Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00384 009126 11212482 na godz. na dobę w sumie
Barth, Barthelme, Coover - ebook/pdf
Barth, Barthelme, Coover - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-2018-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

John Barth, Donald Barthelme i Robert Coover to prekursorzy postmodernizmu, którzy w latach 60. wytyczyli nowe granice refleksji nad relacją literatury z rzeczywistością i kształtującymi ją ideologicznymi metanarracjami. Niniejszy zbiór esejów ma na celu przybliżenie polskiemu czytelnikowi sylwetek twórców, do których warto powracać, ze względu na ich szczególny wkład w to, co Jean-François Lyotard określił mianem kondycji ponowoczesnej.
Postmodernizm to niewątpliwie zjawisko kluczowe dla zrozumienia kultury drugiej połowy XX wieku. Choć w niepamięć odeszły już gorące spory na temat sensu i zakresu samego pojęcia, jego kariera zdaje się trwać w najlepsze. W czasach, gdy eksperymentalne niegdyś strategie metafikcyjnego komentarza i intertekstualnych zapożyczeń stosowane są masowo w kulturze popularnej, estetyka postmodernizmu wydaje się najnaturalniejszą rzeczą na świecie. Tym bardziej warto, jak przypominał Raymond Williams, a za nim Jacques Ranciere, powrócić czasami do źródeł tej estetycznej formacji i spojrzeć na nią z dzisiejszej perspektywy, by lepiej zrozumieć współczesność oraz rządzące nią schematy myślenia i odczuwania.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent dr hab. Paweł Jędrzejko Redaktor prowadzący Ewa Wyszyńska Redakcja Anna Matysiak Redakcja techniczna Zofia Kosińska Korekta Karolina Chmielewska Projekt okładki i stron tytułowych Anna Sadowska Skład i łamanie Barbara Obrębska ISBN 978-83-235-2010-8 ISBN 978-83-235-2018-4 (PDF) © Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2015 Publikacja dofinansowana ze środków Instytutu Anglistyki UW Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 00-497 Warszawa, ul. Nowy Świat 4 www.wuw.pl e-mail: wuw@uw.edu.pl Księgarnia internetowa: www.wuw.pl/ksiegarnia Wydanie 1 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Zuzanna Ładyga Wstęp „W poszukiwaniu straconej prawdy” ............................................... 7 John Barth ......................................................................................... 17 Mikołaj Wiśniewski Nihilistyczna rewia: Bakunowy faktor Johna Bartha ....................... 19 Tomasz Basiuk „Ekler rozsunął się do krzyża”: Koniec drogi Johna Bartha ........... 51 Jagoda Dolińska Labirynt teleskopowy – wersja kieszonkowa. Zagubiony w labiryncie śmiechu Johna Bartha .................................................. 64 Donald Barthelme ............................................................................. 87 Tadeusz Pióro Poezja Donalda Barthelme’ego ......................................................... 89 Zuzanna Ładyga Królewna Śnieżka, Zmarły Ojciec i fenomenologia świata literackiego według Donalda Barthelme’ego ................................... 98 Zuzanna Ładyga Powieść jako obiekt przejściowy: Raj i Król Donalda Barthelme’ego ................................................................................... 117 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 6 Spis treści Robert Coover ................................................................................... 129 Marek Paryż Potencjalność rzeczywistości i potencjał metafikcji: wczesne powieści Roberta Coovera (The Origin of the Brunists i The Universal Baseball Association, Inc., J. Henry Waugh, Prop.) ................................................................................................. 131 Justyna Kociatkiewicz The Public Burning ........................................................................... 150 Patrycja Antoszek Pod maską postmodernistycznego eksperymentu – Impreza u Geralda ......................................................................... 170 Zofia Kolbuszewska Posthumanistyczny realizm Roberta Coovera: ożywione obrazy, ekfraza i materialność w powieści Pinocchio in Venice (Pinokio w Wenecji) ........................................................................................ 181 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zuzanna Ładyga Wstęp „W poszukiwaniu straconej prawdy”1 Pod takim proustowskim tytułem w roku 2001 Patrycja Ba- ran i Andrzej Antoszek opublikowali w Literaturze na Świecie esej poświęcony prozie Roberta Coovera. Tekst był swego rodzaju odpowiedzią na słabnące zainteresowanie polskiego czytelnika postmodernizmem amerykańskim. „Wygląda na to”, pisali auto- rzy, że prozaicy pokolenia Coovera, tacy jak John Barth czy Do- nald Barthelme „należą już do historii pewnego prozatorskiego epizodu”2. W pewnym sensie trudno nie zgodzić się z oceną au- torów eseju. Nazwiska amerykańskich postmodernistów z lat 60. coraz rzadziej w ostatnich latach goszczą na ustach czytelników i krytyków. Jednak właśnie fakt, że fenomen postmodernizmu jest dziś postrzegany tylko jako przejściowy epizod czy pojedynczy incydent w historii literatury, powinien nam dawać do myślenia. To prawda, że wnoszące niegdyś świeżość do anglojęzycznej literatury eksperymenty Coovera, Bartha i Barthelme’ego, nie wydają się już dziś niczym nowym. W czasach gdy niemal każdy blog internetowy, każda reklama czy książka dla dzieci uwzględ- niają ponowoczesne zasady metafikcji, komentują swój tekstual- ny status i bawią się intertekstualnymi zapożyczeniami, estetyka postmodernizmu stała się najzwyczajniejszą rzeczą na świecie. Strategię intertekstualnego recyclingu odnajdujemy w prozie Ma- słowskiej, obrazach Sasnala, stoliku kawiarnianym z palet trans- 1 Patrycja Baran i Andrzej Antoszek, „W poszukiwaniu straconej prawdy”, Literatura na Świecie 354.1 (2001). 2 Ibidem, s. 130. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 Zuzanna Ładyga portowych i muzyce hiphopowej. Lecz chociaż, mówiąc słowami Fredrica Jamesona, postmodernistyczne style stały się powszech- nie czytelnymi kodami współczesnej kultury3, ich użyciu towa- rzyszy dziś ta sama atmosfera znużenia i wyczerpania, w jakiej przeprowadzano pierwsze postmodernistyczne eksperymenty. Właśnie tę kwestię, kwestię wyczerpania, z zapałem opisywał w 1967 roku John Barth na łamach czasopisma Atlantic: „Wyczerpania” nie utożsamiam z takimi wytartymi sformułowaniami jak fizyczna, moralna czy intelektualna dekadencja, lecz jedynie z zużyciem się pewnych form lub wyczerpaniem się pewnych możliwości – co nie jest naturalnie powodem do rozpaczy. Nie muszę przypominać, że wielu arty- stów zachodu od lat zmaga się z zastanymi definicjami artystycznych środ- ków, gatunków i form: pop art, teatralne i muzyczne „happeningi”, cały wachlarz sztuk „interdyscyplinarnych” lub „mieszanych” – to najnowsze zjawiska buntowania się przeciwko Tradycji4. Diagnoza Bartha na temat zużycia się możliwości literackich na wiele lat wytyczyła standardy odbioru eksperymentalnej prozy powstającej na kontynencie amerykańskim w latach 1960-1980. Barth uchwycił bowiem nie tylko panujące wśród pisarzy jego po- kolenia rozczarowanie modernistycznym projektem nowatorstwa, ale też zrozumienie, że projekt radykalnego zerwania z tradycją, proponowany przez awangardę przełomu XX wieku, nie jest naj- lepszą receptą na bunt. W zgodzie z duchem hipisowskiej kontr- kultury lat 60. autor „Literatury wyczerpania” podkreślał, że brak nowych możliwości to jeszcze nie powód do rozpaczy, i że zamiast brać sytuację wyczerpania śmiertelnie poważnie, trzeba się z nią najzwyczajniej w świecie pogodzić, tradycję zaś potraktować jako użyteczny rezerwuar sprawdzonych środków wyrazu, którymi artysta i czytelnik mogą się twórczo pobawić. W ten sposób, bez cienia pompatyczności, jaka zwykle towarzyszy literackim ma- nifestom – przypomnijmy sobie choćby „Filozofię kompozycji” Poego czy „Retrospekcję” Pounda – „Literatura wyczerpania” 3 Fredric Jameson, Postmodernism, or, The Cultural Logic of Late Capital- ism, Post-Contemporary Interventions (Durham: Duke University Press, 1991). 4 John Barth, „Literatura wyczerpania”, [w:] Nowa proza amerykańska: Szkice krytyczne, red. Zbigniew Lewicki, przeł. Jacek Wiśniewski (Warszawa: Czytelnik, 1983), s. 38. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 9 wyartykułowała przewrotnie niepozorny, lecz skuteczny sposób przeciwstawienia się autorytetowi tradycji literackiej. Ironiczna zabawa konwencjami, którą zaproponował Barth w miejsce na- bożnego szacunku dla historii literatury, pozwoliła postmoderni- stom, takim jak on sam, Coover czy Barthelme, dokonać rewolucji w sposobie myślenia na absolutnie podstawowe tematy, jakimi dla literatury są kwestia autora i jego władzy nad dziełem, samo poję- cie „dzieła” i jego wyjątkowości, problem związku tekstu literac- kiego z rzeczywistością i rola czytelnika. Nowy paradygmat myślenia o literaturze, nazwany przez Lyotarda „kondycją” postmodernistyczną, zakładał demokraty- zację relacji autor – czytelnik, postrzegał język jako nieskończe- nie twórczy i niezależny od pisarza system generowania znaczeń, a także celebrował rolę czytelnika jako współtwórcy literackiego doświadczenia5. Oczywiście, wiele założeń postmodernistyczne- go „stylu myślenia”6 zostało od tamtej pory zdekonstruowanych i historycznie skontekstualizowanych. Demokratyzacja relacji au- tor – czytelnik, na przykład, okazała się bardziej sloganem niż fi- lozoficzną i polityczną propozycją środowiska pisarskiego – świat literatury postmodernistycznej składał się nadal w większości z wykształconych, białych heteroseksualnych mężczyzn, piszą- cych dla podobnych sobie amatorów trudnej sztuki, lubujących się w jej wyjaśnianiu. Podobnie filozofia języka jako materiału, z którego składa się rzeczywistość, zainspirowana myślą Witt- gensteina i francuskim poststrukturalizmem na modłę Barthes’a i Derridy, została po latach zdemaskowana jako forma izolacjo- nizmu literatury wobec realnych problemów społecznych i poli- tycznych ery makkartyzmu. W końcu postulat, jakoby literatura postmodernistyczna umożliwiała czytelnikowi większy udział w doświadczeniu literatury, z perspektywy historycznej okazał się raczej odbiciem determinizmu rynkowego niż faktycznym ukłonem w stronę odbiorcy. Jak pisze Jacques Rancière, wczesny 5 Jean-François Lyotard, The Postmodern Condition: A Report on Know­ ledge, Theory and History of Literature, v. 10 (Minneapolis: University of Min- nesota Press, 1984). 6 Jerome Klinkowitz, Rosenberg, Barthes, Hassan: The Postmodern Habit of Thought (Athens: University of Georgia Press, 1988). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 10 Zuzanna Ładyga postmodernizm ostatecznie odróżniał się od modernizmu tylko tym, że otwarcie przyznawał zależność sztuki od uwarunkowań ekonomicznych, bez udawania, że awangardowe pomysły rodzą się w estetycznej próżni. O ile historyczne odczytania poszerzają naszą wiedzę o kon- tekście, w jakim zrodziła się estetyka amerykańskiego postmoder- nizmu, o tyle w ich świetle intelektualna wartość osiągnięć Bartha, Barthelme’ego i Coovera wydaje się dziś nieco zbyt pospiesznie zmarginalizowana. W pewnym sensie przecież esej „Literatura wyczerpania” jest równie aktualny, jak w momencie publikacji i może służyć, podobnie jak literackie eksperymenty trzech post- modernistów, którym ten tom jest poświęcony, za punkt wyjścia dla refleksji o obecnej kondycji literatury i sztuki. Gdyby w ter- minologii Bartha zastąpić pop art „sztuką apriopriacyjną”, sztuki interdyscyplinarne „intermedialnymi”, a słowo „artystyczny” sło- wem „kreatywny”, uzyskamy zaskakująco aktualny komentarz na temat naszej współczesności. Dzisiejsze parametry stanu wyczer- pania są zupełnie inne niż w latach 60. XX wieku – druga dekada trzeciego millenium to czas literatury masowej, której nośnikiem dawno już przestała być papierowa książka kupowana w księgar- ni. I chociaż pod tym względem era elektronicznych czytników, interaktywnych gier komputerowych i audiobooków wymaga nowego dyskursu krytycznego, mimo wszystko wydaje się, że aby lepiej zrozumieć, co dzieje się współcześnie w sferze relacji twórca – sztuka – odbiorca, należy spojrzeć wstecz na początki przełomu w myśleniu nad tekstualnością i interaktywnością, jaki dokonał się właśnie w amerykańskim postmodernizmie. Innymi słowy, dzisiejsze zainteresowanie intermedialnością, książką jako obiektem literackim czy afektywnym wymiarem czytelnictwa, można zrozumieć lepiej, powracając do tekstów, w których te za- interesowania mają swoją genezę. Obiekt literacki, podkreślał w 1964 roku w eseju „After Joyce” Donald Barthelme, to równoprawny element rzeczywisto- ści, z którego ontologiczną niepodważalnością musimy się liczyć tak samo jak z kamieniem leżącym na naszej drodze albo ze ścia- nami, pośród których mieszkamy7. Jest on żywotny w tym sensie, 7 Donald Barthelme, „After Joyce”, Location nr 1 (n.d.), s. 13-16. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 11 że czytelnicza konfrontacja z nim może zaowocować najbardziej nieoczekiwanymi zmianami świadomości, a więc i rzeczywisto- ści. Barthelme’owska filozofia literatury, poniekąd bardzo bliska modnym dziś prądom posthumanistycznej ontologii-obiektów, przypisującej witalność nie-ludzkim przedmiotom takim jak książki, pod wieloma względami przyświecała powstawaniu ni- niejszego zbioru esejów. Kontynuując tradycję zapoczątkowaną w latach 80. przez polskich amerykanistów: Andrzeja Kopcewi- cza, Janusza Semraua, Zbigniewa Lewickiego, Jerzego Durcza- ka, Jerzego Kutnika i Marka Wilczyńskiego, autorzy tekstów ze- branych w niniejszym tomie Mistrzów literatury amerykańskiej przyglądają się twórczości trzech najważniejszych przedstawicieli amerykańskiego postmodernizmu, Johna Bartha, Donalda Bar- thelme’ego i Roberta Coovera. Nazwiska Bartha, Barthelme’ego i Coovera nie bez powodu pojawiają się tutaj razem. O ile pisar- stwo każdego z nich ilustruje inny aspekt postmodernistycznej estetyki, o tyle zestawienie ich stylów wydaje się najlepiej od- zwierciedlać złożony charakter ponowoczesnej kondycji. Barth postuluje metafikcyjność, Barthelme – nowe sposoby przedsta- wiania rzeczywistości, Coover zaś przoduje w strategiach zaprzę- gania nowych mediów do opowiadania o stanie człowieczeństwa w realiach mu współczesnych. Pierwsza część niniejszego tomu poświęcona jest twórczości Johna Bartha, urodzonego wcześniej niż pozostali postmoderni- styczni wieszcze, w 1930 roku w Cambridge w stanie Maryland, a ukształtowanego pisarsko przez Uniwersytet Johns Hopkins w Baltimore, którego dyplom zdobył w 1952 roku za pracę-po- wieść Szata Dejaniry (The Shirt of Nessus). To właśnie studia na Johns Hopkins, gdzie Barth po raz pierwszy spotkał się z teorią literatury i prozą Jorge Luisa Borgesa, sprawiły, że porzucił ma- rzenia o karierze muzyka jazzowego – pod koniec lat 40. studio- wał muzykologię w prestiżowej nowojorskiej Julliard School of Music – na rzecz komponowania i aranżacji utworów językowych. W roku 1956 Barth zadebiutował powieścią egzystencjalną Pły- wająca opera, po której w 1958 roku przyszła kolej na Koniec drogi. Choć różne od późniejszych, wyraźnie metafikcyjnych pro jektów literackich z lat 60., wczesne dzieła Bartha stanowią filozoficzny klucz do jego późniejszych zainteresowań autotelicz- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 Zuzanna Ładyga nością i możliwościami metafikcyjnego komentarza, jakie znaj- dujemy w Bakunowym faktorze (1960), Zagubionym w labiryncie śmiechu (1968) czy w Opowiadać dalej (1996), by przytoczyć tylko najgłośniejsze spośród kilkunastu powieści pisarza, które zostały przetłumaczone na język polski. Dlatego też serię esejów poświęconych Barthowi otwiera „Nihilista Rewia”; w tym tekś cie Mikołaj Wiśniewski proponuje odczytanie Pływającej opery jako powieści stricte filozoficznej, nihilistycznej. Kolejny esej Wi- śniewskiego poświęcony jest Bakunowemu faktorowi, który inter- pretowany jest jako kontynuacja wątku nihilizmu, wytyczającego wcześniej trajektorię Pływającej opery. Wiśniewski pisze wręcz o nihilistycznym „cyklu”, współtworzonym przez Pływającą ope- rę, Koniec drogi i Bakunowy faktor, tym samym sugerując, w któ- rym miejscu Barthowskiego kanonu przebiega granica pomiędzy stylem pra-postmodernistycznym i klasycznie postmodernistycz- ną estetyką wyczerpania i autotematyzmu. Nieco inaczej interpretuje Koniec drogi Tomasz Basiuk w ese- ju „Ekler rozsunął się do krzyża” – jego zdaniem druga powieść Bartha to powieść „dramatyczna”, z rodzaju „utworów polifonicz- nych” takich jak Zbrodnia i kara Dostojewskiego. Według Basiu- ka spory filozoficzne składające się na narrację Końca drogi nie zostają nigdy „rozstrzygnięte na poziomie mowy odautorskiej”, tworząc tym samym efekt ideologicznej wielogłosowości. Wbrew oskarżeniom, jakoby postmodernizm uchylał się od komentarzy na temat rzeczywistości, Koniec drogi w ocenie Basiuka oferuje złożoną refleksję na temat możliwości ideologicznej refleksji nad rzeczywistością. W eseju zamykającym sekcję poświęconą Barthowi Jagoda Dolińska koncentruje się na zbiorze opowiadań Zagubiony w labi- ryncie śmiechu, który, jak ujął to Steven Bell w eseju „Literature, Self-Consciousness, and Writing”, jest swego rodzaju „mikroko- smosem” twórczości amerykańskiego pisarza, ponieważ znajduje- my w nim zarówno filozoficzne, jak i stricte literackie parametry stylu postmodernistycznego. Sytuując ów styl w kontekście de- bat akademickich nad istotą języka prowadzonych w latach 60. i 70. oraz w kontekście rozmaitych odczytań krytycznych pierw- szego w pełni metafikcyjnego utworu Bartha, Dolińska objaśnia dynamikę autotematyzmu w poszczególnych opowiadaniach Za- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 13 gubionego, odczytując je jako warianty pewnego ćwiczenia in- telektualnego, którego sensem jest doświadczanie alegoryczności i rekursywności samego języka. Temat języka podejmuje też Tadeusz Pióro w tekście otwie- rającym część tomu poświęconą Donaldowi Barthelme’emu, „Poezja Donalda Barthelme’ego”. Teza interpretacyjna zawarta w tytule artykułu Pióry jest bardzo adekwatnym wprowadze- niem do stylu barwnego pisarza z Houston, ponieważ, jak pisze polski poeta, proza Barthelme’ego ma „wiele wspólnego z awan- gardową poezją”, a szczególnie z twórczością Johna Ashbery’e- go. W odróżnieniu od Bartha, urodzony w 1931 roku Barthelme o karierze pisarza marzył w zasadzie od dziecka. Wychował się w artystycznym domu, gdzie zupełnie jak w „rodzinnej krainie” Henry’ego Jamesa, rozmowy o awangardowej sztuce, muzyce eksperymentalnej, modernistycznej architekturze i Becketcie wy- pełniały atmosferę codzienności. To właśnie proza Becketta spra- wiła, że na początku lat 60. Barthelme – wówczas dyrektor i ku- rator muzeum sztuki współczesnej w Houston w Teksasie, krytyk i dziennikarz – postanowił pisać tak jak twórca Czekając na Godota. Zadebiutował w 1961 roku opowiadaniem „The Darling Duckling at School”, które pod zmienionym tytułem („Me and Miss Mandible”) pojawiło się w jego pierwszym zbiorze opowia- dań Come Back, Dr. Caligari w 1964 roku. W tym samym roku w czasopiśmie artystycznym Location, które redagował wspólnie z Kennethem Kochem, Barthelme opublikował esej o postmo- dernizmie zatytułowany „After Joyce”, w którym wyłożył swoją słynną filozofię literatury jako „dziwnego obiektu”, który niczym nieznany przedmiot w rękach dziecka, jest przestrzenią zabawy. Język, powiada pisarz, to rzeczywistość jak każda inna – rzecz bardzo realna, czasem przewidywalna, czasem nieprzewidywal- na, ale zawsze plastyczna i pobudzająca do twórczego myślenia o świecie. Tę właśnie filozofię wcielał w życie zarówno w swoich opowiadaniach, z których niewielka tylko część została przeło- żona na polski, jak i w powieściach, którym poświęcam uwagę w dwóch tekstach: „Królewna Śnieżka, Zmarły Ojciec i fenome- nologia świata literackiego według Donald Barthelme’ego” oraz „Powieść jako przestrzeń przejściowa: Raj i Król”, gdzie staram się pokazać, w jaki sposób Barthelme łączy zamiłowanie do za- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 Zuzanna Ładyga baw językowych i metafikcji z przekonaniem o silnie referencyj- nym charakterze technik eksperymentalnych wobec rzeczywisto- ści historycznej. Ostatnia grupa esejów poświęcona jest Robertowi Cooverowi, pisarzowi, którego kariera jest w pewnym sensie zapisem procesu ewolucji stylu postmodernistycznego aż do dnia dzisiejszego, po- nieważ Coover – prowadzący wykłady na temat literatury elektro- nicznej na Brown University w Rhode Island – nadal pisze i publi- kuje. Urodzony w 1932 roku w stanie Iowa, zadebiutował w tym samym roku co Barthelme opowiadaniem „Blackdamp”, by pięć lat później, w 1966, wydać swą pierwszą powieść. The Origin of the Brunists została wydana w tym samym roku co nawołujący do rewolucji estetycznej esej Susan Sontag „Against Interpretation”, który pod wieloma względami stworzył klimat recepcji literatury w latach 60. i 70. W atmosferze zachwytu nad awangardowością The Origin może wydawać się powieścią tyleż zabawną co mrocz- ną. Jak ujął to tłumacz Cooverowskiej prozy, Tomasz Mirkowicz, jest to satyra „przepełniona goryczą”. Podobnie jest zresztą z dru- gą powieścią Coovera, z 1968 roku, The Universal Baseball As- sociation, Inc., J. Henry Waugh, Prop., chociaż nosi ona już bar- dzo wyraźne cechy estetyki metafikcyjnej. Jak pokazuje w swoim eseju „Potencjalność rzeczywistości i potencjał metafikcji” Marek Paryż, o ile Bruniści są powieścią eksperymentalnie realistycz- ną, o tyle The Universal Baseball Association inauguruje czysto postmodernistyczny styl Coovera, pełen pastiszów klasycznych motywów mitycznych, baśniowych i biblijnych, styl, który pojawi się w 1969 roku, w tomie opowiadań Pricksongs and Descants – jednym z największych osiągnięć metafikcyjnego postmoderni- zmu. Równie ważnym osiągnięciem w historii postmodernizmu jest opisywana przez Justynę Kociatkiewicz głośna obrazoburcza powieść Coovera z 1976 roku, The Public Burning, traktująca o słynnym procesie Rosenbergów. Choć bogata w eksperymen- ty formalne, jest to książka szczególnie godna uwagi ze wzglę- du na polityczny wymiar Cooverowskiego przedsięwzięcia. Jak pisze Kociatkiewicz, „bohaterem powieści jest przede wszystkim – bezoosobowa lub wieloosobowa – polityka, rozumiana nie tylko jako sztuka rządzenia, ale przede wszystkim jako weberowskie ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 15 dążenie do udziału w sprawowaniu władzy, jako pragnienie pod- porządkowania i kontrolowania innych”. Z kolei Patrycja Antoszek, autorka tekstu „Pod maską post- modernistycznego eksperymentu”, eseju na temat Imprezy u Ge- ralda z 1986 roku, koncentruje się na tak zwanej „estetyce nad- miaru”, która jest drugim, po historycznym metafikcjonizmie, wyróżnikiem stylu Coovera, gdzie karnawałowa maska kryje głęboką refleksję nad strukturą rzeczywistości. W przypadku Im- prezy u Geralda refleksja dotyczy problemu cielesności, który jest również przedmiotem zastanowienia Coovera w jego późniejszej powieści Pinocchio in Venice (1991), omawianej w niniejszym tomie przez Zofię Kolbuszewską. W eseju „Posthumanistyczny realizm Roberta Coovera” Kolbuszewska pokazuje, w jaki spo- sób zainteresowanie Coovera kwestią cielesności można odczytać z perspektywy współczesnych dyskusji w humanistyce nad gra- nicą pomiędzy bytami ożywionymi i nieożywionymi, i sugeruje, że aluzje do tradycji ekfrastycznej w ciekawy sposób antycypują współczesne trendy filozoficzne. Esej Kolbuszewskiej opisuje podobieństwo, które łączy pi- sarstwo trzech amerykańskich postmodernistów (za którym idą wspólne cechy wszystkich esejów w tym tomie). Zarówno Barth, Barthelme i Coover, jak i zafrapowani ich stylem krytycy postrze- gają tekst literacki, a w szczególności tekst postmodernistyczny, jako przedmiot żywy, nieustająco generujący znaczenia i inter- pretacje czytelnicze. Nieustająco – nawet w stanie kompletnego wyczerpania. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== John Barth (ur. 1930) Urodzony w Cambridge, w stanie Maryland prozaik amery- kański, laureat licznych nagród literackich, m.in. National Book Award, należy do głównych przedstawicieli literatury postmoder- nistycznej. Zadebiutował powieścią Pływająca opera (1956), by po niej wydać jeszcze osiemnaście powieści, zbiorów opowiadań i kolekcji esejów. Najsławniejsze spośród nich to Koniec drogi (1958), Bakunowy faktor (1960), Zagubiony w labiryncie śmiechu (1968) oraz Chimera (1972), z czego te ostatnie uznawane są za dzieła, które wytyczyły metafikcyjne standardy prozy ekspery- mentalnej w drugiej połowie XX wieku. Najnowsza powieść Bar- tha, zatytułowana Every Third Thought: A Novel in Five Seasons, opublikowana została w 2011 roku. W Polsce ukazały się Pływająca opera, Koniec drogi, Baku- nowy faktor, Zagubiony w labiryncie śmiechu, Sabbatical (wyd. oryg. 1982), Ostatnia podróż Sindbada Żeglarza (wyd. oryg. 1991) i Opowiadać dalej (wyd. oryg. 1996). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Mikołaj Wiśniewski Nihilistyczna rewia: Bakunowy faktor Johna Bartha Historia jest koszmarem, z którego staram się przebudzić. James Joyce Dla mnie również przeszłość jest snem; ale ja śmieję się przez sen. John Barth Pod sam koniec Bakunowego faktora, czyli po prostu Handla- rza tytoniem1, Harvey Russecks, przyjaciel Mary Mungommery, wędrownej kurwy z Dorset, człowiek „na poły głuchy” – i może dlatego spragniony ciekawej opowieści – wygłasza pochwałę gawędy, bajdy czy też może należałoby powiedzieć klechdy, bo przecież powieść Bartha opowiada właśnie o „legendarnej prze- szłości regionu (zwłaszcza Marylandu, rodzimego stanu autora), niezwykłych wydarzeniach i postaciach”, a także wielu – bardzo wielu! – „osobliwościach realiów społeczno-obyczajowych”: – Nie masz to jak dobrze opowiedziana opowieść, czy smutna, czy wesoła, płytka czy głęboka! Cóż to kogo obchodzi, czy tematem jest sprawa oso- bista lub zgoła nieprzyjemna? Droga do niebios jest usiana ostami i coś mi się zdaje, że sporo na niej krowiego łajna. A co do długości, też mi coś! – Podniósł stwardniały palec. – Zła opowieść będzie długa, choćby się opowiadało jedynie przez mgnienie oka, a dobra krótka, choćby trzeba ją było opowiadać od św. Swithina do św. Michała. Ha! I mówisz, że fabuła splątana? Czy więcej na niej węzełków i zakrętasów niż w przędzy życia 1 Polski tytuł powieści Bartha ukuty został z dwóch staroświeckich słów: „faktor” to pośrednik handlowy, ewentualnie – hurtownik, zaś „bakun” to lichy, tani tytoń fajkowy, machorka. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Barth, Barthelme, Coover
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: