Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
01507 015201 17019897 na godz. na dobę w sumie
Bałkany. Bośnia i Hercegowina, Serbia, Macedonia, Kosowo. Wydanie 5 - książka
Bałkany. Bośnia i Hercegowina, Serbia, Macedonia, Kosowo. Wydanie 5 - książka
Autor: Liczba stron: 536
Wydawca: Bezdroża Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-5827-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> fotografia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Bałkany to region, który ma moc przyciągania, wręcz uzależniania. Przyczyny bywają rozmaite: niezwykła przyroda - dzikie skaliste góry, sąsiadujące z ciepłym morzem, burzliwa historia, cenne zabytki wszystkich epok, a także eklektyczna kultura, w której przeplatają się wpływy wielu narodowości, chrześcijaństwa i islamu. Jeśli dodamy do tego wspaniałą kuchnię, aromatyczne alkohole, żywiołową muzykę, a nade wszystko spontaniczność mieszkańców, łatwiej będzie zrozumieć, dlaczego tak wielu uległo magii tego wyjątkowego zakątka Europy.

Przewodniki Bezdroży przybliżają historię, kulturę i przyrodę opisywanych regionów i krajów oraz oprowadzają po ich najbardziej fascynujących zakątkach. Treść uporządkowano dla wygody w układzie regionalnym. Opisom miast i innych atrakcji turystycznych towarzyszą przejrzyste mapy oraz ramki z ciekawostkami, czyniące z przewodnika pasjonującą lekturę nie tylko w czasie podróży. Informacje praktyczne pomagają zaplanować wyjazd i odnaleźć się w odwiedzanym miejscu. Całość zamyka praktyczny minisłowniczek.



Marta Kołczyńska - absolwentka kulturoznawstwa Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, doktorantka Szkoły Nauk Społecznych PAN, stypendystka Funduszu Wyszechradzkiego, ekonomistka, członkini stowarzyszenia naukowego Collegium Invisibile, redaktorka portalu internetowego balkanistyka.org (specjalność - Albania i Kosowo). Urodzona w Łodzi, mieszka w Warszawie. Kosowem 'zaraziła się' w Kosowie od Kosowarów i nie zamierza się leczyć. Aktualnie zajmuje się historią i rolą religii. Studiować zamierza do końca życia, na zmianę z podróżowaniem, najlepiej w sposób bardzo niezaplanowany i bardzo niezorganizowany.

Tekst o Kosowie powstał w większości w ogromnym blokowym mieszkaniu w centrum Prisztiny, w którym planowo w nocy nie było wody, a prądu od czasu do czasu. Kosowarzy, szczególnie w mniejszych miastach i wsiach, są często szczerze zdziwieni widokiem podróżnika, szczególnie piszącego przewodnik o ich 'zwykłych miastach, domach, meczetach'. Niełatwo zdobyć informacje o najbliższej restauracji, bo natychmiast ląduje się w czyimś pokoju gościnnym, a obowiązkiem jest... pokornie jeść i pić. Czasem w 'pakiecie' jest też nocleg. W Kosowie najważniejszy jest spokój, brak pośpiechu i relacje międzyludzkie. Kosowarzy, niezwykle dumni ze swojego kraju, tradycji i historii, pomogą każdemu ciekawemu ich kultury zrozumieć ją, posmakować i poczuć. Bez tej pomocy, cierpliwości i porad praca nad przewodnikiem byłaby o wiele trudniejsza.

Beata Kozerska - absolwentka Filologii Słowiańskiej na Uniwersytecie Warszawskim (język kierunkowy - serbski, specjalizacja - kulturoznawstwo). Związana z Bałkanami nie tylko zawodowo, ale i prywatnie, szczególnie mocno z Belgradem, gdzie obecnie mieszka i pracuje. Zawodowo realizuje się jako tłumacz z języka serbskiego, chorwackiego i bośniackiego, zajmując się głównie tłumaczeniami technicznymi. Interesuje się historią, sztuką i literaturą, nie tylko krajów bałkańskich. Swoją wiedzę poszerza, a marzenia spełnia, podróżując.

Robert Sendek - slawista, którego główną fascynacją pozostają Bałkany jako niepowtarzalny tygiel narodów, kultur, tradycji i języków. Są dla niego najważniejszym terenem wypraw i częstych wizyt, przemierzył je wzdłuż i wszerz, od Podgoricy do Bukaresztu i od Zagrzebia do Salonik. Szczególną wagę przywiązuje do wędrówek po Bułgarii, najpiękniejszym kraju na całym półwyspie, oraz po Macedonii, będącej prawdziwym sercem Bałkanów, wręcz ich kwintesencją, ze wszystkimi ich problemami, radościami i ambicjami. Obronił doktorat poświęcony bułgarskiej i macedońskiej frazeologii w kontekście bałkańskim. Pracuje w Katedrze Filologii Bułgarskiej i Macedońskiej UJ. Jest autorem przewodnika Bułgaria. Pejzaż słońcem pisany.

Ewa Tyszkiewicz - absolwentka historii sztuki, a także podyplomowych studiów muzealniczych na Uniwersytecie Warszawskim. Pracuje w Muzeum Narodowym w Warszawie, a prywatnie pasjonuje się podróżami oraz zgłębianiem kultur europejskich i azjatyckich. Koleje losu przenosiły ją co kilka lat do różnych krajów - mieszkała w ZSRR, Turcji i Belgii. Obecnie mieszka w Sarajewie, analizując specyfikę Bałkanów i krzyżowanie się kultur słowiańskiej, islamskiej i żydowskiej. Urzekła ją Bośnia, jej niezwykła przyroda, niezwykle skomplikowana przeszłość oraz otwarci i bardzo bliscy Polakom mieszkańcy.

Krzysztof Dopierała - z wykształcenia logistyk, który porzucił fach, by bezskutecznie walczyć z głosami w głowie, które namawiają do kolejnych podróży - głównie w kierunku Azji. Cofnięty czas wykorzystałby na edukację turystyczno-dziennikarską. Intensywnie szuka metod zespolenia pasji z życiem zawodowym, w czym współpraca z wydawnictwem Bezdroża ma istotny udział. Pracując nad niniejszym przewodnikiem, przemierzał przez kilka miesięcy bałkańskie drogi mocno zużytym wehikułem, spotykając się z gościnnością miejscowych ludzi, którzy przy tradycyjnie parzonej kawie opowiadali o historii przeszłych wojen i konfliktów. Swoje wojaże po świecie opisuje na blogu podróżniczym www.1000krokow.eu

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Autorzy przewodnika: Marta Kołczyńska (Kosowo), Beata Kozerska (Serbia), Robert Sendek (Macedonia), Ewa Tyszkiewicz (Bośnia i Hercegowina), Krzysztof Dopierała (opisy wybranych miejscowości i innych atrak- cji turystycznych – m.in.: Livno i okolice, Park Krajobrazowy Tajan, Tešanj, Konjic, Kragujevac, Pirot, Sombor, Užice, Valjevo, Jezioro Dojrańskie, Kavadarci i region winny Tikveš, Kumanovo i północno-wschodnia Mace- donia, Park Narodowy Mavrovo, Štip; obszerne uzupełnienia i wybrane ramki w rozdziałach I–IV; aktuali- zacja informacji praktycznych w rozdziałach I–IV) Współpraca: Tomasz Kwoka (Serbia – podrozdziały Literatura, Muzyka, Film, Teatr, ramka Komiks), Domi- nika Zaręba (Serbia – Bałkańskie trąby w Gučy, Pannoński Szlak Pokoju – Via Pacis Pannoniae) Dziękujemy również współautorom poprzednich wydań, których teksty wykorzystano podczas opraco- wania bieżącej edycji przewodnika: Zuzannie Brusić, Dominice Ćosić, Michałowi Jureckiemu, Radosławie Olewicz, Pawłowi Stefaniukowi, Blance Szywalskiej i Marii Złonkiewicz. Aktualizacja: Krzysztof Dopierała Konsultacja merytoryczna: Łukasz Fleischerowicz Redaktor prowadzący: Maciej Żemojtel Redakcja i korekta wydania: Gabriela Niemiec Zdjęcia na okładce: Okł. I – Stary Most nad Neretwą (Mostar, Bośnia i Hercegowina), © Lucertolone | Shutterstock.com Okł. IV – Cerkiew św. Jana Teologa nad Jeziorem Ochrydzkim (Ochryda, Macedonia), © VR Photos | Shut- terstock.com Skład: Jan Szczurek o w e j a r a S Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publi- kacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za zwią- zane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawnictwo Helion nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania infor- macji zawartych w książce. m o c . k c o t s r e t t u h S | e t e k e f s u i l u j © Wydawnictwo Helion Panorama miasta i XVIII-wieczna studnia na placu Sebilj ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel.: 32 2309863 e-mail: redakcja@bezdroza.pl księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: http://bezdroza.pl/user/opinie/?bebbh5 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydanie V ISBN: 978-83-246-5827-5 Copyright © Helion, 2013 • • • Kup książkę Poleć książkę Oceń książkę Księgarnia internetowa • Lubię to! • Nasza społeczność m o c . k c o t s r e t t u h S | k c o h s t o d © www.bezdroza.pl Spis treści O autorach ......................................................................................................................................................................9  i k c e r u J ł a h c i M . t o f m o c . k c o t s r e t t u h S | c i v o k j e P o t a n e R © Dziedziniec meczetu Gazi Husrev-bega Rozdział I. Bośnia i Hercegowina ....................................................................................................................... 15 Przygotowania do podróży .................................................................................................................................... 16 Źródła informacji o kraju ........................................................................................................................................... 16 Przewodniki i mapy ................................................................................................................................................ 16 Słowniki i rozmówki ............................................................................................................................................... 16 Formalności wizowo-paszportowe ........................................................................................................................ 17 Pieniądze ...................................................................................................................................................................... 18 Ubezpieczenie i zabezpieczenia medyczne ......................................................................................................... 18 Wybór czasu podróży ................................................................................................................................................ 18 Przejazd i powrót ...................................................................................................................................................... 19 Podróż samolotem ..................................................................................................................................................... 19 Podróż pociągiem ....................................................................................................................................................... 19 Podróż autobusem ..................................................................................................................................................... 20 Podróż samochodem ................................................................................................................................................. 20 Przejścia graniczne ..................................................................................................................................................... 21 Powrót ........................................................................................................................................................................... 21 Na miejscu ................................................................................................................................................................... 21 Noclegi .......................................................................................................................................................................... 21 Wyżywienie .................................................................................................................................................................. 22 Informacje A–Z ........................................................................................................................................................... 22 Charakterystyka geograficzno-przyrodnicza .................................................................................................. 32 Klimat ............................................................................................................................................................................ 33 Flora ............................................................................................................................................................................... 33 Fauna ............................................................................................................................................................................. 34 Obszary chronione .................................................................................................................................................... 34 Historia ......................................................................................................................................................................... 35 Początki ......................................................................................................................................................................... 35 Okres starożytny ......................................................................................................................................................... 35 Średniowiecze ............................................................................................................................................................. 36 Okres osmański (1463–1878) .................................................................................................................................. 38 Okres austro-węgierski (1878–1918) ..................................................................................................................... 40 Bośnia i Hercegowina w latach 1918–41 .............................................................................................................. 41 II wojna światowa (1941–45) ................................................................................................................................... 41 W socjalistycznej Jugosławii .................................................................................................................................... 42 Wojna w Bośni (1992–95) ......................................................................................................................................... 44 Ludność ........................................................................................................................................................................ 46 Polityka i gospodarka .............................................................................................................................................. 46 Język .............................................................................................................................................................................. 48 Religia ........................................................................................................................................................................... 49 Kultura .......................................................................................................................................................................... 49 Architektura i sztuka .................................................................................................................................................. 50 Muzyka .......................................................................................................................................................................... 52 Literatura ...................................................................................................................................................................... 54 Film ................................................................................................................................................................................. 56 Kuchnia ......................................................................................................................................................................... 56 Zwiedzanie .................................................................................................................................................................. 59 Sarajewo ....................................................................................................................................................................... 60 Banja Luka .................................................................................................................................................................... 88 Bihać .............................................................................................................................................................................. 94 Foča ................................................................................................................................................................................ 97 Fojnica ........................................................................................................................................................................... 99 Jajce .............................................................................................................................................................................100 Kraljeva Sutjeska .......................................................................................................................................................104 Kawa parzona po turecku i podawana w tradycyjnym kawowym serwisie Arcydzieła sarajewskich rzemieślników m o c . k c o t s r e t t u h S | 2 e t o s © Kup książkę Poleć książkę o w e j a r a S 3 a k z c e t s a i m i a t s a i M a k z c e t s a i m i a t s a i M XVI-wieczny most Arslanagicia niedaleko Trebinje © Dan Tautan | Shutterstock.com Počitelj, twierdza górująca nad miasteczkiem i doliną Neretwy © ZeeDevil | Shutterstock.com Stare miasto w Mostarze, głównym ośrodku miejskim Hercegowiny © Zbynek Jirousek | Shutterstock.com Kup książkę Poleć książkę Kup książkę Poleć książkę Sisak Sisak BIHAĆ Bosanski Novi Narodowy Park Una Sanski Most PRIJEDOR Park Narodowy Kozara E 70 Bosanski Petrovac M5 Ključ BANJA LUKA (s. 89) BANJA LUKA (s. 89) Marija Zvijezda Slatina Bośnia i Hercegowina 0 50 km PLANY MIAST Zobacz koniecznie CH O R W A C J A www.bezdroza.pl Rozdział I Bośnia i Hercegowina 1 i a n w o g e c r e H i a i n ś o B M 14 DrvarDrvar Bosansko Grahovo Korita Korita Mrkonjić Grad M 16 JAJCE M5 Bugojno TRAVNIK Gornji Vakuf Donji Vakuf Prusac Kupres Livno M 16 Šuica Tomislavgrod Bosanski Brod Vinkovci Vinkovci Vinkovci Bosanski Šamac Brčko Brčko Gračanica M 16 TUZLA TUZLA M 18 Doboj Doboj Tešanj MAGLAJ Krajobrazowy Park Tajan ZENICA ZENICA Bobovac Bobovac Rašeijke Jez. Buško Park Krajobrazowy Blidinje M 16 Fojnica Kakanj Kakanj Vareš Visoko Vragrac Jablanica SARAJEWO (s. 62–63) SARAJEWO (s. 62–63) LUKOMIR Prolog Prolog Konjic Umoljani M 17 Bobovica Bjelašnica Stuperi Stuperi Kraljeva Sutejska Wodospad Skakavac Pale MOSTAR (s. 131) MOSTAR (s. 131) MEDJUGORIE BLAGAJ POČITELJ RADIMLJA Stolac M5 Jahorina Piaskowe Piramidy Goražde M 20 Foča Park Narodowy Sutjeska Gacko Bileća A Z C R N O G Ó R A Pljevlja Prijepolje Prijepolje Jaskinia Jaskinia Vjetrenica Vjetrenica M 20 TREBINJE Ljubuški Ljubuški Čapljina Metković NeumNeum Hutovo Blato Duba Duba Stonska Stonska DUBROWNIK DUBROWNIK A D M R I O A R T Z Y E C K I E Kup książkę Kladanj Jaskinie Jaskinie Bijambare Bijambare Vlasenica M 19 Srebrenica VIŠEGRAD Priboj Loznica Loznica UžiceUžice A I B R E S (s. 136) – klasztor derwiszów u źródła rzeki Buny (s. 100) – siedziba władców Królestwa Bośni i słynny wodospad (s. 148) – największy w Europie Południowo-Wschodniej rezerwat ptaków (s. 85) – wysokogórska wioska z archaiczną zabudową (s. 141) – Góra Objawień (s. 128) – perła Hercegowiny ze słynnym Starym Mostem nad rzeką Neretwą (s. 111) – pierwotna puszcza Perućica oraz najwyższy szczyt (s. 147) – słynne „kamienne miasto” Hercegowiny (s. 150) – nekropolia wyznawców Kościoła bośniackiego z zagadkowymi › › › › › › › › › › › › Blagaj Jajce Hutovo Blato Lukomir Medjugorie Mostar Park Narodowy Sutjeska kraju, Maglić Počitelj Radimlja nagrobkami – stećkami Sarajewo Travnik Višegrad (s. 60) – miejsce spotkania wielu różnych kultur, tradycji i religii (s. 119) – „europejski Stambuł” (s. 126) – most na rzece Drinie opisany w powieści Ivo Andricia Nieliczni turyści decydują się na dokładną eksplorację Bośni i Hercegowiny, nie ograni- czając swojej wizyty do Mostaru czy Sarajewa. Książki dają bardzo mgliste wyobraże- nie o tym niezwykłym kraju; znamy go być może z filmów, takich jak Grbavica czy Ziemia niczyja, słyszeliśmy o nobliście Ivo Andriciu, ale dopiero kiedy zaczynamy interesować się historią, obraz zaczyna się rozjaśniać (okazuje się np., że królowa Jadwiga, żona Jagiełły, ma korzenie bośniackie). Warto odwiedzić to miejsce w sercu Bałkanów, będące jednym z ostatnich dzikich zakątków Europy. W bezkresnych górach Bośni i Hercegowiny można obcować sam na sam z przyro- dą, wejść na skaliste szczyty, podziwiać fenomenalne widoki, wykąpać się w górskiej rzece i poznać gościnność miejscowej ludności. Jest to kraj niepodobny do innych w Europie, kraj niezwykle ciekawy, gdzie krzyżują się kul- tury Wschodu i Zachodu, gdzie żyją obok siebie wyznawcy różnych religii. 15 NIKŠIĆ NIKŠIĆ Oprac. M. Białkowska, A. Filak Poleć książkę Kup książkę Poleć książkę 1 i a n w o g e c r e H i a i n ś o B o w e j a r a S 60 Prawie połowę powierzchni Bośni pół- nocno-wschodniej zajmują pola uprawne, a głównym zajęciem tutejszych mieszkań- ców jest rolnictwo. Centralna część regio- nu nazywana jest krainą owoców. Tradycji ich uprawy i przetwórstwa towarzyszą takie wydarzenia, jak targ truskawek w miejscowo- ści Čelić i jarmark śliwek w Gradačacu. W rejo- nie nazywanym Posawie (Posavina) produkuje się natomiast koszyki i meble wiklinowe. Na obszarze Bośni północno-wschodniej znajdu- je się Brczko (Brčko), posiadające status mia- sta neutralnego, strategiczny dla całego kraju punkt eksportu i importu towarów. Sarajewo (Sarajevo) \ +387 33 Liczba ludności: 305 tys.;  Gdy szuka się w Europie miejsca, gdzie spo- tykają się drogi Wschodu i Zachodu, a różne kultury przenikają się wzajemnie i odciska- ją swoje piętno, z pewnością dotrze się do Sarajewa. Ma ono nie tylko długą i interesu- jącą historię, ale jest także pięknie położo- ne wśród szczytów i wzgórz, które z jednej strony dają poczucie pewnej izolacji, z dru- giej natomiast tworzą atmosferę pełną cie- pła i gościnności. Wspaniałe góry pokryte lasami tworzą nie tylko piękną scenerię, ale mogą dostarczyć również wiele przyjemno- ści. Zaledwie pół godziny drogi od Sarajewa, na południu, leżą góry Bjelašnica i Igman, a na południowym wschodzie Jahorina. Na ich zboczach w 1984 r. odbywały się Zimo- we Igrzyska Olimpijskie. Tereny te stanowią atrakcję turystyczną zarówno latem, jak i zimą. Zaledwie 12 km od centrum stolicy znajduje się natomiast najwyższy wodospad w kraju www.e-przewodniki.pl www.bezdroza.pl Skakavac, a w niewielkiej odległości kompleks jaskiń Bijambare. W regionie, który przez długi czas był polityczną i kulturalną stolicą Bośni, znajduje się Park Narodowy Sutjeska z najwyż- szym szczytem w kraju, Maglić, i zachowaną pierwotną puszczą Perućica. Na odkrycie czeka tu wiele skarbów kultury, natury i historii, które należą do najciekaw- szych w obrębie całych Bałkanów. Stolicę Bośni i Hercegowiny warto zoba- czyć, gdyż jest miastem wyjątkowym, niepo- dobnym do pozostałych miast europejskich. Tutaj jak w soczewce kumuluje się wiele kul- tur. Na powierzchni 1 km2 stykają się islam, judaizm, prawosławie i katolicyzm. Sarajewo leży nad rzeką Miljacką, w kotlinie między pięcioma pasmami Gór Dynarskich (Igman, Jahorina, Treskavica, Trebević i Bjelašnica), na wysokości 540–700 m n.p.m. Historia Okolice dzisiejszego Sarajewa zamieszkane były już w czasach prehistorycznych; pierwsze ludzkie siedliska zostały odkryte w dzielnicy Butmir, gdzie obecnie znajduje się między- narodowe lotnisko (Aerodrom). Później na tych terenach pojawili się Ilirowie, pokonani z kolei przez Rzymian, którzy rozlokowali się m.in. w pobliżu miejsca występowania siar- czanych wód termalnych, znanego dziś jako Ilidža. Z tego okresu w pobliżu mostu Vrbanja znaleziono dwie cegielnie oraz płyty z insy- gniami władzy. Namacalnymi dowodami ludzkiej bytności na tych terenach w średniowieczu są groby, których ok. 5 tys. rozrzuconych jest w okoli- cach miasta. Dzisiejsze Sarajewo należało do osady Vrhbosna, gdzie znajdował się kościół św. Piotra z siedzibą biskupa. W dokumencie z 1379 r. odnotowano, że Vrhbosna dostała się pod panowanie feudała Pavle Radenovicia, a później pod rządy rodziny Pavlović. Obecne miasto zostało założone przez Turków w 1462 r., a jego nazwa pochodzi od saraj-orasi (saraj znaczy ‘pałac’, a orasi ‘pole’, ‘równina’) – pałacu pierwszego osmańskie- go władcy Isa-beg Ishakovicia wraz z przyle- głymi do niego terenami. Dokument, w któ- rym wspomina się Sarajewo po raz pierwszy, pochodzi z 1477 r. i jest napisany w języku arabskim. Miasto było pierwszą turecką bazą administracyjno-wojskową w Bośni, a następ- nie stało się centrum bosanskiego sandžaku, co przyczyniło się do jego szybkiego rozwoju. Karawany przybywały tu z wielu miast, takich jak Wenecja czy Wiedeń. Wybudowano ponad 50 hoteli, z których najsłynniejszy, Morića han, jest dziś atrakcją turystyczną. Największy rozkwit miasta nastąpił w XVI w. za czasów Gazi Husrev-bega – namiestnika sułtana. Był on wychowanym na osmańskim dworze synem Bośniaka i cór- ki sułtana Bajazyta II, zwanej Seldžuką. Okres jego władzy to złoty wiek w historii Sarajewa – namiestnik sponsorował budowę wodociągu, meczetu, biblioteki i łaźni, otworzył też pierw- szą szkołę islamską i wzniósł wiele innych budowli. Dzięki szybkiej i przemyślanej roz- budowie uczynił Sarajewo miastem dużym i sławnym w Europie. W tym samym czasie ludność prawosławna zbudowała kamienną cerkiew, a Żydzi sefardyjscy (wygnani z Hisz- panii w 1492 r.) wznieśli pierwszą synagogę. Wszyscy szanowali się nawzajem i żyli zgodnie aż do 25 października 1687 r., kiedy to kam- pania wojenna księcia Eugeniusza Sabaudz- kiego dokonała w mieście strasznej grabieży i ogromnych zniszczeń. W historii Sarajewa Kup książkę Poleć książkę Kup książkę było to pierwsze wydarzenie, które dopro- wadziło je do ruiny – w gruzach legło wtedy 85 budynków. Miasto przez następne dzie- siątki lat nie mogło podnieść się z ruin i utra- ciło swoją pozycję – stolica została przenie- siona do Travnika. Po objęciu władzy w Bośni przez przez monarchię austro-węgierskią (1878) miasto zaczęło rozwijać się pod względem ekono- micznym, kulturalnym i politycznym; roz- budowywano je i modernizowano. Powsta- ły nowe szerokie ulice, hotele, kamienice, szkoły, pierwsza rzymskokatolicka katedra, doprowadzono energię elektryczną, pojawiły się tramwaje i nowoczesne fabryki (tytoniu, mydła, mebli, dywanów, włókiennicze itp.). Budowa tych gmachów naruszyła wprawdzie harmonijny orientalny urok miasta, ale nada- ła mu bardziej europejski charakter. W latach 1882–1903 została uregulowana rzeka Mil- jacka. Tym razem rozkwit miasta przerwała I wojna światowa. Okres osmański, a później austro-węgier- ski, zakończony w 1914 r. zamordowaniem austriackiego następcy tronu arcyksięcia Franciszka Ferdynanda i jego żony Sofii przez serbskiego nacjonalistę Gavrila Principa, mia- ły największy wpływ na rozwój Sarajewa. Ponowny rozkwit miasta nastąpił dopiero po II wojnie światowej, podczas rządów Tity. Wówczas stało się ono artystycznym, kulturo- wym i duchowym sercem Bośni i Hercegowi- ny; najważniejszym wydarzeniem tego okresu była olimpiada zimowa w 1984 r. Po raz kolejny ogromnych zniszczeń doko- nano podczas ostatniej wojny (1992–95). Wojska okupacyjne składające się z oddzia- łow bośniackich Serbów wspieranych przez Jugosłowiańską Armię Ludową zaatakowały Poleć książkę 1 i a n w o g e c r e H i a i n ś o B o w e j a r a S 61 Gabelina K o š e v o J o s i p i o k s n t o l , y w o s u b o t u a c e z r o w d , y w o e o k c e z r o w D j l S u t j e s k a K e m a l b e g o v a H J e z e r o a s a n a K i k i ć a D a n ij e l a O z m e Mali Park T e p e b a š n a i Meczet Ali paszy R e i s a D H a m z e H u m Ž e m a l u d i n a Ć a u 1 li p a š i n a i a n w o g e c r e H i a i n ś o B o w e j a r a S T e p e b a š n a i i o k s n t o l , y w o s u b o t u a c e z r o w d , y w o e o k c e z r o w D j l Vladimira Perića Valtera y t i C a n a n a B l e t o H Hiseta e r e zija l u e n u T m u e z u M 62 a ž d i l I 1 i a n w o g e c r e H i a i n ś o B o w e j a r a S Ž u t a t a b i j a , B i j l e a t a b i j a C m e n t a r z A l i f a k o v a ć , I n a t k u ć a , H o t e l S a r a j , l M o t e M e d a n j A A Stadion Koševo, Cmentarz Lwa, Muzeum Olimpijskie Stadion Koševo, Cmentarz Lwa, Muzeum Olimpijskie Hotel Hondo, Hostel Bjelave Hotel Hondo, Hostel Bjelave a c Him zarin a K o š e v a li p a š i n a Hazima Šabanovića K o š e v a alu š a m čik k e Č C e k Him zarin a Višnjik Derebent Hazima Šabanovića A v d e S u m b u l a Gabelina a Provare alu š a m čik Tahtali sokak e k C k e Č a a l u š a a l u š a Višnjik Derebent v E n Šekerova Zatikuša Provare Tahtali sokak e r a Ć ola k v i o a ć www.e-przewodniki.pl v o A k š i Šekerova Zatikuša S a r a č Isma i l o v a E n v e r a Ć P e h l i ola k v n o u v i š ć a a Tije sna Bjelave a a S a r a č Isma M e h m i l e o v a d A h a Tije sna d žić a h l i v P e r a ć e E š k e n a z i n u š a G o l o b r d i c a M e h m e S u n u l a h - d A h a f e e n d ij e d žić a Bjelave A v d e S u m b u l a Ar m agan uša R i z K o š R i z a a h h e v o a Š t e t i ć a J o s i p a V a n a Š t e t i a V a n c c a a š a i z o v a I d r H a d ž i - S u t j e s k a š a r i ć a a ć Miloša M and Čekaluša H a d ž i - I d r L u d v i g l a o D i z o v a a K u b e e p e S k o t o p n i r v e K c va tare Miloša M and Čekaluša r i ć a c a a v Ar m agan uša e r n il a K r D ž L u d v i Hadži-S u l e j m a a o D l a g K u b e c va tare e p e S c a a v e r n il a K r D ž Adžemo v i ć a Hadži-S u l e j m a a ć i t a Ć a m z a Ć i e s u M P e h Ka r p u z o v a a v o n Potoklinica P e a ć L i o t a g Ć a v a n m a z a Ć i i e s u M l i Mehmed-paše Soko l o v i ć n a v u š a Jos i p a St a d lera a h l i v a n u š a k o t o p n v o n i r v e K a a a k s n i t a m a D l www.bezdroza.pl A o d a Č Sinanova tekija š i k o v a c o d a Č Pirin b g e j i r Sinanova tekija g e j i r Pirin b Sinanova tekija, Restauracja Kibe Sinanova tekija, Restauracja Kibe e n d ij e f e S a g r d ž i j G o l o b r d i c a e a vin r a ć a e g E o š L k e n a z i S u n u l a h - Toromanov a Adžemo v i ć a K e č i n a l G o d i Ka r p u z o v a n a Svrzina kuća Potoklinica H r Č e m e r li n a Jos i p a St a d lera gića Cerkiew pw. Archaniołów Gabriela i Michała S a g r d ž i j e a vin a g o L Hasana Kaimije a š u Pir Toromanov a A r a p A r a p o o v v a a Mejl i j i n a i a n n i ž D Hasana Kaimije M i š č i n a Mejl i j i n a a š u Pir i a n n i ž D M i š č i n a S a l v e S a l v e t b e g Svrzina kuća a B e S a g r d ž L o g a v n a i e j i š a g i ć a l G o d i n a H a m K e č i n a O č a Ada k t a n u m S a g r d ž i j e t b e g a Muzeum Aliji Izetbegovicia Ada Mlini H g B a e š i Ploča a m ć a O č a k t a n u m Muzeum Aliji Izetbegovicia Mlini Ploča bin a c a ri n a li n a Č e m e r H r Cerkiew pw. Archaniołów Gabriela i Michała Kovači gića Halvat Medresa 1 Kuršumilja i biblioteka Halilbašića 1 Čajdžinica Džirlo Pensjonat Zem Zem bin a c Ž u t a t a b i j a , B i j l e a t a b i j a a ri n a Kovači i n i l i Halvat m d a N Halilbašića Čajdžinica Džirlo i n i l i m d a N e e b e g o v a K e m a l a H J r s i i ć k a a a z e e n o K Džidžikovac D a n ij e l a O z m e Mali M aršala Tita Park K o š v o M u s a l a Meczet Ali paszy Centrum handlowe D a R e i s BBI Ž e H a m z b i a e H M is Ir u m a n m a l u L a B d i n e a n Ć e a v u o l e n c i j a e v i ć a T i n a U j e v i ć a T i n a U j e v i ć a Mehmed-paše Soko l o v i ć a k s n i t a m a D l P r u š ć a k o v a Džidžikovac Veliki Dalmatinska Park Mahmeda Spahe Cinemas Club T r a m p n a i P r u š ć a k o v a Buka Dalmatinska K a p t Cinemas Club o l Mahmeda Spahe Veliki Park K o š o v T r a m p n a i Mc Donald’s M aršala Tita Mc Donald’s Pizzeria U2 R Hostel Tito 46 BBI Š e n o n a i Centrum handlowe Bosnia a d i ć e v a a n b i a L a B e n Branilaca Sarajeva Prešernov Park R a d M ć i e u v s a a l a M is Ir e v Teatr Narodowy o l e n c i j a Gradska tržinca a M a rs ala T it Hostel Imperijal Tito 46 Cafe Š e n o n a i Pizzeria U2 Vjećna Vatra Bosnia Branilaca Sarajeva Prešernov Park Teatr Narodowy i G m n a z i j s k a Obala Kulina bana Narodno Pozorište T a b a š n i c a Č o b a n i j a Narodno Pozorište Akademia Sztuk Pięknych e e š š e v i ć a y t i C a n a n a B l i , y n w o g e c r e H i i n n I y a d i l o H l i l o H Vladimira Perića Valtera a k l c e t o H M ilj a Hiseta n ś o B e w , a o z d a o O r a g N Vinoteka n m p m Centrum Skenderije u e e z K (Muzeum Sztuki u M Współczesnej Ars Aevi) e t o h , e n z c y r o t s H m u e z u M i i i a M ilj a k c Meeting Point Obala Maka Dizdara Hamdije Kreševljakovića Skenderija Vinoteka Centrum Skenderije (Muzeum Sztuki Współczesnej Ars Aevi) Akademia Sztuk Pięknych T a b a Meeting Point Obala Maka Dizdara Hamdije Kreševljakovića Skenderija n a c i š Č o b a n i j a N o v a T e r e zija St ola T e k ij a N o v a Soukbunar Fiuba A demov i ć a Soukbunar u r u d i n a G ackića u P N a č St ola Soukbunar u r u d i n a G ackića N Sarajewo Sarajewo Putmaldih M u s li m a n a 0 M Putmaldih M u s li m a n a 0 k u š r a a 100 m M r a k u š a i , s n o s V n e e r G a c n e g A j a č l u e n u T m u e z u M 100 m a ž d i l I Pizzeria Galija Soukbunar Fiuba A demov i ć a t m l a d ih Muslimana t m l a d ih Muslimana u P n n I y a d i , y n w o g e c r e H i i e t o h , e n z c y r o t s H m u e z u M n ś o B e w o d o r a N m u e z u M i T e k ij a , a z a O g n p m e K i i i , s n o s V n e e r G a c n e g A j Buka P a t r a k iji n a Pizzeria U2 K a p t o Medresa Tablica pamiątkowa Tablica pamiątkowa P a t Kuršumilja zamachu zamachu M u l a Mustafe Bešeskije i biblioteka z 5 lutego 1995 z 5 lutego 1995 r a k iji n a Pizzeria U2 G a z M u l a Mustafe Bešeskije Pensjonat Zem Zem G a z F e l a i i Stara Katedra pw. Najświętszego Serca Jezusa Gradska tržinca Stara Synagoga Chipas Chipas M a rs ala T it d ij a d ij a r h a Sobór Vjećna Matki Bożej Hostel City Center, Matki Bożej Hostel City Center, Vatra Z e l e n i h b e r e t k i Club Jež Katedra pw. Najświętszego Meczet Ghazi Serca Jezusa Husrev-bega Meczet Ferhadija e li k i v č il u k 2 Dugi bezistan k ž il u r d u K u Residence Room č il u A š City Pub Meczet Ferhadija Dugi bezistan F e Residence Room Trg City Pub Muzeum Z e l e n i h b e r e t k i Sarajewa Club Jež 1878–1919 H u s r e v b e g o v a Brusa bezistan Oslobođenja Sobór Morića Synagoga han C u r r h a H u s r e v b e g o v a d n k Meczet Havadže č il u k C u r Duraka K u a l a P n Muzeum Sarajewa O b 1878–1919 Meczet Ghazi Husrev-bega Telali ADK Döner Oriental Cafe Halvat Bravadžiluk e li k i v 2 k Pensionat Sebilj ž il u Brusa r d u bezistan n o m u č il u e k A š riš D d k e k a Imperijal Trg Cafe Oslobođenja Umjetnička Galerija BiH Dom Armii Obala Kulina bana b O i i j G m Muzeum n Literatury a z i Teatru b a - ala Is s k a Umjetnička Despića kuća Galerija BiH a a Is o v i ć g e Dom Armii a k Ham d i j e K r e š k v lj a e a v i ć o Synagoga aszkenazyjska Synagoga aszkenazyjska Muzeum Lotinska Literatury ćuprija i Teatru b a - ala Is e b Despića kuća o v i ć k Meczet a Królewski Bistrik a Is a g Lotinska ćuprija Sarajevska Pivara K o n a k O Ham d i j e K r e š v lj a e a v i ć o k Konak Konak Franjevačka Franjevačka Telali Villa Orient ADK Döner Oriental Bravadžiluk Cafe Halvat Morića Villa Orient han Biblioteka Meczet Narodowa Havadže Duraka Pensionat Sebilj o m u a a l a P e k k riš M e g I a S ara s l l o e r k a g i T n a t k u ć a , o v e ć a v i ć a S o A v O b d a g e a h i n K o n a k a k g i a k ć Sarajevska a Pivara k Š k u g T i S I a s l l o e r k v e a i ć v o ć a S a Bistrik o k a k Meczet Królewski C m e n t a r z A n e l i f a k o v a ć D , I u H o t e l S a r a j , l M o t e M e d a n j Biblioteka Narodowa M e g ara A v d a g e Š a h i n a g i ć a H r v a t i n Klasztor Franciszkanów i kościół św. Antoniego Klasztor Franciszkanów i kościół św. Antoniego r H v Hulusina H e n d i n a aci m a s Bakarićeva a b k i r t s i B B i s t r i k m Hulusina a t i n H e n d i n a Bakarićeva B i s t r i k m aci m a s a b k i r t s i B e e d r e d a d r e d a Firuz begova Ž a g r i ć i m ko Za Beglu N admejd a n Firuz begova Za Beglu erzibašina vića N admejd T m ko o g e b Bali B i s t r B B i k T erzibašina i s t r i k p o t o k a n vića o g e b Bali B i s t r i k i s t r i k p o t o k Balibegovica Balibegovica ara plin a ara plin a G G 1 Hostel Jubičica, Pensjonat Starigrad, Hostel Sartour oraz piekarnia Pekara Edin 2 Pesjonat Kod Keme, Pensjonat Baščaršija 1 Hostel Jubičica, Pensjonat Starigrad, Hostel Sartour oraz piekarnia Pekara Edin 2 Pesjonat Kod Keme, Pensjonat Baščaršija Ž a g r i ć i k a l i F . A . c a r p O M j edenica Pizzeria Galija M j edenica Hadžiabodinica Hadžiabodinica Soukbunar Kup książkę Soukbunar Stary cmentarz żydowski Ha mida Diza Stary cmentarz żydowski dra Ha mida Diza dra Poleć książkę Kup książkę 63 Poleć książkę 1 i a n w o g e c r e H i a i n ś o B o w e j a r a S 64 Sarajewo. Tworzone naprędce bośniackie oddziały obrony terytorialnej skutecznie broniły miasta. W kwietniu 1992 r. Serbo- wie przystąpili do oblężenia, które trwało do końca października 1995 r. W tym czasie prowadzony był ciągły ostrzał z otaczających miasto wzgórz, Sarajewo zostało odcięte od dostaw wody i prądu. Praktycznie wszystkie budynki zostały zniszczone lub uszkodzone, a niektóre kwartały dzielnic doszczętnie spalone – przyglądając się podczas space- ru fasadom domów i kamienic, jeszcze dziś dostrzec można bardzo wyraźnie ślady woj- ny. W krajobrazie Sarajewa dominują cmen- tarze z rzędami białych nagrobków – nišanów (upamiętniają one obrońców miasta – šehi- dów oraz zabitych mieszkańców); groby możemy spotkać prawie na każdym kroku: w parku, na posesjach, w lesie i na polach. Na ulicach i placach natknąć się można jesz- cze na zagłębienia w asfalcie wypełnione czerwoną, często już wypłukaną czy spło- wiałą farbą – są to tzw. róże Sarajewa, upa- miętniające miejsca, gdzie zginęli lub zostali ranni ludzie. Przemierzając miasto, odkrywa- my, że przez wiele stuleci żyli tu obok sie- bie zgodnie wyznawcy różnych religii. Na trasie mijamy kościoły katolickie, cerkwie, synagogi i meczety. Dopiero teraz możemy zrozumieć, dlaczego Sarajewo nazywane jest europejską Jerozolimą. Według danych z 1991 r., mieszkało tutaj 49,3 Boszniaków, 29,9 Serbów, 6,6 Chorwatów i 14,2 innych nacji. Od kwietnia 1992 r. do końca października 1995 r. serbska artyleria znisz- czyła historyczne dziedzictwo oraz wpojoną przez wieki zasadę tolerancji. Zginęło ponad 12 tys. osób, prawie 60 tys. odniosło rany, a 150 tys. opuściło swe domy. Kup książkę www.e-przewodniki.pl www.bezdroza.pl Miejsca, które warto zobaczyć Wędrówkę po Sarajewie można rozpocząć od miejsca zwanego Vjećna Vatra (Wieczny Ogień), gdzie zawsze pali się płomień. Jest ono poświęcone pamięci Boszniaków, Chor- watów, Serbów, a także przedstawicieli innych narodowości, którzy oddali życie w obronie miasta podczas II wojny światowej. Tutaj roz- poczyna się ulica Ferhadije, która przecho- dząc w ulicę Sarači, ciągnie się aż do serca Baščaršiji – Sebilj. Ferhadije można uznać za swego rodzaju starówkę miasta; łączy ona dzielnicę muzułmańską z chrześcijańską, w której znajdują się pochodzące z okresu austro-węgierskiego neoklasycystyczne i neo- barokowe kamienice, Ratusz, katedra prawo- sławna, a w centrum katedra katolicka. Mieści się tutaj wiele kawiarni, restauracji i sklepów. Idąc wzdłuż ulicy, dochodzimy do placu Mar- kale, przy którym znajduje się Gradska tržni- ca (bazar). Jest to wielka hala targowa, która z zewnątrz przypomina raczej teatr niż miej- sce, gdzie sprzedaje się mięso i nabiał. Ten okazały gmach został zbudowany w latach 1894–95 wg projektu Augusta Bunscha. Od ulicy Ferhadije do wnętrza hali wchodzi się po schodach poprzez arkady. Warto zajrzeć do środka, aby spróbować tutejszych serów i wędlin. Szczególnie polecane są sery owcze oraz suhe meso (suche mięso), które jest bar- dzo smaczne i łatwo się przechowuje. Podczas oblężenia Sarajewa w latach 1992–95 na placu Markale i w jego okolicach miały miejsce aż trzy masakry ludności cywil- nej: pierwsza w maju 1992 r. – jej ofiarami były osoby stojące w kolejce po chleb; do drugiej doszło w 1995 r. przed wejściem do Gradskiej tržnicy; trzecia, najbardziej tragiczna, wyda- rzyła się na bazarze warzywno-owocowym położonym przy ulicy Mule Mustafe Baše- skije – 5 lutego 1995 r. od granatu serbskie- go zginęło tam ponad 60 osób, a 193 zostały ranne. Obecnie w miejscu tym znajduje się pamiątkowa oszklona tablica z nazwiskami ofiar. Plac naprzeciwko Gradskiej tržnicy to Trg Oslobođenja (Plac Wyzwolenia), na którym stoi kilka popiersi najbardziej znanych pisa- rzy bośniackich, m.in. Ivo Andricia, Mešy Seli- movicia, Maka Dizdara czy Isaka Samokovliji. Widać stąd sobór Matki Bożej – prawosławną katedrę i największy kościół tego obrządku w Sarajewie, zbudowany pod koniec rządów osmańskich w 1868 r. w stylu neobarokowym z elementami architektury serbsko-bizantyj- skiej. Świątynia jest trójnawowa, posiada pięć kopuł i wieżę zbudowaną w 1872 r. wg pro- jektu znanego macedońskiego architekta Andrija Damjanovicia. Na jej budowę datki ofiarowali mieszkańcy Sarajewa i Belgradu; budowa była także wspierana przez turec- kiego sułtana Abdula Aziza, bośniackiego wezyra Šerifa Topala Osmana, serbskiego księcia Miloša Obrenovicia i rosyjską rodzi- nę carską. Wewnątrz znajduje się ogromny ikonostas namalowany przez Paja Jovanovi- cia. Po zniszczeniach z wojny 1992–95 sobór odnowiono w 1999 r. dzięki pomocy grec- kiego rządu. W pobliżu placu, przy ulicy Zelenih beret- ki, stoi Dom Armii (klub oficerski), zbudo- wany w 1881 r. wg projektu architekta Karla Paržika na terenie dawnego, niewielkiego cmentarza. Na przełomie XIX i XX w. było to centrum życia towarzyskiego, mieścił się tu także Teatr Narodowy. Obok Domu Armii znajduje się Umjetnička Galerija BiH – na stałej wystawie „Jeden wiek współczesnej sztuki BiH” pokazane są prace najlepszych Poleć książkę Kup książkę artystów Bośni i Hercegowiny. Budynek powstał w 1912 r. wg projektu Josipa Vanča- sa. W tym samym gmachu na parterze mie- ści się kawiarenka – miejsce spotkań osób ze świata sztuki i literatury. Niedaleko, przy ulicy Despićeva 2 (przecznica od Zelenih beretki), wznosi się Despića kuća (czyli dom Despicia; / http://www.muzejsarajeva.ba; › pn.–pt. 10.00–18.00, sb. 10.00–15.00; b 3 KM), do lat 60. XX w. własność zamożnej prawosławnej rodziny kupieckiej Despić. Jest to jeden z nie- wielu zachowanych przykładów serbskiej rezydencji z czasów osmańskich, zbudowanej w XVII stuleciu. W 1880 r. obok domu powsta- ła dobudówka, w której mieścił się pierwszy sarajewski teatr (jeden z członków rodziny Despić był aktorem). Obecnie Despića kuća stanowi jeden z oddziałów Muzeum Miasta Sarajewa. W 2001 r. zakończyła się renowacja budynku, przeprowadzona dzięki wsparciu szwedzkiej fundacji „Kulturarv utan grän- ser” („Dziedzictwo kultury bez granic”). Po drodze, w dalszej części ulicy Zelenih beret- ki, stoi Hotel Europa, zbudowany pierwot- nie w 1882 r., przez wiele lat najlepszy hotel w Sarajewie, teraz odrestaurowany po znisz- czeniach wojennych. Przy ulicy Sime Milutinovića, jednej z ulic odchodzących od Zelenih beretki w stronę rzeki, znajduje się Muzeum Literatury i Teatru (› pn.–pt. 8.00–16.00; wstęp wolny). Założo- ne w 1961 r., zajmuje XIX-wieczny dom nale- żący również do rodziny Despić. Ulica Štrosmajerova (pierwsza nowoczesna ulica Sarajewa zaprojektowana przez dwóch głównych architektów Karla Paržika i Josi- pa Vančasa) prowadzi do katedry pw. Naj- świętszego Serca Jezusa, stojącej przy pla- cu fra Grge Martića. Została ona zbudowana Poleć książkę 1 i a n w o g e c r e H i a i n ś o B o w e j a r a S 65 1 i a n w o g e c r e H i a i n ś o B o w e j a r a S w latach 1884–89 w stylu neogotyckim z ele- mentami romańskimi, na miejscu dawne- go karawanseraju. Budowla posiada fasadę dwuwieżową z kolistym witrażem - rozetą nad wejściem. W tympanonie portalu kró- luje Święta Trójca, której autorem jest rzeź- biarz z Zagrzebia Dragan Morak, a nad nią posąg Jezusa wykonany przez wiedeńskie- go rzeźbiarza Hausmana. W 1997 r. papież Jan Paweł II odprawił tutaj mszę, o czym informuje nas tablica pamiątkowa. Katedra poważnie ucierpiała podczas ostatniej woj- ny, ale jej zniszczenia są już niezauważalne, w przeciwieństwie do budynków, które ją otaczają. Jej schody oraz plac katedralny to www.e-przewodniki.pl www.bezdroza.pl miejsce przesiadywania sarajewskiej mło- dzieży, odbywają się tu także imprezy kultu- ralne. W niedalekiej odległości, w kierunku północnym, wznosi się seminarium i kościół św.św. Cyryla i Metodego (ul. Josipa Štadle- ra), który jest niedostępny dla zwiedza jących. Budynek powstał w la tach 1893–95 w stylu neoklasycystycznym, podobnie jak w przy- padku katedry jego projektantem był Vančas. Obok znajduję się Akademia Muzyczna zbu- dowana w stylu neogotyckim. Przy ulicy Ferhadije można zobaczyć meczet o tej samej nazwie, który w 1562 r. został ufundowany przez Ferhat-bega Vukovi- cia Desisalicia, zarządcę bośniackiego sandža- ku. Budowla przykryta jest dużą kopułą centralną i trzema mniejszymi kopu- łami nad krużgankami, wewnątrz zachowały się autentyczne ara- beski i kamienne ornamenty. Świątynia była wielokrotnie niszczona i odbudowywana; obok niej znajduje się mały cmentarz, gdzie pochowani są m.in. janczarzy (główna kwatera janczarów znajdowała się w pobliżu meczetu i ciągnęła się aż do dzisiejszej kate- dry) oraz znane osobistości Sarajewa, wśród nich bogaty mieszczanin Svrz, historyk lite- ratury dr Muhsin Rizvić, literat Alija Isaković i malarz Ibrahim Ljubović. Kierując się w stronę Baščaršiji, warto wstąpić do Starej Synagogi (Il Kal Grandi; ul. Velika avlija; / http://www.muzejsaraje- va.ba; › pn.–pt. 10.00–18.00, sb. 10.00–15.00; b 3 KM) stojącej w bocznej uliczce, tuż przy ulicy Sarači. Była to pierwsza świątynia zbu- dowana w 1581 r. przez Żydów sefardyjskich wygnanych z Hiszpanii, którzy przybyli do Sarajewa w 1565 r. Jej głównym pomieszcze- niem jest sala modlitw z bimą i szafą ołta- rzową (aron ha-kodesz) do przechowywania Tory, umieszczoną na osi ściany skierowanej w stronę Jerozolimy. Synagoga była znisz- czona podczas pożarów w 1697 i 1788 r. oraz przez nazistów podczas II wojny światowej. W 1909 r. przeszła kompletną rekonstruk- cję – zainstalowano elektryczność, odno- wiono kamienną fasadę i położono nowy dach. Obecnie mieści się tu muzeum, a obok, w Nowej Synagodze – postawionej w 1821 r., ponieważ stara nie mogła pomieścić dużej liczby wiernych – galeria (wejście od ulicy Mule Mustafe Bašeskije). Ferhadije, opuszczając austro-węgierską część miasta, przechodzi w ulicę Sarači pro- wadzącą do Baščaršiji (baš-čaršija – główny bazar), centrum tureckiej dzielnicy Sarajewa. Ta ściśle handlowa i użytkowa część mia- sta powstała na podobieństwo arabskich placów targowych z szeregiem budynków rzemieślniczych i magazynów połączonych wąskimi uliczkami. W czasach osmańskich było to bardzo ważne centrum kupieckie Bałkanów, spotykali się tu ludzie i karawany z różnych stron świata. Zgodnie z tradycją, na Baščaršiji nikt nie mieszkał. Wieczorem, gdy kończono pracę, strażnicy czuwali nad jej bezpieczeństwem. Czasami zdarzało się, że właściciel sklepu zapomniał go zamknąć lub zostawił zapaloną lampę, wówczas strażnik 1 i a n w o g e c r e H i a i n ś o B o w e j a r a S 66  Katedra pw. Najświętszego Serca Jezusa, rys. W. Kwiecień-Janikowski  Baščaršija, rys. W. Kwiecień-Janikowski Kup książkę Poleć książkę Kup książkę 67 Poleć książkę www.e-przewodniki.pl www.bezdroza.pl 1 i a n w o g e c r e H i a i n ś o B o w e j a r a S 68 (pasvandžija) pilnował składu całą noc, a rano kupiec był zobowiązany oddać mu jedną trzecią wartości swojego towaru. Zaraz na początku Sarači, po prawej stronie stoi Ghazi Husrev-beg bezistan (sukiennice), nazywany obecnie Dugi Bezistan i pełniący także dziś funkcję bazaru. Ten kryty targ o ksztacie pro- stokąta (105 × 19,5 m), przypominający Misir Bazar w Stambule, został wzniesiony w 1. poł. XVI w. m.in. przez budowniczych z Dubrow- nika. Pod kolebkowym sklepieniem mieściły się sklepy, w których sprzedawano tkaniny, galanterię i biżuterię. Asortyment bezistanu nie zmienił się do naszych czasów. Pomiędzy sklepikami Baščaršiji wznosi się prostokątny, kamienny budynek przykryty sześcioma większymi i dwiema mniejszymi kopułami. Jest to Brusa Bezistan (/ http:// www.muzejsarajeva.ba; › pn.–pt. 10.00– 18.00, sb. 10.00–15.00; b 3 KM), kryty bazar, ufundowany w 1551 r. przez wielkiego wezy- ra Rustema-pašę. Sprzedawano tu przede wszystkim jedwab pochodzący z Bursy w Azji Mniejszej, z manufaktur samego wezyra. Skle- py znajdowały się zarówno wewnątrz budyn- ku, jak i otaczały go z zewnątrz. Budynek był kilkakrotnie uszkodzony podczas ostatniej wojny, obecnie jest zaadaptowany na jeden z oddziałów Muzeum Miasta Sarajewa. Ponad dachami budynków pokrytymi czerwoną dachówką widać znajdującą się w pobliżu meczetu Ghazi Husrev-bega sahat kulę, czyli wieżę zegarową, zbudowaną w XVII w., póź- niej wiele razy niszczoną i odbudowywaną. Jest to jedna z najwyższych i najpiękniej- szych wież tego typu w Bośni – w okresie austro-węgierskim dobudowano jej górne partie, a zegar przywieźli z Londynu sara- jewscy kupcy. Kup książkę Wspomniany meczet Ghazi Husrev-bega (Ghazi Husrev-begova džamija; / http:// www.vakuf-gazi.ba; › codz. 9.00–12.00, 14.30–16.00, 17.30–19.00; b 2 KM) jest naj- bardziej reprezentacyjnym obiektem muzuł- mańskiej architektury sakralnej na Bałkanach. Wzniesiono go w latach 1530–37 z fundacji Ghazi Husrev-bega. Wzorem dla tej budowli był meczet Ataki-Ali-pašy w Stambule. Meczet swoje piękno zawdzięcza delikatnym liniom i proporcji szczegółów; fronton ozdobiony jest lekką i gustowną galerią o kolorowej poli- chromii. W 1697 r. budowla znacznie ucierpia- ła podczas grabieży księcia Sabaudzkiego. Całkowicie zrekonstruowano ją w 1762 r., lecz już w 1879 r. została zniszczona ponownie. Ostatnia odbudowa meczetu miała miejsce w 1886 r., wtedy to monachijscy artyści odno- wili ornamentykę w sieni i wewnątrz obiek- tu. Meczet ucierpiał także w czasie ostatniej wojny (1992–95), większość oryginalnych wzorów została zniszczona, warto jednak skorzystać z możliwości jego zwiedzenia. Wnętrze budowli ozdobione jest motywami orientalnymi charakterystycznymi dla isla- mu – są to bogate dekoracje ścian o wzo- rach geometrycznych i roślinnych, fragmen- ty Koranu oraz myśli sławnych ludzi. Mihrab, który wskazuje kierunek Mekki, umieszczony jest na wprost wejścia. Obok wznosi się mim- bar, czyli kazalnica, z misternie ozdobionymi poręczami schodów. Do kompleksu mecze- tu należy też wysoki na 45 m minaret i szkoła podstawowa (mekteb). Pośrodku rozległego dziedzińca, pod daszkiem wspartym ośmioma drewnianymi kolumnami, stoi studnia służąca do ablucji i picia wody. Niegdyś było to także miejsce zgromadzeń i modlitw, tutaj rozpoczynano Poleć książkę Kup książkę Historia Gazi Husrev-bega – namiestnika sułtana (Ghazi Khusraw-Bey, 1475–1541) Pewnego ciepłego lipcowego dnia 1521 r. do sarajewskiej czarszii przybył zwyczajnie ubrany, skromny. Spacerując, zobaczył człowieka, który sprzedawał buzę (napój ze sfermentowanego owsa). Podszedł do niego i powiedział: „Jestem bardzo spragniony, daj mi jeden kufel napoju, choć nie mam ci czym zapłacić”. Spojrzał na niego buzadžija i odparł: „Ależ proszę, nie zbankrutuję przez jeden kufel buzy”. Nalał mu, a ten wypił. I tak jeden kufel buzy lub bozy – jak ją ludzie nazywają – sprawił, że wielki Gazi Husrev-beg został w Sarajewie. Husrev udawał biedaka, chcąc sprawdzić, jacy też ludzie mieszkają w tej Bośni. A kiedy przekonał się o ich dobroci i tolerancji, został i z Sarajewa utworzył największe miasto w Europie tamtych czasów. Gdy Husrev pił buzę w czarszii, mieszkało tu zaledwie 4 tys. dusz, a kiedy opuszczał ten świat w 1541 r., było ich już 55 tys. Husrev był synem Seldžuki – hanumy, córki sułtana Bajazyta, bardzo potężnego i bogatego człowieka. Słowo gazija oznacza człowieka walczącego za islam, to także tytuł nadawany wybitnym wodzom woj- skowym. Mówi zarówno o pozycji, jak i zdolnościach tego, kto nosi ten przydomek. procesje pogrzebowe. We wschodniej części dziedzińca stoją dwa turbe (grobowce islam- skie) w formie wielobocznej wieży. Większy to mauzoleum samego Gazi Husrev-bega, który rządził Bośnią z ramienia sułtana przez 35 lat. Kiedy umarł, uznano go nieomal za świętego i pochowano obok meczetu. Mniejszy turbe należy do głównego współpracownika Gazi Husrev-bega, zarządcy fundacjami i przyja- ciela – Murad-bega Tardicia, który z religii katolickiej przeszedł na islam. Po przeciwnej stronie ulicy wznosi się medresa Kuršumilja, muzułmańska szkoła średnia, w swoim czasie najważniejsza spo- śród szkół Sarajewa. Początkowo medre- sy mieściły się przy meczetach, nauczano w nich Koranu, prawa, języka arabskiego, a także innych przedmiotów. Od XI w. medre- sa stała się instytucją samodzielną. Składała się z zespołu budynków, m.in. audytorium i biblioteki, z końcem XIV w. wokół dziedzińca zaczęto dobudowywać hudžry – pokoiki dla uczniów. Wspomnianą Kuršumilję zbudowa- no w 1537 r. dla uczczenia pamięci matki Ghazi Husrev-bega – Seldžuki. Początkowo szkoła nosiła jej imię, dzisiejsza nazwa zaś pochodzi od płytek ołowianych, którymi przykryty był dach. Budowla została wzniesiona z kamienia, w stylu klasycznym, z krużgankami, kolumna- mi wokół atrium, 12 pokojami dla uczących się i salą wykładową. Główne wejście pokryte jest zdobionymi stalaktytami, poniżej których znaj- duje się tablica kamienna z wyrytą pismem arabskim inskrypcją: „Ta budowla została zbu- dowana dla tych, którzy szukają wiedzy, oraz ku czci miłości Boga, który spełnia nasze proś- by. Ghazi-Husrev beg, przywódca bojowników religijnych, który jest źródłem cnót i dumą prawych. Fejzur – sługa napisał wers: miej- sce spotkań ludzi dobrego serca, dom ludzi doskonałych”. Medresa ucierpiała znacznie podczas ostrzału Sarajewa, została już jednak odbudowana i dzisiaj służy jako galeria. Obok stoi współczesna budowla wzniesiona w latach 2005–07, w której mieści się Biblioteka Ghazi Husrev-bega, jedna z najstarszych w Europie. Na jej zbiory składa się 50 tys. bezcennych publikacji, książek, rękopisów i archiwalnych dokumentów w językach arabskim, tureckim i perskim. Obecnie jest to najcenniejsza kolek- cja, po tym jak spłonęła Biblioteka Narodowa i Instytut Orientalny BiH. Poleć książkę 1 i a n w o g e c r e H i a i n ś o B o w e j a r a S 69
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Bałkany. Bośnia i Hercegowina, Serbia, Macedonia, Kosowo. Wydanie 5
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: