Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00105 007550 13274799 na godz. na dobę w sumie
Bałuty. Powieść o przedmieściu - ebook/pdf
Bałuty. Powieść o przedmieściu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 180
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8198-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> obyczajowe >> powieść
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
W publikacji Czytelnik znajdzie pierwsze, oryginalne tłumaczenie na język polski (z jidysz) powieści „Bałuty. Powieść o przedmieściu”, wydanej pierwotnie w 1934 r. w Warszawie. Jest to drugi przekład tej powieści na świecie. W 2006 r. ukazało się w Paryżu francuskie tłumaczenie „Bałut…” autorstwa Rachel Ertel. Bohaterem powieści jest siedmio-ośmioletni Jasi, który mieszka i dorasta wśród robotniczej żydowskiej biedoty na Bałutach. Akcja toczy się na krótko przed wybuchem I wojny światowej. Pisarzowi udało się sportretować żydowskie środowisko na przedmieściach Łodzi, przedstawił liczne barwne postaci z peryferii. Tłumaczeniu powieści towarzyszą wspomnienia o jej twórcy autorstwa Jicchoka Janasowicza oraz dwie recenzje współczesnych Rabanowi literatów (Simche Szajewicza i Mojsze Grosmana) oraz tekst poświęcony życiu i twórczości pisarza. Uzupełnieniem jest też źródłowe opracowanie historyczne przedstawiające realia portretowanej dzielnicy – Bałut. Miasto Łódź jest bohaterem niewielu tekstów literackich. Powieść Jisroela Rabona wzbogaca ten zbiór. 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Krystyna Radziszewska – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Instytut Filologii Germańskiej, 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 Natalia Krynicka – Centrum Kultury Jidysz – Biblioteka Medema w Paryżu 29 Rue du Château d’Eau, 75010 Paryż, Francja Izabela Olejnik – Uniwersytet Wrocławski, Zakład Studiów Żydowskich 50-140 Wrocław, plac Nankiera 15 Jacek Walicki – Uniwersytet Łódzki, Centrum Badań Żydowskich Podstawa przekładu: tekst opracowany przez Chone Shmeruka, opublikowany w piśmie „Di Godene Kejt” w Tel Awiwie (1991–1993, numery 132–135) Tytuł oryginału: Balut: a roman fun a forsztot RECENZENT Magdalena Ruta REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska 90-219 Łódź, ul. Kamińskiego 27a Tłumaczenie z j. niemieckiego Krystyna Radziszewska Tłumaczenie z j. jidysz Monika Polit Recenzent Tadeusz Epsztein Redakcja Iwona Gos, Ewa Wiatr, Adam Sitarek Indeksy Adam Sitarek, Ewa Wiatr Joanna Balcerak Projekt graficzny Studio WW Witold Warzywoda Skład, łamanie, przygotowanie do druku Adam Sitarek, Tomasz Matczak Studio WW Witold Warzywoda Projekt okładki Tomasz Matczak SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ PROJEKT OKŁADKI Na okładce wykorzystano zdjęcie ul. Wąskiej na Bałutach z zasobów Archiwum Państwowego w Łodzi Ilustracje 4–29 opublikowano dzięki uprzejmości Archiwum Państwowego w Łodzi Zdjęcie na okładce: ©shutterstock.com Fotografie z wyjątkiem wskazanych ze zbiorów Archiwum Państwowego w Łodzi Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą Narodowy Program Rozwoju Humanistyki w latach 2012–2017 nr 0078/NPRH2/H11/81/2012 Publikacja finansowana w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2014 © Copyright by Archiwum Państwowe w Łodzi, Łódź 2014 © Copyright by Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa 2014 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego przy współpracy z Archiwum Państwowym w Łodzi oraz Żydowskim Instytutem Historycznym im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie Wydanie I. W.07204.15.0.K Wydanie I. W.06392.13.0.I Ark. wyd. 8,2; ark. druk. 11,25 Ark. druk. 23,5 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego ISBN 978-83-8088-197-6 e-ISBN 978-83-8088-198-3 ISBN 978-83-7969-063-3 SŁOWO OD REDAKCJI Oddajemy do rąk czytelnika pierwszy przekład na język polski niedokoń- czonej powieści łódzkiego poety i prozaika Jisroela Rabona Bałuty: powieść o przedmieściu (tytuł w jidysz: Balut: a roman fun a forsztot). Oryginał, opatrzo- ny adnotacją „tom pierwszy”, wydany przez Fundusz Literacki przy Związku Literatów i Dziennikarzy Żydowskich, ukazał się w roku 1934 w Warszawie. Podstawą obecnego przekładu był tekst opracowany przez Chone Shmeru- ka, opublikowany w piśmie „Di Godene Kejt” w Tel Awiwie (numery 132–135, 1991–1993). Wstęp do powieści autorstwa Chone Shmeruka zamieszczamy na końcu książki. Z kwerend przeprowadzonych przez redakcję wynika, że jest to drugi prze- kład tej powieści na świecie. W 2006 r. ukazało się w Paryżu francuskie tłuma- czenie Bałut autorstwa Rachel Ertel. Jisroel Rabon był pisarzem przez niemal całe swe życie związanym z Ło- dzią. Dużo pisał o swoim rodzinnym mieście. Jednak dorobek tego utalentowa- nego żydowskiego twórcy, cenionego w ówczesnym świecie literackim, nie jest znany polskiemu czytelnikowi. W latach 90. XX w. przełożona została na język polski jedynie jego powieść Ulica. Uzupełnieniem utworu Rabona są wspomnienia o jego twórcy autorstwa Jicchoka Janasowicza, dwie recenzje współczesnych Rabonowi literatów, Sim- che Szajewicza i Mojsze Grosmana oraz tekst poświęcony życiu i twórczości pisarza. Ponieważ akcja powieści rozgrywa się na ówczesnym przedmieściu Łodzi – Bałutach, uzupełnienie niniejszej publikacji stanowi źródłowe opraco- wanie historyczne przedstawiające realia tej dzielnicy w okresie, w którym dzie- ją się przedstawione w powieści wydarzenia. Miasto Łódź jest bohaterem niewielu tekstów literackich. Powieść Bałuty Jisroela Rabona wzbogaca ten zbiór. 5 BAŁUTY: POWIEść O PRZEDMIEśCIU Il. 1. Strona tytułowa oryginalnego wydania powieści: J. Rabon, Bałuty: powieść o przedmieściu, Warszawa 1934 7 Il. 2. Początek pierwszego rozdziału oryginalnego wydania powieści: J. Rabon, Bałuty: powieść o przedmieściu, Warszawa 1934 8 BAŁUTY: POWIEŚĆ O PRZEDMIEŚCIU BAŁUTY: POWIEŚĆ O PRZEDMIEŚCIU ROZDZIAŁ PIERWSZY BAL Siedmio-ośmioletni chłopiec idzie ulicą. Ma na sobie płócienną czapkę z błyszczącym skórzanym daszkiem, naciągniętą mocno na czoło, by słońce nie paliło go w twarz. Jedną rękę trzyma w kieszeni połatanych spodni, drugą wymachuje w powietrzu patykiem, który świszczy przy każdym ruchu. Zadowo- lony, tańczy boso z radości. Słońce tak grzeje, że nie ma nawet kawałka cienia. Nie widać też ludzi, któ- rzy przed upałem schowali się w domach. Chłopiec szybko męczy się bezcelo- wym przemierzaniem nagrzanej ulicy oraz machaniem świszczącym patykiem. Wyciąga się w rynsztoku, po czym zdejmuje podartą, niebieską marynarkę i zasłania nią twarz przed palącymi promieniami słońca. Prawdę mówiąc, nie jest to żaden rynsztok, tylko szeroki rów, w którym kiedyś rosła trawa. Jest wysuszony, miejscami czarny niczym spalone drewno. Stale poniewierają się w nim odłamki glinianych garnków, kawałki gazet, pęk- nięte naczynia, połamane, zardzewiałe, bednarskie obręcze, stara słoma, gnój, podarte buty. Jest jednak dość szeroki, by człowiek mógł się w nim wygodnie wyciągnąć, jak na kanapie. Chłopiec, który ma na imię Josl, wystawia na słońce bose, pokaleczone stopy i próbuje zasnąć. Tymczasem w rynsztoku leży dwóch osobników ubranych jedynie w koszule i kalesony. Wyglądają jakby odpoczywali po kąpieli w rzece. Grube żołnierskie pasy spowijają brzuchy równomiernie unoszące się i opadające jak u śpiących, nażartych koni. Pot spływa im po czerwonych twarzach i leje się po nagich, owło- sionych torsach. Muchy, robaki oraz insekty natychmiast obsiadły ich grube ręce oraz nagie stopy, ale oni niczego nie czują. śpią jak zabici. Jedynie odgłosy chra- pania wydostające się ze zdrowych płuc, rozchodzą się w pustą, senną ciszę. Ulica wygląda jak wiejska droga. Niskie, drewniane, przylegające do siebie domki, stoją ustawione w dwóch rzędach. Między nimi nie ma ani chodników, 9 ani nawet kocich łbów. Czarny, twardy piach, pełen dziur i dołów – rodzaj szosy – przedziela oba rzędy domów. Gdy pada deszcz, drewniane domki, jak ciężkie żołnierskie buty, zanurzają się głęboko w błotnistej kałuży. Pośrodku ulicy rosną dwa wielkie drzewa. Nikt nie wie, kto je tu sprowa- dził, kto je zasiał oraz po co tu rosną. Są wiecznie czarne. Niczym wypalone straszydła patrzą smutno w niebo. Nie ma na nich nawet jednego listka, ani wiosną, ani latem. To nie drzewa, raczej drzewie trupy. Nikt nie ubolewa, że nie wydają liści. Na co to komu? Mimo wszystko z obu trupów (tak na nie mówią) jest dużo pożytku. Kobiety rozwieszają na nich pranie; gdy młodzi chłopcy kła- dą się w rynsztoku i grają w karty, swoje palta, kurtki i marynarki wieszają na drzewach; a kiedy wieje wiatr, wiesza się na nich kołdry, poduszki, prześciera- dła, stare ubrania oraz worki pierza, by się przewietrzyły – nie trzeba ich wtedy trzepać. Kiedyś podczas srogiej zimy cała uliczka Fajfra głodowała i zamarzała. Mieszkańcy zaczęli łamać gałęzie „trupów” i palić nimi w piecu. Rozpętała się awantura. Poruszeni tym faktem ludzie mówili: ponad sześćdziesiąt lat tu stoją i teraz co? Mielibyśmy je usunąć? Tak nie może być! Wtedy Herszl Buczik wziął kartkę i drukowanymi literami napisał: „Kto dotknie choćby gałąź – zostanie zabity. Z poważaniem, Herszl Buczik”. I przywiesił ją do drzewa. Potem jak pies czyhał na tego, kto odważy się odłamać choćby gałązkę. Zawsze bano się Herszla Buczika, więc drzewa pozostały nietknięte. Josl nie może zasnąć jak te dwa typy, które leżą nieopodal niego. Jego bla- da, chuda, ziemista twarz jest cała spocona, a na dodatek od słońca rozbolała go głowa. Odechciało mu się już spać. Boi się, że prześpi „święto”, które ma zacząć się lada chwila. Boi się, że jeśli zaśnie, znów ukradną mu świszczący patyk. Wstaje i ponownie zaczyna spacerować po sennej, cichej ulicy. Powoli ludzie zaczynają się budzić. Ciszę przerywa krzątanina docho- dząca z domów i stajni. Słychać otwieranie bramy, w której ukazuje się młody chłopak z koniem. Ma na sobie tylko koszulę, stoi boso i przeciera oczy. Idzie napoić konia, który też jeszcze się nie rozbudził, ale na podwórku nie ma pom- py, dlatego musi iść dalej. Miękka piaszczysta ziemia tłumi kroki konia. Znowu nic nie zakłóca ciszy. Chłopak, trzymając w ręce lejce, mija po drodze śpiących w rowie męż- czyzn. Wkłada dwa palce do ust, gwiżdże głośno i krzyczy: – Herszlu, Lejzerze, koniec spania... zaraz idziemy. 10 BAŁUTY: POWIEŚĆ O PRZEDMIEŚCIU BAL Zrywają się przestraszeni, rozglądają się otępiałym wzrokiem, strząsają grubymi rękami insekty i robaki z rozpiętych, nagich torsów, wstają i wkładają spodnie. – Niech no tylko spojrzę, czy nie usmażyłem sobie tyłka w taki upał – mówi jeden z nich, oglądając się za siebie. Obaj są mokrzy od potu i wyglądają, jakby spali w wilgotnej stodole. Młody chłopak, którego koń ma przyczepiony do boku drewniany cebrzyk, stoi przy bramie i rozmawia ze starym mężczyzną, ubranym w szabasowy al- pagowy chałat. Tamten patrzy na stajennego z góry i mówi: – Nie bierz więcej wody. Wystarczy! Już od dwóch tygodni nie zamiatałeś mi podwórka, rewirowy już mi wypisał mandat. Oj, źle postąpiłem, polegając na tobie. – Ale reb1 Eli – prosi chłopak – ja nie jestem winny. Byłem w podróży. Prze- cież nie mogłem specjalnie przyjechać, by pozamiatać podwórze. – Powinieneś był mi to powiedzieć. Wtedy nie czekałbym na ciebie. Reb Eli jest niskim, chudym Żydem o twarzy gładkiej jak pergamin. Przy każdym wypowiedzianym słowie macha dziesięć razy rękami. Jest jednocze- śnie właścicielem domu i jego stróżem, by nie oddawać zarobionych pieniędzy gojowi. Poza tym jest najzwyczajniej w świecie skąpy. Mimo swoich siedem- dziesięciu pięciu lat dalej pracuje przy warsztacie tkackim jedenaście godzin dziennie, wyrabiając tanią tkaninę. O jego skąpstwie krążą przeróżne histo- rie po całym przedmieściu, po całych Bałutach. A mimo wszystko cieszy się szacunkiem, bo po pierwsze, mówi się, że ma dużo pieniędzy; po drugie jest zawsze czysty, jego ubranie i wszystko u niego w domu lśni jak w lusterku; po trzecie ma syna, studenta, który studiuje w Kijowie i za tydzień-dwa ma wrócić jako lekarz. Ten „tydzień-dwa” ciągnie się już wprawdzie od ośmiu lat, a student wciąż nie wraca jako lekarz, ale wszyscy tutaj wierzą, że wróci i będzie jedy- nym żydowskim lekarzem, którego wydały Bałuty. Ludzie rozmawiają o nim ze znajomymi i żałują, że studiuje w tak dziwnym kraju – Kijowie, że nie mogą go zobaczyć, powiedzieć „dzień dobry”, a nade wszystko pokazać światu, że tak marna i podła uliczka, która nie ma chodnika, ani nawet latarni, mogła wydać lekarza. 1 Reb – tradycyjny tytuł grzecznościowy w jidysz, odpowiednik polskiego określenia „pan”. 11 Kiedy ludzie pytają Dwojrę, żonę reb Eliego, o syna w Kijowie: – No, Dwojreniu2, co robi wasz wielki syn w Kijowie? – ta zaczyna płakać i ze łzami w oczach zapewnia: – Przyjedzie, przyjedzie, kochani ludzie. Tak, ulica Fajfra – „Fajferówka” – jest przekonana, że on kiedyś przyjedzie jako lekarz. Jedynie jego własny ojciec, reb Eli, jest w tej kwestii niedowiarkiem. Zapytany, macha zrezygnowany ręką i ostro odpowiada: – Co on robi? Wyrzuca w błoto moje pieniądze i jest na najlepszej drodze, by zostać starym kawalerem... Ludzie słuchają zmartwieni, jak reb Eli wypowiada te kwaśne słowa i przyj- mują je jak gorzką pigułkę. Są jednak pewni, że w końcu, któregoś dnia, syn powróci jako wielki człowiek. – Reb Eli, dopuście mnie do pompy, koń marzy o łyku chłodnej wody – mówi stajenny. – Jutro o świcie przyjdę pozamiatać podwórze. Żebym tak zdro- wy był. Możecie zostawić dla mnie miotłę w korytarzu. – Nigdy nie dotrzymujesz słowa. Jak mogę ci teraz wierzyć? Przez ciebie dostałem mandat! A do tego taka hańba! Mandat za brak czystości na podwó- rzu reb Eliego! – Obym zginął, jeśli ja was kiedyś oszukałem, reb Eli! – Inni stajenni płacą do trzech kopiejek za tydzień, tylko dla ciebie zrobiłem wyjątek. Silny z ciebie chłopak, możesz odpracować te sześć kopiejek. A ty mi wykręciłeś taki numer. – Reb Eli, miejcie litość nad zwierzęciem. Jesteście przecież szlachetnym człowiekiem. Spójrzcie tylko, mój koń liże już piasek. Chwieje się na nogach. – Na nic ci się nie zda podlizywanie. Kto zapłaci za mnie karę trzech rubli, może ty? – Policja może was zmusić, byście pozwolili mi napoić konia – złości się chłopak. – Może mnie zaprowadzisz do policmajstra3, co? Reb Eli dalej kłóci się z chłopakiem, ale po tym, jak ten przysiągł, że przyjdzie punktualnie, warczy zły i w końcu dopuszcza go z drewnianym wiadrem do pompy. 2 Dwojreniu – zdrobnienie od imienia Dwojre (nieżydowskim odpowiednikiem tego imienia jest imię Debora). W tym tekście, podobnie jak inne jidyszowe imiona żeńskie z końcówką „e”, spolszczone (Dwojra). Policmajster – w Rosji carskiej komendant policji w dużym mieście i ewentualnie w jego okolicy. Władza łódzkiego policmajstra rozciągała się też na Bałuty. 3 12 BAŁUTY: POWIEŚĆ O PRZEDMIEŚCIU BAL Boczne uliczki coraz bardziej się ożywiają. Wielki zegar kościelny, wi- doczny z odległości mili, wybija godzinę trzecią. Ze wszystkich stron nad- chodzą ludzie. Josl przygląda się im i robi mu się weselej. Idą młodzi chłopcy i dziewczęta. W rękach trzymają marynarki i buty, maszerują boso w samych koszulach. Słońce praży z tą samą siłą. Z bocznych uliczek napływają ludzie i skręcają w jedną długą i wąską ulicę, która ciągnie się daleko, het, aż na pola za Łodzią. Jedną czy dwie wiorsty za miastem znajduje się kawałek pustego pola. Rósł tu kiedyś las. Wycięto go, a z drzew zrobiono belki i filary do budowy fabryk, które zaczęły wyrastać jedna po drugiej. Na pustym polu widać jeszcze pieńki i kloce, na których wypalono wiele inicjałów i imion, głównie męskich. Plac ten nazywa się Grabinka. Jest miejscem rozrywki, dokąd spływają teraz całe Bałuty. Obok placu rozlewa się rzeczka, która dziś, z powodu potwornego upału, jest na wpół wyschnięta jak kobieta w połogu. Niedaleko stoi dziwna drewniana dwupiętrowa budowla. W jej okna wsta- wiono cienkie, żelazne kraty, szyby są brudne i zamglone od ciężkich oddechów. Otacza ją jak obręcz wysoki płot, zwieńczony drutem kolczastym i potłuczonym szkłem. Bezustannie dochodzi stamtąd niesamowite, dzikie szczekanie setek na wpół oszalałych psów. Czy to więzienie? Nie, nie widać tu żadnego policjanta ani strażnika. Ta budowla to rzeźnia psów, które łapie się na ulicach Łodzi. Tam się je zabija, z ich skór wyrabia się futerka zwane „fokami grenlandzkimi”, zaś z tłuszczu – olej rycynowy do aptek. Ogłuszające szczekanie setek złapanych psów, którym odcina się głowy stalową gilotyną, roznosi się po polach ze straszliwą, przejmującą żałością. Josl zbliża się do Grabinki. Jego uszu dochodzi skarga psów, które lada chwila czeka śmierć. Od tego wycia zaczyna drżeć, łzy napływają mu do gar- dła. Słyszy jak setki psów rozpaczliwie wołają: – Joslu, chodź, ratuj nas! Wydaje mu się, że kiedy podejdzie do nich, setki, może i tysiące psów skazanych na śmierć staną na tylnych łapach i zaczną płakać psimi łzami z ra- dości, lizać go po rękach językami pokrytymi czerwoną krwią i białą pianą od rzucania się na grubo splecionym sznurze. Josl zasłania uszy rękami, by nie słyszeć przeraźliwego wycia zwierząt błagających o życie. 13 Grabinka zapełnia się ludźmi. Młodzi chłopcy i dziewczyny rozsiadają się na pieńkach i suchej trawie. Wyjmują harmonijki i zaczynają grać „Hajda troj- ka” i tango. Kilka osób obdarzonych mocnym głosem śpiewa piosenkę. Ktoś z grubego sznura zrobił huśtawkę. Młody chłopak chwyta tęgą dziewczynę i za- czyna się z nią kołysać. Dziewczyna piszczy przy każdym mocniejszym ruchu. Chłopak śmieje się, przytula się do niej i kołysze jeszcze mocniej. – Jento, a niech to cholera, polecimy do nieba! Ludzie śmieją się grubiańsko, sprośnie. Wyciągają z kieszeni flaszki wódki i słuchają strzelających korków. Jeden z chłopaków opowiada o swoich wyczy- nach i co chwila bije się w piersi przysięgając, że nie kłamie. Każde uderzenie rozbrzmiewa, jakby ktoś siekał kapustę. Obok niego siedzą trzy zachwycone dziewczyny. Oczy im błyszczą z uciechy i co jakiś czas klepią go po plecach: – A więc taką grandę zrobiłeś, Zanwele? A niech cię licho! Wpychają mu do ust lepkie, brudne cukierki. Z ust wyciekają mu wódka oraz ślina wymieszana z rozpuszczonymi słodyczami. świeża pomada na wło- sach zaczyna się rozpływać od upału i brudne strugi spływają z jego czoła i szyi. Dziewczyny wycierają mu brud z twarzy halkami, sukienkami, chustecz- kami, z przyjemnością chłonąc jego słowa: – ...chodzę tak po Pietruszce4 i widzę, że idzie pańcia z wyższych sfer. Rzucam okiem na jej cyferblat i już wiem, że będzie można ją opędzlować. Idzie przodem, ja za nią. Kręci tyłkiem i gapi się w niebo, czy nie będzie padać. A ja zapuszczam żurawia do jej torby i szukam forsy. Ale nic z tego. To ścierwo nie wyjmuje rąk z kieszeni. Jestem już pewny jak złoto, że ma tam pieniądze. Ale co zrobić, by dostać się do jej kieszeni? – Panienko – mówię do niej – jakiś chłopak panienkę opluł – i sam pluję na jej ramię. Ona odwraca się i wyciera sobie ramię chusteczką, a ja wtedy wjeżdżam jej łapą do kieszeni i wymiatam ją do czysta... Chłopak opowiada, a w jego oczach błyszczą iskierki zadowolenia. Dziew- czyny przysuwają się bliżej. Przyciskają do niego swoje grube, rozpalone ciała, tulą się. Chłopak leży rozwalony na trawie jak hrabia, z głową na piersi jednej z nich jak na miękkiej poduszce. Dziewczyna sapie, ciężko jest jej utrzymać jego głowę, ale z szacunku i uwielbienia milczy. 4 Pietruszka – potoczne określenie ul. Piotrkowskiej. W tym fragmencie tekstu oryginalnego autor umieszcza w nawiasach wyjaśnienia słów z gwary złodziejskiej. 14 BAŁUTY: POWIEŚĆ O PRZEDMIEŚCIU BAL Cały plac jest już pełen ludzi. Wszędzie głowy i czerwone twarze. Mu- skularne ramiona mężczyzn z podwiniętymi rękawami koszul wznoszą się ze szklankami i butelkami w dłoniach. Przestrzeń wypełnia gwar rozmów rozchodzących się jak gęste, niewi- doczne fale. Nieustannie trzaskają korki. Powietrze przesiąka potem ludzkich ciał, dymem z tysiąca papierosów, zapachem tanich perfum i pudru. Pośrodku pola leży rozciągnięty Herszl Buczik, siłacz. Jest półnagi i mokry jak żaba od upału, wódki i gadania. Rozłożywszy swoje olbrzymie ciało, char- czy jak astmatyk. Z tym swoim wielkim cielskiem wygląda jak wieloryb, którego morze wyrzuciło na brzeg podczas sztormu. Siedzi przy nim sześć kochanek. Znajdują się w niewielkim oddaleniu od niego, bo gdy zrobiło mu się gorąco, odepchnął je od siebie: – Odsuńcie się, córki, bije od was gorąco jak z pieca. Pod głowę ma podłożoną miękką poduszkę. Koło niego walają się puste butelki po kolorowej wódce. Kochanki zaczynają śpiewać. Jedna z nich, niska dziewczyna o małych, zwinnych stopach, podnosi się i tańczy. Na piersiach ma sznury srebrnych monet – rosyjskich, niemieckich, francuskich, a nawet tureckich i chińskich. Dzwoni tymi monetami, które ważą około puda5. Jej nogi rytmicznie poruszają się do taktu. Reszta dziewczyn patrzy na nią z zazdro- ścią. Tańczy jakiś taniec, a co kilka obrotów wydaje głośny okrzyk. Chłopacy strzelają z bicza i machają do taktu świszczącymi gumowymi pejczami kozacki- mi i plecionymi szpicrutami. Tworzy się krąg. W jego środku jak król leży Herszl Buczik z kochankami, a tuż obok niego, z twarzą zwróconą w jego stronę, tań- czy Zośka, tancerka. Nikogo nie widzi. Jej wzrok skierowany jest na niego. Co jakiś czas pochyla się nad nim i drobną dłonią czochra mu gęste włosy. Kiedy kończy tańczyć, rozlega się trzaskanie batów, pejczów i szpicrut. To mają być brawa. Ale ona nie patrzy na nikogo oprócz Herszla, swojego pana. Herszl ma jednak oczy półprzymknięte ze zmęczenia i upojenia. Wydaje z siebie niezado- wolony pomruk i krzyczy: – Szanta... szanta... Ani słowa więcej. – Szanta... szanta... – powtarzają inni z zadowoleniem. Głowy poruszają się i powtarzają: szanta... szanta... I nagle błyska w słoń- cu dwadzieścia stalowych noży. To noże sprężynowe z czarnymi rękojeścia- 5 Pud – rosyjska jednostka wagi, równa 16,38 kg. 15 mi. Czerń i biel. Tancerka kołyszącym krokiem, prawie na czubkach palców, podchodzi do każdego, bierze je z uprzejmym uśmiechem, całuje stalowe, błyszczące ostrze i wbija je w ziemię tak, aby utworzyły szeroki krąg. Potem wznosi namiętny, głośny okrzyk: Szanta... szanta..., zrzuca bluzkę, odsłaniając nagie, zgrabne piersi, i zaczyna taniec Apaczów. Szanta... szanta... Z impe- tem porusza nogami, wyciąga ręce, zaciska zęby. Przedstawia to zabijanie kogoś. Pochyla się, jej kolana drżą, robi błagalną minę jak ofiara, która prosi, by darowano jej życie. Potem wybucha gwałtownym, cynicznym, szyderczym śmiechem i znów wyrzuca wściekle ręce: nie ma litości! Jej małe, opalone piersi kołyszą się lekko jak kolczyki. Z wyrazem sło- dyczy zamyka oczy, pada na ziemię między wbite noże i zaczyna rzucać się rytmicznymi ruchami. Z wyrazem pożądania na twarzy, bezwstydnie rozsuwa nogi. Włosy ma rozrzucone, a jej nagie ciało, brązowe od słońca i czerwone od rozgrzanej krwi, błyszczy jak miedziany rondel. Młodzi chłopcy pijanym wzrokiem pożerają jej nagie, zgrabne piersi, które kołyszą się jak jabłka na wietrze. Okrzyki zachwytu i tłumionego pożądania wyrywają się z otwartych ust. Twarze chłopców robią się wilgotne jak pyski koni w przegrzanych stajniach. Oczy wyłażą im z orbit, mięśnie napinają się i drżą. U wielu z nich widać języki kołyszące się w otwartych ustach jak u psów, które gonią za sukami. Zaślinione języki poruszają się w takt zuchwałego, lubież- nego tańca: szanta, szanta. Wszyscy tłoczą się w kole, w którym jeden czuje rozpalone ciało drugiego. Pochylają lekko głowy, jakby byli gotowi do ataku. Herszl Buczik charczy coraz głośniej. Dziewczyna o grubych rękach roz- gniata jabłko palcami i wyciska mu sok do ust. Wódka pali mu wnętrzności. Już siedem dużych jabłek wycisnęła i wyrzuciła. Jakiś chłopiec wdziera się do kręgu, bierze wyrzucone jabłka i ucieka, chociaż nikt go nie goni, po czym zaczyna jeść. Sok z jabłek chłodzi Herszla, ale odurza go jeszcze bardziej. Zaczyna wić się na ziemi jak ślimak, a płonącymi, zamglonymi od pijaństwa oczami wpija się w półnagą tancerkę. Czołga się, przypada jej do nóg, wydaje z siebie zachrypły, dziki ryk i nagle wgryza się w jej pulchną, zgrabną łydkę. Dziewczyna krzyczy z bólu i chwyta się za nogę, którą podnosi wysoko, chwiejąc się na drugiej. Pojawia się cienka stróżka krwi. Pijany Herszl Buczik ryczy z przyjemności, która rozchodzi się po całym jego mocarnym ciele. Pierś unosi się wyżej, twarz wykrzywia mu mieszanina okrucieństwa i słodyczy. Włosy lepią się do jego niskiego czoła, a z płuc jak z pieca uderza oddech przez otwarte usta. Reszta 16 BAŁUTY: POWIEŚĆ O PRZEDMIEŚCIU
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Bałuty. Powieść o przedmieściu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: