Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00456 008167 11207244 na godz. na dobę w sumie
Bezpieczeństwo państwa a zagrożenie terroryzmem. Instytucje państwa wobec zagrożenia terroryzmem. Tom II - ebook/pdf
Bezpieczeństwo państwa a zagrożenie terroryzmem. Instytucje państwa wobec zagrożenia terroryzmem. Tom II - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-529-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Charakter współczesnego zagrożenia terroryzmem implikuje konieczność zaangażowania różnorodnych sił i środków, będących w dyspozycji państwa,
a także konieczność skoordynowania ich aktywności w obszarze antyterroryzmu.
Państwo walczy z terroryzmem w wymiarze wewnętrznym, a także międzynarodowym.
Aktywność rodzimych ugrupowań terrorystycznych nie rozkłada się symetrycznie na wszystkie państwa. Obecność i aktywność terroryzmu wewnętrznego ma swoje różnorodne uwarunkowania. Należy jednak
pamiętać, że brak terroryzmu wewnętrznego nie przekłada się na fakt „wolności” państwa od tego typu zagrożenia. Aktywność polityczno‑militarna,
tożsamość kulturowa, powoduje, że wielu krajom, w tym Polsce, realnie zagraża terroryzm międzynarodowy.
Fakt ten powoduje, że muszą one być przygotowane po pierwsze na realizację działań proaktywnych — wyprzedzających, łączących się z działaniami
ukierunkowanymi na wczesne wykrywanie zagrożenia. Naturalizacja zamiaru dokonania ataku terrorystycznego w fazie jego planowania i przygotowania to sukces służb państwa odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. Po drugie, państwo musi być przygotowane do reakcji na zaistniały zamach — działania reaktywne.
W strukturach państwa muszą być siły i środki zdolne neutralizować powstałe zagrożenie, a także prowadzić działania w ramach tzw. odbudowy.
Polska jest państwem, w którym władze mają świadomość zagrożenia, jakie płynie z aktywności terrorystycznej ludzi o skrajnych poglądach, ludzi,
którzy z terroru uczynili środek do realizacji swoich celów politycznych.
Niniejsza publikacja odwołuje się do głównych obszarów aktywności naszego kraju wobec zagrożenia terrorystycznego, identyfikacji sił i środków
jakie przedsięwzięciom pro- i reaktywnym są dedykowane.
Autorzy poszczególnych części monografii, to osoby o uznanym dorobku w tym zakresie — utożsamiane z wiedzą ekspercką.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

BEZPIECZEŃSTWO PAŃSTWA A ZAGROŻENIE TERRORYZMEM INSTYTUCJE PAŃSTWA WOBEC ZAGROŻENIA TERRORYZMEM Tom 2 Redakcja naukowa Kuba Jałoszyński Tomasz Aleksandrowicz Krzysztof Wiciak Szczytno 2016 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent prof. zw. dr hab. Adam Koseski Zespół autorski — 5 — 10.4 — 2.3 — 2.5 — 1.2.2 Marta Busłowicz dr hab. Janusz S. Chełchowski dr Jarosław Cymerski dr hab. Ireneusz T. Dziubek dr Jan Gołębiewski prof. dr hab. Ryszard Jakubczak — 1, 1.2, 1.2.2 dr hab. Weronika Jakubczak prof. dr hab. Kuba Jałoszyński dr Paweł Jastrzębski Anna Kańciak Maciej Kluczyński dr hab. Izabela Nowicka Paulina Piasecka dr Tomasz Safjański dr hab. Robert Socha Anna Suchoń Damian Szlachter dr Jerzy Telak dr Jarosław R. Truchan dr hab. Agata Tyburska dr hab. Sławomir Zalewski — 1 — Wprowadzenie, 1.3, 2 — 10.4.1 — 8 — 7 — 6 — 1.4 — 9 — 2 — 10 — 9 — 2.4 — 2.2 — 3 — 4 Redakcja Wydawcy Krzysztof Guzik, Beata Miszczuk, Robert Ocipiński Projekt okładki Agnieszka Kamińska © Wszelkie prawa zastrzeżone — WSPol Szczytno ISBN 978-83-7462-528-9 e-ISBN 978-83-7462-529-6 Druk i oprawa: Dział Wydawnictw i Poligrafii Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48 e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 25,91 ark. wyd. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== SPIS TREŚCI 7 9 9 Wprowadzenie (K. Jałoszyński) ................................................................. 1. System bezpieczeństwa narodowego (R. Jakubczak, W. Jakubczak) ............................................................. 1.1. Pojęcie, istota, polityka i strategia bezpieczeństwa narodowego .................................................................................. 1.1.1. Współczesne pojęcie bezpieczeństwa narodowego ...................................................................... 9 1.1.2. Istota bezpieczeństwa narodowego ............................... 17 1.1.3. Polityczna strona bezpieczeństwa narodowego ........... 18 1.1.4. Strategiczny wymiar bezpieczeństwa narodowego ..... 22 1.2. Bezpieczeństwo narodowe jako system (R. Jakubczak) .......... 29 1.2.1. Pojęcie, elementy oraz istota systemu bezpieczeństwa narodowego .......................................... 29 1.2.2. Rola i miejsce zarządzania kryzysowego w systemie bezpieczeństwa (J. Gołębiewski, R. Jakubczak) .................................................................... 44 1.3. Podsystem antyterrorystyczny systemu bezpieczeństwa państwa (K. Jałoszyński) .................. 56 1.4. Państwo w walce z terroryzmem a prawa człowieka (P. Piasecka) ............................................................... 71 2. Obszar spraw wewnętrznych państwa wobec zagrożenia terroryzmem (R. Socha, K. Jałoszyński) ........................................... 87 2.1. Policja wobec zagrożenia terroryzmem ................................... 87 2.2. Służby ochrony granic wobec zagrożenia terroryzmem (J.R. Truchan) ....................................................... 103 2.3. Służby ochrony VIP wobec zagrożenia terroryzmem (J. Cymerski) ......................................................... 113 2.4. Straż pożarna wobec zagrożenia terroryzmem (J. Telak) ...... 127 2.5. Profilaktyka i edukacja antyterrorystyczna (I.T. Dziubek) .... 157 3. Zarządzanie kryzysowe wobec zagrożenia terroryzmem (A. Tyburska) ............................................................... 191 3.1. Kryzys i sytuacja kryzysowa ...................................................... 191 3 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wprowadzenie 3.2. Ryzyko w zarządzaniu kryzysowym ........................................ 200 3.3. Zarządzanie kryzysowe i jego fazy ........................................... 212 3.4. Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa narodowego ............. 218 3.5. Infrastruktura krytyczna i jej ochrona jako element zarządzania kryzysowego ................................... 222 3.6. Plany zarządzania kryzysowego ............................................... 232 4. Obszar służb specjalnych państwa wobec zagrożenia terroryzmem (S. Zalewski) ............................... 237 4.1. Służby specjalne w systemie bezpieczeństwa państwa ........... 237 4.2. Cywilne służby specjalne wobec zagrożenia terroryzmem .... 245 4.3. Wojskowe służby specjalne wobec zagrożenia terroryzmem ................................................ 258 5. Obszar obrony narodowej w państwie wobec zagrożenia terroryzmem (M. Busłowicz) ............................................................. 265 5.1. Siły zbrojne w systemie bezpieczeństwa państwa ................... 266 5.2. Siły zbrojne wobec zagrożenia terroryzmem .......................... 277 6. Obszar wymiaru sprawiedliwości w państwie wobec zagrożenia terroryzmem (I. Nowicka) ................................ 295 6.1. Penalizacja przestępstwa terroryzmu ....................................... 295 6.2. Organy ścigania wobec przestępstwa terroryzmu .................. 301 7. Obszar organów ochrony interesów finansowych państwa wobec zagrożenia terroryzmem (M. Kluczyński) .......................... 317 7.1. Finansowanie terroryzmu i pranie pieniędzy ......................... 317 7.2. Służba Celna ................................................................................ 321 7.3. Organy administracji podatkowej ............................................ 329 7.4. Organy kontroli skarbowej ........................................................ 333 7.5. Organy informacji finansowej ................................................... 343 7.6. Organy ochrony interesów finansowych państwa w systemie antyterrorystycznym Rzeczypospolitej Polskiej ........................................................... 348 Wymiar prawny i instytucjonalny działania państwa wobec zagrożenia cyberterroryzmem (A. Kańciak) ..................... 353 8.1. Pojęcie cyberterroryzmu ............................................................ 353 8.2. System instytucjonalny przeciwdziałania i zwalczania cyberterroryzmu .................... 358 8.3. Dokumenty strategiczne w zakresie przeciwdziałania i zwalczania terroryzmu w cyberprzestrzeni .......................... 362 8. 4 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== W. ZubrzyckiSpis treści 9. Koordynacja działań wobec zagrożeń terroryzmem w wymiarze wewnętrznym i międzynarodowym (T. Safjański, D. Szlachter) ........................... 367 9.1. Koordynacja w wymiarze wewnętrznym ................................ 368 9.1.1. Poziom strategiczny ......................................................... 369 9.1.2. Poziom operacyjny .......................................................... 376 9.1.3. Poziom taktyczny ............................................................. 378 9.2. Koordynacja w wymiarze międzynarodowym ....................... 380 9.2.1. Organizacje i inicjatywy o charakterze globalnym ..... 382 9.2.2. Organizacje i inicjatywy o charakterze regionalnym ...................................................................... 388 9.2.3. Instytucje, agencje wyspecjalizowane Unii Europejskiej oraz inicjatywy nieformalne grupujące wybrane państwa unijne ................................................. 395 9.2.4. Inicjatywy bilateralne ...................................................... 413 10. Zabezpieczenie logistyczne w obliczu ataku terrorystycznego (A. Suchoń) .............................. 417 10.1. Zabezpieczenie miejsca pobytu zadysponowanych sił specjalnych do działań kontrterrorystycznych ....................... 417 10.2. Zabezpieczenie transportowe .................................................... 421 10.3. Zabezpieczenie materiałowe działań kontrterrorystycznych .................................................. 424 10.4. Zabezpieczenie medyczne miejsca ataku terrorystycznego (J.S. Chełchowski) .......................................... 428 10.4.1. Pierwsza pomoc w rejonie działań bojowych (P. Jastrzębski) ................................................. 439 Bibliografia .................................................................................................. 453 Publikacje zwarte, artykuły ............................................................... 453 Źródła prawa ........................................................................................ 466 Inne ...................................................................................................... 471 Źródła internetowe .............................................................................. 472 Informacje o autorach ............................................................................... 477 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 5 Wprowadzenie WprowadzenieSpis treści ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WPROWADZENIE Charakter współczesnego zagrożenia terroryzmem implikuje konieczność zaangażowania różnorodnych sił i środków, będących w dyspozycji państwa, a także konieczność skoordynowania ich aktywności w obszarze antyterro- ryzmu. Państwo walczy z terroryzmem w wymiarze wewnętrznym, a także mię- dzynarodowym. Aktywność rodzimych ugrupowań terrorystycznych nie roz- kłada się symetrycznie na wszystkie państwa. Obecność i aktywność terro- ryzmu wewnętrznego ma swoje różnorodne uwarunkowania. Należy jednak pamiętać, że brak terroryzmu wewnętrznego nie przekłada się na fakt „wolno- ści” państwa od tego typu zagrożenia. Aktywność polityczno -militarna, toż- samość kulturowa, powoduje, że wielu krajom, w tym Polsce, realnie zagraża terroryzm międzynarodowy. Fakt ten powoduje, że muszą one być przygotowane po pierwsze na reali- zację działań proaktywnych — wyprzedzających, łączących się z działaniami ukierunkowanymi na wczesne wykrywanie zagrożenia. Naturalizacja zamiaru dokonania ataku terrorystycznego w fazie jego planowania i przygotowania to sukces służb państwa odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. Po drugie, pań- stwo musi być przygotowane do reakcji na zaistniały zamach — działania reak- tywne. W strukturach państwa muszą być siły i środki zdolne neutralizować powstałe zagrożenie, a także prowadzić działania w ramach tzw. odbudowy. Polska jest państwem, w którym władze mają świadomość zagrożenia, jakie płynie z aktywności terrorystycznej ludzi o skrajnych poglądach, ludzi, którzy z terroru uczynili środek do realizacji swoich celów politycznych. Niniejsza publikacja odwołuje się do głównych obszarów aktywności naszego kraju wobec zagrożenia terrorystycznego, identyfikacji sił i środków jakie przedsięwzięciom pro- i reaktywnym są dedykowane. Autorzy poszczególnych części monografii, to osoby o uznanym dorobku w tym zakresie — utożsamiane z wiedzą ekspercką. prof. dr hab. Kuba Jałoszyński 7 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wprowadzenie ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO 1.1. Pojęcie, istota, polityka i strategia bezpieczeństwa narodowego 1.1.1. Współczesne pojęcie bezpieczeństwa narodowego Pojęcie bezpieczeństwa jest rozumiane wieloznacznie, zarówno w uję- ciu historycznym (często wąskim)1, jak i współczesnym (szerokim), co powoduje, że wysiłek wyjaśnienia tego pojęcia staje się owocem opraco- wań wielu naukowców2. W tradycyjnym znaczeniu bezpieczeństwo jest: „stanem i poczuciem pewności, wolnym od zagrożeń”3, „niezagrożeniem, pewnością spokoju”4, „wolnością od zagrożeń, strachu (…)”5. Jednocze- śnie bezpieczeństwo postrzega się jako „proces”6, gdzie jego stan i struk- tura organizacyjna zmieniają się pod wpływem otoczenia. Wąskie postrzeganie bezpieczeństwa narodowego — tj.  zazwyczaj wojskowo -polityczne (lub nawet głównie wojskowe) — warunkowa- ły uznane za oddające charakter epoki określone poglądy, które można przedstawić w postaci haseł o następującej treści: „bezpieczeństwo może być najbardziej owocnie zdefiniowane, jako zdolność narodu do ochrony jego wolności wewnętrznych przed zagrożeniami zewnętrznymi7, że jest 1 Z reguły jest ono wtedy rozumiane jako działanie w sferze militarnej. 2 M.in. W. Kitler, J. Kunikowski, J. Pawłowski, M. Cieślarczyk, S. Koziej, K. Jałoszyński, T. Jemioło, J. Pięta, J. Marczak, S. Zawadzki, J. Stańczyk. 3 R. Zięba, Pojęcie i istota bezpieczeństwa państwa w stosunkach międzynaro‑ dowych, „Sprawy Międzynarodowe” 1989, s. 10. 4 Słownik języka polskiego PWN, t. I, Warszawa 1978, s. 147. 5 Ch. Mauninga, The Elements of Collective Security [w:] W. Bourquin (red.), Collective Security, Paris 1936, s. 134. 6 J. Stańczyk, Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa, Warszawa 1996, s. 18. 7 Według amerykańskich autorów M. Berkowitza, P.G. Brock (red.), Ame‑ rican National Security: A Reader in Theory on Policy, The Free. Press, New York 1965, s. X, cyt. za: Polityka zagraniczna państwa, Warszawa 1992, s. 66. American ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 9 R. Jakubczak, W. Jakubczak ono wolnością od szkodliwości wojen8, albo bezpieczeństwo narodowe — wspólne określenie, obejmujące zarówno obronę narodową, jak i stosunki zagraniczne USA, a w szczególności warunki związane z: a) militarną lub obronną przewagą nad jakimkolwiek obcym państwem lub grupą państw: b) korzystnymi wzajemnymi relacjami zagranicznymi: c) ze stanem obro- ny, dającym możliwość stawienia oporu wrogim i destrukcyjnym działa- niom wewnętrznym lub zewnętrznym, jawnym lub skrytym”9. W przeszłości dominacja militarnego rozstrzygania kwestii między- narodowych, będącego przyczyną niebezpieczeństw i tragedii narodów, uprawomocniła pogląd, że w bezpieczeństwie liczy się strona militarna w kontekście politycznym, „a także często prawnym”10. Tamto wąskie (tra- dycyjne11) traktowanie bezpieczeństwa narodowego oparte na obronie narodowej (obecnie rozumianej, jako obronność), niestety, wciąż funk- cjonuje w  świadomości decydentów politycznych i  wojskowych, czego wyrazem są treści w  dokumentach strategicznych12. A  najdotkliwszym skutkiem tego jest fakt, że mając spójne koncepcje strategiczne bezpieczeń- stwa w sprawach polityczno -militarnych w ramach NATO, ciągle obecne są przypadki drenażu ekonomicznego i deregulacji finansowej jednych, National Security: A Reader in Theory on Policy, The Free. Press, New York 1965, s. X. 8 E.J. Moroz, Leksykon politologii, Wrocław 1997, s. 35. 9 Dictionary of Military and Associates Terms, Washington 1987, s. 242 [w:] Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, Warszawa 2002, s. 16 za: J. Marczak, Współczesne pojęcie i zakres bezpieczeństwa narodowego [w:] R Jakub- czak, J. Marczak (red.), Bezpieczeństwo narodowe Polski w XXI wieku. Wyzwania i strategie, Warszawa 2011, s. 18–19. 10 E. Haliżak, J. Popiuk-Rysińska (red.), Państwo we współczesnych stosunkach międzynarodowych, Warszawa 1995, s. 98. 11 Tradycyjne, odchodzące do przeszłości, a ukształtowane w XX wieku, wieku wojen światowych, ujęcie bezpieczeństwa narodowego nieodłącz- nie związane z układem sił polityczno -militarnych w skali międzynarodowej. Antagonistyczne powiązane sojuszami wojskowymi oraz dysponujące bronią atomowa bloki sił: NATO — Układ Warszawski, sprawiły, iż działania państw skupiały się na przygotowaniach do obrony, w tym głównie przed bronią maso- wego rażenia. Zdolność obrony państwa i narodu była utożsamiana z potęgą wojskową, według schematu: zagrożenia to agresja (wojna), a bezpieczeństwo to obrona militarna. Założenia do kompleksowej przebudowy, utrzymania oraz doskonalenia systemu obronności Rzeczypospolitej Polskiej, Rada Ministrów 1999, s. 114. 12 Zadaniem polityki i systemu obronnego państwa jest przeciwdziałanie „polityczno -militarnym zagrożeniom (…)”, Strategia bezpieczeństwa narodowego RP, Warszawa 2003. 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. System bezpieczeństwa narodowego z reguły słabszych ekonomicznie, państw członkowskich przez dominują- cych gospodarczo członków sojuszu. Ma to miejsce w ramach wąsko poj- mowanych strategii bezpieczeństwa narodowego sojuszników z ogromną szkodą dla większości członków, czego wyrazem jest obecny kryzys w Sta- nach Zjednoczonych i Unii Europejskiej. Bezpieczeństwo jest określeniem w znacznej części szacunkowym, bo „niemierzalnym”13, przez co znacząco subiektywnym14 odczuciem oso- bistym lub społecznym, stąd może być przedmiotem ocen społecznych i władz upoważnionych do kierowania oraz reprezentowania określonej społeczności. Bezpieczeństwo postrzegane jest też jako „stan i proces15 — jako stan (osiągnięte poczucie bezpieczeństwa danego podmiotu), jak i proces (zapewnianie poczucia bezpieczeństwa podmiotu). (…). W tym sensie bezpieczeństwo danego podmiotu to ta dziedzina jego aktywno- ści, której treścią jest zapewnianie możliwości przetrwania (egzystencji) i swobody realizacji własnych interesów w niebezpiecznym środowisku, w szczególności poprzez wykorzystywanie szans (okoliczności sprzyjają- cych), stawianie czoła wyzwaniom, redukowanie ryzyka oraz przeciwdzia- łanie (zapobieganie i przeciwstawianie się) wszelkiego rodzaju zagroże- niom dla podmiotu i jego interesów”16. Podmiotami bezpieczeństwa17 z reguły są osoby i organizacje18 gene- rujące potrzeby w kontekście swoich interesów. Mając na względzie fakt, iż „bezpieczeństwo jest naczelną potrzebą człowieka i grup społecznych, 13 Stan bezpieczeństwa jest niemierzalny. J. Marczak, Podstawowe pojęcie, istota i składniki bezpieczeństwa [w:] R Jakubczak, J. Marczak (red.), Bezpieczeń‑ stwo narodowe Polski w XXI wieku…, wyd. cyt., s. 14. 14 „Poczucie bezpieczeństwa określane jest zarówno przez czynniki obiek- tywne i wymierne, jak i czynniki subiektywne, trudno wymierne i nie zawsze racjonalne”. J.  Stańczyk, Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa, Warszawa 1996, s. 28. 15 J. Stefanowicz, Bezpieczeństwo współczesnych państw, Warszawa 1984, s. 18. 16 S. Koziej, Bezpieczeństwo: istota, podstawowe kategorie i historyczna ewolu‑ cja. Polityczno ‑strategiczne aspekty bezpieczeństwa, „Bezpieczeństwo Narodowe”, II-2011/18, s. 20. 17 Podmiotem bezpieczeństwa mogą być wszystkie jednostki mające własne interesy i wyrażające ambicje realizacji tych interesów. Mogą to być pojedyncze osoby, różne grupy społeczne, narody, społeczności międzynarodowe i wreszcie cała ludzkość. Stosownie do tego możemy wyodrębniać różne rodzaje bezpieczeń- stwa: indywidualne (personalne), grupowe (rodowe, plemienne), narodowe (pań- stwowe), międzynarodowe (regionalne, globalne). Tamże. 18 Jeśli bierzemy pod uwagę syntetyczne, a więc uniwersalne rozumienie bez- pieczeństwa, to możemy stwierdzić, że w ujęciu podmiotowym bezpieczeństwo dotyczy: ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11 R. Jakubczak, W. Jakubczak a zarazem najważniejszym ich celem”19, w wypadku bezpieczeństwa naro- dowego20 tym podmiotem są państwa. Bezpieczeństwo narodowe bywa często utożsamiane z bezpieczeństwem państwowym. Tożsamość taka może być uznana za zasadną rzeczywiście w odniesieniu do państwa two- rzonego praktycznie przez jeden naród; do takiej kategorii należy Polska. W  odniesieniu do państw wielonarodowych utożsamianie bezpieczeń- stwa narodowego z bezpieczeństwa państwowym może budzić wątpliwo- ści21. Warto jednak wiedzieć i to, że bezpieczeństwo narodowe (narodu) i bezpieczeństwo państwowe (państwa) — to ściśle biorąc różne katego- rie pojęciowe. Ale z punktu widzenia praktycznego, na obecnym etapie rozwoju historycznego (epoka państw narodowych), można umownie — człowieka, jako jednostki, posiadającego system właściwych sobie wartości, które z jego punktu widzenia wymagają stosownego zabezpieczenia, ochrony i obrony — bezpieczeństwo indywidualne (jednostki); — grup ludzi (grup społecznych), sformalizowanych (rodzina) oraz niesforma- lizowanych (grupy etniczne, narodowościowe, wspólnoty religijne i wyzna- niowe), lecz mających na ogół wspólne potrzeby godne ochrony (obyczaje, normy społeczne, wierzenia), o różnej skali wielkości — bezpieczeństwo grupowe; — różnych organizacji tworzonych przez ludzi, działających na rynku (przed- siębiorcy), w  sferze polityki lub innych formach aktywności społecznej (np.: partie polityczne, organizacje społeczne) — bezpieczeństwo organizacji; — sformalizowanych i terytorialnie rozpoznawalnych struktur, kierujących się określonymi normami prawnymi, jak: gmina, powiat, województwo i przede wszystkim państwo, a nawet grupa państw, odpowiednio: bezpieczeństwo lokalne, bezpieczeństwo państwa (czasem, zamiennie — narodowe), bezpie- czeństwo międzynarodowe. W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe RP. Podsta‑ wowe kategorie. Uwarunkowania. System, Warszawa 2011, s. 24–25. 19 J. Stańczyk, Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa, Warszawa 1996, s. 18. 20 Cechami narodu, wg Czesława Znamierowskiego, są: przeświadczenie o pochodzeniu od wspólnych przodków, świadomość i zgodna ocena wspól- nych dziejów, poczucie wspólnych interesów życiowych w chwili teraźniejszej i na przyszłość, wspólność ocen najważniejszych dla praktyki życiowej, wreszcie wzajemna życzliwość i przychylność członków zbiorowości oraz przywiązanie do niej. C. Znamierowski, Szkoła prawa. Rozważania o państwie, Warszawa 1999, s. 3. Natomiast Józef Marczak i Jacek Pawłowski przyjmują, iż naród jest trwałą wspól- notą ludzi utworzoną historycznie, powstałą na gruncie wspólnych losów histo- rycznych, kultury języka, terytorium i życia ekonomicznego. J. Marczak, J. Paw- łowski, O obronie militarnej Polski przełomu XX–XXI wieku, Warszawa 1995, s. 75. 21 B, Ney (kier. nauk.), Prognoza warunków obronności Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001–2020. Część pierwsza: analityczno ‑badawcza, Warszawa 1998, s. 9. 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. System bezpieczeństwa narodowego traktować je jako tożsame. Taka praktyka występuje w polskim systemie prawnym, gdzie np.  Konstytucja mówiąc o  bezpieczeństwie, mówi raz o bezpieczeństwie państwa (Rzeczypospolitej Polskiej), a innym razem o bezpieczeństwie narodowym (ustanawiając np. Radę Bezpieczeństwa Narodowego)22. W rozumieniu teorii problemu, współczesne (rozszerzone) bezpie- czeństwo narodowe to według: a) prof. W. Kitlera — „(…) najważniejsza wartość23, potrzeba narodowa i priorytetowy cel działalności państwa, jednostek i grup społecznych, a jednocześnie proces obejmujący różnorodne środki, gwarantujące trwały, wolny od zakłóceń byt i rozwój narodowy (państwa), w tym ochronę i obronę państwa, jako instytucji politycznej oraz ochronę jed- nostek i całego społeczeństwa, ich dóbr i środowiska naturalnego przed zagrożeniami, które w znaczący sposób ograniczają jego funkcjono- wanie lub godzą w dobra podlegające szczególnej ochronie”24. Przy czym odnosząc się do wartości W. Kitler dodaje, że „bezpieczeństwo, jako wartość ma rzecz jasna charakter zbioru wielu wartości szczegó- łowych”25, i wskazując na J. Kukułkę, który definiując bezpieczeństwo narodowe, wyraził je w słowach: „bezpieczeństwo to z jednej strony pewien system wartości stanowiących o jego istocie”26. b) prof. J. Marczaka — „w znaczeniu centralnej kategorii społecznej — bezpieczeństwo narodowe stanowi dla jednostek, społeczności lokal- nych oraz państwa pierwotną, egzystencjalną, naczelną potrzebę i war- tość, a zarazem priorytetowy cel działania we wszystkich dziedzinach i na wszystkich szczeblach organizacji państwowej i społecznej. Zaś w znaczeniu funkcjonalnym — bezpieczeństwo narodowe jest naczelną misją27 narodową całego społeczeństwa i jego organizacji państwowej 22 S. Koziej, Wstęp do teorii i historii bezpieczeństwa (skrypt internetowy), www.koziej.pl , dostęp: 9 lutego 2013 r. 23 J. Kukułka, Bezpieczeństwo a współpraca europejska — współzależność i sprzeczność interesów, „Sprawy Międzynarodowe” 1982, nr 7, s. 29. 24 W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe…, wyd. cyt., s. 31. 25 Tamże. 26 J. Kukułka, Bezpieczeństwo a współpraca europejska — współzależność i sprzeczność interesów, „Sprawy Międzynarodowe” 1982, nr 7, s. 29 za: W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe…, wyd. cyt., s. 31. 27 „Misja jest to przedmiot aspiracji, czyli trwałych dążeń organizacji (sys- temu), określony zwykle w akcie erekcyjnym lub w statucie, jako zakres jej spo- łecznie pożądanej działalności”. L. Krzyżanowski, Podstawy nauk o organizacji i zarządzaniu, Warszawa 1994, s. 181. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 13 R. Jakubczak, W. Jakubczak polegającą na stałej realizacji dwóch współzależnych funkcji28, pierw- szej — podstawowej: ochronie i obronie wartości i interesów narodo- wych przed istniejącymi oraz potencjalnymi zagrożeniami, zapew- niającej warunki konieczne dla realizacji drugiej funkcji: tworzenia wewnętrznych i zewnętrznych warunków dla swobodnego rozwoju i sprostania wyzwaniom, jakie niesie dla narodu zmienność, nieprze- widywalność i postęp cywilizacyjny. (…) W znaczeniu strukturalnym (systemowym) — bezpieczeństwo narodowe to całokształt przygoto- wania i organizacji państwa dla ciągłego tworzenia bezpieczeństwa narodowego obejmujący następujące podstawowe elementy: — prawne podstawy bezpieczeństwa; — politykę i strategię bezpieczeństwa narodowego; — cywilną i wojskową organizację ochrony i obrony narodowej29; — infrastrukturę bezpieczeństwa; — edukację dla bezpieczeństwa; — sojusze i współpracę międzynarodową w zakresie bezpieczeństwa”30. c) dr. J. Stańczyka — jest ono „obiektywnym stanem pewności fizycznego przetrwania i swobód rozwojowych, stanem będącym zarazem żywotną potrzebą, a więc również celem i naczelnym interesem narodowym (racją stanu) zakładającym zabezpieczenie oraz umacnianie żywotnych wartości (wyrażanych właśnie w postaci obiektywnej pewności prze- strzegania i swobód rozwojowych), realizowanych w sferze wewnętrz- nej i zewnętrznej (…) jest tożsame z pewnością (możliwością) realizacji żywotnych potrzeb i ochrony żywotnych wartości (…)”31. 28 „Funkcja obrony jest nie mniej ważna niż funkcja tworzenia. Obie te funk- cje uzupełniają się”. A. Beaufre, Wstęp do strategii. Odstraszanie i strategia, War- szawa 1968, s. 126. 29 Termin sformułowany przez gen. W. Sikorskiego [w:] W. Sikorski, Przyszła wojna, Warszawa 1934, s. 89. 30 J. Marczak, Współczesne pojęcie i zakres bezpieczeństwa narodowego [w:] R Jakubczak, J. Marczak (red.), Bezpieczeństwo narodowe Polski w XXI wieku…, wyd. cyt., s. 22. 31 In principle, security is a condition in which States consider that there is no danger of military attack, political pressure or economic coercion, so that they are able to pursue freely their own development and progress. International security is thus the result and the sum of the security ofeach and every State memberof the international community, accordingly, international security cannot be reached without full international co -operation. However,security is a relative rather than an absolute term. National and international security need to be viewed as matters of degree. Concepts of Security, ONZ 1996, s. 2. 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. System bezpieczeństwa narodowego d) autorów Słownika terminów z  zakresu bezpieczeństwa narodowe‑ go — „stan uzyskany w wyniku odpowiednio zorganizowanej obrony i ochrony przed zagrożeniami zewnętrznymi i wewnętrznymi określa- ny stosunkiem potencjału obronnego do stanu zagrożeń32. e) Białej Księgi Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej — „Bezpieczeństwo narodowe (bezpieczeństwo państwa) — to taki ro- dzaj bezpieczeństwa, którego podmiotem jest naród zorganizowany w państwo. Dziedziny bezpieczeństwa narodowego (bezpieczeństwa państwa) — to sfery aktywności państwa na polu bezpieczeństwa wy- odrębnione z punktu widzenia realizacji czterech głównych grup zadań bezpieczeństwa, jakimi są obronność (bezpieczeństwo militarne, obro- na narodowa), ochrona (bezpieczeństwo cywilne, niemilitarne; ochro- na ludności, zasobów, infrastruktury i struktur państwa) oraz bezpie- czeństwo społeczne i bezpieczeństwo gospodarcze (w tym społeczne i gospodarcze wsparcie bezpieczeństwa). W praktyce organizacyjnej dziedziny bezpieczeństwa narodowego to zagregowane sektory bez- pieczeństwa. Sektory bezpieczeństwa narodowego (bezpieczeństwa państwa) — to części zintegrowanego bezpieczeństwa narodowego odpowiadające (z pew- nymi korektami tam, gdzie to konieczne) zakresem swojej problematyki ustawowo określonym działom administracji rządowej lub grupom takich działów, zagregowanym ze względu na podobieństwo przedmiotowe (bli- skość zakresu działalności podmiotów odpowiedzialnych za poszczególne działy). Transsektorowe (transpodmiotowe) obszary bezpieczeństwa narodo- wego (bezpieczeństwa państwa) — to części zintegrowanego bezpieczeń- stwa narodowego obejmujące swą treścią problematykę właściwą jedno- cześnie różnym podmiotom, dziedzinom i sektorom tego bezpieczeństwa (np. bezpieczeństwo zewnętrzne lub wewnętrzne albo kwestie związane ze współczesnymi transnarodowymi i asymetrycznymi zjawiskami i pro- cesami bezpieczeństwa, jak np.  bezpieczeństwo informacyjne, w  tym cyberbezpieczeństwo, bezpieczeństwo antyterrorystyczne, przeciwdziała- nie proliferacji broni masowego rażenia, zwalczanie przestępczości zor- ganizowanej). Są one często wyodrębniane z uwagi na jakościowo nowe i pilne w danym okresie potrzeby praktyczne, niemające wyraźnego adre- sata w istniejącej strukturze wykonawczej podmiotu. 32 Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, Warszawa 2002, s. 16. 15 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== R. Jakubczak, W. Jakubczak Bezpieczeństwo zewnętrzne państwa — transsektorowy obszar bezpie- czeństwa, którego treść (cele, warunki, sposoby i środki) odnosi się do śro- dowiska zewnętrznego (otoczenia) państwa. Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa — transsektorowy obszar bez- pieczeństwa, którego treść (cele, warunki, sposoby i środki) odnosi się do środowiska wewnętrznego (wnętrza) państwa”33. We współczesnym rozumieniu bezpieczeństwa narodowego zwiększa się ranga bezpieczeństwa międzynarodowego, na co wskazuje się w doku- mencie ONZ Concepts of Security z 1986 r., gdzie stwierdzono, że bez- pieczeństwo narodowe stanowi „sumę i rezultat bezpieczeństwa każdego oddzielnie i wszystkich państw członkowskich społeczności międzynaro- dowej”34. Powszechnie jednak przyjmuje się, że „żywotne interesy naro- dowe mają przewagę ponad interesami międzynarodowego bezpieczeństwa i pokoju (…). Jest to zrozumiałe, gdyż pierwszoplanowym celem państw i narodów jest zapewnienie bezpieczeństwa przede wszystkim sobie. Oczy- wistą jest ponadto odpowiedzialność rządów wobec własnych społeczeństw, nie zaś wobec społeczności międzynarodowej (można nawet postawić tezę, że to właśnie dla zagwarantowania bezpieczeństwa ludzkości powstawały państwa)”35. Przyjmuje się, że władze reprezentując społeczność na poziomie pań- stwa, mówią o bezpieczeństwie narodowym i prezentują w tym wzglę- dzie swoje stanowisko w postaci strategii bezpieczeństwa narodowego. Przy czym słowo narodowy w tym wypadku nie jest równoznaczne z okre- ślonym narodem36, ponieważ państwo może składać się z wielu narodów 33 Biała Księga Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, War- szawa 2013, s. 248. 34 Leksykon politologii, Wrocław 1997, s. 35. 35 J. Stańczyk, Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa…, wyd. cyt., s. 23–24. 36 Nie zawsze jednak zgodna jest opinia, co do utożsamiania obywateli pań- stwa z narodem. Dotyczy to głównie rozważań nad problemami bezpieczeństwa narodowego. Stwierdza się, że „bezpieczeństwo narodowe bywa często utożsa- miane z bezpieczeństwem państwowym. Tożsamość taka może być uznana za zasadną rzeczywiście w odniesieniu do państwa tworzonego praktycznie przez jeden naród; do takiej kategorii należy Polska. W odniesieniu do państw wielo- narodowych utożsamianie bezpieczeństwa narodowego z bezpieczeństwa pań- stwowym może budzić wątpliwości” za: B. Ney (kier. nauk.), Prognoza warunków obronności Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001–2020. Część pierwsza…, wyd. cyt., s. 9. To jedna z opinii oparta raczej na gruncie poglądów tradycyjnych, lecz zasadnie wywodząca się z dostrzegania naturalnych procesów państwowotwór- czych, których sprawcą jest jednolity kulturowo, językowo i historycznie naród. W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe…, wyd. cyt., s. 17. 16 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. System bezpieczeństwa narodowego (np. Stany Zjednoczone Ameryki, Wielka Brytania, Rosja), a ponadto, nie wszystkie państwa ten strategiczny dokument nazywają strategią, jak cho- ciażby Niemcy37, Francja38, Rosja39 i Białoruś40. 1.1.2. Istota bezpieczeństwa narodowego Przyjmuje się, że istotą bezpieczeństwa jest pewność, którą J. Stańczyk warunkuje tak: „istotą opartego na gwarancjach nienaruszalnego przetrwa- nia i swobodach rozwojowych bezpieczeństwa jest pewność. Pewność jest bowiem warunkiem obu tych składników, a może być ona obiektywna lub subiektywna. Bezpieczeństwo w syntetycznym ujęciu można więc określić jako obiektywną pewność gwarancji nienaruszalnego przetrwania i swo- bód rozwojowych”41. Stąd wyjątkowe znaczenia nabiera w tym kontekście „wojenna doktryna” Sun Tzu, która głosi, że należy polegać „raczej na swo- jej gotowości obrony, nie skupiać się na przewidywaniu jego (wroga) ataku, tylko uczynić siebie niezwyciężonym”42. Istotą szerokiego postrzegania bezpieczeństwa narodowego43 jest stwa- rzanie takich warunków, które zapewnią tworzenie, przetrwanie i pomyśl- ność przy zachowaniu swobód rozwojowych społeczeństwa, które nie- kiedy są ograniczane, jako warunek gospodarczego rozwoju (szczególnie w ostatnich latach), kiedy społeczeństwo ma sprzyjać procesom globaliza- cji przy postępującym zaniku społecznej roli państwa w dziedzinie kulturo- wej, cywilizacyjnej, opieki socjalnej, kształcenia, generowania miejsc pracy, rozwoju demograficznym. Z tak rozumianej istoty bezpieczeństwa można wygenerować definicję dla jego funkcjonalnego wymiaru, w kontekście pewności działania, treści 37 Biała księga 2006 dotycząca niemieckiej polityki bezpieczeństwa i przy- szłości Bundeswehry — Weißbuch 2006 zur Sicherheitspolitik Deutschlands und zur Zukunft der Bundeswehr, Bundesministerium der Verteidigung, Berlin 2006. 38 Biała księga. Obrona i bezpieczeństwo narodowe z czerwca 2008 r. (Défense et Sécurité nationale. Le Livre Blanc, t. 1–3, Paris 2008). 39 Koncepcja bezpieczeństwa narodowego Federacji Rosyjskiej (Концепция национальной безопасности Российской Федерации — от 10 января 2000 г. № 24). 40 Koncepcja bezpieczeństwa narodowego Republiki Białoruskiej (Концеп- ция национальной безопасности Республики Беларусь, 17.07.2001). 41 J. Stańczyk, Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa…, wyd. cyt., s. 20. 42 Sun Tzu, Sztuka wojny, Warszawa 1999, s. 93. 43 Istota szerokiego postrzegania bezpieczeństwa narodowego sprowadza się do tworzenia, oprócz przetrwania, warunków zapewnienia pomyślności narodów oraz zapewnienia swobód rozwojowych. Stanowi to wyraz postępu rozwoju cywi- lizacyjnego narodów oraz dążenia do życia w dobrobycie. J. Marczak, Podstawowe pojęcie, istota i składniki bezpieczeństwa…, wyd. cyt., s. 19. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 17 R. Jakubczak, W. Jakubczak polityki i strategii bezpieczeństwa narodowego. Zdaniem J. Marczaka wraz z „poszerzeniem zakresu przedmiotowego, następuje poszerzenie prze- strzennego postrzegania bezpieczeństwa, a więc rozumienie, że na stan bezpieczeństwa jednostek, społeczności lokalnych i narodów wpływają coraz szerzej wydarzenia, nie tylko w ich najbliższym otoczeniu, ale także w regionie, na kontynencie, a nawet na całym globie. W ślad za tym, dla zapewnienia bezpieczeństwa narodowego konieczne jest współuczestnic- two i współdziałanie państw w kształtowaniu korzystnych warunków bez- pieczeństwa poza swoimi granicami oraz kontynentami”44. To stwarza warunki do rozwoju współpracy międzynarodowej, w któ- rej priorytetami powinny stać się czynniki społeczne, środowisko, miejsca pracy, rozwój cywilizacyjny i bezpieczeństwo człowieka oraz postęp tech- nologiczny i naukowy. Niestety, zamiast powyższego wprowadza się i pro- muje globalizację — zjawisko ułatwiające nielicznym bogacenie się i źródło generowania problemów międzynarodowych, społecznych, cywilizacyj- nych, ekologicznych, bezpieczeństwa publicznego dla reszty ludzi. Do tego wprzęgnięto technologię, głosząc, że jest ona wytworem właśnie globaliza- cji, co nie jest prawdą, gdyż postęp technologiczny rozwija się coraz szyb- ciej i niezależnie od uwarunkowań w sferze bezpieczeństwa. Globalizacja w sferze zagrożeń bezpieczeństwa tworzy sytuację, którą H. Kissinger (1973–1977 sekretarz stanu prezydentów USA, R. Nixona i G. Forda) określił następująco: „Niebezpieczeństwo jest więc mniejsze, ale niepewność o wiele większa (…) bo istota współczesnego zagrożenia polega na tym, że jest ono niespodziewane, że uderza w cywilów, że nie wiadomo jak nad nim zapanować”45. W funkcjonowaniu państwa istotną rolę odgrywa polityczna strona bezpieczeństwa i jego strategiczny wymiar, tworząc jego funkcjonalny format. 1.1.3. Polityczna strona bezpieczeństwa narodowego Polityczna strona bezpieczeństwa narodowego w sensie czynnym gene- ruje politykę bezpieczeństwa narodowego. Do niedawna, jeszcze w okre- sie przechodzenia z poprzedniego ustroju na demokratyczny porządek konstytucyjny Rzeczypospolitej Polskiej — za J.  Zubkiem — przyjmo- wano, że „polityka bezpieczeństwa państwa to element polityki państwa 44 J. Marczak, Współczesne pojęcie i zakres bezpieczeństwa narodowego…, 45 H. Kissinger, Polska powinna bronić własnych interesów, „Rzeczpospolita” wyd. cyt., s. 19. z 14 maja 2004 r. 18 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. System bezpieczeństwa narodowego w zakresie praktycznej działalności władzy wykonawczej w sferze tworze- nia i wykorzystania potencjału obronnego dla realizacji celów i zadań wyni- kających z założeń polityki bezpieczeństwa”46. Po kilku latach autorzy Słow‑ nika terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego (AON, 2002) przyjęli, że jest to „element polityki państwa dotyczący przedsięwzięć związanych z tworzeniem i wykorzystaniem potencjału obronnego w celu zapobiega- nia i przeciwdziałania różnego rodzaju zagrożeniom”47. Zaś w kolejnym wydaniu tego słownika (AON, 2008) znaleźć można takie oto stwierdzenie: „polityka bezpieczeństwa państwa (ang. security policy of the state) — ele- ment polityki państwa w zakresie praktycznej działalności władzy wyko- nawczej w  sferze tworzenia i  wykorzystania potencjału obronnego dla realizacji celów i zadań wynikających z założeń polityki bezpieczeństwa”48. Biorąc pod uwagę różne aspekty składające się na politykę bezpieczeń- stwa narodowego, pod tym hasłem należy rozumieć — za W. Kitlerem — „tę część polityki państwa49, która obejmuje działalność organów władzy państwowej na arenie wewnętrznej państwa i w sferze międzynarodowej, polegającą na wytyczaniu celów i interesów narodowych w zakresie bezpie- czeństwa i zapewnieniu ich realizacji przy użyciu różnorodnych środków i narzędzi będących w ich dyspozycji”50. R. Zięba zakłada, że politykę bezpieczeństwa narodowego „stanowi celowa i  zorganizowana działalność kompetentnych organów państwa, zmierzająca do stałego zapewnienia bezpieczeństwa narodowego, a także współudziału państwa w tworzeniu bezpieczeństwa międzynarodowego”51. W  ramach działań organów państwa na  rzecz polityki bezpieczeństwa narodowego ustala się cele i zadania polityki bezpieczeństwa. Następnie 46 J. Zubek, Doktryny bezpieczeństwa, Warszawa 1992, s. 11. 47 Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, Warszawa 2002, 48 Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, Warszawa 2008, s. 98. wersja elektroniczna, s. 101. 49 Polityka państwa to polityka zorganizowanej terytorialnie wspólnoty ludzi, która nie mogąc podejmować decyzji władczych in pleno posiada wyspecjalizo- wany aparat władzy, który zmierza do osiągnięcia wytyczonych celów za pomocą odpowiednio dobranych środków: dyplomatycznych; ekonomicznych; militar- nych (wojskowych); specjalnych; normatywnych; kulturowych; ideologicznych; naukowo -technicznych; wewnętrznych i innych, stosując narzędzia o charakterze materialno -energetycznym (np.: siły zbrojne, policja, służby specjalne, gospo- darka; budżet) i niematerialnym (np.: normy prawne; strategie, doktryny, ideolo- gia). W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe…, wyd. cyt., s. 34. 50 Tamże, s. 36. 51 R. Zięba, Leksykon pokoju, Warszawa 1987, s. 156. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 19 R. Jakubczak, W. Jakubczak wytycza się strategię bezpieczeństwa narodowego i uzgadniając postępowa- nie organów państwa na rzecz utrzymywania tego bezpieczeństwa w uwa- runkowaniach sytuacji międzynarodowej. Ustalając cele i zadania polityki bezpieczeństwa, należy kierować się postanowieniami Konstytucji Rzeczy- pospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., w której w art. 5 stwierdza się, że „Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swo- jego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwa obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju”. Stąd cele polityki bezpieczeństwa narodowego Polski można ująć następująco: — „Ochrona niepodległości i niezawisłości Rzeczypospolitej oraz utrzy- manie nienaruszalności granic i integralności terytorialnej państwa. — Ochrona demokratycznego porządku ustrojowego, bezpieczeństwa obywateli oraz praw człowieka i podstawowych wolności wszystkich osób znajdujących się pod jurysdykcją RP. — Ochrona dziedzictwa narodowego, w  tym substancji materialnej i duchowej wytworzonej przez pokolenia, których spadkobiercą jest dzisiejsze społeczeństwo Rzeczypospolitej. — Zapewnienie warunków cywilizacyjnego i gospodarczego rozwoju Pol- ski, dobrobytu jej obywateli, pomyślnych perspektyw rozwojowych, które stanowią podstawę społecznej stabilności i pozycji międzynaro- dowej państwa. — Ochrona środowiska naturalnego, jako dobra narodowego, będącego warunkiem zrównoważonego rozwoju i ludzkiego bezpieczeństwa. — Wnoszenie wkładu w umacnianie pokoju, stabilności i bezpieczeństwa międzynarodowego”52. Odnosząc się do zadań polityki bezpieczeństwa narodowego można je ująć następująco: — „Zapewnić skuteczną ochronę i obronę interesów narodowych przed zagrożeniami zewnętrznymi, samodzielnie bądź w  ramach obrony wspólnej NATO. — Osiągnąć wzrost siły narodowej odpowiadający zakładanej pozycji Polski w Europie i na świecie wzorem nowoczesnych oraz bogatych państw Europy Zachodniej. — Osiągnąć trwałą, wiarygodną i korzystną dla interesów narodowych Polski pozycję w strukturach NATO i UE. 52 J. Marczak, Polityka bezpieczeństwa narodowego [w:] R Jakubczak, J. Mar- czak (red.), Bezpieczeństwo narodowe Polski w XXI wieku…, wyd. cyt., s. 244. 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 3. Olbrzymi potencjał (liczbowy i dynamizmu działania) młodego pokolenia 4. Szanse wsparcia i zwielokrotnienia wysiłku narodowego przez członkostwo państwa totalitarnego. Polaków. w NATO i UE. 1. System bezpieczeństwa narodowego — Inicjować dwustronne i międzynarodowe działania tworzące i utrzy- mujące bezpieczeństwo międzynarodowe i  współuczestniczyć w nich”53. J. Marczak w ramach polityki bezpieczeństwa narodowego wyróżnia jeszcze uwarunkowania bezpieczeństwa narodowego54 oraz wyzwania bez- pieczeństwa narodowego55. Między polityczną stroną bezpieczeństwa narodowego a strategicz- nym jego wymiarem występują ścisłe relacje, ponieważ w ogólności poli- tyka warunkuje strategię. 53 Tamże, s. 245. 54 Za najważniejsze uwarunkowania bezpieczeństwa narodowego Polski można uznać: 1. Opóźnienie w rozwoju społeczno -gospodarczym w stosunku do państw Europy Zachodniej szacowane na 30‒50 lat. 2. Zapóźnienia w organizacji i funkcjonowaniu instytucji państwa po okresie 5. Niepewność i niestabilność warunków i organizacji bezpieczeństwa w otocze- niu Polski oraz w środowisku międzynarodowym. 6. Zagrożenie zniweczenia potencjału i szans rozwoju na skutek wewnętrznych . animozji i sporów partyjnych 7. Odbudowywanie mocarstwowych pozycji przez wielkich sąsiadów Polski. 8. Umiędzynarodowienie, a nawet globalizacja zagrożeń terroryzmem, degra- dacja środowiska naturalnego, nielegalna migracja oraz epidemie. Tamże, s. 244–245. 55 Przed polityką bezpieczeństwa narodowego stoją następujące wyzwania: 1. Uniknięcie powtórzenia błędów polityki bezpieczeństwa z  przeszłości, 2. Zapewnienie skutecznej ochrony i obrony interesów narodowych Polski, a zwłaszcza sprzed 1939 r. samodzielnie i w ramach NATO. 3. Likwidacja skutków opóźnień cywilizacyjnych w  stosunku do Europy Zachodniej oraz umocnienie siły narodowej do poziomu odpowiadającego wymogom kluczowego dla bezpieczeństwa Europy położenia geopolitycz- nego Polski. 4. Całkowite wykorzystanie szans na zapewnienie bezpiecznych warunków rozwoju Polski oraz zwielokrotnienie siły obronnej, jaką daje członkostwo w NATO i w UE. 5. Współuczestniczenie w tworzeniu i utrzymywaniu bezpieczeństwa między- narodowego w celu uprzedzania zagrożeń zewnętrznych bezpieczeństwa narodowego i zapobiegania im. Tamże, s. 245. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 21 R. Jakubczak, W. Jakubczak 1.1.4. Strategiczny wymiar bezpieczeństwa narodowego Strategiczny wymiar bezpieczeństwa narodowego jest konsekwen- cją jego strony politycznej i ma swoje odzwierciedlenie w strategii tegoż bezpieczeństwa. Istotą tej strategii56 są priorytety, rozumiane jako „trudne wybory”57. W kwestii strategii, z dostępnej i uznanej literatury światowej wynika, że tym, co określa postępowanie państw jest strategia, która jak swoista metoda osiągania celu, jest zarówno „działem sztuki wojennej” (obejmującej przygotowanie i prowadzenie wojny oraz poszczególnych jej kampanii i bitew) lub „przemyślanym planem działań w jakiejś dziedzinie”. Tyle w tej kwestii współczesny Słownik języka polskiego PWN, zaś staro- żytny mędrzec i twórca filozofii greckiej Sokrates przyjmował, że jest ona „dobrodziejstwem bogów, bowiem stanowi dla kraju środek zapewniający mu wolność i szczęście”58. Bardziej współcześni nam uznani jej znawcy twierdzą, że „strategia jest nauką zbudowaną na fundamencie historii” (marszałek Francji, Wiel- kiej Brytanii i II RP, Ferdynand Foch), „sposobem, w który społeczeństwo zabezpiecza swoją przyszłość” (były sekretarz stanu USA, Henry Kissin- ger); a „potencjał bez strategii jest niemalże tak samo pozbawiony zna- czenia, jak strategia bez potencjału” (Daniel S. Papp — amerykański poli- tolog). Warto też mieć na względzie, że obecnie — podobnie jak było to od dawna — wielu obdarzonych próżną ambicją strategów nie bierze pod uwagę tego, iż „w strategii nie należy obierać za punkt wyjścia tego, co jest możliwe, ale szukać tego, co jest konieczne”59, bowiem właśnie „zada- niem strategii jest osiąganie celów ustalonych przez politykę, wykorzystu- jąc jak najlepiej posiadane środki”60, a nie — domniemane, chociaż wielce 56 Termin strategia ma rodowód ściśle wojskowy. (…) Określenie to pocho- dzi od greckiego słowa strategia, oznaczającego sztukę dowodzenia (stratós — wojsko i ägo — prowadzę). Strategós w starożytnej Grecji to dowódca armii lub floty. Pojęcie to dotyczyło spraw wojny i wojska rozpatrywanych z pozycji naczel- nego wodza. A zatem strategia oznaczała sztukę przygotowania i doprowadza- nia armii do miejsca bitwy, która często decydowała o lasach państwa i panującej w nim władzy. W klasycznym pojęciu strategii zawierają się, więc dwa aspekty, umiejętność planowania i sztuka działania. W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe…, wyd. cyt., s. 37. 57 National Security Strategy of the United States, Washington 1990. 58 Za S. Mossor, Sztuka wojenna w warunkach nowoczesnej wojny, Warszawa 59 A. Beaufre, Wstęp do strategii. Odstraszanie i strategia, Warszawa 1968, 1986, s. 200. s. 161. 60 Tamże, s. 30. 22 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. System bezpieczeństwa narodowego prawdopodobne, ale tylko prawdopodobne (bo jak się wkrótce miało oka- zać, jednak niepewne). Boleśnie przekonała się o tym Polska w latach trzydziestych ubiegłego wieku, kiedy cel w kontekście zbliżającej się wojny w 1939 roku zamierzano osiągnąć wchodząc w sojusz z Francją i Wielką Brytanią, zakładając, że jest „to możliwe” w oparciu o „domniemaną” solidarność sojuszniczą. Tym- czasem zapomniano, że przede wszystkim należy zrobić wszystko, „co jest konieczne” w takiej sytuacji i tym samym „wykorzystać, jak najlepiej posia- dane środki” — np. przeszkolone rezerwy61 w formacjach terytorialnych wojsk, których posiadano około półtora miliona (już nawet po zmobilizo- waniu wojsk operacyjnych), ale wykorzystano jedynie 50 tys. w struktu- rach Obrony Narodowej. Konsekwencją takich, jakże błędnych i naiwnych założeń strategicznych była przegrana kampania wrześniowa w 1939 roku i wymazanie Polski z mapy Europy. Dodając do tego jeszcze — za André Beaufre — że „wybór taktyki to strategia”62, a „strategia jest to sztuka dialektyki woli stosująca siłę dla rozwiązania konfliktu”63, szybko zdamy sobie sprawę z tego, że tejże tak- tyki właściwej do tamtych potrzeb nie mieliśmy, ponieważ niemal do wojny szkoliliśmy się w manewrze wojsk operacyjnych — na wzór dzia- łań manewrowych w armiach zaborczych, z których większość wyższych dowódców się wywodziła. Solidna obrona (w tym miejscowa) była mało znana wyższym dowódcom i  wzgardzana. Zastępowano ją wycofywa- niem się, na zasadach dobrych w 1920 roku, ale niezbyt zręcznych nie- mal dwadzieścia lat później, wobec przeciwnika wysoce utechnicznionego. Podobnie, jak z taktyką, było też źle z właściwymi, bo koniecznymi, kom- ponentami sił zbrojnych, stosownymi do potrzeb obronnych państwa oto- czonego z dwu stron nieprzyjacielskimi sąsiadami. Zaniechano przygoto- wań do wykorzystania komponentu terytorialnego do obrony państwa, włącznie z tym, że nie przewidziano także prowadzenia działań nieregu- larnych na terenach zajmowanych przez przeciwnika. A działań tych uczyli nas Brytyjczycy dopiero po przegranej kampanii wrześniowej, w oparciu o przeszkolonych przez nich „Cichociemnych”. Wówczas niekompetencję strategiczną starano się zastąpić sojuszami, czyli tym środkiem obrony państwa, który jest najbardziej ryzykowny i  z  reguły zawodny. Bo  dane zgromadzone z  ponad dwóch tysięcy lat 61 Czyli zaledwie 3 posiadanego potencjału. 62 A. Beaufre, Wstęp do strategii…, wyd. cyt., s. 53. 63 Tamże, s. 30. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 23 R. Jakubczak, W. Jakubczak historii Europy wskazują — za prof. Andrzejem Madejskim z ASG WP — że sojusze zawarte sprawdziły się w zaledwie 2 , zaś w odniesieniu do Pol- ski — nigdy. W strategiach64 bezpieczeństwa narodowego, jako dokumentach pań- stwowych najwyższej rangi, należy przedstawić dokonane wybory w opar- ciu o (1) wiedzę65 (w tym i analizy strategiczne66) połączoną z mądrością67, a także (2) właściwe68 i konieczne69 środki70 znajdujące się w zasobach pań- stwa na rzecz osiągnięcia przyjętych celów i realizacji zadań zawartych 64 Od połowy XIX w. rozpoczął się stopniowy proces „cywilizacji strategii”. Por. M. Menkiszal, Strategia w znaczeniu „cywilnym” — prakseologicznym [w:] R. Kuźniar (red.), Między polityką a strategią, Warszawa 1994, s. 32. 65 Wiedza — ogół wiadomości zdobytych dzięki uczeniu, zasób wiadomości z jakiejś dziedziny, gałąź nauki. Słownik języka polskiego, Warszawa 1979, s. 100. 66 Analizy strategiczne należy rozumieć, jako działania diagnostyczne, któ- rych celem jest określenie aktualnych i przyszłych szans i zagrożeń, czyli zewnętrz- nych warunków, a także ocena potencjału porównywanych stron, w kontekście szans i przeciwdziałania zagrożeniom. Końcowym etapem analizy strategicznej jest określenie i ocena pozycji strategicznej porównywanych stron. Analiza strate- giczna odpowiada na pytanie, w jakich warunkach będziemy działać w przyszłości i jakie mamy możliwości dostosowania się do nich. 67 Mądrość — wiedza nabyta przez naukę lub doświadczenie, umiejętność jej wykorzystania, zastosowania, rozumienia świata i ludzi, wiedza o nich. Słownik języka polskiego, Warszawa 1979, s. 129. 68 Właściwy — taki, jaki być powinien, spełniający konieczne warunki; odpowiedni, stosowny, należyty. Słownik języka polskiego, t. 3, Warszawa 1981, s. 734. 69 Konieczny — niedający się uniknąć, bezwzględnie potrzebny; nie- uchronny, nieodzowny, niezbędny, przymusowy. Słownik języka polskiego, War- szawa 1978, s. 989. 70 Przez „właściwe środki” obrony militarnej Polski należy rozumieć te środki, które są konieczne (łac. condito sire qua non, warunek nieodzowny, konieczny) do spełnienia być osiągnąć cel obrony państwa. Por. R. Jakubczak, J. Marczak, Obrona Terytorialna Polski na progu XXI w., Warszawa 1998, s. 44–45. W wypadku Pol- ski, państwa stawiającego na strategię obronną państwa, właściwymi i koniecz- nymi środkami obrony — z wykorzystaniem propozycji tych środków, z dzieła C. Clausewitz, O wojnie, t. 2, Lublin 1995, s. 17 — są: 1) wojska obrony tery- torialnej; 2) przygotowane do obrony terytorium; 3) wola obronna narodu do obrony państwa; 4) działania nieregularne w masowej skali; 5) wojska opera- cyjne; 6) pomoc innych państw. W wypadu państwa o strategii hegemonistycznej, imperialnej lub agresywnej — też na podstawie C. Clausewitza — sytuacja wygląda nieco inaczej, ponieważ wtedy dominują struktury manewrowo -uderzeniowe, czyli wojska operacyjne, stąd znajdują w takiej sytuacji na pierwszym miejscu powyższego zestawienia. 24 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. System bezpieczeństwa narodowego w polityce bezpieczeństwa, wspierając się także (3) geopolitycznym71 poło- żeniem państwa i (4) wnioskami płynącymi z doświadczeń historycznych72 Polski oraz (5) zbieżnymi z naszą strategią bezpieczeństwa kwestiami stra- tegii koalicyjnych73 sojuszu, w którego ramach funkcjonujemy. Wiarygodność strategii według A. Hamiltona, opiera się na tym, że „jedynym źródłem mądrości jest doświadczenie (…) w polityce nie ma właściwie miejsca na eksperymenty, nie ma mowy o szczęściu na próbę”74. 71 To, co warunkuje strategie polskie w sferze bezpieczeństwa, to — za prof. Z. Brzezińskim — (…) pewne powszechne uznane i głęboko ugruntowane punkty stałe (…) historia i geografia. Por. Z. Brzeziński, Myśl i działanie w polityce mię‑ dzynarodowej [w:] S. Mocek (red.), Moralność i polityka, Warszawa 1991, s. 101. Z. Brzeziński, w okresie konfrontacji geostrategicznej USA–ZSRR zaliczał Polskę do kilku kluczowych krajów, które stały się geopolitycznie osiowymi krajami, które są zarówno geostrategicznie ważne, jak i w pewnym sensie „do pochwy- cenia”. Z. Brzeziński, Plan gry. USA–ZSRR, Warszawa 1990, s. XIII. Dodaje on jeszcze, że Rosja bez Ukrainy nigdy ponownie nie stanie się imperium. Z. Brzeziń- ski, Wielka Szachownica: główne cele polityki amerykańskiej, przeł. T. Wyżyński, Warszawa 1998, s. 46–47. W tej to sytuacji uzasadnione jest mniemanie, że sprawa wolnej Ukrainy jest żywotnie ważna dla Polski, gdyż Ukraina jest od wieków przed‑ sionkiem rosyjskim do Polski, o czym niejednokrotnie mogliśmy się przekonać, jak chociażby w wojnie 1920 roku, kiedy spóźnione wejście Rosjan na ziemie polskie (pod dowództwem S. Budionnego) na kierunku ukraińskim, walnie przyczyniło się do tzw. cudu nad Wisłą, a ich klęski w agresji na RP. 72 Za prof. Z. Brzezińskim: (…) pewne powszechne uznane i głęboko ugrun- towane punkty stałe (…) historia i geografia. Z. Brzeziński, Myśl i działanie w polityce międzynarodowej…, wyd. cyt. oraz to, co rzutuje istotnie na treść strate- gii obrony Polski — według Zbigniewa Brzezińskiego — w orientacji strategicznej, to wymowa mapy (…) potęgowana przez wiedzę historyczną. Por. Z. Brzeziński, Game Plan. How to Conduct the US‑Soviet Contest, Boston–New York 1986, s. 6–8. Z. Brzeziński: przymiotnik „geostrategiczny” odzwierciedla połączenie czynników geograficznych i politycznych decydujących o stanie państwa lub regionu, z pod- kreśleniem wpływu warunków geograficznych na działania polityczne. Z. Brzeziń- ski, Plan gry…, wyd. cyt., s. XIII. 73 Wiedząc jednak, że czynnik sojuszniczy w tworzeniu potencjału bez- pieczeństwa jest najbardziej zawodny, stąd należy go uwzględniać, ale jako coś dodatkowego, bez którego — w ostateczności — trzeba mieć sposobność na sku- teczne działanie obronne. Stąd też i takie znaczenie (uzupełniające, nie zasadni- cze) powinien mieć on w treści strategii. Niedopuszczalne jest traktowanie go jako jakąkolwiek podstawę strategicznego działania w sferze bezpieczeństwa państwa, a w wypadku takich prób należy to postrzegać jako sabotaż w obszarze strategii bezpieczeństwa narodowego. 74 A. Hamilton, jeden z głównych twórców Konstytucji USA [w:] G. Filipo- wicz, O władzy grzechu i grzechach władzy, Warszawa 1992, s. 254. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 25 R. Jakubczak, W. Jakubczak Usytuowanie na kontynencie jest istotnym czynnikiem określającym funkcjonowanie Polski, ze względu na centralne w Europie położenia geo- strategiczne — co od wieków dostrzegają nasi sąsiedzi, a my tego nie tylko że nie potrafimy zrozumieć, ale przede wszystkim wykorzystać. Jako jeden z pierwszych dostrzegł to Mac Kinder, który w swej geopolitycznej wizji stosunków międzynarodowych ogłoszonej na początku tego stulecia uznał Europę Środkową za obszar o kluczowym znaczeniu dla panowania nad światem. Historia XX wieku — dwie wojny światowe, zimna wojna, zała- manie się podziału Europy — w znacznym stopniu potwierdziła tę kon- cepcję. Również dzisiaj, w  okresie kształtowania się nowego porządku europejskiego, miejsca Polski i jej sytuacja wewnętrzna i międzynarodowa w istotny sposób ważą w tym procesie. Z tych samych powodów trudne pozostają geostrategiczne uwarunkowania naszych interesów bezpieczeń- stwa i rozwoju75. W kwestii pozycji geostrategicznej Polski Norman Davies, przyjmuje, że „dzwon nad Wisłą bije dla nas wszystkich (…) Polska nie jest po pro- stu obszarem ziemi, czy odległym półwyspem — to jest serce Europy”76. A ponadto zakłada, że Polska jest otoczona przez „europejskich gangste- rów”77 — tak określa naszych wielkich sąsiadów, którzy wielkość swoją zbudowali na słabości Polski. Według J.  Marczaka, przez „strategię bezpieczeństwa narodowego można rozumieć wybór dokonany na podstawie wiedzy i analizy strate- gicznej, środków właściwych i koniecznych, a będących w dyspozycji pań- stwa, do osiągnięcia celów i realizacji zadań określonych przez politykę bezpieczeństwa”78. Natomiast W. Kitler twierdzi, że jest ona „dziedziną strategii narodowej, rozumianej, jako wybór dokonany na podstawie wie- dzy i analizy strategicznej środków właściwych i koniecznych — będących w dyspozycji państwa — do osiągnięcia celów i realizacji interesów okre- ślonych przez politykę bezpieczeństwa narodowego, ujmowanych w skali ogólnej i mających charakter długofalowy”79. Inne definicje bezpieczeństwa narodowego, podobnie jak J.  Mar- czaka, są częścią dorobku ostatnich lat środowiska związanego z Akademią 75 R. Kuźniar (red.), Między polityką a strategią, Warszawa 1994, s. 181. 76 N. Davies, Heart of Europe. A short History of Poland, Oxford 1986, s. 463. 77 N. Davies, Boże igrzyska, Kraków 1999, s. 1080. 78 J. Marczak, Założenia polityki i strategii bezpieczeństwa narodowego [w:] R. Jakubczak, K. Gąsiorek i inni (red.), Obrona narodowa w tworzeniu bezpieczeń‑ stwa Polski w XXI wieku, Warszawa 2008, s. 129. 79 W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe…, wyd. cyt., s. 39. 26 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. System bezpieczeństwa narodowego Obrony Narodowej, przez co mają wiele wspólnego ze sobą, a ich treść jest następująca: — „teoria i praktyka działania państwa ukierunkowanego na osiągnięcie celów założonych w dziedzinie bezpieczeństwa, ujmowanych w skali ogólnej i mających charakter długofalowy”80; — „dziedzina strategii narodowej, obejmująca tworzenie, przygotowanie i wykorzystanie potencjału państwa dla przeciwdziałania wszelkim zagrożeniom jego bytu i rozwoju”81; — „dziedzina strategii narodowej, będąca teorią i praktyką ukierunko- waną na przygotowanie i wykorzystanie potencjału państwa dla osią- gnięcia celu przeciwdziałania wszelkim zagrożeniom jego bytu i roz- woju, ujmowanym w skali ogólnej i mającym długofalowy charakter”82. Poszukując przyczyny utraty państwowości przez I  RP J.  Piłsudski odkrył, że Polska wobec słabości własnych potencjału, poszukiwała wspar- cia na zewnątrz. „Szukano protektorów utytułowanych: wielką protektorką Polski była Katarzyna II, wielkim »przyjacielem« Polski był również Fry- deryk Wielki w sąsiednich Prusach i wreszcie trzecią protektorką Polski była Maria Teresa. Przy takich protekcjach, s
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Bezpieczeństwo państwa a zagrożenie terroryzmem. Instytucje państwa wobec zagrożenia terroryzmem. Tom II
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: