistów Chorwacji – Socjaldemokratyczna Par- tia Chorwacji (Socijaldemokratska stranka Hrvatske – Savez Komunista Hrvatske) – Związek Komunistów Jugosławii (Savez komunista Jugosla- 10 LS NDH PGS SBHS SDH SDS SFRJ SHS SKJ SNS SPS vije) – Serbska Partia Narodowa (Srpska narodna stranka) – Serbska Partia Socjalistyczna (Socijalističke partie Srbije) System rządów w Republice Chorwacji Wstęp Od momentu uzyskania niepodległości w 1991 r. w Chorwa- cji zaszły bardzo daleko idące zmiany. Konstytucja z 22 grudnia 1990 r. była aż czterokrotnie nowelizowana. Przy czym prze- prowadzone zmiany były niezwykle rozległe nie tylko z punktu widzenia liczby nowelizowanych artykułów, lecz także głęboko przekształcały dotychczas obowiązujący system. Wystarczy podkreślić, że w 1990 r. konstytucja przewidywała istnienie dwuizbowego parlamentu, półprezydencki system rządów1 oraz obecność Chorwacji w ramach jakiejś formy federacji jugo- słowiańskiej. Dzisiaj parlament jest jednoizbowy, a obowiązu- je system parlamentarno-gabinetowy. Nie ma prawdopodobnie drugiego państwa w Unii Europejskiej, które w ciągu ostatnich 20 lat dokonałoby tak gruntownej zmiany ustrojowej. W tym czasie zmienił się także reżim polityczny istniejący w Chor- wacji jak również otoczenie międzynarodowe tego państwa. Dowolną książkę o tych zmianach można by zatytułować: „od systemu autorytarnego do demokracji”, „od federalizmu do uni- taryzmu”, „od Jugosławii do Unii Europejskiej”. Skala i jakość przeprowadzonych w Chorwacji zmian spra- wia, że kraj ten jest moim zdaniem niezwykle ciekawym polem 1 Posługuję się tym terminem ze względu na brak innego, aczkolwiek analiza obowiązującego w Chorwacji systemu rządów dokonana zostanie w zasadniczej części pracy. Przy czym analiza ta dotyczyć będzie zarówno systemu obowiązującego, jak i poprzedniego. 12 badań naukowych nie tylko dla politologów czy historyków, lecz również dla konstytucjonalistów. Sądzę zresztą, że być może wkrótce równie ciekawe z tego punktu widzenia będą studia nad przemianami, jakie aktualnie mają miejsce i bę- dą miały w przyszłości także w innych krajach postjugosło- wiańskich aspirujących do UE. W polskiej literaturze konstytucyjno-prawnej problema- tyka analizy ustroju Republiki Chorwacji nie budziła jak do- tąd szczególnego zainteresowania. Wśród prac, które dotyczą tej kwestii, można wymienić wspólne pozycje Janusza Karpa i Mariana Grzybowskiego pt. Sabor parlament Chorwacji oraz System konstytucyjny Chorwacji. Z racji formy wydawniczej, w jakiej ukazały się powyższe prace, nie mogły one dokonać wyczerpującej analizy podjętej w nich tematyki. Więcej nato- miast pozycji wydano z literatury politologicznej dotyczącej najnowszych dziejów Chorwacji. Wśród nich można wymienić książkę Krzysztofa Krysieniela pt. System polityczny Republiki Chorwacji oraz prace Jacka Wojnickiego, a w szczególności Pro- ces instytucjonalizacji przemian ustrojowych w państwach post- jugosłowiańskich i Przeobrażenia ustrojowe państw postjugo- słowiańskich (1990–2003). W literaturze politologicznej ze swej istoty zwraca się jednakże uwagę na odmienne kwestie niż te, które stanowią centrum zainteresowania nauki prawa konsty- tucyjnego. Z tego m.in. względu uznałem podjęcie tego tematu badawczego za szczególnie interesujące. Polska nauka prawa konstytucyjnego bowiem, a w szczególności jej łódzki ośrodek, w przeszłości podejmował ciekawe badania dotyczące ustroju byłej Jugosławii. Chciałbym w tej mierze przypomnieć przede wszystkim pracę Tadeusza Szymczaka pt. Jugosławia państwo federacyjne jak również książkę Edmunda Zielińskiego – Sys- tem polityczny SFRJ. Pracę swą opieram przede wszystkim na literaturze chor- wackiej, a w częściach dotyczących kwestii teoretycznych i porównawczych korzystam szeroko z polskiego dorobku naukowego. Mimo że, jak sądzę, udało mi się zebrać praktycz- System rządów w Republice Chorwacji 13 nie całą literaturę chorwacką dotyczącą podjętej problematyki, to chciałbym podkreślić, że żadne z opracowań nie stanowi cało- ściowego ujęcia podjętego tematu badawczego. W pracy wyko- rzystałem w bardzo szerokim zakresie chorwackie akty norma- tywne i to nie tylko obowiązujące. Wszystkich tłumaczeń aktów normatywnych, jak i orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oraz innych materiałów źródłowych dokonałem samodzielnie. Wprawdzie w cyklu wydawniczym Wydawnictwa Sejmowego ukazało się tłumaczenie Konstytucji Chorwacji dokonane przez Teresę Marię Wójcik, jednakże wydanie to pochodzi z 1995 r. Po ukazaniu się tej publikacji w Chorwacji przeprowadzone zostały cztery bardzo rozległe nowelizacje Konstytucji, które zasadniczo zmieniły jej tekst. Korzystałem przy tym z dwóch słowników: V. Frančič, Słownik serbsko-chorwacko-polski, Warszawa 1987, M. Moguš, N. Pintarić, Słownik polsko-chor- wacki, Zagreb 2002. W razie wątpliwości konsultowałem się z Tomislavem Kovačićem, któremu dziękuję za udzieloną pomoc. Brak polskich opracowań konstytucyjnych dotyczących Re- publiki Chorwacji nastręczał w toku pisania pracy wielu trudno- ści. Także w literaturze chorwackiej nie wszystkie interesujące i problematyczne kwestie zostały opisane. Jednocześnie to spra- wiło, że powyższy temat wydał mi się tym bardziej atrakcyjny. Konsekwencją tego jest, że w licznych fragmentach praca opiera się na analizie normatywnej bez solidnego zakorzenienia w dok- trynie chorwackiej. Zdarzyło się kilkakrotnie, że podejmowałem się dokonania rozmaitych zabiegów interpretacyjnych w stosun- ku do obowiązującej regulacji bez odwoływania się do poglądów doktryny, która po prostu do tej pory nie zajęła w tych kwestiach stanowiska. W związku z tym wielokrotnie w pracy czytelnik spo- strzeże, że zajmując określone stanowisko w odniesieniu do kon- kretnej kwestii, asekuruję się, że możliwa jest również odmien- na interpretacja normy, a przy braku orzecznictwa i stanowiska doktryny trudno o dokonanie jednoznacznego rozstrzygnięcia interpretacyjnego. Mam nadzieję, że moje rozważania dotyczące Wstęp 14 np. momentu nabycia mandatu przez deputowanego czy też łamania konstytucji przez prezydenta poprzez nieterminowe zwoływanie pierwszego posiedzenia Saboru nie zostaną uznane za przejaw nadmiernego przekonania o swej nieomylności, a ra- czej za próbę rzetelnego przedstawienia stanu obowiązującego prawa. Zakres przedmiotowy pracy został przeze mnie wytyczony przede wszystkim z powodu szczególnie interesujących prze- mian, jakie miały miejsce w Chorwacji od czasu uzyskania niepodległości. W minionych dekadach zasadniczo zmieniły się kompetencje parlamentu, prezydenta i Rządu. Natomiast w mniejszym stopniu te modyfikacje dotyczyły pozycji ustro- jowej i kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, sądów po- wszechnych czy innych organów władzy publicznej. Z tego względu uznałem, że najbardziej interesujące i naukowo in- spirujące będzie przeanalizowanie relacji zachodzących między legislatywą i egzekutywą. Dlatego też swoje zainteresowanie badawcze w pracy ograniczyłem zasadniczo do problematyki obowiązującego systemu rządów rozumianego jako zespół wza- jemnych stosunków i zależności zachodzących między organami władzy ustawodawczej i wykonawczej (a także relacje wewnątrz egzekutywy), czyli występujące między parlamentem, głową państwa i rządem2. Zagadnienia związane z systemem rządów w szczególności w kontekście obowiązywania zasady podziału władz dotyczące władzy sądowniczej celowo pominąłem w swo- ich rozważaniach (poza przedstawieniem struktury sądowni- ctwa w rozdziale II), gdyż rozwiązania przyjęte w Chorwacji nie odbiegają od powszechnie obowiązujących w większości państw europejskich. Ponadto w omawianym okresie w Chorwacji nie nastąpiły istotne zmiany w strukturze organizacyjnej sądów powszechnych i Trybunału Konstytucyjnego, które oddziały- wałyby na występujący tam model systemu rządów. Z tych sa- 2 D. Górecki, Wpływ polskich tradycji ustrojowych na współczesne rozwiązania konstytucyjne, [w:] M. Domagała (red.), Konstytucyjne systemy rządów, Warszawa 1997, s. 7. System rządów w Republice Chorwacji 15 mych przyczyn poza głównym nurtem rozważań znalazły się kwestie związane z samorządem terytorialnym czy organizacją innych organów władzy publicznej. W pracy postawiłem sobie dwa zasadnicze cele badawcze. Pierwszy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, poprzedzone analizą normatywną przepisów Konstytucji Chorwacji oraz ob- serwacją praktyki politycznej, jakiego rodzaju model systemu rządów w rzeczywistości obowiązywał od chwili odbudowy nie- podległego państwa po dzień dzisiejszy. Drugi koncentruje się na analizie relacji między normami konstytucyjnymi a prakty- ką sprawowania władzy i stosowania norm konstytucyjnych po to, by stwierdzić, czy model systemu rządów ustanowiony prze- pisami konstytucji odpowiada temu, który występuje w rzeczy- wistości. Praca składa się z ośmiu rozdziałów. W rozdziale I przed- stawiam pokrótce historię chorwackiej państwowości oraz genezę powstania niepodległej Chorwacji pod koniec XX w. Uznałem, że takie wprowadzenie historyczne jest potrzebne do wskazania pewnych tradycji ustrojowych. Przede wszyst- kim przyczyny rozpadu Jugosławii uznałem za szczególnie istotne do wyjaśnienia powodów podjęcia określonych decyzji przez prawodawcę chorwackiego przy tworzeniu obowiązującej konstytucji z 1990 r. Rozpad Jugosławii, a raczej okoliczności, w jakich do tego doszło, miały bowiem zasadnicze znaczenie nie tylko dla treści konstytucji, lecz również dla praktyki funkcjo- nowania systemu ustrojowego w pierwszej dekadzie niepodleg- łości. W późniejszym czasie wpłynęło to zasadniczo na decyzję o nowelizacji konstytucji i modyfikację systemu rządów. Roz- dział II poświecony jest Konstytucji Republiki, wskazaniu jej podstawowych zasad ustrojowych oraz kolejnym jej noweliza- cjom, które doprowadziły do nadania jej kształtu obowiązują- cego w dniu dzisiejszym. W literaturze politologicznej podkreśla się, że współczesny parlamentaryzm jest kształtowany przez system partyjny wy- stępujący w danym państwie. To, jak faktycznie funkcjonuje Wstęp 16 system parlamentarny w państwie, zależy bowiem od relacji zachodzących między partiami politycznymi zasiadającymi w parlamencie: „Od ich liczby, siły, dystansu ideologicznego i politycznego, jaki między nimi zachodzi”, a nawet od pozio- mu dyscypliny partyjnej3. Dlatego uznałem, że przy omówieniu systemu rządów w Republice Chorwacji konieczne jest przed- stawienie istotnych dla niego czynników, czyli kształtu sceny politycznej, reżimu prawnego dotyczącego działalności partii politycznych oraz systemu wyborczego do parlamentu. Z tych powodów rozdział III – Partie polityczne w Republice Chorwacji i rozdział IV – System wyborczy do Saboru zostały poświęco- ne opisowi oraz analizie tych zagadnień. Kolejne, rozdział V – Sabor, rozdział VI – Prezydent, rozdział VII – Rząd, zawierają omówienie pozycji ustrojowej, wskazanie kompetencji i wza- jemnych relacji między organami władzy państwowej, co ma zasadnicze znaczenie dla określenia systemu rządów obowiązu- jących w danym państwie. Każdy z tych rozdziałów podzielony jest na podrozdziały, które poświęcone są omówieniu szczegó- łowych zagadnień z zakresu organizacji i kompetencji poszcze- gólnych organów władzy. Ostatni rozdział zatytułowany Ewolucja systemu rządów w Republice Chorwacji składa się z dwóch części: w pierwszej przedstawiam ewolucję systemu rządów w Chorwacji w la- tach 1990–2001. W podrozdziale tym koncentruję swą uwagę na opisie obowiązującego w zakreślonym czasie systemu, lecz również wskazuję relacje między normami konstytucyjnymi a praktyką rządzenia oraz tym samym dokonuję oceny, jaki system rządów w tamtym czasie obowiązywał w Chorwacji. W tej części pracy stawiam tezę, że choć w omawianym okre- sie normy konstytucyjne, które decydują o kształcie systemu rządów, zasadniczo nie uległy zmianie, to w istocie można zaobserwować daleko idące różnice w praktyce sprawowania 3 A. Antoszewski, Parlamentaryzm jako przestrzeń rywalizacji między- partyjnej, [w:] T. Mołdowa, J. Szymanek, M. Mistygacz (red.), Parlamentarny system rządów. Teoria i praktyka, Warszawa 2012, s. 49. System rządów w Republice Chorwacji 17 władzy i tym samym w modelu rządów występującym w tym okresie w Chorwacji. W drugim podrozdziale przedstawiam obowiązujący aktua- lnie w Chorwacji system rządów. Fragment ten stanowi nie- jako podsumowanie trzech kolejnych rozdziałów (V, VI i VII) ze wskazaniem, jaki system rządów obowiązuje w Republice Chorwacji i jakie są argumenty za przyjęciem określonej tezy. W toku pisania zdecydowałem się na dokonanie pewnych zabiegów związanych ze stosowaniem odpowiedniej termino- logii odnoszącej się przede wszystkim do nazw własnych in- stytucji czy organów występujących w systemie chorwackim. Używane w Chorwacji terminy na określenie instytucji wystę- pujących również w Polsce w wiernym tłumaczeniu mogłyby prowadzić do pewnej dezorientacji czytelnika bądź też zmu- szać mnie do nieustannego pisania pełnych nazw własnych bez możliwości stosowania pojęć naturalnych i zrozumiałych dla polskiego czytelnika. Klasycznym tego przykładem jest słowo „predsjednik”, co po chorwacku oznacza „prezydent”. Termin ten używany jest także w odniesieniu do szefa Rządu, który nosi tytuł Predsjednik Vlade Republike Hrvatske. Jednocześnie w piśmiennictwie chorwackim nie używa się terminu „pre- mier”. Uznałem, że dla wygody piszącego te słowa, jak rów- nież polskiego czytelnika, będę korzystał konsekwentnie z tego terminu jako powszechnie stosowanego i jednoznacznie rozu- mianego w polskiej literaturze. Postanowiłem równocześnie, że także wszystkie inne osoby, które w Chorwacji noszą miano predsjednika, również nazywał będę w inny sposób, oddając jednakże istotę funkcji, którą pełnią. W Chorwacji bowiem termin ten jest stosowany niezwykle często. Tak więc Predsjednik to nie tylko oznaczenie Prezy- denta Republiki Chorwacji, lecz także Premiera – Predsjed- nik Vlade Republike Hrvatske, Przewodniczącego parlamentu – Predsjednik Sabora Republike Hrvatske, Prezesa Sądu Naj- wyższego – Predsjednik Vrhovnego Suda Republike Hrvatske, Prezesa Trybunału Konstytucyjnego – Predsjednik Ustavnoga Wstęp 18 Suda, a także szefów niektórych instytucji państwowych, jak np. Prezydent Państwowej Komisji Wyborczej (Preds- jednik Državnogo izbornogo povjerenstva) czy nawet Sekretarza Generalnego ONZ (Predsjednik generalni ONZ). Zdecydowałem się więc na dokonanie kilku zabiegów terminologicznych odno- szących się do organów i osób piastujących określone funkcje, które nie są wprawdzie wiernym tłumaczeniem nazewnictwa chorwackiego, ale uznałem je za pożądane ze względu na ła- twiejsze czytanie tekstu przez polskiego czytelnika. W związku z tak częstym stosowaniem tego tytułu w systemie ustrojowym Chorwacji postanowiłem dokonać pewnych uproszczeń czy- telnych dla polskiego odbiorcy. Tak więc słowem „prezydent” określam w pracy jedynie prezydenta państwa, aby zawsze, gdy w tekście pojawia się ta nazwa, czytelnik miał pewność, że chodzi o Prezydenta Republiki Chorwacji. Prezydenta Rządu, jak już wspomniałem, określam mianem premiera, zaś pozo- stałe osoby, które w chorwackim prawie określane są tytułem prezydenta, nazywam konsekwentnie przewodniczącymi. Jest to moim zdaniem tym bardziej dopuszczalne, że w polskim pi- śmiennictwie dotyczącym chorwackiego systemu politycznego stosuje się podobne zabiegi4. Kolejny zabieg o charakterze technicznym podjęty w pra- cy dotyczy używania nazw własnych określonych instytucji. Przyjąłem w pracy zasadę, że w odniesieniu do instytucji pu- blicznych, organów oraz nazw partii politycznych podaję ich chorwacką nazwę, gdy po raz pierwszy pojawiają się w tek- ście, następnie zaś dokonuję tłumaczenia nazwy na język pol- ski i w dalszej części tekstu posługuję się już wyłącznie nazwą polską, chyba że stosuję skrót nazwy własnej. Wtedy podaję go w języku chorwackim i tak np. Państwową Komisję Wy- borczą, czyli Državno izborne povjerenstvo, określam skrótem 4 Patrz następujące prace: J. Karp, M. Grzybowski, System konstytucyj- ny Chorwacji, Warszawa 2007; K. Krysieniel, System polityczny Republiki Chorwacji, Poznań–Chorzów 2007; J. Wojnicki, Proces instytucjonalizacji przemian ustrojowych w państwach postjugosłowiańskich, Pułtusk 2007. System rządów w Republice Chorwacji 19 DIP. Taki sam zabieg stosuję wobec partii politycznych, któ- rych nazwy pojawiają się w tekście. Stąd na początku pracy został zamieszczony wykaz pojawiających się w pracy skrótów wraz z wyjaśnieniami i tłumaczeniami chorwackich nazw na język polski. Dla ułatwienia dokonałem także tłumaczenia ty- tułów aktów prawnych wykorzystanych w pracy. Wprawdzie w poszczególnych rozdziałach zamieszczam niekiedy tłuma- czenia tytułów aktów prawnych, ale czasami ze względów sty- listycznych tego nie robię, lecz odsyłam do przypisu, w którym wskazuję akt prawny, z którego pochodzi określony przepis prawa. Wykaz aktów prawnych wraz z tłumaczeniem został umieszczony w stosownym wykazie na końcu pracy. Wyjaśnienia wymaga jeszcze jedna kwestia terminologicz- na, otóż w Chorwacji sąd konstytucyjny nosi miano Ustavni Sud. W polskiej literaturze przedmiotu niektórzy autorzy sto- sują tłumaczenie tej nazwy i piszą o Sądzie Konstytucyjnym (tak czyni np. K. Krysieniel), inni używają terminu „Trybunał Konstytucyjny” (J. Karp, M. Grzybowski). Stosowanie obu tych pojęć jest moim zdaniem dopuszczalne. Ja wybrałem termin „Trybunał Konstytucyjny”, który jest dla polskiego czytelnika jednoznaczny. Natomiast mianem „sąd” określa się w Chorwa- cji nie tylko Sąd Konstytucyjny, lecz również Sąd Najwyższy, Wysoki Sąd Administracyjny i inne sądy powszechne. Kwestią, która także wymaga wyjaśnienia, jest stosowa- nie wielkich i małych liter przy niektórych terminach. Otóż chorwackie zasady pisowni wyrazów wielką literą różnią się od zasad przyjętych w języku polskim. Na przykład w Polsce słowo „Sejm” jako nazwa najwyższego organu ustawodawczego zawsze jest pisane wielką literą, natomiast w języku chorwa- ckim słowo „Sabor” niekiedy pisane jest wielką, a niekiedy małą. Nawet w tytułach aktów prawnych, w których występuje, nie ma jednolitych zasad w tym zakresie (np. Zakon o izborima zastupnika u Sabor Republike Hrvatske – Usta- wa o wyborach deputowanych do Saboru Republiki Chorwacji; Odluka o stručnoj službi Hrvatskog sabora – Decyzja o służbie Wstęp 20 fachowej chorwackiego Saboru). W związku z tym przyjąłem przy pisaniu pracy zasadę, że używam wielkich liter zgodnie z pisownią polską. Jedyny wyjątek zastosowałem w odniesie- niu do terminu „rząd”, który piszę zawsze wielką literą, gdyż w języku chorwackim nie stosuje się innego określenia Rady Ministrów niż Rząd (Vlada). Stosuję więc ten termin jako na- zwę własną określonego konstytucyjnie organu. Na koniec jeszcze jedna uwaga o charakterze technicz- nym. W Chorwacji w związku z kolejnymi nowelizacjami konstytucji dokonuje się niekiedy zmiany numerów arty- kułów (nowelizacje z 1997 i 2010 r.). Takie postępowanie prawodawcy chorwackiego niezwykle utrudnia pracę nad tekstem normatywnym, szczególnie gdy próbuje się śledzić ewolucję norm. Jest to szczególnie kłopotliwe, gdy opisuje się określoną instytucję w perspektywie jej historycznego rozwoju z równocześnie prowadzoną analizą normy prawnej. W związku z powyższym problemem przyjąłem w pracy na- stępujące zasady postępowania. Zawsze, gdy piszę o bieżą- cej regulacji, posługuję się rzecz jasna aktualną numeracją artykułów konstytucji. Jeżeli piszę o poprzednim brzmieniu przepisu, także posługuję się numeracją, jaką posiada aktua- lnie ów przepis. Jeżeli rozważania dotyczą przepisu już nie- obowiązującego, podaję jego numer z chwili, której dotyczą analizowane kwestie. Niekiedy podaję poprzedni numer sto- sownego artykułu ze wskazaniem aktualnego. W tym miejscu chciałby podziękować kierownikowi Katedry Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Łódzkiego prof. zw. dr. hab. Dariuszowi Góreckiemu oraz pozostałym ko- legom z katedry za inspiracje naukowe, życzliwe uwagi i dys- kusje, dzięki którym mogła powstać ta praca. Dziękuję tak- że Pani dr hab., prof. nadzw. Uniwersytetu Rzeszowskiego, Sabinie Grabowskiej, która jest recenzentem wydawniczym tej publikacji, za zgłoszone uwagi, które pomogły w nadaniu tej pracy ostatecznego kształtu. Szczególne podziękowania chciałbym złożyć na ręce nestora mojej katedry Profesora System rządów w Republice Chorwacji 21 Tadeusza Szymczaka za zachęcenie mnie do podjęcia badań w tym kierunku i utwierdzanie w przekonaniu, że szczupłość literatury dotyczącej tej problematyki jest przeszkodą, którą można pokonać. Wstęp Rozdział I Zarys historii państwowości Chorwacji 1. Tradycje ustrojowe Chorwacji Periodyzacja historii państwowości Chorwacji w literatu- rze przedmiotu nie jest ujmowana jednolicie. Wyraźnie można wyodrębnić zróżnicowanie uzależnione od tego, czy autor kon- centruje swą uwagę na historii politycznej, czy też na historii prawa i ustroju państwa1. Najbardziej trafny wydaje się po- dział historii ustroju Chorwacji na osiem okresów. Pierwszy trwa od 800 r., gdy rozpoczęło się kształtowanie państwowości Chorwacji, do wygaśnięcia rodzimej dynastii i zawarcia unii personalnej z Węgrami w 1102 r. Drugi trwa do 1527 r., gdy po wygaśnięciu Jagiellonów tron węgierski i chorwacki objęła dy- nastia Habsburgów. Trzeci okres kończy się w roku 1790, gdy swój szczyt osiągnęły dążenia absolutystyczne dynastii habs- burskiej. Czwarty trwa do 1868 r., gdy została odnowiona unia realna z Węgrami, a Chorwacja uzyskała szeroką autonomię. Piąty okres kończy się w 1918 r. wraz z rozpadem monarchii Austro-Węgier. Szósty zamyka rok 1941, gdy upadła „pierwsza” 1 O przyjętych w chorwackiej historiografii propozycjach periodyzacji historii państwa, patrz: A. Milušić, Vremenska podjela (periodizacija) hrvat- ske pravne povijesti, ,,Pravni vjesnik” 1995, vol. 11(1–4), s. 89–107. 24 Jugosławia. Siódmy kończy się wraz z II wojną światową w 1945 r. i powstaniem „drugiej” Jugosławii. Ósmy i ostatni to okres jej trwania, który kończy się w 1990 r.2 W zaproponowanym podziale można podważać konkretne daty czy wydarzenia jako koniec bądź początek określonej epo- ki. Są np. argumenty, które uzasadniają przyjęcie jako daty początkowej czwartego okresu rok 1861, a nie 1868 r. Wtedy po 10-letniej przerwie zwołano parlament w Zagrzebiu i roz- począł się proces uzyskiwania autonomii. Można dyskutować, czy właściwą datą końca Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii jest rok 1990. Wtedy wprawdzie odbyły się pierwsze wolne wybory w powojennej historii Chorwacji oraz uchwalona została nowa konstytucja, ale za datę końcową SFRJ czy też raczej początkową suwerennej Chorwacji równie dobrze moż- na by uznać rok 1991, kiedy odbyło się referendum w spra- wie suwerenności Republiki Chorwacji oraz nastąpiło nabycie statutu niezależnego państwa. Tym niemniej zaproponowana periodyzacja zasadniczo właściwie wyodrębnia kolejne etapy w historii Chorwacji. Początki państwowości Chorwacji sięgają IX w., kiedy to papież Jan VIII uznał władanie księcia Branimira nad zie- miami zamieszkałymi przez Chorwatów3, chociaż realna wła- dza księcia nad poszczególnymi okręgami (župa4) była dość słaba5. W okresie wcześniejszym na terenach Chorwacji ist- niały już ośrodki państwotwórcze (Chorwacja Panońska nad rzeką Sawą i Chorwacja Dalmatyńska), ale były słabe i trwale uzależnione od potężnych sąsiadów: Franków. Przy czym półno- 2 Ibidem, s. 93–94. 3 D. Pavličević, Historia Chorwacji, tłum. Ł. Danielewska, Poznań 2004, s. 36. 4 Pojęcie „župa” wywodzi się od określenia „župan”, którym w średnio- wieczu określano wodzów plemiennych na terenach Chorwacji. Po raz pierw- szy termin ten został zapisany w 777 r. Patrz J. Horvat, Kultura Hrvata, kroz 1000 godina, vol. 1, Ljubljana 1980, s. 46. Od tego słowa pochodzi nazwa jed- nostki podziału terytorialnego państwa stosowane w Chorwacji do dzisiaj. 5 V. Klaić, Povijest Hrvata, Zagreb 1975, s. 27–50. System rządów w Republice Chorwacji
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Bałkany Zachodnie między przeszłością a przyszłością. System rządów w Republice Chorwacji
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: