Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00395 005576 13069891 na godz. na dobę w sumie
Bezpieczeństwo funkcjonalne państw regionu Europy Północnej - ebook/pdf
Bezpieczeństwo funkcjonalne państw regionu Europy Północnej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 291
Wydawca: Aspra Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7545-550-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W czasach współczesnych większość państw przywiązuje dużą wagę nie tylko do bezpieczeństwa własnego terytorium, zachowania integralności terytorialnej, suwerenności, lecz także - a może nawet zwłaszcza - do szeroko rozumianego bezpieczeństwa swoich mieszkańców. Zabezpieczenie potrzeb egzystencjalnych ludzi, działania transportu publicznego, zachowanie możliwości komunikacji, w tym także komunikacji drogą elektroniczną, zapewnienie nieprzerwanych dostaw energii - to tylko najważniejsze przykłady żywotnych funkcji które państwo i społeczeństwo muszą wypełniać, by móc harmonijnie funkcjonować nawet w przypadku pojawienia się zagrożenia, np. klęską żywiołową bądź wypadkiem spowodowanym działalnością człowieka. Z drugiej strony zachodzi konieczność budowania odporności społeczeństw na zagrożenia, redukowania ich wrażliwości na nie. Uznanie tego obszaru zapewniania bezpieczeństwa za istotny jest szczególnie widoczne w przypadku państw szeroko pojętego regionu Europy Północnej, można również zaobserwować zwiększające się zainteresowanie Unii Europejskiej problematyką ochrony ludności, dóbr i środowiska naturalnego. Zapewnienie bezpieczeństwa funkcjonalnego (functional security) jest obecnie jednym z priorytetów dla państw regionu Europy Północnej oraz staje się jednym z kluczowych zadań dla UE.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Instytut Nauk Politycznych Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2014 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Publikacja dofi nansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego Recenzenci prof. nadzw. dr hab. Dariusz Popławski prof. nadzw. dr hab. Jarosław Gryz Projekt okładki Barbara Kuropiejska-Przybyszewska Korekta językowa i redakcja stylistyczna Studio Poligrafi czne Edytorka www.edytorka.pl © Copyright by Karina Paulina Marczuk © Copyright by Ofi cyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2014 Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części niniejszej publikacji, niezależnie od zastosowanej techniki reprodukcji (drukarskiej, fotografi cznej, komputerowej i in.), wymaga pisemnej zgody Autorki i Wydawcy. Wydawca Ofi cyna Wydawnicza ASPRA-JR 03-982 Warszawa, ul. Dedala 8/44 tel. 602 247 367, fax 22 870 03 60 e-mail: ofi cyna@aspra.pl www.aspra.pl Skład i łamanie OFI ISBN 978-83-7545-550-2 Objętość 12,6 ark. wyd. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Specyfi ka regionu Europy Północnej Obrona cywilna i ochrona ludności Rozdział I Zakres i istota bezpieczeństwa funkcjonalnego w państwach regionu Europy Północnej . . . . . . . . . 19 1.1. . . . . . . . . . . 20 1.2. . . . . . . . . . . . 27 1.3. Obrona totalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 1.4. Resilience (budowanie odporności) . . . . . . . . . . . 37 1.5. Societal security (bezpieczeństwo społeczeństwa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 1.6. Istota bezpieczeństwa funkcjonalnego . . . . . . . . 47 Rozdział II Bezpieczeństwo funkcjonalne państw członkowskich Unii Europejskiej regionu Europy Północnej . . . . . 55 2.1. Państwa nordyckie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 2.1.1. Dania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2.1.2. Finlandia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 2.1.3. Szwecja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 2.2. Państwa bałtyckie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 2.2.1. Estonia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 2.2.2. Litwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 2.2.3. Łotwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 2.3. Irlandia i Wielka Brytania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 2.3.1. Irlandia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 2.3.2. Wielka Brytania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 2.4. Konkluzje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 5 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Rozdział III Bezpieczeństwo funkcjonalne Islandii i Norwegii . . 147 3.1. Islandia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.2. Norwegia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 3.3. Konkluzje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 Rozdział IV Współpraca w regionie Europy Północnej w zakresie bezpieczeństwa funkcjonalnego . . . . . . 169 4.1. Współpraca państw regionu Europy Północnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 4.1.1. Współpraca międzypaństwowa . . . . . . . . . . 170 4.1.2. Współpraca w ramach ugrupowań subregionalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 4.2. Współpraca w ramach Wymiaru Północnego Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 4.3. Konkluzje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 Rozdział V Bezpieczeństwo funkcjonalne Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 5.1. Ochrona ludności w Unii Europejskiej . . . . . . . . 200 5.2. Od bezpieczeństwa terytorialnego do bezpieczeństwa funkcjonalnego . . . . . . . . . . . 211 5.3. Konkluzje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 Spis tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 Spis rycin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 Aneksy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Contents Introduction . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Chapter I The scope and nature of functional security in the states of the Northern Europe region . . . . . . 19 1.1. The uniqueness of the region of Northern Europe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 1.2. Civil defence and civil protection . . . . . . . . . . . . . 27 1.3. Total defence . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 1.4. Resilience . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 1.5. Societal security . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 1.6. The nature of functional security . . . . . . . . . . . . . 47 Chapter II Functional security in the European Union member states of the Northern Europe region . . . . . . . . . . . 55 2.1. The Nordic states . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 2.1.1. Denmark . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2.1.2. Finland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 2.1.3. Sweden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 2.2. The Baltic States . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 2.2.1. Estonia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 2.2.2. Lithuania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 2.2.3. Latvia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 2.3. Ireland and Great Britain . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 2.3.1. Ireland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 2.3.2. Great Britain . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 2.4. Conclusions . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 7 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Contents Chapter III Functional security of Iceland and Norway . . . . . . . . 147 3.1. Iceland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.2. Norway . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 3.3. Conclusions . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 Chapter IV Cooperation in the Northern Europe region in the fi eld of functional security . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 4.1. Cooperation between the states of the Northern Europe region . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 4.1.1. International cooperation . . . . . . . . . . . . . . 170 4.1.2. Cooperation within the framework of subregional groupings . . . . . . . . . . . . . . 176 4.2. Cooperation within the framework of the Northern Dimension of the European Union . . . . . . . . . . . 190 4.3. Conclusions . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 Chapter V Functional security of the European Union . . . . . . 199 5.1. Civil protection within the European Union . . . . 200 5.2. From territorial security to functional security . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 5.3. Conclusions . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 Final conclusions . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 Bibliography . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 List of tables . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 List of illustrations . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 Appendices . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 Index of surnames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp W czasach współczesnych większość państw przywią- zuje dużą wagę nie tylko do bezpieczeństwa własnego te- rytorium, zachowania integralności terytorialnej, suweren- ności, lecz także – a może nawet zwłaszcza – do szeroko rozumianego bezpieczeństwa swoich mieszkańców. Zabez- pieczenie potrzeb egzystencjalnych ludzi, działania trans- portu publicznego, zachowanie możliwości komunikacji, w tym także komunikacji drogą elektroniczną, zapewnie- nie nieprzerwanych dostaw energii – to tylko najważniejsze przykłady żywotnych funkcji, które państwo i społeczeń- stwo muszą wypełniać, by móc harmonijnie funkcjonować nawet w przypadku pojawiania się zagrożenia, np. klęską żywiołową bądź wypadkiem spowodowanym działalnością człowieka. Z drugiej strony zachodzi konieczność budowa- nia odporności społeczeństw na zagrożenia, redukowania ich wrażliwości na nie. Uznanie tego obszaru zapewnia- nia bezpieczeństwa za istotny jest szczególnie widoczne w przypadku państw szeroko pojętego regionu Europy Północnej, można również zaobserwować zwiększające się zainteresowanie Unii Europejskiej (UE) problematyką ochrony ludności, dóbr i środowiska naturalnego. Zapew- nianie bezpieczeństwa funkcjonalnego (functional security) jest obecnie jednym z priorytetów dla państw regionu Eu- ropy Północnej oraz staje się jednym z kluczowych zadań dla UE. 9 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp Należy zwrócić uwagę na dwa istotne zagadnienia. Po pierwsze, dla celów przeprowadzonych badań region Europy Północnej rozumie się szeroko, a zatem zalicza się tu państwa, i terytoria zależne, leżące w północnej części kontynentu europejskiego, czyli: państwa nor- dyckie (Danię, Finlandię, Islandię, Norwegię, Szwecję), państwa bałtyckie (Estonię, Litwę, Łotwę) oraz Irlandię i Wielką Brytanię. Takie rozumienie regionu Europy Pół- nocnej jest zgodne z klasyfi kacją Organizacji Narodów Zjednoczonych (Department of Economic and Social Af- fairs Statistics Division, Standard country or area codes for statistical use: Current information as at 31 August 1999 – Codes standard des pays et des zones à usage statis- tique, United Nations, New York 1999). Po drugie, trzeba zwrócić uwagę na przyjętą terminologię. W omawianych państwach występuje szereg kategorii pojęciowych, któ- re – w mniejszym bądź większym stopniu – odnoszą się do problematyki ochrony ludności, dóbr i środowiska, zapewniania żywotnych funkcji społeczeństwom i ogra- niczania wrażliwości społeczeństw na zagrożenia. Mowa jest zatem o obronie cywilnej i ochronie ludności, bez- pieczeństwie społeczeństwa (societal security), ochronie żywotnych funkcji społeczeństwa, budowaniu odporno- ści społeczeństwa na zagrożenia (resilience). Co więcej, w przypadku wielu z państw regionu Europy Północnej zadania w tym zakresie wpisują się we wdrażaną przez nie koncepcję obrony totalnej. Biorąc pod uwagę zróż- nicowanie terminologiczne, zastosowano, za Magnusem Ekengrenem i Bengtem Sundeliusem, pojęcie „bezpie- czeństwo funkcjonalne”, które najpełniej oddaje zakres znaczeniowy omawianej problematyki. Temat pracy oscyluje wokół problematyki bezpieczeń- stwa funkcjonalnego w państwach regionu Europy Północ- nej, sposobów rozumienia tego zagadnienia w omawianych 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp państwach. Badano, czy sposób rozumienia bezpieczeń- stwa funkcjonalnego w państwach regionu Europy Pół- nocnej wpływa na pojmowanie tej kategorii przez Unię Europejską. Z tego względu skoncentrowano się na ana- lizowaniu poglądów, zapatrywań, wyobrażeń, projektów z zakresu poruszanej problematyki w państwach regionu Europy Północnej. Istnieje kilka powodów podjęcia tak postawionego te- matu. Po pierwsze, zagadnienie bezpieczeństwa funk- cjonalnego w państwach regionu Europy Północnej nie stało się, jak do tej pory, przedmiotem szerszych analiz. Na krajowym, jak również zagranicznym rynku wydaw- niczym brak całościowego opracowania poruszanej tema- tyki. W większości autorzy prac badają jedynie wycinek omawianej problematyki, czyli albo podejście danego państwa do zagadnień mieszczących się w zakresie bez- pieczeństwa funkcjonalnego, albo stanowisko UE w tym względzie. Po drugie, nie są wystarczające badania war- stwy koncepcyjnej, czyli różnorodnych dokumentów, ra- portów, ofi cjalnych wystąpień dostojników państwowych etc. – większość prac koncentruje się na rozwiązaniach in- stytucjonalnych w zakresie ochrony ludności. Po trzecie, problematyka wewnętrznego wymiaru bezpieczeństwa państw regionu Europy Północnej, którego elementem jest bezpieczeństwo funkcjonalne, nie doczekała się opra- cowania. Z tych względów zachodzi potrzeba uzupełnie- nia zastanych badań o uwagi na temat rozumienia bez- pieczeństwa funkcjonalnego przez państwa nordyckie, bałtyckie oraz Irlandię i Wielką Brytanię. Zadaniem badawczym jest znalezienie odpowiedzi na takie pytania, jak: czym jest i jak rozumie się bezpieczeń- stwo funkcjonalne, uwzględniając wielość pojęć z tego zakresu występujących w państwach regionu Europy Północnej?; jak pojmowane jest poruszane zagadnienie ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11 Wstęp w państwach Europy Północnej będących członkami UE?; jak się je rozumie w państwach Europy Północnej niebę- dących członkami UE, czyli Islandii i Norwegii?; czy, i jeśli tak, to w jaki sposób państwa regionu Europy Północnej współpracują w zakresie zapewniania bezpieczeństwa funkcjonalnego?; wreszcie, jak Unia Europejska rozumie bezpieczeństwo funkcjonalne i czy obecnie można mó- wić o odejściu przez UE od postrzegania bezpieczeństwa w kategoriach bezpieczeństwa terytorialnego na rzecz bezpieczeństwa funkcjonalnego? Zasadniczym celem badawczym pracy jest pogłębiona analiza rozumienia bezpieczeństwa funkcjonalnego przez państwa regionu Europy Północnej. Badano także stano- wisko Unii Europejskiej w tym zakresie. Hipoteza badawcza, którą w pracy poddano weryfi ka- cji, zakłada, że w Unii Europejskiej pojmuje się bezpie- czeństwo funkcjonalne, korzystając z doświadczeń państw regionu Europy Północnej w tej dziedzinie. Zabezpiecze- nie żywotnych funkcji społeczeństwom, np. zaspokojenie biologicznych potrzeb ludności, zapewnianie działania transportu publicznego, możliwości komunikacji trady- cyjnej i elektronicznej, nieprzerwanych dostaw ener- gii etc., staje się obecnie najistotniejszym zadaniem dla współczesnych państw, które – w większości przypadków, zwłaszcza w Europie – nie obawiają się zagrożenia swojej integralności terytorialnej ze strony innych państw, lecz przygotowują się na wypadek zaistnienia zagrożeń powo- dowanych działaniem sił natury, człowieka, awarii tech- nicznych, przemysłowych bądź ataków terrorystycznych. Takie przekonanie dominuje zwłaszcza w państwach nor- dyckich, ich śladem podążają bałtyckie, Wielka Brytania koncentruje się na budowaniu odporności swojego społe- czeństwa (resilience), natomiast Irlandia na wzmacnianiu obrony cywilnej. 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp Weryfi kacja powyższej hipotezy będzie możliwa w dro- dze analizy sposobów rozumienia bezpieczeństwa funk- cjonalnego w państwach członkowskich UE regionu Eu- ropy Północnej, w państwach tego regionu niebędących członkami UE, lecz ściśle z nią współpracujących, a także przez Unię Europejską. Analizowano również współpra- cę w zakresie bezpieczeństwa funkcjonalnego między omawianymi państwami, na forum ugrupowań subregio- nalnych oraz w ramach Wymiaru Północnego UE. Unia Europejska, budując własne podejście do problematyki bezpieczeństwa funkcjonalnego, będzie również oddzia- ływać na państwa członkowskie, a zatem wpływać na pojmowanie przez nie tej kategorii. W pracy nie przeprowadzono naukowego opisu in- stytucji specjalizujących się w sferze ochrony ludności, dóbr i środowiska naturalnego w państwach regionu Europy Północnej. Jak wspomniano, skoncentrowano się na rozważaniu poglądów, zapatrywań, wyobrażeń i projektów w dziedzinie bezpieczeństwa funkcjonal- nego w państwach regionu Europy Północnej i w Unii Europejskiej. Kierując się dążeniem do weryfi kacji postawionej hi- potezy badawczej i osiągnięcia celu badawczego w szcze- gólności zastosowano analizę czynnikową. Została ona wykorzystana do badania uwarunkowań bezpieczeństwa funkcjonalnego. Użyto, w szerokim zakresie, różnorodnych technik ba- dawczych. Przede wszystkim dokonano analizy dokumen- tów i materiałów źródłowych, analizy dostępnej literatu- ry przedmiotu oraz materiałów statystycznych. Materiał źródłowy w postaci aktów prawnych, dokumentów bądź raportów, dotyczący zagadnień z zakresu bezpieczeństwa funkcjonalnego w państwach regionu Europy Północnej i Unii Europejskiej, został poddany krytycznej analizie. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 13 Wstęp Przeprowadzone badania umożliwiły wyciągnięcie przed- stawionych wniosków. Struktura pracy składa się z pięciu rozdziałów, w któ- rych analizowano cząstkowe problemy badawcze w celu rozwiązania postawionego problemu badawczego, dążąc do weryfi kacji hipotezy. W poszczególnych rozdziałach przedstawiono kolejne etapy badań, poczynając od zagad- nień wprowadzających i kończąc na konkluzjach. W pierwszym rozdziale skoncentrowano się na zagad- nieniach teoretycznych dotyczących zakresu kategorii po- jęciowych z dziedziny szeroko rozumianego bezpieczeń- stwa funkcjonalnego stosowanych w państwach regionu Europy Północnej. Rozdział ten jest zatem wprowadze- niem do metodologii badań zagadnienia bezpieczeństwa funkcjonalnego. W pierwszej kolejności przedstawiono w nim specyfi kę regionu Europy Północnej, następnie do- konano przeglądu kluczowych pojęć, do których państwa regionu odwołują się w ofi cjalnych dokumentach z zakre- su bezpieczeństwa. W szczególności wyjaśniono, czym są: obrona cywilna i ochrona ludności, obrona totalna, resi- lience, czyli budowanie odporności na zagrożenia, socie- tal security (bezpieczeństwo społeczeństwa) oraz bezpie- czeństwo funkcjonalne. Wskazano także na uwarunkowa- nia bezpieczeństwa funkcjonalnego. Rozdziały drugi i trzeci zawierają studia przypadków państw regionu Europy Północnej w zakresie problema- tyki wpisującej się w zakres pojęciowy bezpieczeństwa funkcjonalnego. W rozdziale drugim skoncentrowano się na przedstawieniu tego zagadnienia w odniesieniu do tych państw regionu Europy Północnej, które są członkami Unii Europejskiej, natomiast w rozdziale trzecim – w odniesieniu do państw regionu niebędących członkami UE, ale ściśle z nią współpracujących w ramach Wymiaru Północnego UE, czyli Islandii i Norwegii. W rozdziale drugim omawiane 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp państwa uszeregowano, uwzględniając ich położenie, a zatem wskazano: państwa nordyckie (Dania, Finlandia, Szwecja), bałtyckie (Estonia, Litwa i Łotwa) oraz Irlandię i Wielką Brytanię. Zdecydowano się zastosować powyższy podział ze względu na dążenie do ukazania podobieństw między omawianymi państwami w ich podejściu do bez- pieczeństwa funkcjonalnego. Tam, gdzie było to konieczne, dążono do ukazania problematyki bezpieczeństwa funk- cjonalnego w danym państwie na tle sposobu pojmowania przez nie bezpieczeństwa wewnętrznego. Kierowano się chęcią przedstawienia szerszego kontekstu bezpieczeń- stwa funkcjonalnego. W obu tych rozdziałach, analizując przypadek każdego omawianego państwa, odniesiono się do tych kluczowych zagadnień, które wyznaczają ramy dla bezpieczeństwa funkcjonalnego w danym państwie. W rozdziale czwartym skoncentrowano się na współ- pracy w regionie Europy Północnej w zakresie bezpie- czeństwa funkcjonalnego. Wskazano na inicjatywy państw regionu w tym zakresie, jak również działania podejmo- wane na forum ugrupowań subregionalnych funkcjonu- jących w regionie Europy Północnej. Uwagę poświęcono współpracy w ramach Wymiaru Północnego Unii Euro- pejskiej w zakresie omawianej problematyki. Piąty, ostatni rozdział pracy dotyczy zagadnienia bez- pieczeństwa funkcjonalnego Unii Europejskiej. Omówio- no kwestie z zakresu ochrony ludności w ramach UE, jak również wskazano na ewolucję w jej podejściu do bez- pieczeństwa – od bezpieczeństwa rozumianego w kate- goriach bezpieczeństwa terytorialnego do bezpieczeństwa skoncentrowanego na ochronie ludności, dóbr i środowiska oraz zapewnianiu żywotnych funkcji społeczeństwom również w czasie wystąpienia zagrożeń, a także budowa- niu ich odporności na te zagrożenia, czyli bezpieczeństwa funkcjonalnego. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 15 Wstęp Całościowe podsumowanie, syntezę wyników przepro- wadzonych badań oraz weryfi kację postawionej hipotezy zawarto w zakończeniu książki. Podstawę źródłową pracy stanowi materiał źródłowy w postaci aktów prawnych, dokumentów przyjmowa- nych w omawianych państwach i przez ugrupowania subregionalne oraz organizacje międzynarodowe, takie jak Organizacja Narodów Zjednoczonych, Unia Euro- pejska, raportów, materiałów statystycznych, ofi cjal- nych wystąpień dostojników państwowych oraz materia- łów zawartych na ofi cjalnych stronach internetowych. W większości materiały te wykorzystano w wersji ory- ginalnej, udostępnianej w Internecie, co odnotowywano w przypisach. Problematyka bezpieczeństwa funkcjonalnego, w tym w odniesieniu do państw regionu Europy Północnej, nie stała się, jak dotąd, przedmiotem opracowania. Przeważa- ją publikacje dotyczące teoretycznych zagadnień z zakre- su obrony cywilnej i ochrony ludności. Jeśli chodzi o Unię Europejską, to bada się głównie przejawy jej udziału w operacjach zagranicznych. Z reguły analizuje się współ- pracę państw regionu Europy Północnej w sprawach za- granicznych. Wykorzystana w trakcie pisania pracy litera- tura to zarówno piśmiennictwo polskie, jak i zagraniczne, głównie w języku angielskim. Wszystkie przywoływane cytaty z literatury obcojęzycznej tłumaczyła autorka, sta- rając się zachować znaczenie jak najbliższe wersji orygi- nalnej. Niekiedy zastosowano również własne tłumacze- nia terminów, które nie przyjęły się jeszcze w rodzimej li- teraturze przedmiotu. Z tego względu często odwoływano się do terminów w wersji angielskiej, przytaczając je wraz z ich polskimi odpowiednikami. Prezentowana praca adresowana jest do Czytelników zainteresowanych tematyką z zakresu ochrony ludności, 16 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp dóbr i środowiska, zapewniania żywotnych funkcji spo- łeczeństw, budowania odporności na zagrożenia w pań- stwach regionu Europy Północnej. Autorka ma nadzieję, że przedstawiana książka będzie stanowić wstęp do dal- szych badań poruszanej problematyki. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdział I Zakres i istota bezpieczeństwa funkcjonalnego w państwach regionu Europy Północnej Grupę państw regionu Europy Północnej można zawę- żać wyłącznie do państw nordyckich (Danii, Finlandii, Is- landii, Norwegii i Szwecji) bądź można przyjąć także szer- sze rozumienie, za Organizacją Narodów Zjednoczonych (ONZ), i zaliczyć tu również państwa bałtyckie (Estonia, Litwa, Łotwa) oraz Wielką Brytanię i Irlandię. W pracy zdecydowano się na szerokie określanie regionu Europy Północnej, kierując się dążeniem do ukazania wielu po- dejść do problematyki zabezpieczania i ochrony ludności, dóbr i środowiska naturalnego oraz budowania odporno- ści społeczeństw na zagrożenia różnej natury. Podejmowana problematyka jest różnie nazywana i od- miennie defi niowana w omawianych państwach, zgodnie ze specyfi ką danego państwa, co przedstawiono w kolej- nych częściach pracy. Niemniej jednak można wyodrębnić pewne kluczowe kategorie, które państwa regionu Europy Północnej stosują w odniesieniu do omawianych zagad- nień. Z tego względu zachodzi konieczność ich wyjaśnie- nia. Można zatem mówić o następujących pojęciach: obro- na cywilna i ochrona ludności, obrona totalna, resilience 19 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zakres i istota bezpieczeństwa funkcjonalnego w państwach... (budowanie odporności), societal security (bezpieczeń- stwo społeczeństwa). Jednakże to inna kategoria – bez- pieczeństwo funkcjonalne – jest najbardziej pojemna i za- wiera w sobie wartości, które państwa Europy Północnej chciałyby chronić w ramach zapewniania bezpieczeństwa ludności, zabezpieczania dóbr i środowiska naturalnego oraz redukowania wrażliwości społeczeństw na zagroże- nia naturalne i powodowane działalnością człowieka. 1.1. Specyfi ka regionu Europy Północnej Leksykalnie słowo „region” pochodzi od łacińskiego rzeczownika regio, -onis, który oznacza linię graniczną, granicę, a także stronę świata, okolicę, krainę. Pojęciem regionu posługuje się nie tylko geografi a, lecz także zosta- ło ono zaanektowane zarówno przez stosunki międzyna- rodowe, politologię, jak i nauki ekonomiczne. Kategoria ta jest zatem wieloznaczna i na użytek prowadzanych badań wymaga od badacza określenia zakresu pojęciowego. Nauki społeczne defi niują region jako spójny obszar, który charakteryzuje się podobnymi kryteriami i w związ- ku z tym odróżnia się od innych regionów przez wydzie- lające go granice. Dlatego region traktowany jest jako konstrukcja intelektualna oparta na wyselekcjonowanym zestawieniu charakteryzujących go cech. Region jest tak- że mniejszy od obszaru, który jest szerszym pojęciem1. W stosunkach międzynarodowych rozumie się region jako strukturę, którą charakteryzują spójność i integracja. O tym, czy dane terytorium może być traktowane jako region, decyduje szereg czynników, wśród których klu- czowe znaczenie mają uwarunkowania: geografi czne, 1 Zob. Region [online], [w:] Encyclopaedia Britannica, witryna internet. Encyclopaedia Britannica, http://www.britannica.com/ EBchecked/topic/496048/region [dostęp: 24.01.2014]. 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1.1. Specyfi ka regionu Europy Północnej historyczne, polityczne, militarne, gospodarcze, kulturo- we, językowe, ekologiczne, klimatyczne, infrastruktural- ne i inne. Istotne znaczenie ma stopień zaawansowania współpracy między państwami regionu, wyraźny zwłasz- cza w przypadku (grup) państw członkowskich Unii Euro- pejskiej (UE). Iver B. Neumann wydziela dwie podstawo- we grupy kryteriów, które przyjmuje się, defi niując regio- ny – są to po pierwsze, kryteria kulturowe, ekonomiczne i geografi czne (inside-out) i po drugie, kryteria geopoli- tyczne (outside-in)2. Kryteria te można odnieść do regionu Europy Północnej. Zgodnie z klasyfi kacją przyjętą przez Organizację Na- rodów Zjednoczonych region Europy Północnej obejmuje państwa i terytoria zależne leżące w północnej części kon- tynentu europejskiego, czyli: Danię (wraz z Wyspami Ow- czymi), Estonię, Finlandię (wraz z Wyspami Alandzkimi), Islandię, Irlandię, Litwę, Łotwę, Norwegię (wraz ze Sval- bardem i Jan Mayen), Szwecję, Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (z Guernsey, Wyspą Man, Jersey, Wyspami Normandzkimi, Sark)3. Grupa ta jest zróżnicowana, a zatem można wyodrębnić tu zarów- no państwa nordyckie, czyli: Danię, Finlandię, Islandię, Norwegię, Szwecję, jak i bałtyckie (Estonia, Litwa, Łotwa) oraz Irlandię i Wielką Brytanię. Zdecydowana większość państw Europy Północnej to członkowie Unii Europej- skiej, natomiast Islandia i Norwegia, które do niej nie przystąpiły, aktywnie współpracują z UE, np. w ramach 2 Zob. I.B. Neumann, A region-building approach to Northern Europe, „Review of International Studies” 1994, t. 20, nr 1, s. 53–74. 3 Zob. Department of Economic and Social Affairs Statistics Division, Standard country or area codes for statistical use: Current information as at 31 August 1999 – Codes standard des pays et des zones à usage statistique, United Nations, New York 1999, w wersji online [seria M, nr 49/Rev.4]: http://unstats.un.org/unsd/methods/ m49/m49regin.htm [dostęp: 5.12.2013]. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 21 Zakres i istota bezpieczeństwa funkcjonalnego w państwach... inicjatywy Wymiaru Północnego. Godne podkreślenia jest, że łączna liczba ludności wszystkich państw Europy Północnej przekracza 100 mln osób (tabela 1.1.). Tabela 1.1. Liczba ludności w państwach Europy Północnej Grupa państw Państwo Liczba ludności w przybliżeniu (2013 r.) Państwa nordyckie Państwa bałtyckie Irlandia Wielka Brytania Dania Wyspy Owcze Finlandia Islandia Norwegia Svalbard Jan Mayen Szwecja Estonia Litwa Łotwa Irlandia Wielka Brytania Guernsey Wyspa Man Jersey 5,5 mln 50 tys. 5,3 mln 315 tys. 4,7 mln 2 tys. 0 9 mln 1,3 mln 3,5 mln 2,2 mln 4,8 mln 64 mln 66 tys. 86 tys. 96 tys. Łącznie: c. 101 mln Źródło: opracowanie własne na podstawie: The World Factbook 2013–14 [online], Central Intelligence Agency, Washington D.C. 2013, Denmark, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ da.html, Faroe Islands, https://www.cia.gov/library/publications/the -world-factbook/geos/fo.html, Finland, https://www.cia.gov/libra- ry/publications/the-world-factbook/geos/fi .html, Iceland, https://www. cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ic.html, Norway, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ no.html, Svalbard, https://www.cia.gov/library/publications/the-world 22 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1.1. Specyfi ka regionu Europy Północnej -factbook/geos/sv.html, Jan Mayen, https://www.cia.gov/library/pub- lications/the-world-factbook/geos/jn.html, Sweden, https://www.cia. gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sw.html, Estonia, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ en.html, Lithuania, https://www.cia.gov/library/publications/the-world -factbook/geos/lh.html, Latvia, https://www.cia.gov/library/publica- tions/the-world-factbook/geos/lg.html, Ireland, https://www.cia.gov/ library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html, United King- dom, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ geos/uk.html, Guernsey, https://www.cia.gov/library/publications/ the-world-factbook/geos/gk.html, Isle of Man, https://www.cia.gov/li- brary/publications/the-world-factbook/geos/im.html, Jersey, https:// www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/je.html [dostęp: 5.12.2013]. W pracy przyjęto, za ONZ, szeroki punkt widzenia. Do grupy państw regionu Europy Północnej zaliczono nie tyl- ko państwa nordyckie, lecz także Irlandię i Wielką Bryta- nię. Podobnie, włączono tu państwa bałtyckie, czyli Esto- nię, Litwę i Łotwę. Tak szeroka perspektywa daje bowiem możliwość dogłębnego zbadania procesów zachodzących w dziedzinie zapewniania bezpieczeństwa ludności oma- wianych państw ze względu na przyjmowane tu koncepcje w tym zakresie. Za jej przyjęciem przemawia także, często zaawansowana, współpraca w zakresie ochrony ludności (różnie określanej w różnych państwach), uwarunkowana m.in. ich warunkami naturalnymi (są to państwa o trud- nym klimacie, mające dostęp do morza etc.). Przyjmując podział kryteriów określających regiony Ivera B. Neumanna, można wydzielić dwie grupy kryte- riów defi niujących region Europy Północnej. Po pierw- sze, do grupy kryteriów inside-out w przypadku Europy Północnej zaliczają się kryteria: historyczne, klimatyczne, kulturowe, językowe (występujące w państwach regionu Europy Północnej grupy językowe to: bałtycka, celtycka, germańska, ugrofi ńska), religijne (w większości państw 23 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zakres i istota bezpieczeństwa funkcjonalnego w państwach... dominuje protestantyzm, w Irlandii i na Litwie katolicyzm oraz ateizm w Estonii i Szwecji), społeczne (państwa te w większości charakteryzują się wysokim stopniem roz- woju społecznego). Powszechna jest współpraca w spra- wach ochrony środowiska naturalnego (propagowanie zasad zrównoważonego rozwoju, „zielonej” energii), bez- pieczeństwa energetycznego (dążenie do uniezależnienia się w tym zakresie od innych państw) oraz politycznych, a także rozwojowych i humanitarnych, w tym szeroko za- krojona współpraca międzynarodowa w sprawach bez- pieczeństwa. Państwa nordyckie dużą wagę przywiązują do problematyki ochrony praw człowieka, praw i wolno- ści obywatelskich, czemu wielokrotnie dały wyraz, ak- tywnie angażując się w rozwiązywanie konfl iktów środ- kami dyplomatycznymi (np. Szwecja) bądź biorąc udział w zagranicznych operacjach pokojowych (np. Norwegia). Kolejno, specyfi czne są zagrożenia w państwach Europy Północnej, często najważniejsze stają się te o charakterze naturalnym, związane z klimatem (np. silne wiatry, opady atmosferyczne etc.), jakkolwiek władze wciąż przywiązują dużą wagę także do zagrożeń konwencjonalnych, a współ- cześnie także do cyberzagrożeń, obawiając się państw większych, np. Rosji (chociażby Estonia i Finlandia). Biorąc pod uwagę kryteria inside-out, „centrum” regio- nu Europy Północnej stanowić będą państwa, które łączy najwięcej więzi, czyli Dania, Norwegia i Szwecja, zatem państwa, które określają siebie jako Skandynawię i mó- wią o regionie nordyckim, gdy chcą określić peryferia re- gionu Europy Północnej4. Po drugie, do grupy kryteriów outside-in, oprócz położenia geografi cznego, zaliczają się uwarunkowania geopolityczne. W większości będąc pań- stwami małymi bądź średnich rozmiarów, państwa Europy 4 Zob. I.B. Neumann, op. cit., s. 54. 24 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1.1. Specyfi ka regionu Europy Północnej Północnej podzielają obawę przed państwami sąsiednimi, dużymi, jak Rosja bądź Niemcy. Cechą charakterystyczną jest także to, że choć w wielu przypadkach terytoria państw północnoeuropejskich są rozległe, to jednak liczba ludno- ści jest stosunkowo mała, skupiona głównie w większych ośrodkach miejskich (np. w Finlandii, Islandii), a zatem ma się tu do czynienia z wysokim stopniem urbanizacji. W obrębie regionu Europy Północnej można wyróż- nić kręgi tworzone przez państwa powiązane ze sobą silniej niż reszta. W pierwszej kolejności są to państwa skandynawskie, czyli Norwegia i Szwecja (najbardziej rygorystyczne ujęcie), czasami uwzględnia się tu także Danię; często zalicza się do nich również Finlandię i Is- landię. Po drugie, do państw nordyckich zaliczają się wskazane trzy oraz właśnie Finlandia i peryferyjna Islan- dia. Włodzimierz Anioł zauważa: „Słowo »Norden« nie jest w Polsce powszechnie znane, a tym bardziej często używane, nawet przez specjalistów z dziedziny skandyna- wistyki. W XIX-wiecznej Skandynawii oznaczało po prostu obszary leżące na północy [...]. Natomiast w XX wieku w Danii, Norwegii i Szwecji termin ten stał się bardzo po- pularny jako nazwa własna, oznaczająca ściśle określony obszar geografi czny, obejmujący oprócz tych krajów także Finlandię i Islandię oraz ich trzy terytoria autonomiczne: Wyspy Alandzkie, Wyspy Owcze i Grenlandię. Wszystkie te jednostki tworzą dziś wspólnotę regionalną, zinstytu- cjonalizowaną przede wszystkim w postaci Rady Nor- dyckiej i Nordyckiej Rady Ministrów, ale też przy pomocy innych sieci partnerstw i współpracy [...]. Pojęcie Skandy- nawii jest dużo starsze – w wersji łacińskiej (Scandinavia) było już stosowane w czasach rzymskich – ale też dużo bardziej niejednoznaczne. Odnosi się bowiem albo tylko do niektórych krajów nordyckich – w ujęciu najbardziej rygorystycznym, wyłącznie do Norwegii i Szwecji, państw 25 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zakres i istota bezpieczeństwa funkcjonalnego w państwach... leżących na Półwyspie Skandynawskim – albo też do wszystkich pięciu”5. Badacz postuluje, by upowszechnić bardziej precyzyjną kategorię – Norden. W dalszej części pracy przyjęto określenie „państwa nordyckie” w odnie- sieniu do omawianych pięciu państw. Co więcej, można wyróżnić kilka cech, które podzielają państwa nordyckie. Są to: konkurencyjność i innowacyjność gospodarek, wy- sokie standardy ekologiczne, społeczna odpowiedzial- ność biznesu, dbałość o równouprawnienie płci, niski poziom korupcji, wysokie wartości wskaźnika rozwoju ludzkiego (Human Development Index – HDI) opraco- wywanego przez Program Narodów Zjednoczonych do spraw Rozwoju Społecznego (United Nations Develop- ment Programme – UNDP) oraz przywiązywanie wagi do zrównoważonego rozwoju, są to państwa uważane za sta- bilne wewnętrznie, ich mieszkańcy są zadowoleni z życia, w polityce społecznej wdraża się założenia nordyckiego modelu welfare state6. Po trzecie, państwa bałtyckie to Esto- nia, Litwa i Łotwa, wchodzące w skład subregionu Morza Bałtyckiego. „W ramach subregionu można wyróżnić trzy kręgi: część południową (kontynentalną) tworzoną przez Niemcy i Polskę, część północną (nordycką), w skład któ- rej wchodzą państwa skandynawskie, oraz część wschod- nią (bałtycką) tworzoną przez Litwę, Łotwę i Estonię, a także Rosję (Kaliningrad i okręg petersburski)”7. Mówi się także o Dalekiej Północy, czyli obszarze arktycznym, którego częścią są m.in. państwa skandynawskie sięgające za koło podbiegunowe północne8. Państwami celtyckimi, 5 W. Anioł, Szlak Norden: modernizacja po skandynawsku, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2013, s. 7. 6 Zob. ibidem, s. 16–25. 7 O. Osica, M.A. Cichocki, Konsolidacja czy dezintegracja? Bez- pieczeństwo w subregionie Morza Bałtyckiego, „Nowa Europa: Prze- gląd Natoliński” 2009, nr 1(2) (numer specjalny), s. 16. 8 Szerzej na ten temat zob. O. Osica, Daleka Północ jako nowy 26 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1.2. Obrona cywilna i ochrona ludności wyspiarskimi są Irlandia i Wielka Brytania. Państwa te, oraz również będąca wyspą Islandia, to państwa atlantyckie. Powyższe czynniki sprawiają, że państwa regionu Europy Północnej wypracowały unikatowe rozwiązania w zakresie zapewniania bezpieczeństwa zarówno pań- stwu, jak i jego mieszkańcom. Wśród nich można wyróż- nić specyfi czne podejścia: rozwiązania z zakresu obrony cywilnej i ochrony ludności, obrony totalnej, koncepcję budowania odporności (elastyczności) społeczeństwa na zagrożenia, czyli resilience, bezpieczeństwo społeczeń- stwa (societal security) oraz zapewnianie żywotnych funk- cji społeczeństwu – bezpieczeństwo funkcjonalne. 1.2. Obrona cywilna i ochrona ludności Większość państw skandynawskich oraz państwa bał- tyckie wdrożyły do swojej polityki bezpieczeństwa i obro- ny koncepcję obrony totalnej. W dokumentach tych państw można także spotkać się z pojęciem obrony cy- wilnej, często wpisywanym w koncepcję obrony totalnej. Często mówi się również o ochronie ludności. Zachodzi za- tem konieczność doprecyzowania przywoływanych pojęć. W naukach wojskowych obronę (defence) defi niuje się jako „rodzaj działań bojowych wojsk zawczasu planowa- nych i przygotowanych w oparciu o umocnienia tereno- we lub organizowany doraźnie, mający na celu przeciw- działanie napaści nieprzyjaciela”9. Uwagę zwraca aspekt terytorialny klasycznie pojmowanej obrony oraz odno- szenie tego pojęcia do działalności sił zbrojnych. Z tego względu osobna kategoria obrony cywilnej (civil defence) obszar współpracy i rywalizacji, „Nowa Europa: Przegląd Natoliń- ski” 2010, nr 1(4) (numer specjalny), s. 5–7. 9 Obrona, [w:] Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa naro- dowego, AON, Warszawa 2002, s. 79. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 27 Zakres i istota bezpieczeństwa funkcjonalnego w państwach... dotyczy ludności cywilnej i jej ochrony w czasie konfl ik- tów zbrojnych. Kategorię obrony cywilnej zdefi niowano w dokumentach międzynarodowego prawa humanitar- nego – w I Protokole dodatkowym z 1977 r. do konwencji genewskich z 12 sierpnia 1949 r. Mianowicie, wskazano tu, że „obrona cywilna oznacza wykonywanie niektórych lub wszystkich niżej wymienionych zadań humanitarnych, ma- jących na celu ochronę ludności cywilnej przed niebezpie- czeństwami i pomoc jej w przezwyciężeniu bezpośrednich następstw działań wojennych lub klęsk żywiołowych, a tak- że zapewnienie jej warunków niezbędnych do przetrwania. Te zadania to: (I) ostrzeganie; (II) ewakuacja; (III) gospoda- rowanie schronami; (IV) obsługa środków zaciemnienia; (V) ratownictwo; (VI) pomoc medyczna, w tym udzielanie pierwszej pomocy i pomocy religijnej; (VII) gaszenie pożarów; (VIII) wykrywanie i oznaczanie stref niebezpiecznych; (IX) od- każanie i podobne środki ochronne; (X) zapewnienie doraź- nych pomieszczeń i zaopatrzenia; (XI) doraźna pomoc w przy- wracaniu i utrzymaniu porządku w dotkniętych trudną sytua- cją obszarach; (XII) doraźne uruchomianie niezbędnych usług użyteczności publicznej; (XIII) doraźne grzebanie zmarłych; (XIV) pomoc w ratowaniu dóbr niezbędnych do przetrwania; (XV) działania uzupełniające niezbędne do przeprowadze- nia wszelkich zadań wymienionych powyżej, włączając w to, ale nie ograniczając się do nich, planowanie i organizację”10. Dla porównania ustawa o powszechnym obowiązku 10 Multilateral Protocol additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the protection of victims of interna- tional armed confl icts (Protocol I) (with annexes, Final Act of the Diplomatic Conference on the reaffi rmation and development of international humanitarian law applicable in armed confl icts dated 10 June 1977 and resolutions adopted at the fourth session). Adopted at Geneva on 8 June 1977, art. 61 pkt a, [w:] „United Nations – Treaty Series/Nations Unies – Recueil des Traités” 1979, t. 1125, nr I-17512, w wersji online: http://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Vol- ume 1125/volume-1125-I-17512-English.pdf [dostęp: 2.01.2014]. 28 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1.2. Obrona cywilna i ochrona ludności obrony Rzeczypospolitej Polskiej z 1967 r., później nowe- lizowana, podobnie defi niuje obronę cywilną jako mającą „[...] na celu ochronę ludności, zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej, dóbr kultury, ratowanie i udzie- lanie pomocy poszkodowanym w czasie wojny oraz współ- działanie w zwalczaniu klęsk żywiołowych i zagrożeń śro- dowiska oraz usuwaniu ich skutków”11. Jak widać, przy- wołane defi nicje obrony cywilnej kładą nacisk na ochronę przede wszystkim ludności cywilnej nie tylko w czasie konfl iktów zbrojnych, lecz także w przypadku wystąpie- nia zagrożeń naturalnych (klęsk żywiołowych). Ponadto zwraca się uwagę na usuwanie skutków zagrożeń i pomoc ludności w przetrwaniu. Z drugiej strony powszechne jest także pojęcie ochrony ludności, czyli civil protection (można się również spotkać z tłumaczeniem tego terminu na język polski jako „ochro- na cywilna”). „Ochronę ludności można zdefi niować jako kompleks interdyscyplinarnych przedsięwzięć, realizo- wanych przy wysiłku wszystkich podmiotów prawa pań- stwowego, mających na celu ochronę życia, zdrowia oraz dóbr i środowiska przed niebezpieczeństwami spowodo- wanymi działaniem sił natury lub działalnością człowie- ka, przezwyciężanie ich następstw, a także zapewnienie warunków koniecznych do przetrwania”12. Powyższa de- fi nicja jest zbliżona do przywoływanych wyżej wyjaśnień obrony cywilnej, co pokazuje, że w praktyce trudno roz- graniczyć zakres pojęciowy obrony cywilnej i ochrony ludności. Można spotkać się z poglądem, że pierwotnie 11 Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, art. 137, DzU 1967, nr 44, poz. 220 ze zm., w wersji online: isip.sejm.gov.pl/Download?id=WDU19670 440220 type=3 [dostęp: 28.01.2014]. 12 R. Jakubczak, J. Flis (red.), Bezpieczeństwo narodowe Polski w XXI wieku: wyzwania i strategie, Dom Wydawniczy Bellona, War- szawa 2006, s. 338. 29 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Bezpieczeństwo funkcjonalne państw regionu Europy Północnej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: