Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00701 009587 7513259 na godz. na dobę w sumie
Biały wywiad Otwarte źródła informacji - wokół teorii i praktyki - ebook/pdf
Biały wywiad Otwarte źródła informacji - wokół teorii i praktyki - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 245
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-3426-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Organy państwowe zawsze poszukiwały źródeł informacji, które byłyby pomocne w podejmowaniu decyzji lokalnie, jak i ważnych dla całego państwa. Decyzji, od których zależało często bezpieczeństwo państwa; wewnętrzne i zewnętrzne. Od wieków wykorzystywano informatorów, agentów, inne osobowe źródła informacji, przechwytywano i czytano dokumenty zanim stały się one publicznymi. Wszystko to, aby wiedzieć więcej, poznać zamiary wroga, wyprzedzić go, mieć czas na przygotowanie strategii obronnej lub właśnie wykonać wyprzedzający atak.

Jedną z takich technik był i jest tzw. biały wywiad. W odróżnieniu od innych metod pozyskiwania i analizowania informacji przez agendy państwowe, nie miał on charakteru skrytego, tajnego, nielegalnego. Wręcz przeciwnie korzystał on z powszechnie dostępnych, jawnych źródeł informacji, nie stosowano przy tym żadnych działań operacyjnych. Przymiotnik „biały” miał wprost sugerować jego swoistą niewinność w odróżnieniu od innych metod. Dawniej polegał on na czytaniu książek, ulotek, napisów na murach, czy wycinaniu z gazet informacji, które mogły się przydać, a które to dotyczyły zdarzeń, osób lub miejsc, będących w zainteresowaniu odpowiednich służb specjalnych, w tym wywiadowczych, kontrwywiadowczych albo dyplomatycznych. Obecnie podstawowym źródłem informacji staje się Internet.

Niniejsza praca zbiorowa zawiera 12 opracowań dotyczących szerokiego spektrum zagadnień, od kryminalistycznych przez procedurę karną aż po rozwiązania informatyczne. Autorzy reprezentują zarówno środowiska akademickie jak też organy ścigania.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

BIAŁY WYWIAD Otwarte êródła informacji – wokół teorii i praktyki Pod redakcjà naukowà Wojciecha Filipkowskiego i Wiesława Màdrzejowskiego BIAŁY WYWIAD BIAŁY WYWIAD Otwarte êródła informacji – wokół teorii i praktyki Pod redakcjà naukowà Wojciecha Filipkowskiego i Wiesława Màdrzejowskiego Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2012 Redaktor prowadzący: Natalia Adamczyk Recenzja naukowa: prof. dr hab. Stanisław Hoc Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: © Maartje van Caspel Praca naukowa finansowana ze środków na naukę w latach 2009–2011 jako projekt rozwojowy. © Wydawnictwo C.H. Beck 2012 © Uniwersytet w Białymstoku 2012 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: GRAFOS Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-3425-7 ISBN e-book 978-83-255-3426-4 Spis treści Spis skrótów ............................................................................................................ Wstęp ...................................................................................................................... Introduction ............................................................................................................ „Biały wywiad” a bezpieczeństwo państwa (uwagi wprowadzające) (Krzysztof Prokop) ................................................................................................... Streszczenie ............................................................................................................ Summary ................................................................................................................ Rola „białego wywiadu” w działalności służb specjalnych na przestrzeni wieków (Andrzej Wojciulik) .................................................................................................. Streszczenie ............................................................................................................ Summary ................................................................................................................ „Biały wywiad” z perspektywy kryminalistyki (Piotr Chlebowicz) ....................... Streszczenie ............................................................................................................ Summary ................................................................................................................ Wykorzystanie otwartych źródeł informacji przez instytucje finansowe (Marcin Wysocki) ..................................................................................................... § 1. Informacje wstępne .......................................................................................... § 2. Ocena wiarygodności klientów ......................................................................... § 3. Analiza potencjalnych i aktualnych klientów ................................................... § 4. Ocena konkurencji ............................................................................................ § 5. Regulacje, dobre praktyki branżowe ................................................................. § 6. Wskaźniki makroekonomiczne ......................................................................... § 7. Podsumowanie ................................................................................................. Streszczenie ............................................................................................................ Summary ................................................................................................................ 9 13 20 27 42 42 43 55 55 56 71 71 72 72 73 77 79 80 82 82 84 84 6 Spis treści Możliwości wykorzystania informacji z otwartych źródeł w pracy polskiej jednostki analityki finansowej (Grzegorz Szczuciński) ........................................ § 1. Wstęp ............................................................................................................... § 2. Polska jednostka analityki finansowej .............................................................. § 3. Instytucje obowiązane ...................................................................................... § 4. Jednostki współpracujące ................................................................................. § 5. Jednostka analityki finansowej......................................................................... § 6. Podsumowanie ................................................................................................. Streszczenie ............................................................................................................ Summary ................................................................................................................ ESOM jako narzędzie „białego wywiadu” (Krzysztof Wiciak) .............................. Streszczenie ............................................................................................................ Summary ................................................................................................................ „Biały wywiad” w Policji (Wiesław Mądrzejowski) ................................................ § 1. Wstęp ............................................................................................................... § 2. Źródła „białego wywiadu” policyjnego (kryminalnego) ................................... § 3. Uzyskiwanie przez Policję informacji ze źródeł otwartych jako czynność operacyjno-rozpoznawcza ................................................................................ § 4. Zakres wykorzystania „białego wywiadu” w Policji .......................................... § 5. Kierunki wykorzystania informacji uzyskiwanych z „białego wywiadu” ........... § 6. Zagrożenia wynikające z wykorzystywania efektów „białego wywiadu” kryminalnego ................................................................................................... 1. Zagrożenia po stronie jednostki zamawiającej ............................................. 2. Zagrożenia po stronie wykonawcy ............................................................... 3. Przygotowanie policjantów do korzystania ze źródeł otwartych .................. 4. Próba opracowania policyjnego System Białego Wywiadu (SBW) ................ Streszczenie ............................................................................................................ Summary ................................................................................................................ Wykorzystywanie otwartych źródeł informacji. Wyniki badań ankietowych (Wojciech Filipkowski) ............................................................................................. § 1. Metodologia badań .......................................................................................... 1. Cel i metoda badawcza ................................................................................ 2. Charakterystyka populacji ............................................................................ § 2. Prezentacja wyników badań ............................................................................. 1. Zagadnienia wprowadzające ........................................................................ 2. Zagadnienia szczegółowe ............................................................................. § 3. Podsumowanie ................................................................................................. Streszczenie ............................................................................................................ Summary ................................................................................................................ Wykorzystanie tzw. białego wywiadu w działalności analityczno-informacyjnej Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (Bogdan Święczkowski) ......................... Streszczenie ............................................................................................................ Summary ................................................................................................................ 85 86 86 88 94 96 99 100 100 102 115 116 117 118 119 122 127 127 128 128 129 131 132 134 134 135 135 135 138 141 141 144 160 163 163 164 178 178 Spis treści Wykorzystanie otwartych źródeł informacji w pracy prokuratora (Jędrzej D. Pogorzelski) ............................................................................................ § 1. Wprowadzenie ................................................................................................. § 2. Rodzaje i charakterystyka baz danych .............................................................. 1. Zamknięte bazy danych ................................................................................ 2. Komercyjne otwarte bazy danych ................................................................. 3. Powszechne otwarte bazy danych ................................................................ § 3. Badania diagnostyczne wśród prokuratorów .................................................... 1. Otwarte źródła informacji w opinii prokuratorów ........................................ 2. Wszczęcie postępowania przygotowawczego na podstawie otwartych źródeł informacji .................................................................................................... § 4. Podsumowanie ................................................................................................. Streszczenie ............................................................................................................ Summary ................................................................................................................ Analiza otwartych źródeł internetowych z zastosowaniem metodologii sieci społecznych (Anna Zygmunt, Jarosław Koźlak, Edward Nawarecki) ........................ § 1. Wstęp ............................................................................................................... § 2. Internetowe media społeczne ........................................................................... 1. Informacyjna rola Internetu ......................................................................... 2. Blogi i blogosfera ......................................................................................... 3. Możliwe kierunki badań nad blogosferą ....................................................... § 3. Sieci społeczne, ich własności i miary .............................................................. 1. Stopnie wierzchołków .................................................................................. 2. Środek ciężkości .......................................................................................... 3. Centralność Betweeness ................................................................................ 4. Centralność Closeness .................................................................................. 5. Centralność Markowa .................................................................................. 6. K-krokowa Centralność Markova .................................................................. 7. Stopień koncentracji i autorytet ................................................................... 8. Ranking Page’a ............................................................................................. 9. Ważone ścieżki ............................................................................................ § 4. Identyfikacja wpływowych blogerów ............................................................... 1. Statyczna analiza miar SNA ......................................................................... 2. Dynamiczna analiza miar ............................................................................. 3. Wyszukiwanie postów zainspirowanych innym postem................................ § 5. Analiza społeczności ........................................................................................ 1. Klasyfikacja blogów na podstawie treści ....................................................... 2. Grupy tematyczne i ich cechy charakterystyczne ......................................... 3. Ewolucja grup .............................................................................................. § 6. Podsumowanie ................................................................................................. Streszczenie ............................................................................................................ Summary ................................................................................................................ Internet a OSINT – szanse i praktyczne zastosowania (Przemysław Maciołek) ... § 1. Wstęp ............................................................................................................... § 2. Źródła danych – skąd można czerpać informacje? ........................................... 1. Serwisy informacyjne, portale, wortale ........................................................ 2. Blogi (dzienniki internetowe) ...................................................................... 7 179 180 182 182 182 183 184 185 186 194 196 196 197 198 199 199 200 201 202 203 203 204 204 204 205 205 206 207 207 208 210 211 213 214 215 215 219 221 221 222 223 225 225 226 8 Spis treści 3. Fora internetowe, listy dyskusyjne................................................................ 4. Otwarte serwisy Chat oraz IRC ..................................................................... 5. Serwisy społecznościowe .............................................................................. 6. Inne rodzaje źródeł internetowych .............................................................. § 3. Metody wydobywania i analizy danych ............................................................ 1. Wybór źródeł danych ................................................................................... 2. Proces pobierania i wydobywania informacji ............................................... 3. Analiza sieci powiązań ................................................................................. 4. Wyszukiwanie pojęciowe .............................................................................. 5. Analiza sentymentu (opinii) ......................................................................... 6. Śledzenie trendów ........................................................................................ 7. Inne .............................................................................................................. § 4. Podsumowanie ................................................................................................. Conclusions ............................................................................................................. 227 228 229 229 232 232 232 237 238 239 239 241 241 243 Spis skrótów Akty prawne ABWiAWU KK KKW KK z 1932 r. Konwencja z Palermo KK z 1969 r. KKS ustawa z 24.5. 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu (Dz.U. Nr 74, poz. 676 ze zm.) ustawa z 6.6. 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) ustawa z 6.6. 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 11.7 1932 r. – Ko- deks karny (Dz.U. z 1932 r. Nr 60, poz. 571) ustawa z 19.4. 1969 r. – Kodeks karny (Dz.U. 1969 nr 13 poz. 94) ustawa z 10.9. 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz.U. Nr 23, poz. 930 ze zm.) Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, przyjęta uchwałą A/RES/55/25 z 15.11.2000 r. z okazji 55. sesji Zgromadzenia Ogólnego Naro- dów Zjednoczonych ustawa z 6.6. 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555. ze zm.) ustawa z 29.8.1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) ustawa z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycz- nych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.) PolU ustawa z 6.4. 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 ze zm.) PrzeciwdziałaniePraniuU ustawa z 16.11.2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 46, poz. 276 ze zm.) ustawa z 9.6.2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego (Dz.U. Nr 104, poz. 709 ze zm.) ustawa z 12.10. 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U. Nr 78, poz. 462 ze zm.) SKWiSWWU StrażGranU OchrDanOsobU KPK PDOFizU 10 ŚwiadKorU TUE ABW ASW AW BALTCOM CBŚ KGP CEPOL CIROC CS SG CZSW Eurojust Europol EWG FRONTEX GIIF GUC IASOC Interpol KCIK KG MO KGP KWP MEPA MKPK MO MS MSWiA OLAF ONZ SA SN UKIE Spis skrótów ustawa z 25.6. 1997 r. o świadku koronnym (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 36, poz. 232 ze zm.) Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE C 115 z 9.5. 2008 r., s. 13) Organy i instytucje Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego Akademia Spraw Wewnętrznych Agencja Wywiadu Grupa Zadaniowa ds. Przestępczości Zorganizowanej Centralne Biuro Śledcze Komendy Głównej Policji Europejskie Kolegium Policyjne Centrum ds. Informacji i Badań nad Przestępczością Zorganizo- waną Centrum Szkolenia Straży Granicznej Centralny Zarząd Służby Więziennej Europejska Jednostka Współpracy Sądowej Europejskie Biuro Policji Europejska Wspólnota Gospodarcza Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Gra- nicach Zewnętrznych Państw Członkowskich Unii Europejskiej Generalny Inspektor Informacji Finansowej Główny Urząd Ceł Międzynarodowe Stowarzyszenie Badań nad Przestępczością Zor- ganizowaną Międzynarodowa Organizacja Policji Kryminalnej Krajowe Centrum Informacji Kryminalnych Komenda Główna Milicji Obywatelskiej Komenda Główna Policji Komenda Wojewódzka Policji Środkowoeuropejska Akademii Policyjna Międzynarodowa Komisja Policji Kryminalnej Milicja Obywatelska Ministerstwo Sprawiedliwości Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych Organizacja Narodów Zjednoczonych Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Urząd Komitetu Integracji Europejskiej Biul. COS SG Biul. RPO Publikatory i czasopisma Biuletyn Centralnego Ośrodka Szkolenia Straży Granicznej Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich Spis skrótów 11 Białostockie Studia Prawnicze Czasopismo Prawnicze i Ekonomiczne Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych Dziennik Ustaw Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej Gazeta Prawna Gazeta Sądowa Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa Gazeta Wyborcza Jurysta Krakowskie Zeszyty Sądowe Nowe Prawo Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych Orzecznictwo Sądów Polskich Państwo i Prawo Prawo i Życie Palestra Prokuratura i Prawo BSP CzPiE CzPKiNP Dz.U. Dz.Urz. UE GP GS GSP-Prz. Orz. GW Jur. KZS NP OSA OSNKW OSNwSK OSP PiP PiŻ Pal. Prok. i Pr. Prok. i Pr. Orzecznictwo Prokuratura i Prawo, dodatek Orzecznictwo PS RPEiS Rzeczp. SKKiP WPP Przegląd Sądowy Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Rzeczpospolita Studia Kryminologiczne, Kryminalistyczne i Penitencjarne Wojskowy Przegląd Prawniczy art. ENA n. Nr pkt post. poz. SIS t.j. uchw. uw. wyr. ze zm. zob. Inne artykuł europejski nakaz aresztowania następny (-a, -e) numer punkt postanowienie pozycja System Informacji Schengen tekst jednolity uchwała uwagi wyrok ze zmianami zobacz Wstęp Obecnie mamy do czynienia z nieznaną wcześniej w historii intensywnością zda- rzeń zachodzących w otaczającej nas rzeczywistości1. Poszczególne jednostki i ich organizacje codziennie podejmują wiele decyzji, uczestniczą w wydarzeniach w spo- sób aktywny lub bierny. Co więcej, wszystko to jest nam relacjonowane przez tradycyjne i nowoczesne środki masowego przekazu 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Jesteśmy zalewani przez morze danych i informacji dochodzących do nas różnymi kanałami, niezależnie czy tego chcemy, czy też nie. Stajemy się społe- czeństwem informacyjnym ze wszystkim dobrymi i złymi tego stronami2. Ponadto rozwój techniki, zwłaszcza teleinformatycznej, nie jest tutaj bez winy3. Umożliwia ona nam dostęp do danych o wydarzeniach, które działy się lub dzieją się nawet w najdalszych zakątkach świata. Mamy dostęp do przekazów wideo, nagrań dźwiękowych, tekstowych, innymi słowy multimedialnych. Nie potrzebu- jemy już żadnych skomplikowanych lub ciężkich urządzeń, które pozwalałyby na odbiór danych i informacji. Ponieważ jest takie zapotrzebowanie, to znajdują się podmioty, które oferują nam odpowiednie usługi i urządzenia. Słowem-kluczem staje się mobilność nie tylko osób, lecz także oferowanych nam usług. Nie musimy być tylko biernymi odbiorcami przekazywanych nam treści. Tech- nika pozwala nam stać się także kreatorem rzeczywistości, komentatorem wydarzeń. Możemy wchodzić w interakcje z rzeczywistością na wielu poziomach, za pomocą wielu kanałów dystrybucji informacji. Niektórzy idą krok dalej i manipulują nią. Pozwalają odbiorcom informacji na dostęp tylko do wybranej części rzeczywistości, 1 K. Dobrzeniecki, Lex Informatica, Toruń 2008, s. 41. 2 R. Tadeusiewicz, Nowe technologie dowodowe dla przestępstw popełnionych w obszarze Społe- czeństwa Informacyjnego, [w:] L. Gardocki, J. Godyń, M. Hudzik, L.K. Paprzycki (red.), Nowe technologie dowodowe a proces karny, Warszawa 2007, s. 19 i n. 3 A. Adamski, Prawo karne komputerowe, Warszawa 2000, s. XV i n. W. FILIPKOWSKI, W. MĄDRZEJOWSKI 14 BIAŁY WYWIAD. Otwarte źródła informacji – wokół teorii i praktyki narzucają nam swój pogląd na wydarzenie, mieszają dane o zdarzeniu i osobach w nim uczestniczących z własną narracją, komentarzem. Współcześnie podstawowym problemem jest możliwość (lub w zasadzie jej brak) oddzielenia samych danych o zdarzeniu od komentarzy dodanych przez podmioty przedstawiające nam te dane, a które mogą w sposób mniej lub bardziej świadomy przekłamywać opis zdarzenia. Oczywiście organy państwowe zawsze poszukiwały źródeł informacji, które byłyby pomocne w podejmowaniu decyzji lokalnie, jak i ważnych dla całego państwa. Decyzji, od których zależało często bezpieczeństwo państwa: wewnętrzne i zewnętrz- ne. Od wieków wykorzystywano informatorów, agentów, inne osobowe źródła in- formacji, przechwytywano i czytano dokumenty zanim stały się one publicznymi. Wszystko to, aby wiedzieć więcej, poznać zamiary wroga, wyprzedzić go, mieć czas na przygotowanie strategii obronnej lub właśnie wykonać wyprzedzający atak. Jedną z takich technik był i jest tzw. biały wywiad4. W odróżnieniu od innych metod pozyskiwania i analizowania informacji przez agendy państwowe, nie miał on charakteru skrytego, tajnego, nielegalnego. Wręcz przeciwnie, korzystał on z po- wszechnie dostępnych, jawnych źródeł informacji, nie stosowano przy tym żad- nych działań operacyjnych. Przymiotnik „biały” miał wprost sugerować jego swoistą niewinność w odróżnieniu od innych metod. Dawniej polegał on na czytaniu ksią- żek, ulotek, napisów na murach czy wycinaniu z gazet informacji, które mogły się przydać, a które to dotyczyły zdarzeń, osób lub miejsc będących w zainteresowaniu odpowiednich służb specjalnych5, w tym wywiadowczych, kontrwywiadowczych albo dyplomatycznych. Wraz z intensywnym rozwojem społeczeństwa informacyjnego ilość i katego- rie źródeł danych i informacji uległy multiplikacji. Wynika to z oddania w ręce każdego obywatela możliwości komunikowania się za pomocą światowej sieci in- formatycznej – Internetu. Coś, co w założeniu miało pomóc w koncentracji i wy- mianie wiedzy naukowej lub wojskowej, uległo całkowitemu upowszechnieniu. Jednocześnie ze wzrostem ilości i kategorii źródeł spadła jakość przekazywanych danych i informacji, w kontekście jej wiarygodności i przydatności dla innych użyt- kowników sieci, w tym organów państwowych. Ponadto, we współczesnym społeczeństwie informacja staje się jednym z naj- ważniejszych katalizatorów, czynników leżących u podstaw decyzji podejmowa- nych nie tylko przez pojedyncze osoby czy korporacje, lecz także całe państwa lub ich organizacje. Pozyskiwanie i analiza informacji przestały być domeną tajnych agend państwowych. Stały się normalną praktyką w każdym gospodarstwie domo- 4 Zob. J.W. Wójcik, Kryminologiczne i kryminalistyczne problemy funkcjonowania wywiadu gospodarczego, [w:] R. Borowiecki, M. Romanowska (red.), System informacji strategicznej. Wywiad gospodarczy a konkurencyjność przedsiębiorstwa, Warszawa 2001, s. 334 i n. 5 Z tego zakresu są prowadzone szkolenia m.in. przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego pt. „Biały wywiad – zbieranie informacji z otwartych baz danych”, zob. P. Potejko, 10 lat Centralnego Ośrodka Szkoleniowego ABW w Emowie, Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego 2011, Nr 3, s. 198. W. FILIPKOWSKI, W. MĄDRZEJOWSKI Wstęp 15 wym czy też podmiocie gospodarczym. Powstały także nowe zakresy usług zwią- zanych z tym, co kiedyś było nazywane białym wywiadem. Celem niniejszej pracy zbiorowej jest opis współczesnych, wybranych aspektów wykorzystywania informacji pochodzących z otwartych źródeł. W nomenklaturze anglojęzycznej ostatnich lat upowszechniło się pojęcie open source intelligence (skrót OSInt lub OSINT)6. Pojęcie to obejmuje dwa podstawowe procesy: uporządkowany sposób pozyskiwania i następnie analizowania informacji celem wykorzystania jej w procesach decyzyjnych o charakterze politycznym, go- spodarczym czy też militarnym. W niniejszej pracy zbiorowej, w zależności od charakteru i celu wykorzystania otwartych źródeł, występują terminy „biały wy- wiad” lub open source intelligence. Pierwszy z nich jest domeną agend rządowych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa. Drugi wydaje się bardziej pojemny i może mieć zastosowanie także w sektorze prywatnym. Nie przyjęliśmy jednej definicji obu tych terminów. Był to zabieg celowy, aby pokazać różnorodność problemów i punktów widzenia na opisywane w pracy metody wykorzystywania otwartych źródeł informacji. U podstaw tego leżało założenie, iż praca ma stanowić wstęp do dyskusji nad tymi metodami w praktyce podmiotów z sektora publicznego i prywatnego. W przekonaniu redaktorów niniejszej pracy zbiorowej należy: Po pierwsze podjąć próbę standaryzacji metod pozyskiwania i analizy infor- macji ze współczesnych źródeł otwartych. Po drugie poddać analizie wprowadzenie tych metod do pracy organów pań- stwowych, jak również podmiotów sektora prywatnego. Wreszcie po trzecie dokonać diagnozy wybranych kwestii prawnych stosowania tego typu metod w praktyce podmiotów w obu sektorach. Podkreślenia wymaga fakt, iż obecnie niewiele jest opracowań w języku pol- skim, które opisywałyby tego typu metody. Zwykle odnoszą się one jedynie do wąskich obszarów wiedzy i zastosowań7. Ponadto, trudno jest znaleźć prace dotyka- jące prawnych i kryminalistycznych aspektów wykorzystania informacji z otwar- tych źródeł na potrzeby organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości8. Niniejsza praca stara się wypełnić tę lukę w wiedzy poprzez wielopłaszczyznowe podejście do tego zagadnienia. Na jej treść składa się 12 opracowań. 6 Por. NATO Open Source Intelligence Handbook, NATO, listopad 2001; Intelligence Exploration of the Internet, NATO, październik 2002 – opublikowane m.in. na s tronie internetowej OSS.NET: http://www.oss.net/extra/news/?module_instance=1 id=1127; lub też strona internetowa Interna- tional Relations and Security Network (ISN), Zurich, Switzerland: http://www.isn.ethz.ch/isn/Digital- Library/Publications/Detail/?id=115013 lng=en. 7 Zob. T.R. Aleksandrowicz, Biały wywiad w walce z terroryzmem, [w:] K. Liedel, P. Piasecka (red.), Rola mediów w przeciwdziałaniu terroryzmowi, Warszawa 2009; K. Liedel, T. Serafin, Otwarte źródła informacji w działalności wywiadowczej, Warszawa 2011. 8 Zob. J.W. Wójcik, Kryminologiczne i kryminalistyczne problemy, s. 326 i n. W. FILIPKOWSKI, W. MĄDRZEJOWSKI 16 BIAŁY WYWIAD. Otwarte źródła informacji – wokół teorii i praktyki Pierwsze z nich, autorstwa prawnika-konstytucjonalisty dr. K. Prokopa, pra- cownika Uniwersytetu w Białymstoku, jest zatytułowane „Biały wywiad a bezpie- czeństwo państwa (uwagi wprowadzające)”. Dotyczy ono zagadnień związanych z szeroko rozumianym bezpieczeństwem państwa i obywateli. Biały wywiad miał i nadal ma do odegrania ogromną rolę w urealnieniu tego jednego z najważniej- szych zadań państwa wobec swoich obywateli. Pojawia się jednak problem zakresu uprawnień organów państwowych do pozyskiwania i analizowania informacji z otwartych źródeł. Czy prawo pozwala na tego typu działania? Czy istnieją odpo- wiednie gwarancje przed ingerencją państwa w podstawowe prawa i wolności jed- nostki? Opracowanie to ma za zadanie nakreślić tło dla prowadzonych dalej rozważań odnoszących się do prawnych aspektów wykorzystywania źródeł otwartych. Drugie z opracowań ma charakter rysu historycznego. Jego autorem jest histo- ryk Instytutu Pamięci Narodowej (oddział w Białymstoku) A. Wojciulik, a nosi ono tytuł „Rola białego wywiadu w działalności służb specjalnych na przestrzeni wie- ków”. Stanowi ono kontynuację pewnych rozważań wprowadzających, tym razem o charakterze historycznym. Autor starał się przedstawić rosnące znacznie tego ro- dzaju aktywności agend państwowych wraz ze wzrostem znaczenia informacji we współczesnym społeczeństwie. Autor zarysował także możliwe zastosowanie bia- łego wywiadu w działalności gospodarczej. Analiza ta została zilustrowana przy- kładami historycznymi od starożytności aż po czasy współczesne. Kolejne opracowanie zostało przygotowane przez prawnika dr. P. Chlebowicza z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Nosi ono tytuł „Biały wywiad z perspektywy kryminalistyki”. Jest to zapewne pierwsze w polskiej literaturze opracowanie, które eksploruje niezbadany dotąd obszar wykorzystania informacji z otwartych źródeł w pracy organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości. Zdaniem Autora aktywność ta mieści się przede wszystkim w obrębie taktyki kryminali- stycznej i ma znaczenie głównie wykrywcze czy też diagnostyczne. Pozostaje jeszcze kwestia dowodowego wykorzystania zebranych w ten sposób informacji w proce- sie karnym. Autor trafnie też zauważa, że zbieraniem i analizowaniem informacji z otwartych źródeł zajmują się nie tylko agendy państwowe, lecz także przestępcy. Wykorzystywanie otwartych źródeł nie jest w chwili obecnej domeną organów państwowych. Potwierdzeniem tego jest opracowanie pracownika banku M. Wy- sockiego pt. „Wykorzystanie otwartych źródeł informacji przez instytucje finansowe”. Informacje publikowane w sposób jawny mogą pomóc instytucjom finansowym w prowadzeniu swojej działalności. Ich wykorzystanie ma wielorakie znaczenie. Informacje pozwalają na poszerzenie wiedzy o standardach postępowania, do- brych praktykach, sprawdzenie wiarygodności klienta, przeprowadzenia różnego rodzaju analiz ryzyka, ale także na efektywną walkę z konkurencją na rynku usług finansowych. Kolejne opracowanie pozostaje w obszarze analizy finansowej. Pracownik De- partamentu Informacji Finansowej Ministerstwa Finansów G. Szczuciński przygo- tował tekst pt. „Możliwości wykorzystania informacji z otwartych źródeł w pracy polskiej jednostki analityki finansowej”. Korzystanie z otwartych źródeł może być W. FILIPKOWSKI, W. MĄDRZEJOWSKI Wstęp 17 realizowane przez różne instytucje przeciwdziałające procederowi prania pieniędzy lub zwalczające go na podstawie ustawy z 16.11.2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu9. Mogą to być same instytucje obowiązane typujące transakcje podejrzane lub analizujące profil działalności swojego klienta. Po drugie, analitycy Departamentu Informacji Finansowej Ministerstwa Finansów mogą posiłkować się tymi źródłami przy ocenie podejrzeń zgłaszanych przez insty- tucje obowiązane lub wykonywać analizy z własnej inicjatywy. Szóste opracowanie pt. „Elektroniczny System Odzyskiwania Mienia jako na- rzędzie białego wywiadu” jest autorstwa kolejnego pracownika Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie dr. J. Wiciaka. ESOM wraz ze swoim komponentem opierającym się na współczesnych źródłach otwartych stanowi praktyczną implementację za- łożeń białego wywiadu w praktykę funkcjonariuszy policji. System ten wskazuje także na metodologię postępowania przy pozyskiwaniu i analizie informacji pocho- dzących z różnych źródeł dostępnych funkcjonariuszom policji. Autor w szczególności opisuje przydatność tego narzędzia w trakcie prowadzenia śledztw finansowych. Siódme z opracowań jest autorstwa prawnika dr. W. Mądrzejowskiego, pracow- nika Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie i nosi tytuł „Biały wywiad w Policji – moż- liwości wykorzystania”. Jest to jedno z pierwszych opracowań przedstawiających w sposób kompleksowy zakres zagadnień związanych z wykorzystaniem otwar- tych źródeł w pracy policji. Autor porusza tutaj zagadnienia prawne stosowania tego typu działań przez funkcjonariuszy policji. W sposób szczegółowy przedstawia on katalog źródeł otwartych, z których mogą korzystać funkcjonariusze w swojej pracy oraz zakres ich zastosowania. Autor porusza także kwestie przygotowania merytorycznego funkcjonariuszy policji do pozyskiwania i analizowania informacji z tego typu źródeł. Opracowanie kończy się prezentacją założeń Systemu Białego Wywiadu w pracy policji. Ósme opracowanie autorstwa dr. W. Filipkowskiego pt. „Wykorzystanie informacji z otwartych źródeł w opinii funkcjonariuszy policji” stanowi prezentację wyników badań ankietowych wśród funkcjonariuszy policji dotyczących wykorzystywania informacji z otwartych źródeł. Badania przeprowadzono w dwóch grupach badaw- czych o łącznej liczbie 263 respondentów. Pierwsza z nich składała się z 171 funkcjo- nariuszy policji z całej Polski biorących udział w kursach zawodowych w Wyższej Szkole Policji w Szczytnie. Do drugiej grupy należeli funkcjonariusze garnizonu wielkopolskiego policji. Liczyła ona 92 respondentów. Są to pierwsze tego typu badania przeprowadzone w Polsce. Kolejne opracowanie zostało przygotowane przez Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w latach 2006–2007 – B. Święczkowskiego. Jest ono zatytułowane „Wykorzystanie tzw. białego wywiadu w działalności analityczno-informacyjnej Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego”. Przedstawiono w nim możliwości prawne pozyskiwania, gromadzenia i przetwarzania przez ABW – polską cywilną we- 9 Dz.U. z 2010 r. Nr 46, poz. 276 ze zm. W. FILIPKOWSKI, W. MĄDRZEJOWSKI 18 BIAŁY WYWIAD. Otwarte źródła informacji – wokół teorii i praktyki wnętrzną służbę specjalną – informacji ze źródeł jawnych (tzw. białego wywiadu) oraz ograniczenia przedmiotowo-terytorialne ABW w tym zakresie. Autor po przed- stawieniu historii i struktury ABW koncentruje się na działaniach wyspecjalizo- wanych jednostek analityczno-informacyjnych ABW: Centrum Analiz i Centrum Antyterrorystycznego. Opracowanie kończy postulat powołania centralnej instytucji analityczno-informacyjnej zajmującej się przetwarzaniem i gromadzeniem infor- macji oraz danych jawnych i niejawnych pozyskiwanych. Dziesiąte opracowanie pt. „Wykorzystanie otwartych źródeł w pracy prokura- tora” zostało przygotowane przez prokuratora J. Pogorzelskiego. Zdaniem Autora korzystanie z informacji z otwartych źródeł może stanowić wsparcie dla pracy pro- kuratora, a tym samym stanowić istotny i skuteczny sposób walki z przestępczością. Opracowanie pokazuje konkretne przykłady otwartych źródeł, które mogą zostać wykorzystane przez prokuratorów. Autor nie bał się także poruszyć trudnej kwestii wykorzystania informacji pochodzących z takich źródeł w materiale dowodowym postępowania karnego. Oprócz aspektów teoretycznych Autor pokusił się o przepro- wadzenie badań w postaci wywiadu z prokuratorami z okręgów apelacji gdańskiej i białostockiej. Stanowi to ciekawy aspekt praktyczny i empiryczny opracowania. Ostatnie dwa opracowania dotyczą najważniejszego współcześnie otwartego źródła informacji – Internetu. Nie ograniczają się one do opisu różnych kategorii źródeł informacji, jakie możemy w nim znaleźć. Pokazują natomiast, w jaki sposób można zaprząc rozwiązania informatyczne do efektywnego przeszukiwania i ana- lizowania zalewających nas informacji. Opracowania te stanowią twórcze uzupeł- nienie i rozwinięcie prowadzonych wcześniej rozważań historycznych, prawnych i kryminalistycznych. Są one także wynikiem współpracy prawników, kryminologów z informatykami zapoczątkowanej przez projekty Polskiej Platformy Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Zaprezentowane tam rozwiązania miały posłużyć również zainspiro- waniu praktyków organów ścigania, wymiaru sprawiedliwości, jak również przed- stawicieli sektora prywatnego do skorzystania z nich w swojej pracy zawodowej. Pierwsze z opracowań technicznych zostało przygotowane przez zespół pra- cowników naukowych Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie składający się z prof. dr. hab. inż. E. Nawareckiego, dr inż. A. Zygmunt oraz dr. inż. J. Koźlaka. Jest on zatytułowany „Analiza otwartych źródeł internetowych z zastosowaniem metodologii sieci społecznych”. Autorzy postawili sobie za cel zaprezentowanie możliwości, jakie niesie ze sobą metoda sieci społecznych, jako jednej z metod przydatnych do wspierania działań z zakresu białego wywiadu. Metoda pozwala np. na identyfikację podmiotów wśród całej społeczności, które są na tyle znaczące, że wywierają wpływ na pozostałych jej członków. Jest to tylko jedno z możliwych zastosowań tej metody. Drugie z opracowań autorstwa P. Maciołka – doktoranta na Akademii Górniczo- -Hutniczej w Krakowie i jednocześnie właściciela Luminis Research sp. z o.o. – jest zatytułowane „Internet a OSInt – szanse i praktyczne zastosowania”. Autor przed- stawia rozwijaną przez niego – w ramach prac badawczo-rozwojowych – usługę internetową pozwalającą na pozyskiwanie i analizę informacji pochodzących z wy- W. FILIPKOWSKI, W. MĄDRZEJOWSKI Wstęp 19 branych źródeł internetowych. Opiera się ona na osiągnięciach stosunkowo nowej dziedziny wiedzy, jaką jest lingwistyka komputerowa. Umożliwia ona m.in. znalezie- nie dodatkowych relacji między autorami informacji, efektywniejsze wyszukiwa- nie itd. Co ciekawe, usługi tego rodzaju są już oferowane na rynku i przyciągają uwagę nie tylko organów ścigania, służb specjalnych, lecz także podmiotów sektora prywatnego, np. instytucji finansowych, firm marketingowych, wywiadowni gospodar- czych. Stanowi to jedynie potwierdzenie tezy stawianej na kartach niniejszego opracowania, że krąg podmiotów korzystających z otwartych źródeł informacji jest nieograniczony. Redaktorzy oraz Autorzy chcieliby podziękować wszystkim osobom za pomoc w przygotowaniu niniejszej pracy zbiorowej. W szczególności podziękowania kie- rujemy do osób, które służyły konsultacjami oraz uczestniczyły w badaniach an- kietowych i wywiadach, a których wyniki stanowią ważną część niniejszej pracy. Badania przeprowadzone zostały w ramach projektu rozwojowego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego pt. „Prawne i kryminologiczne aspekty wdrożenia i stosowania nowoczesnych technologii służących ochronie bezpieczeństwa we- wnętrznego” – Nr 0R00003707, realizowanego przez konsorcjum naukowo-przemy- słowe Uniwersytetu w Białymstoku i PPBW spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Z tego też projektu sfinansowano niniejszą publikację. dr W. Filipkowski dr W. Mądrzejowski W. FILIPKOWSKI, W. MĄDRZEJOWSKI
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Biały wywiad Otwarte źródła informacji - wokół teorii i praktyki
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: