Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00030 005241 13081204 na godz. na dobę w sumie
Bezrobocie równowagi w Polsce. Ujęcie teoretyczne i empiryczne - ebook/pdf
Bezrobocie równowagi w Polsce. Ujęcie teoretyczne i empiryczne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 217
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-194-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> nauki społeczne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Bezrobocie równowagi jest złożoną koncepcją teoretyczną mającą swoje rozwinięcie w szkołach głównego nurtu ekonomii ‒ monetarystycznej i nowej szkole keynesowskiej. Pod  koniec  lat  60.  XX  w.  została  wysunięta  koncepcja  naturalnej  stopy  bezrobocia,  która  miała  zasadnicze  znaczenie  dla  idei  bezrobocia  równowagi. Punktem  wyjścia  dla  rozwoju  badań  nad  bezrobociem  równowagi stała się koncepcja  Miltona  Fried
mana  i  Edmunda  S.  Phelpsa.

Głównym celem pracy jest określenie istoty, uwarunkowań i determinant bezrobocia równowagi oraz oszacowanie jego poziomu w polskiej gospodarce. Celem dodatkowym jest określenie znaczenia zmienności bezrobocia równowagi dla polityki makroekonomicznej. Oszacowania stóp przeprowadzono w oparciu o metody przepływów siły roboczej oraz rozszerzoną krzywą Phillipsa.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Leszek Kucharski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Ekonomii, Katedra Makroekonomii, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 e-mail: lekuchar@uni.lodz.pl RECENZENT Wacław Jarmołowicz REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Dorota Stępień SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR OKŁADKĘ PROJEKTOWAŁA Barbara Grzejszczak © Copyright by Uniwersytet Łódzki, 2014 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06444.13.0.H ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-108-1 ISBN (ebook) 978-83-7969-194-4 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wstęp  ...........................................................................................................................................  7 Rozdział 1. Bezrobocie równowagi oraz jego determinanty – ujęcie teoretyczne  ................  11 1.1.  Bezrobocie równowagi jako jeden z typów bezrobocia  ..............................................  12 1.2.  Teoria naturalnej stopy bezrobocia  ..............................................................................  19 1.2.1. Koncepcja E. S. Phelpsa  ....................................................................................  20 1.2.2. Koncepcja naturalnej stopy bezrobocia M. Friedmana  .....................................  34 1.3.  Teoria NAIRU  .............................................................................................................  39 1.4.  Teoria poszukiwań  .......................................................................................................  51 1.5.  Teoria bezrobocia równowagi Ch. A. Pissaridesa  .......................................................  56 1.6.  Strukturalistyczna teoria bezrobocia E. S. Phelpsa  .....................................................  59 1.7.  Teorie histerezy  ............................................................................................................  64 1.8.  Podsumowanie  .............................................................................................................  72 Rozdział 2. Bezrobocie w Polsce w latach 1995–2012 i jego determinanty  ...........................  75 2.1.  Wprowadzenie  .............................................................................................................  75 2.2.  Tendencje zmian w poziomie i dynamice bezrobocia  .................................................  77 2.3.  Czas trwania bezrobocia  ..............................................................................................  80 2.4.  Zróżnicowanie stóp bezrobocia w wybranych grupach siły roboczej  .........................  85 2.5.  Przestrzenne zróżnicowanie bezrobocia  ......................................................................  87 2.6.  Mobilność siły roboczej ...............................................................................................  93 2.7.  Niedopasowania strukturalne  ......................................................................................  98 2.8.  Podsumowanie  .............................................................................................................  103 Rozdział 3. Metody pomiaru bezrobocia równowagi oraz wyniki oszacowań stóp bezrobo- cia NAIRU dla wybranych krajów Europy Środkowo-Wschodniej  ............................  105 3.1.  Metody pomiaru bezrobocia równowagi  .....................................................................  105 3.1.1. Metody oparte na przepływach siły roboczej  ....................................................  106 3.1.2. Metody oparte na krzywej Phillipsa  ..................................................................  116 3.1.3. Metody oparte na krzywej Beveridge’a  ............................................................  121 3.1.4. Metody oparte na szacunkach produkcji potencjalnej  .......................................  123 3.2.  Szacunki bezrobocia równowagi dla wybranych krajów Europy Środkowo-  -Wschodniej  .................................................................................................................  124 3.3.  Podsumowanie  .............................................................................................................  128 Rozdział 4. Oszacowania poziomu bezrobocia równowagi w Polsce .....................................  129 4.1.  Przegląd  opublikowanych  wyników  oszacowań  poziomu  bezrobocia  równowagi  w Polsce  .......................................................................................................................  129 4.2.  Własne wyniki oszacowań stóp bezrobocia NAIRU w Polsce w oparciu o metody  przepływów siły roboczej w latach 1993–2009  ..........................................................  140 4.3.  Własne wyniki oszacowań stóp bezrobocia NAIRU w oparciu o rozszerzoną krzywą  Phillipsa  .......................................................................................................................  142 6 4.3.1. Model VAR  ........................................................................................................  142 4.3.2. Wykorzystane dane statystyczne  .......................................................................  144 4.3.3. Wyniki oszacowań NAIRU dla Polski  ..............................................................  148 4.4.  Podsumowanie  .............................................................................................................  162 Aneks ...................................................................................................................................  163 Rozdział 5. Bezrobocie równowagi a polityka makroekonomiczna w Polsce  .......................  177 5.1.  Wprowadzenie  .............................................................................................................  177 5.2.  Polityka pieniężna a bezrobocie równowagi  ...............................................................  177 5.2.1. Pojęcie i miary restrykcyjności polityki pieniężnej  ...........................................  177 5.2.2. Charakter polityki pieniężnej a tendencje zmian bezrobocia równowagi   w latach 1997–2011  ...........................................................................................  182 5.3.  Polityka fiskalna a bezrobocie równowagi  ..................................................................  189 5.3.1. Pojęcie i miary restrykcyjności polityki fiskalnej  .............................................  189 5.3.2. Stopień restrykcyjności polityki fiskalnej a bezrobocie równowagi  .................  192 5.4.  Podsumowanie  .............................................................................................................  196 Zakończenie  ................................................................................................................................  197 Bibliografia  .................................................................................................................................  201 Spis tabel, wykresów i rysunków  ..............................................................................................  209 Summary  .....................................................................................................................................  213 Od Redakcji  ................................................................................................................................  215 Wstęp Badania nad bezrobociem oraz jego typami mają w teorii ekonomii już dosyć  długą tradycję. Już w czasach ekonomii klasycznej zwrócono uwagę na zjawisko  nadmiaru ludności, wiążąc je z nadwyżką podaży pracy nad popytem na pracę.  Dużą uwagę poświęcił problemowi bezrobocia Karol Marks. Bezrobocie okre- ślał  on  mianem  „rezerwowej  armii  pracy”  oraz  „przeludnienia  względnego”.  Wyodrębnił następujące formy przeludnienia względnego: przeludnienie płynne,  przeludnienie ukryte i przeludnienie chroniczne. Mechanizmy powstawania tych  typów bezrobocia przypominają mechanizmy powstawania bezrobocia frykcyjne- go, ukrytego oraz długookresowego. Ekonomiści neoklasyczni zwracali uwagę,  że przyczyną powstawania bezrobocia są ograniczenia w swobodnym działaniu  mechanizmów rynkowych. Stosunkowo dużo uwagi poświęcił bezrobociu John  Maynard Keynes, eksponując w swych analizach bezrobocie cykliczne. Pod ko- niec lat 60. XX w. została wysunięta koncepcja naturalnej stopy bezrobocia, która  miała zasadnicze znaczenie dla idei bezrobocia równowagi. Ta koncepcja, Milto- na Friedmana i Edmunda S. Phelpsa, stała się punktem wyjścia dla rozwoju badań  nad bezrobociem równowagi. Bezrobocie równowagi jest złożoną koncepcją teoretyczną mającą swoje roz- winięcie w szkołach głównego nurtu ekonomii. Koncepcje szeroko rozumianego  bezrobocia równowagi zostały rozwinięte przez czołowych przedstawicieli szko- ły monetarystycznej i nowej szkoły keynesowskiej. Wielkość bezrobocia równo- wagi jest bezpośrednio trudno mierzalna, dlatego powstaje problem oszacowania  jego wielkości. Istnieje kilka sposobów szacowania wielkości bezrobocia równo- wagi, różniących się podstawami teoretycznymi i wykorzystywanymi formułami  matematycznymi. Stosowanie różnych metod pomiaru powoduje, że ich efektem  są często dosyć rozbieżne wyniki szacunków bezrobocia równowagi. Dokładność  tych szacunków ma istotne znaczenie dla polityki makroekonomicznej, a w szcze- gólności polityki pieniężnej. Im wyższy jest poziom bezrobocia równowagi, tym  wyższe są koszty społeczne prowadzenia polityki antyinflacyjnej. W literaturze ekonomicznej można spotkać różne terminy na określenie bez- robocia równowagi. Występują m.in. takie określenia, jak: NAIRU, czyli stopa  bezrobocia nieprzyspieszająca inflacji; NAWRU, czyli stopa bezrobocia nieprzy- spieszająca wzrostu płac oraz naturalna stopa bezrobocia, czyli stopa bezrobocia  w warunkach równowagi na rynku pracy.  8 Do podjęcia problematyki bezrobocia równowagi skłoniły mnie następujące  powody. Po pierwsze, poziom tego bezrobocia ma zasadnicze znaczenie dla po- lityki makroekonomicznej. Jeśli rośnie różnica między bezrobociem faktycznym  a szeroko rozumianym bezrobociem równowagi, to wówczas wzrasta udział bezro- bocia koniunkturalnego w bezrobociu ogółem. Stwarza to możliwość poluzowania  polityki fiskalnej i pieniężnej. Po drugie, w dalszym ciągu niewiele jest opraco- wań w Polsce dotyczących bezrobocia równowagi. Po trzecie, poziom oraz struk- tura  tego  bezrobocia  jest  miernikiem  sprawności  funkcjonowania  rynku  pracy.  Po czwarte, utrzymujący się wysoki poziom bezrobocia równowagi w Polsce może  wskazywać na zbyt niskie zainteresowanie inwestycjami w kapitał ludzki. Teoretyczne  analizy  bezrobocia  równowagi  były  podejmowane  w  Pol- sce m.in. przez: M. Sochę i U. Sztanderską (2000), E. Kwiatkowskiego (1988),  (2002b), (2009), W. Jarmołowicza i B. Woźniak (2005), B. Woźniak (2008). Problematyka  dotycząca  bezrobocia  równowagi  w  Polsce  jest  stosunkowo  rzadko podejmowana w badaniach empirycznych. Szacunki bezrobocia równo- wagi dla Polski podejmowane były m.in. przez takich ekonomistów, jak: M. So- cha i U. Sztanderska (2000), E. Kwiatkowski, T. Tokarski, L. Kucharski (2002),  J. Socha i W. Wojciechowski (2004), M. Góra (1998), G. Kuczyński i K. Strzała  (2006), P. Krajewski (2006), K. B. Budnik (2006), R. Kelm (2009), L. Kucharski  (2006), (2009), (2012), K. Leszkiewicz-Kędzior i W. Welfe (2012). Szacunki bez- robocia równowagi dla Polski i nowych krajów UE można także znaleźć w opra- cowaniu M. Camarero, J. L. Carrion-i-Silvestre oraz C. Tamarit (2005). Głównym  celem  pracy  jest  określenie  istoty,  uwarunkowań  i  determinant  bezrobocia równowagi oraz oszacowanie poziomu bezrobocia równowagi w pol- skiej gospodarce. Celem dodatkowym jest określenie znaczenia zmienności bez- robocia równowagi dla polityki makroekonomicznej. Oszacowania stóp szeroko  rozumianego bezrobocia równowagi zostaną przeprowadzone w oparciu o meto- dy przepływów siły roboczej oraz rozszerzoną krzywą Phillipsa. Analizy pojęciowe i teoretyczne zostały oparte na publikacjach naukowych  (artykułach i książkach) polskich i zagranicznych ekonomistów zajmujących się  problematyką  bezrobocia  w  ogóle,  a  bezrobocia  równowagi  w  szczególności.  Przedstawione zostaną teorie: M. Friedmana; E. S. Phelpsa; R. Layarda, S. Nic- kella i R. Jackmana oraz Ch. A. Pissaridesa. W analizach empirycznych wykorzystywane są dane agregatowe o bezrobociu  i przepływach osób na rynku pracy pochodzące z Głównego Urzędu Statystyczne- go oraz dane jednostkowe z Badań Aktywności Ekonomicznej Ludności. Zasto- sowane zostały również metody ekonometryczne. W celu oszacowania poziomu  stopy bezrobocia NAIRU wykorzystano model wektorowo-autoregresyjny (VAR). Książka  składa  się  z  pięciu  rozdziałów,  wstępu  oraz  zakończenia. W  roz- dziale pierwszym, oprócz zagadnień pojęciowych, przeprowadzono analizę kry- tyczną najważniejszych koncepcji bezrobocia równowagi, a mianowicie: teorii  9 naturalnej  stopy  bezrobocia  E.  S.  Phelpsa  oraz  M.  Friedmana,  teorii  NAIRU,  teorii poszukiwań, teorii bezrobocia równowagi Ch. A. Pissaridesa, strukturali- stycznej teorii bezrobocia E. S. Phelpsa  oraz teorii histerezy. Pominięte zostały  te współczesne teorie bezrobocia, których przedmiotem zainteresowania nie jest  bezrobocie równowagi, takie jak np. teoria płacy efektywnej oraz teoria niepisa- nych kontraktów płacowych.  Rozdział drugi ma charakter empiryczny. Przedstawiono w nim tendencje  oraz uwarunkowania i determinanty bezrobocia w Polsce w latach 1995–2012.  Zaprezentowano tendencje zmian poziomu i dynamiki bezrobocia oraz poziom  bezrobocia  długookresowego.  Ponadto,  podjęto  próbę  odpowiedzi  na  pytanie,  jakie grupy siły roboczej były najbardziej zagrożone bezrobociem długookreso- wym w badanym okresie. Przeprowadzono analizę zróżnicowania stóp bezrobo- cia w wybranych grupach siły roboczej i analizę przestrzennego zróżnicowania  bezrobocia. Zawarto też rozważania dotyczące poziomu mobilności siły robo- czej  i  przedstawiono  zmiany  poziomu  niedopasowań  strukturalnych  na  rynku  pracy w Polsce.  Rozdział  trzeci  jest  poświęcony  prezentacji  metod  szacowania  bezrobocia  równowagi.  Przedstawiono  też  analizę  dotychczasowych  wyników  oszacowań  bezrobocia równowagi w wybranych krajach Europy Środkowo-Wschodniej.  Rozdział czwarty ma charakter empiryczny. Znajdują się w nim wyniki osza- cowań  bezrobocia  równowagi  dokonane  przez  polskich  ekonomistów,  a  także  własne wyniki oszacowań stóp bezrobocia równowagi (NAIRU) sformułowane  w oparciu o metody przepływów oraz rozszerzoną krzywą Phillipsa. W  rozdziale  piątym  podjęto  natomiast  próbę  odpowiedzi  na  pytanie,  czy  zmiany relacji między faktyczną stopą bezrobocia a stopą bezrobocia równowagi  miały  wpływ  na  stopień  restrykcyjności  polityki  fiskalnej  i  polityki  pieniężnej  w Polsce. Analizy dotyczące wpływu relacji między faktyczną stopą bezrobocia  a stopą bezrobocia równowagi na stopień restrykcyjności polityki pieniężnej i fi- skalnej zostały poprzedzone prezentacjami metod pomiaru stopnia restrykcyjno- ści tych polityk w Polsce. Zakończenie zawiera wnioski z przeprowadzonych analiz. Składam serdeczne podziękowania Panu Profesorowi Eugeniuszowi Kwiat- kowskiemu,  Panu  Profesorowi  Wacławowi  Jarmołowiczowi  oraz  Pani  Doktor  Sylwii  Roszkowskiej  za  komentarze,  uwagi  i  sugestie,  które  przyczyniły  się  do powstania niniejszej książki w obecnym kształcie. Rozdział 1 Bezrobocie równowagi oraz jego determinanty – ujęcie teoretyczne Pojęcie  naturalnej  stopy  bezrobocia1  zostało  wprowadzone  do  literatu- ry  ekonomicznej  po  raz  pierwszy  przez  M.  Friedmana  w  1968  r.  Co  prawda  E. S. Phelps swoją teorię bezrobocia równowagi opublikował w 1967 r., jednak  zamiast naturalnej stopy bezrobocia używał określeń: „optymalna ścieżka bez- robocia” lub „bezrobocie w stanie równowagi” (zob. Phelps 1967, s. 254–256;  Godłów-Legiędź  2008,  s.  4).  Dlatego  też  niektórzy  ekonomiści  przypisują  M. Friedmanowi autorstwo całej teorii naturalnej stopy bezrobocia. Takie podej- ście jest jednak krzywdzące dla E. S. Phelpsa, bowiem to jego teoria ma głębszą  podbudowę teoretyczną. Friedman w swoim artykule celowo użył określenia „naturalna stopa bezro- bocia”. Chciał w ten sposób nawiązać do koncepcji naturalnej stopy procentowej  Wicksella, która informuje, jaki dochód pieniężny przedsiębiorcy mają nadzieję  osiągnąć (a nie osiągają) z zainwestowanych (pożyczonych) kapitałów (zob. Ja- mes 1958, s. 72). Gdy rynkowa stopa procentowa jest równa naturalnej stopie pro- centowej, następuje stabilizacja procesów inflacyjnych w gospodarce. Natomiast  gdy rynkowa stopa procentowa jest niższa od naturalnej stopy procentowej, nastę- puje przyspieszenie procesów inflacyjnych. W przeciwnym razie w gospodarce  nastąpi spadek ogólnego poziomu cen (zob. Michałek 2012, s. 164–165). Do tych  rozważań Wicksella nawiązał w swej teorii Friedman. Określenie „naturalna stopa bezrobocia” może sugerować, iż jest to normalna  stopa bezrobocia, której nie można uniknąć czy też zmienić. Wysokość natural- nej stopy bezrobocia może się jednak zmieniać na skutek zmian strukturalnych  zachodzących na rynku pracy oraz na innych rynkach (będzie o tym mowa dalej).  Celem tego rozdziału jest przedstawienie istoty bezrobocia równowagi, kry- tyczna analiza podstawowych teorii bezrobocia związanych z bezrobociem rów- nowagi oraz przedstawienie determinantów bezrobocia równowagi.  1 Pojęcia „naturalna stopa bezrobocia” oraz „bezrobocie równowagi” są często używane za- miennie, chociaż właściwie nie są tożsame. Naturalna stopa bezrobocia jest określonym, friedma- nowskim ujęciem bezrobocia równowagi. W teorii ekonomii wysunięto również inne ujęcia tego  bezrobocia (będzie o nich mowa w dalszych rozważaniach). 12 1.1. Bezrobocie równowagi jako jeden z typów bezrobocia Bezrobocie  jest  zjawiskiem  mającym  wiele  przyczyn,  bardzo  często  wza- jemnie ze sobą powiązanych. Do najważniejszych czynników mających wpływ  na poziom bezrobocia należą: ekonomiczne, społeczne i demograficzne. Z tych  względów w literaturze ekonomicznej można znaleźć bardzo wiele klasyfikacji  bezrobocia. I tak np. J. J. Hughes i R. Perlman (1984) wymieniają aż 70 różnego  rodzaju typów bezrobocia. Do tradycyjnych typów zalicza się bezrobocie: - frykcyjne, - cykliczne (koniunkturalne), - strukturalne, - utajone (ukryte). Klasyfikacja ta jest podstawą większości opracowań dotyczących bezrobocia  (zob. Kwiatkowski 2002a, s. 46; Socha, Sztanderska 2000, s. 15). Przyjrzyjmy się  tym typom bezrobocia ze względu na ich istotne znaczenie dla zrozumienia bez- robocia równowagi. Interpretacja bezrobocia frykcyjnego nie budzi większych kontrowersji w li- teraturze ekonomicznej. W powszechnym przekonaniu ma ono charakter krótko- trwały. Jego występowanie jest spowodowane dynamicznymi zmianami zacho- dzącymi na rynku pracy w każdej gospodarce rynkowej. W gospodarce rynkowej  mamy  bowiem  do  czynienia  z  jednoczesnym  tworzeniem  i  likwidacją  miejsc  pracy (w związku z likwidacją miejsc pracy niektórzy dotychczas pracujący sta- ją się bezrobotnymi). Ponadto część osób pracujących, niezadowolonych z wa- runków płacowych, podejmuje starania, by znaleźć lepiej płatną pracę i decydu- je się – dla ułatwienia poszukiwań – pozostać bezrobotnymi. Równocześnie część  bezrobotnych i biernych zawodowo podejmuje próby znalezienia pracy. Należy  pamiętać, że proces dopasowywania bezrobotnych do ofert pracy nie zachodzi  natychmiast. Z uwagi na niedoskonały przepływ informacji o wolnych miejscach  pracy oraz zróżnicowaną intensywność poszukiwań, część miejsc pracy pozosta- je wolna, a jednocześnie pewna liczba bezrobotnych dalej pozostaje bez pracy.  W ten sposób powstaje bezrobocie frykcyjne. Z bezrobociem frykcyjnym mamy także do czynienia wówczas, gdy wolne  miejsca pracy i bezrobotni występują w tych samych zawodach i w tym samym  regionie  (miejscu).  Natomiast  ilu  bezrobotnych  pozostanie  bez  pracy,  pomimo  istniejących ofert pracy, zależy od efektywności funkcjonowania urzędów pra- cy  oraz  intensywności  poszukiwań.  Bezrobocie  frykcyjne  jest  mało  wrażliwe  na zmiany koniunktury gospodarczej. Jego poziom zależy od jakości usług po- średnictwa pracy, intensywności poszukiwań pracy, tempa tworzenia i likwidacji  miejsc  pracy  oraz  liczby  osób  wchodzących  na  rynek  pracy.  Nie  jest  możliwa  całkowita likwidacja tego typu bezrobocia. 13 Każda gospodarka rynkowa podlega wahaniom cyklicznym. Na poziom pro- dukcji oddziałują różnego rodzaju szoki popytowe i podażowe2. Negatywne szoki  popytowe przyczyniają się do spadku produkcji, spadku zatrudnienia i wzrostu  bezrobocia. Bezrobocie spowodowane spadkiem agregatowego popytu jest okre- ślane mianem bezrobocia koniunkturalnego (cyklicznego). Według P. A. Samuel- sona i W. D. Nordhausa przyczyną powstawania bezrobocia cyklicznego jest niski  poziom agregatowego popytu przy nieelastycznych płacach i cenach (zob. Samu- elson, Nordhaus 2012, s. 666).  Bezrobocie tego typu zmniejsza się wraz z poprawą koniunktury (spowodo- waną wzrostem agregatowego popytu). Wzrost agregatowego popytu w okresie  krótkim prowadzi bowiem do wzrostu produkcji w gospodarce. Z kolei wzrost  produkcji przyczynia się do wzrostu popytu na pracę i spadku bezrobocia. Jednak  z uwagi na występowanie zjawiska histerezy, poprawa koniunktury gospodarczej  nie musi prowadzić do całkowitej likwidacji bezrobocia cyklicznego3. Niektórzy  ekonomiści  upatrują  przyczyn  bezrobocia  koniunkturalnego  w ograniczeniach podażowych. Ich zdaniem w okresie recesji zasoby czynników  produkcji z reguły się kurczą. Po zakończeniu kryzysu wzrost popytu na produkty  nie musi prowadzić do spadku bezrobocia, jeśli zasoby czynników produkcji będą  niedostateczne (zob. Hudson 1988, s. 53).  Uogólniając, przyczyną powstawania bezrobocia cyklicznego (koniunktural- nego) są okresowe wahania agregatowego popytu oraz aktywności gospodarczej  lub  ograniczenia  podażowe  (bariery  zdolności  wytwórczych).  Jest  ono  często  określane mianem bezrobocia keynesowskiego. W  literaturze  ekonomicznej  można  znaleźć  dwa  ujęcia  bezrobocia  struk- turalnego,  a  mianowicie  w  znaczeniu  wąskim  (tzw.  bezrobocie  strukturalne  sensu stricto) oraz szerokim (tzw. bezrobocie strukturalne sensu largo; zob. So- cha, Sztanderska 2000, s. 14). Warto przyjrzeć się im bliżej. Struktura  popytu  na  pracę  w  gospodarce  rynkowej  zmienia  się  w  czasie.  Przyczyną zmian jest ciągły rozwój technologii, zmiana struktury popytu na pro- dukty oraz zmiany gustów konsumentów. Czynniki te powodują zmianę struktury  2 Szoki (wstrząsy) gospodarcze to nagłe zdarzenia w gospodarce wpływające na podstawowe  zmienne makroekonomiczne (np. produkcję, zatrudnienie, bezrobocie, inflację etc.). Można wyróż- nić dwa rodzaje szoków – popytowe i podażowe. Szoki popytowe powstają na skutek nagłych zmian  poziomu agregatowego popytu. W zależności od kierunku zmiany wielkości agregatowego popytu  można wyróżnić pozytywne i negatywne szoki popytowe. W sytuacji wzrostu agregatowego popytu  mamy do czynienia z pozytywnym szokiem popytowym. Spadek agregatowego popytu określa się  mianem negatywnego szoku popytowego. Przykładem negatywnego szoku popytowego jest spadek  agregatowego popytu spowodowany kryzysem zadłużenia w krajach strefy euro.  Szoki podażowe polegają na nagłych zmianach wielkości agregatowej podaży. Wyróżnia się  pozytywne szoki podażowe (polegające na niespodziewanym wzroście agregatowej podaży) oraz ne- gatywne szoki podażowe (polegające na nagłym zmniejszaniu się agregatowej podaży). Przykładem  negatywnego szoku podażowego jest nagły spadek podaży artykułów rolnych spowodowany suszą. 3 Teorie histerezy zostaną omówione w podrozdziale 1.7. 14 produkcji i struktury popytu na pracę. Podaż pracy nie dostosowuje się natych- miast do zmian struktury popytu na pracę, dlatego też pojawiają się niedopaso- wania między popytem na pracę a podażą pracy, czyli bezrobocie strukturalne  w wąskim znaczeniu. Bezrobocie strukturalne – w wąskim znaczeniu – powstaje w wyniku nie- dopasowań  struktury  podaży  pracy  do  struktury  popytu  na  pracę  w  przekroju  kwalifikacyjnym,  gałęziowym,  poziomów  wykształcenia  oraz  przestrzennym  (w  szczególności  regionalnym).  Ludzie  pozostają  bezrobotnymi  pomimo  zgła- szanej gotowości do pracy, ponieważ wolne miejsca pracy zgłaszane przez pra- codawców nie odpowiadają ich kwalifikacjom. W każdej gospodarce utrzymu- je  się  pewien  poziom  niedopasowań  strukturalnych,  ponieważ  pracownicy  nie  są doskonale mobilni – zarówno w przekroju zawodowym, jak i geograficznym  (zob. Sapsford 1981, s. 177). Przyczyn niedopasowań strukturalnych można zatem  upatrywać w niskiej mobilności przestrzennej i niskiej mobilności funkcjonalnej  (jest to zdolność dokonywania zmian struktury siły roboczej, czyli zmian posia- danych kwalifikacji i zawodu, nabywania nowych umiejętności i przyswajania  zmian technologicznych) (zob. Pissarides 1997, s. 12). Bezrobocie strukturalne  w omawianym znaczeniu obejmuje niedopasowania struktury podaży do popytu  na  siłę  roboczą  na  poszczególnych  mikrorynkach  (zob.  Jackman,  Roper  1987,  s. 10; Socha, Sztanderska 2000, s. 26).  W  przypadku  bezrobocia  strukturalnego  (w  wąskim  znaczeniu)  mamy  za- tem do czynienia z trwałymi niedopasowaniami między strukturą podaży pracy  i strukturą popytu na pracę. Trwałość niedopasowań wynika z wysokich kosz- tów mobilności siły roboczej. Zwłaszcza zmiana miejsca zamieszkania wiąże się  z koniecznością poniesienia bardzo wysokich kosztów. Samego trwałego i wyso- kiego zróżnicowania stóp bezrobocia w niektórych przekrojach siły roboczej nie  można jednak traktować jako przejawu bezrobocia strukturalnego (zob. Socha,  Sztanderska 2000, s. 26). Dotyczy to zwłaszcza wieku i płci. Zróżnicowania stóp  bezrobocia w tych dwóch przekrojach nie da się zmniejszyć poprzez zwiększenie  mobilności siły roboczej. Bezrobocie strukturalne w szerokim znaczeniu (bezrobocie strukturalne sensu  largo) obejmuje z kolei bezrobocie frykcyjne, bezrobocie strukturalne w wąskim  znaczeniu oraz bezrobocie instytucjonalne (zob. Kwiatkowski 2002a, s. 48–49).  Prezentowana klasyfikacja bezrobocia nie jest klasyfikacją rozłączną. Bezrobocie  strukturalne  zarówno  w  wąskim,  jak  i  szerokim  znaczeniu  jest  mało  wrażliwe  na zmiany koniunktury gospodarczej. Bezrobocie instytucjonalne wynika z istniejących przepisów, relacji oraz za- chowań pracowników, pracodawców i bezrobotnych na rynku pracy (zob. Halti- wanger 1987, s. 610; Jarmołowicz, Woźniak 2005, s. 60). Przyczyną powstawania  bezrobocia  instytucjonalnego  są  instytucje  rynku  pracy,  do  których  można  za- liczyć: zasiłki dla bezrobotnych (ich wysokość, dostępność oraz okres pobiera- nia) i z opieki społecznej, płace minimalne, układy zbiorowe pracy, pozapłacowe  koszty pracy (klin podatkowy) oraz prawną ochronę zatrudnienia. Występujące 
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Bezrobocie równowagi w Polsce. Ujęcie teoretyczne i empiryczne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: