Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00136 006702 14065292 na godz. na dobę w sumie
Biblia NLP. Wydanie rozszerzone, ponad 350 wzorców, metod i strategii programowania neurolingwistycznego - książka
Biblia NLP. Wydanie rozszerzone, ponad 350 wzorców, metod i strategii programowania neurolingwistycznego - książka
Autor: Liczba stron: 672
Wydawca: Onepress Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-3019-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> perswazja i nlp
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Jest to najbardziej praktyczny podręcznik z dziedziny programowania neurolingwistycznego. Opisuje setki wzorców, metod i zaawansowanych koncepcji. Jest to książka, na którą wszyscy czekaliśmy. Po trzydziestu pięciu latach nadszedł najwyższy czas, aby się wreszcie ukazała!
Nathaniel J. Varna,
autor i mistrz praktyk NLP, Mediolan
Shlomo Vaknin daje nam dokładnie to, czego nam trzeba - same konkrety, bez waty słownej. Przypuszczam, że ta niesamowita książka stanie się podstawowym, a być może nawet obowiązkowym podręcznikiem na szkoleniach z dziedziny NLP na całym świecie. Wszyscy moi uczniowie, byli, obecni i przyszli, będą musieli sięgnąć po Biblię NLP
Deborah Eizenstein,
trenerka NLP i badaczka, Tel Awiw

Akceptuj wszystko, co się dzieje, wykorzystuj to i obracaj na swoją korzyść Programowanie neurolingwistyczne stanowi doskonałe narzędzie, służące modelowaniu oraz szkoleniu. Jego wpływ na psychoterapię, doradztwo, sprzedaż, coaching czy przywództwo jest nieoceniony. Trenerzy i terapeuci różnych nurtów korzystają z technik NLP lub pozostają pod ich wpływem.

Wszystkie przedstawione tu techniki podzielono na trzy główne rodzaje:

Jeśli jesteś zaawansowanym praktykiem NLP, zobaczysz pewne udoskonalenia wprowadzone w wielu znanych wzorcach. Jeśli dopiero zaczynasz swoją przygodę z NLP, na wstępie znajdziesz najbardziej podstawowe wzorce, które wzbogacą Twój repertuar oraz wzmocnią Twoją pewność siebie i chęć rozwijania umiejętności. Im częściej będziesz ćwiczyć, tym łatwiej będzie Ci intuicyjnie tworzyć bądź modyfikować wzorce, kiedy znajdziesz się w nowych sytuacjach.

W trakcie opanowywania kolejnych wzorców pracujesz nad swoją elastycznością i kreatywnością. Kiedy wykorzystujesz wybrane techniki, stosujesz założenia i wiedzę przede wszystkim z dziedziny NLP - ale także z każdego innego dostępnego Ci źródła. Cały czas miej więc otwartą głowę - znajdź to, co sprawdza się najlepiej w określonych okolicznościach.

Najnowsze wydanie międzynarodowego bestsellera Shlomo Vaknina zostało zaktualizowane zgodnie z najświeższą wiedzą z dziedziny NLP oraz uporządkowane w nowy, praktyczny sposób. Dzięki temu korzystanie z książki jest jeszcze łatwiejsze.

Wśród licznych dodatków znajdziesz tu również:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

IDŹ DO:  Spis treści  Przykładowy rozdział  Skorowidz KATALOG KSIĄŻEK:  Katalog online  Bestsellery  Nowe książki  Zapowiedzi CENNIK I INFORMACJE:  Zamów informacje o nowościach  Zamów cennik CZYTELNIA:  Fragmenty książek online Do koszyka Do przechowalni Nowość Promocja Onepress.pl Helion SA ul. Kościuszki 1c 44-100 Gliwice tel. 32 230 98 63 e-mail: onepress@onepress.pl redakcja: redakcjawww@onepress.pl informacje: o księgarni onepress.pl Biblia NLP. Wydanie rozszerzone, ponad 350 wzorców, metod i strategii programowania neurolingwistycznego Autor: Shlomo Vaknin Tłumaczenie: Katarzyna Rojek ISBN: 978-83-246-3019-6 Tytuł oryginału: The Big Book of NLP, Expanded: 350+ Techniques, Patterns Strategies of Neuro Linguistic Programming Format: 172 × 245, stron: 672 Jest to najbardziej praktyczny podręcznik z dziedziny programowania neurolingwistycznego. Opisuje setki wzorców, metod i zaawansowanych koncepcji. Jest to książka, na którą wszyscy czekaliśmy. Po trzydziestu pięciu latach nadszedł najwyższy czas, aby się wreszcie ukazała! Nathaniel J. Varna, autor i mistrz praktyk NLP, Mediolan Shlomo Vaknin daje nam dokładnie to, czego nam trzeba — same konkrety, bez waty słownej. Przypuszczam, że ta niesamowita książka stanie się podstawowym, a być może nawet obowiązkowym podręcznikiem na szkoleniach z dziedziny NLP na całym świecie. Wszyscy moi uczniowie, byli, obecni i przyszli, będą musieli sięgnąć po Biblię NLP Deborah Eizenstein, trenerka NLP i badaczka, Tel Awiw Akceptuj wszystko, co się dzieje, wykorzystuj to i obracaj na swoją korzyść Programowanie neurolingwistyczne stanowi doskonałe narzędzie, służące modelowaniu oraz szkoleniu. Jego wpływ na psychoterapię, doradztwo, sprzedaż, coaching czy przywództwo jest nieoceniony. Trenerzy i terapeuci różnych nurtów korzystają z technik NLP lub pozostają pod ich wpływem. Wszystkie przedstawione tu techniki podzielono na trzy główne rodzaje: • takie, które można łatwo wypróbować na sobie; • takie, które można wykorzystać we współpracy z klientami lub innymi ludźmi; • takie, które wymagają udziału przynajmniej dwóch osób pełniących określone funkcje. Jeśli jesteś zaawansowanym praktykiem NLP, zobaczysz pewne udoskonalenia wprowadzone w wielu znanych wzorcach. Jeśli dopiero zaczynasz swoją przygodę z NLP, na wstępie znajdziesz najbardziej podstawowe wzorce, które wzbogacą Twój repertuar oraz wzmocnią Twoją pewność siebie i chęć rozwijania umiejętności. Im częściej będziesz ćwiczyć, tym łatwiej będzie Ci intuicyjnie tworzyć bądź modyfikować wzorce, kiedy znajdziesz się w nowych sytuacjach. W trakcie opanowywania kolejnych wzorców pracujesz nad swoją elastycznością i kreatywnością. Kiedy wykorzystujesz wybrane techniki, stosujesz założenia i wiedzę przede wszystkim z dziedziny NLP — ale także z każdego innego dostępnego Ci źródła. Cały czas miej więc otwartą głowę — znajdź to, co sprawdza się najlepiej w określonych okolicznościach. Najnowsze wydanie międzynarodowego bestsellera Shlomo Vaknina zostało zaktualizowane zgodnie z najświeższą wiedzą z dziedziny NLP oraz uporządkowane w nowy, praktyczny sposób. Dzięki temu korzystanie z książki jest jeszcze łatwiejsze. SPIS TRE¥CI WstÚp Jak korzystaÊ z tej ksiÈĝki? Zastosowanie NLP — co, jak i kiedy Poziom zaawansowania Czym kierowaïem siÚ przy wyborze technik? ISTOTA PROGRAMOWANIA NEUROLINGWISTYCZNEGO 40 lat programowania neurolingwistycznego w skrócie: kto, co, kiedy i gdzie Badania nad NLP Wspóïczesne NLP Czy NLP naprawdÚ istnieje? Dlaczego NLP nie stanowi gïównego nurtu? Konflikt miÚdzy metodologiÈ NLP a Ăladem w postaci technik Droga do mistrzostwa: prawdziwe umiejÚtnoĂci z dziedziny NLP Kryteria wyboru wysokiej jakoĂci programów szkoleniowych w dziedzinie NLP TECHNIKI, WZORCE I STRATEGIE NLP Poprawnie sformuïowane cele Korzystne przekonania NLP Swish Pattern Przeksztaïcenie poraĝki w informacjÚ zwrotnÈ Zbieranie dowodów i przeprowadzanie procedury dowodowej Dopasowywanie i harmonizowanie Szukanie pozytywnych intencji Rozumienie zachowania Biblia NLP 21 23 24 28 29 33 39 41 43 45 47 56 65 73 78 87 89 92 94 96 97 11 Odzwierciedlanie Odzwierciedlanie zachowania Odzwierciedlanie symboliczne Zamiana odpowiedników Kiedy NIE naleĝy stosowaÊ odzwierciedlania ani harmonizowania? Wzorzec „jak gdyby” Wywoïywanie podĂwiadomych reakcji Sprawdzanie ekologii Wyrywanie ze stanu psychofizycznego (przeïamywanie stanu) Wywoïywanie okreĂlonego stanu Wchodzenie w stany zasobne Kinestetyczny Swish Pattern Kotwiczenie Scenariusz samodzielnego kotwiczenia Stan ĂwiadomoĂci wewnÚtrznej Zmiana zakotwiczeñ Pozycje percepcyjne Integrowanie sprzecznych przekonañ Róĝnicowanie ram przekonañ Sprzeczne i sprzÚĝone przekonania Negocjacje wewnÚtrzne Zniesienie poczucia identyfikacji RozwiÈzywanie wewnÚtrznych konfliktów Godzenie siÚ z rodzicami SzeĂciostopniowa technika przeramowania Przeramowanie treĂci Przeramowanie kontekstu Przeramowanie przekonañ i opinii — przykïady Rozstrzyganie wewnÚtrznego konfliktu 99 101 103 104 104 106 108 109 112 113 115 116 117 123 124 126 128 133 138 140 143 145 147 148 151 153 155 157 158 12 Biblia NLP Przeksztaïcanie popeïnionych bïÚdów w konstruktywne doĂwiadczenie Hierarchia kryteriów Uspójnianie pozycji percepcyjnych Usuwanie reakcji alergicznych Kalibracja Autobiografia Wzorzec autobiografii — peïny scenariusz seansu hipnotycznego SpójnoĂÊ Leczenie fobii Instalowanie przyjemnoĂci Badanie przyczyn i skutków Zastosowanie poziomów logicznych Redukowanie przyjemnoĂci Rozwijanie wraĝliwoĂci sensorycznej Darzenie miïoĂciÈ samego siebie Zwalczanie szkodliwych skïonnoĂci Tworzenie ïañcucha stanów Model pragmagraficzny Gromadzenie zasobów Zaawansowany proces integracji czÚĂci Wzmacnianie submodalnoĂci Próg wraĝliwoĂci Niszczyciel decyzji Wzorzec Godiva Chocolate Doskonalenie sïuchowego systemu reprezentacji Doskonalenie wzrokowego systemu reprezentacji Stan pogïÚbionej ĂwiadomoĂci Rozpoznawanie wskazówek niewerbalnych Wygaszanie zachowañ kompulsywnych Biblia NLP 161 164 170 176 178 180 180 184 185 188 190 191 193 195 195 197 198 200 202 203 205 206 208 210 213 214 216 218 220 13 Tworzenie pozytywnych oczekiwañ Przeïamywanie ograniczajÈcych zaleĝnoĂci Wtórna korzyĂÊ i osobista ekologia Ekologia systemu Rozpoznawanie sytuacji naruszania metamodelu Wykorzystywanie metamodelu w wybranym celu Denominalizacja Wybaczanie Uspójnianie „ja” OkrÈg doskonaïoĂci Instalacja asertywnoĂci Analizator krytyki Pozbywanie siÚ wymówek Podstawowy wzorzec wzbudzania motywacji Wywoïywanie amnezji Szczepienie przeciwko wirusom myĂlowym Ujawnianie charakteru danej relacji Wzorzec zakochiwania siÚ Unikanie sugestii wywoïujÈcych skutki odwrotne do zamierzonych Strategia poprawnego pisania Ujawnianie strategii uczenia siÚ Strategia Walta Disneya RozwiÈzywanie konfliktów RozwiÈzywanie problemu wspóïzaleĝnoĂci Identyfikowanie metaprogramów Kwestionowanie ograniczajÈcych metaprogramów Zmiana metaprogramów Metoda analogicznego oznaczania Klasyczna metoda dezorientacji 222 224 226 227 228 229 230 232 233 235 237 240 244 247 248 249 251 252 254 254 256 259 262 264 267 268 269 271 273 14 Biblia NLP Zastosowanie prawa odwrotnego skutku Metoda zagnieĝdĝonych pÚtli Historia ilustrujÈca zastosowanie metody zagnieĝdĝonych pÚtli Intonacja Metoda ukrytych poleceñ (I) Metoda ukrytych poleceñ (II) — wersja zaawansowana Rama zgody Kierowanie procesem poszukiwañ transderywacyjnych Identyfikowanie hierarchii wartoĂci Generator Nowych Zachowañ Aktywne Ănienie Radzenie sobie z emocjonalnym cierpieniem Wzorzec jednoĂci Wzorzec SCORE ¥ledzenie ĝyciowych przemian Identyfikacja archetypu procesu przemiany Leczenie ran Uprzedzanie poczucia straty Troska o siebie Przebudzenie do wolnoĂci DïugowiecznoĂÊ Zmiana historii osobistej Podsumowywanie dnia Rozpraszanie negatywnych emocji Fundamentalna przemiana Mapowanie umysïu Integracja nieokreĂlonego stanu Poszerzenie moĝliwoĂci wyboru Pierwszy plan i tïo Biblia NLP 274 276 281 283 283 285 288 290 292 294 296 298 299 304 306 308 310 312 314 316 318 322 325 327 329 336 338 340 342 15 Osïabianie mocy trudnych wspomnieñ Fraktal somatyczny Fraktal zasobu Uzgadnianie poziomów logicznych Ukryte polecenia w pytaniach Metoda podwójnego wiÈzania DwuznacznoĂÊ Presupozycje Metafora Wspólny zasób Twórcze prymowanie Wyraĝanie zrozumienia Podsycanie zaciekawienia Promieniowanie dobrÈ energiÈ Pozytywny wkïad Ujawnianie kultywowanych wartoĂci Wzorzec SCORE w tañcu Dezintegracja systemów przekonañ Instalacja kryteriów Kryteria kinestetyczne WirujÈce ikony Podstawowy proces tworzenia ïañcucha przekonañ Zaawansowany proces tworzenia ïañcucha przekonañ ’agodzenie Metazmiana Reimprinting Podstawowy proces modelowania w drugiej pozycji percepcyjnej Intuicyjne modelowanie w drugiej pozycji percepcyjnej Podstawowy proces modelowania w trzeciej pozycji percepcyjnej 345 346 348 349 351 353 355 356 358 359 361 362 363 364 366 368 371 373 375 378 380 382 383 385 387 389 392 394 395 16 Biblia NLP Podstawowy proces modelowania stanów doskonaïoĂci Metamodel Uogólnienia Kwantyfikatory uniwersalne Ukryte performatywy Operatory modalne PominiÚcia NieokreĂlony wskaěnik odniesienia PominiÚcia porównawcze Znieksztaïcenia Nominalizacja Czytanie w myĂlach Znieksztaïcenia zaleĝnoĂci przyczynowo-skutkowych Presupozycje Zïoĝona równowaĝnoĂÊ Model Miltona DoĂwiadczanie krótkotrwaïego transu Hipnoza konwersacyjna Sposoby naruszania metamodelu Dopasowywanie bieĝÈcego doĂwiadczenia Dopasowywanie i prowadzenie Spójniki Dysjunkcja Dorozumiane przyczyny Pytania o potwierdzenie Podwójne wiÈzania Ukryte polecenia Oznaczanie analogowe Utylitaryzacja Biblia NLP 396 397 400 400 400 401 402 403 403 404 404 405 406 407 407 409 412 413 414 415 415 416 417 417 418 419 419 420 420 17 Zagnieĝdĝanie Rozbudowane cytaty Literowanie sïów Postulat konwersacyjny NielogicznoĂÊ wybiórcza DwuznacznoĂÊ DwuznacznoĂÊ fonetyczna DwuznacznoĂÊ syntaktyczna DwuznacznoĂÊ zakresu DwuznacznoĂÊ interpunkcyjna Metafory Kategorie komunikacyjne Satir ObwiniajÈcy (oskarĝanie) ’agodzÈcy (zjednywanie) ObliczajÈcy (superracjonalnoĂÊ) RozpraszajÈcy (chaotycznoĂÊ) Kompromisowy (pïynnoĂÊ) ElastycznoĂÊ NawiÈzywanie dobrego kontaktu a kategorie komunikacyjne Metaprogramy NOWE WZORCE, METODY I STRATEGIE Nowy wzorzec szybkiego uczenia siÚ jÚzyka obcego Rytmiczna nauka Metoda ïañcuchowa (przyspieszonej) nauki Apozycja (opozycji) Definiowanie problemów Strategia rozwiÈzywania problemów (I) Strategia rozwiÈzywania problemów (II) 421 422 422 422 423 423 423 424 424 425 425 427 428 429 429 430 431 431 432 433 505 507 508 510 511 512 514 18 Biblia NLP Wzorzec DVP Szybkie podniesienie samooceny MÈdre odĝywianie siÚ Wyznaczanie granic WewnÚtrzny bohater Koncentracja uwagi Dyskretna gestykulacja Symboliczne prymowanie somatyczne Wzmacnianie ĂwiadomoĂci somatycznej Wsïuchiwanie siÚ w istotÚ (wartoĂci i misjÚ) Wsïuchiwanie siÚ w ciaïo Protokóï komunikowania wizji Eliminowanie uzaleĝnienia od cyberpornografii ZwyciÚĝanie w wojnie wewnÚtrznej Zmiana przekonañ — podejĂcie logiczne Identyfikowanie elementów autosabotaĝu PamiÚtanie o tym, aby zapomnieÊ Binarny kod zapominania Zïoĝenie zobowiÈzania Kwestionariusz wewnÚtrznego spokoju Matrycowanie Dekonstrukcja do modalnoĂci Rekonstrukcja w wartoĂci Dwubiegun: przyszïoĂÊ – teraěniejszoĂÊ Komunikowanie z poziomu wizji Powtórne przetwarzanie MyĂlenie w kategoriach fizjologii Aktywne skïadniki powtórnego przetwarzania Terapia linii czasu oraz powtórne przetwarzanie Biblia NLP 517 519 523 526 528 532 535 537 539 540 542 543 546 551 553 555 558 561 565 566 567 572 573 575 576 577 580 582 584 19 Wyzwania w zakresie powtórnego przetwarzania Aktualizacja metamodelu PiÚÊ przykïadów reakcji na pominiÚcia Wykorzystanie porcjowania w funkcji perswazyjnej Dodatek A. Skrótowy zapis nazw modalnoĂci Dodatek B. SubmodalnoĂci Dodatek C. Poziomy logiczne Dodatek D. Etyka zawodowa: wprowadzenie Kodeks etyczny dla praktyków NLP Dodatek E. 55 hipnotycznych fraz Miltona H. Ericksona Dodatek F. OgraniczajÈce przekonania Dodatek G. Kwestionariusz wprowadzajÈcy Bibliografia Twórcy NLP Dodatkowe ěródïa Skorowidz 590 591 593 595 597 599 609 611 614 625 629 635 641 644 645 649 20 Biblia NLP ISTOTA PROGRAMOWANIA NEUROLINGWISTYCZNEGO OsobiĂcie uwaĝam, ĝe ludzie wymyĂlili jÚzyk z powodu naszej gïÚbokiej, wewnÚtrznej potrzeby narzekania. — Jane Wagner 40 LAT PROGRAMOWANIA NEUROLINGWISTYCZNEGO W SKRÓCIE: KTO, CO, KIEDY I GDZIE TrudnoĂci to wymówki, których historia nie przyjmuje nigdy. — Edward R. Murrow Brak jednoznacznej definicji Trudno jest zdefiniowaÊ programowanie neurolingwistyczne, poniewaĝ wy- stÚpuje ono w róĝnorodnych formach, które zaleĝÈ od tego, w jaki sposób na nas oddziaïuje. Niniejsza czÚĂÊ pomoĝe Ci zrozumieÊ, czym wïaĂciwie jest NLP, zawiera bowiem krótkÈ jego historiÚ i w tym kontekĂcie przedstawia najwaĝniej- sze koncepcje. NLP definiowano róĝnorako, uwaĝam jednak, ĝe istnieje pew- na definicja, która odróĝnia siÚ od pozostaïych, poniewaĝ uwzglÚdnia kierunek jego rozwoju: PROGRAMOWANIE NEUROLINGWISTYCZNE JEST METODOLOGIk OSIkGANIA DOSKONA’O¥CI DefinicjÚ podobnÈ, lecz zawierajÈcÈ wiÚcej szczegóïów, podawaïa niegdyĂ Wi- kipedia: „Programowanie neurolingwistyczne (ang. Neuro-Linguistic Programming — NLP) jest to dziedzina ludzkich wysiïków, które koncentrujÈ siÚ na doĂwiad- czalnym badaniu i na modelowaniu sposobów osiÈgania doskonaïych wyników oraz majÈ na celu tworzenie zestawów umiejÚtnoĂci moĝliwych do opanowania przez kaĝdego”. Wielu ludzi, wiele znaczeñ Wielu ludzi styka siÚ z programowaniem neurolingwistycznym jako zbio- rem technik, które sïuĝÈ m.in. manipulacji, skutecznej sprzedaĝy, a nawet uwo- dzeniu. PoczÈtkowo jednak NLP byïo narzÚdziem terapeutycznym, które po- magaïo rozwiÈzywaÊ problemy osobiste (np. pokonywaÊ fobie). Na tÚ wïaĂnie dziedzinÚ wywarïo najwiÚkszy wpïyw — i temu przede wszystkim poĂwiÚcona jest najwaĝniejsza czÚĂÊ literatury przedmiotu. Rozwarstwienie programowania neurolingwistycznego na metody osobistej zmiany oraz formy prymitywnej manipulacji wynika z jego charakteru. W NLP chodzi bowiem o tworzenie — na podstawie czyichĂ zachowañ — modeli, któ- re pozwalajÈ skutecznie osiÈgaÊ zamierzone cele. Gdy spojrzy siÚ wyïÈcznie na sïuĝÈce temu metody, wówczas okaĝe siÚ wïaĂnie, ĝe NLP moĝe przyjmowaÊ Biblia NLP 33 róĝnorodne formy. Wiele z nich dotyczy nawiÈzywania dobrego kontaktu i sto- sowania perswazji, dlatego czasami wykorzystuje siÚ je w celach egoistycznej manipulacji. W tym sensie NLP przypomina nieco pogodÚ: wszak powietrze i woda wystÚpujÈ w róĝnych postaciach. Bez wzglÚdu na to, jak postrzega siÚ programowanie neurolingwistyczne, na pierwszy plan wysuwa siÚ jego praktyczny charakter. NadrzÚdnym celem jest bowiem uzyskiwanie dobrych wyników w dowolnym przedsiÚwziÚciu, w któ- rym stosuje siÚ NLP. WïaĂnie dlatego mówiÚ o nim jak o metodologii, a nie na- uce. Chociaĝ podstawÚ NLP stanowiÈ obserwacje, doĂwiadczenia oraz infor- macje zwrotne skïadajÈce siÚ na jego aspekt naukowy, budowanie teorii, które wyjaĂniajÈ naszÈ rzeczywistoĂÊ, i ich weryfikowanie nie sÈ najwaĝniejsze. Róĝ- norodne koncepcje dotyczÈ przede wszystkim uzyskiwania poĝÈdanych wyni- ków. Z naukowego punktu widzenia moĝe to byÊ postrzegane jako podejĂcie zbyt powierzchowne, lecz z osobistego — jest bardzo praktyczne i moĝe wywie- raÊ gïÚboki wpïyw. Jak wiele róĝnych innych dziedzin, tak programowanie neurolingwistyczne moĝe „konsumowaÊ” zdobycze nauki i tak teĝ robi — innymi sïowy, wykorzy- stuje wiedzÚ zdobytÈ przez naukowców. Od czasu, kiedy powstaïo NLP, bar- dzo rozwinÚïa siÚ psychologia, a ci praktycy NLP, którzy ĂledzÈ najnowsze jej osiÈgniÚcia, potrafiÈ skuteczniej ukierunkowywaÊ swoje wysiïki. Dzieje siÚ tak dlatego, ĝe dziÚki owemu dynamicznemu rozwojowi wziÚto pod lupÚ szereg utrwalonych mitów i je obalono; jeden z nich dotyczy tego, ĝe umysï czïowieka nie wywiera tak wielkiego wpïywu na jego zdrowie, jak niegdyĂ twierdzono. Prawda a mity Kolejnym czynnikiem, który sprawia, ĝe programowanie neurolingwistyczne przyjmuje róĝne postacie, jest ludzka chÚÊ zysku. Aby zwiÚkszyÊ sprzedaĝ pu- blikacji i szkoleñ, przypisywano NLP niezwykïe, a co gorsza — nieprawdziwe wïaĂciwoĂci. Niestety, takie dziaïania podwaĝajÈ wiarygodnoĂÊ prawdziwych informacji o efektach jego wykorzystywania. Co wiÚcej, utrudniajÈ rozstrzygniÚ- cie, co jest przesadÈ, a co prawdÈ, poniewaĝ NLP pomaga osiÈgnÈÊ doskonaïe wyniki w bardzo róĝnych dziedzinach: od pokonywania problemów osobistych do odnoszenia sukcesów w Ăwiecie biznesu. Uznaje siÚ obecnie, ĝe takie metody terapeutyczne, jak desensytyzacja i powtórne przetwarzanie z wykorzystaniem ruchów gaïek ocznych (ang. Eye Movement Desensitization and Reprocessing — EMDR), mogÈ przynosiÊ szybkie rezultaty. DziÚki temu informacje o skutecznoĂci NLP zyskujÈ wïaĂciwsze pro- porcje, zwïaszcza gdy chodzi o problemy lÚkowe. Warto jednak pamiÚtaÊ o tym, ĝe nie sposób uprawomocniÊ caïego NLP za pomocÈ badañ ze wzglÚdu na jego zïoĝonoĂÊ; zbadaÊ moĝna jedynie skutecznoĂÊ poszczególnych interwencji (wzorców). 34 Biblia NLP CZERPANIE Z OSIkGNI}m WYBITNYCH UMYS’ÓW WiÚkszoĂÊ najwaĝniejszych koncepcji naukowych jest prosta i moĝe na ogóï zostaÊ wyraĝona jÚzykiem zrozumiaïym dla kaĝdego. — Albert Einstein JÚzykoznawstwo Programowanie neurolingwistyczne zawdziÚcza wiele m.in. jÚzykoznawstwu. PoczÈtkowo w NLP przyjmowano ĂciĂle psychologicznÈ perspektywÚ, dlatego jego waĝny aspekt jÚzykoznawczy dotyczyï wpïywu jÚzyka na ludzkÈ Ăwiado- moĂÊ oraz schematy zachowania. Czerpano z dokonañ takich jÚzykoznawców, jak Noam Chomsky. JednÈ z najciekawszych obserwacji byïa ta, ĝe w celu wpïy- wania na klientów terapeuci w swoich wypowiedziach traktujÈ zasady grama- tyki doĂÊ dowolnie, np. wykorzystujÈ dziwne sformuïowania, które sprzyjajÈ wchodzeniu w stan hipnozy, oraz tak dobierajÈ konstrukcje, aby problemy wy- dawaïy siÚ ïatwiejsze do rozwiÈzania (m.in. poprzez opisanie danej trudnoĂci w czasie przeszïym terapeuta wywoïuje wraĝenie, ĝe ta przemija). Niektóre wzorce jÚzykowe sÈ doĂÊ skomplikowane, lecz zapoznanie siÚ z nimi przynosi wiele satysfakcji i korzyĂci. Teoria systemów i ekologia Twórcy programowania neurolingwistycznego czerpali takĝe z teorii syste- mów, która analizuje, w jaki sposób systemy (np. rodzina) dziaïajÈ i oddziaïujÈ na siebie nawzajem. Praktycy NLP przyglÈdali siÚ m.in. temu, jak poszczególne czÚĂci pojedynczego czïowieka funkcjonujÈ jako wspóïdziaïajÈce minisystemy. Doprowadziïo to do wniosku, ĝe terapeuta lub coach muszÈ kontrolowaÊ tzw. ekologiÚ i dziÚki temu zdobywaÊ pewnoĂÊ, ĝe ĝadna czÚĂÊ danej osoby nie sprze- ciwia siÚ branym pod uwagÚ rozwiÈzaniom problemu. Sprawdzanie ekologii ma na celu zapobieganie nieĂwiadomemu sabotaĝowi wïasnych wysiïków. Psychologia poznawcza i behawioryzm Psychologia poznawcza powstaïa jako jeden z gïównych nurtów psychote- rapii, programowanie neurolingwistyczne zaĂ przejÚïo pewne zaïoĝenia oraz rozwinÚïo je w sposób niezwykle twórczy i skuteczny. Jak terapia poznawcza, tak NLP przyglÈda siÚ temu, jakÈ rolÚ odgrywajÈ schematy myĂlenia w zacho- waniach zarówno dysfunkcjonalnych, jak i pomyĂlnych. MyĂli, które kierujÈ naszymi zachowaniami, ukïadajÈ siÚ w pewne powtarzalne, identyfikowalne schematy, dlatego moĝliwe jest udzielanie pomocy w ich zmienianiu w sposób Ăwiadomy lub nie. Psychologia poznawcza kïadzie wiÚkszy nacisk na zmiany Biblia NLP 35 o charakterze Ăwiadomym. Tymczasem NLP idzie krok dalej — równie silnie jak procesy Ăwiadome akcentuje to, w jaki sposób w przeprowadzaniu zmian moĝna wykorzystywaÊ doĂwiadczenia podĂwiadome oraz tzw. stany, które wpïywajÈ jednoczeĂnie na ciaïo i na umysï (sÈ podobne do stanów umysïu, lecz dotyczÈ równieĝ ciaïa). Niech zilustrowaniu tego, jak wykorzystuje siÚ owe stany, po- sïuĝy prosty przykïad. Zaïóĝmy, ĝe masz klienta, który nie radzi sobie podczas rozmów kwalifika- cyjnych, poniewaĝ zawsze odczuwa wtedy niepokój oraz ma problemy z samo- ocenÈ. W takiej sytuacji zachÚcasz tÚ osobÚ, aby weszïa w intensywny stan pew- noĂci siebie, a nastÚpnie prosisz jÈ, aby wyobraziïa sobie, jak — bÚdÈc w tym wïaĂnie stanie — wspaniale wypada podczas rozmowy kwalifikacyjnej. W ten sposób zmniejsza siÚ niepokój oraz mobilizuje podĂwiadomoĂÊ do znajdywania twórczych rozwiÈzañ, które dotyczÈ nowych, skuteczniejszych zachowañ. KORZENIE W MODELOWANIU, NOWE GA’}ZIE ROZWOJU Na tym polega uczenie siÚ. Nagle rozumie siÚ coĂ, co rozumiaïo siÚ przez caïe ĝycie — ale w zupeïnie nowy sposób. — Doris Lessing Modelowanie Na poczÈtku lat siedemdziesiÈtych profesor jÚzykoznawstwa i student psy- chologii University of Santa Cruz poïoĝyli podwaliny pod dziedzinÚ progra- mowania neurolingwistycznego. Owym studentem byï Richard Bandler, pro- fesorem zaĂ — John Grinder. Pierwsze dziaïania tandemu polegaïy m.in. na analizowaniu umiejÚtnoĂci wybitnych terapeutów. Bandler i Grinder podjÚli próbÚ zidentyfikowania wewnÚtrznych i zewnÚtrznych zachowañ, które decy- dowaïy o skutecznoĂci obserwowanych osób. Uwaĝali, ĝe w ten sposób tworzÈ modele terapeutów czy teĝ — inaczej — ĝe modelujÈ terapeutów. Okazaïo siÚ, ĝe Richard Bandler ma szczególny talent do wychwytywania subtelnoĂci w zachowaniach owych terapeutów, zwïaszcza w ich mowie ciaïa. UmiejÚtnoĂÊ wnikliwej obserwacji nazywa siÚ w NLP wraĝliwoĂciÈ sensorycznÈ. John Grinder z kolei analizowaï u terapeutów sïowa, które ukïadaïy siÚ w pew- ne schematy oddziaïujÈce na zachowanie i myĂlenie klientów. Dwie róĝne per- spektywy obserwacji pozwoliïy stworzyÊ szczególnie pomocne modele. DziÚki temu staïo siÚ moĝliwe uczenie ludzi, w jaki sposób dokonywaÊ takich wyczy- nów, jakich dokonujÈ modelowani terapeuci — m.in. lekarz medycyny i hip- noterapeuta Milton H. Erickson, terapeutka rodzinna Virginia Satir oraz lekarz medycyny Fritz Perls, twórca psychoterapii gestalt. 36 Biblia NLP Podstawy programowania neurolingwistycznego PoczÈtkowo NLP zajmowaïo siÚ równieĝ psycholingwistycznymi procesa- mi znieksztaïcania, pomijania oraz uogólniania. SÈ to sposoby, w jakie nasz mózg stara siÚ wykorzystywaÊ swoje ograniczone „moce przerobowe”. Na przykïad mamy skïonnoĂÊ do uogólniania tego, czego moĝemy siÚ spodziewaÊ; jeĝeli jed- nak ktoĂ mówi: „Wszyscy najfajniejsi mÚĝczyěni i najfajniejsze kobiety sÈ juĝ zajÚci”, sam siebie ogranicza za pomocÈ przesadzonego uogólnienia. Zdaniem Richarda Bandlera i Johna Grindera wymienione procesy — jeĝeli nie sÈ prze- prowadzane skutecznie — mogÈ wywoïywaÊ bardzo negatywne konsekwencje na pïaszczyěnie psychologicznej oraz interpersonalnej. CO STANOWI ISTOT} NLP? Nie powtarzaj niczego, pod czym nie moĝesz siÚ podpisaÊ. — autor nieznany Do 1976 roku Richard Bandler i John Grinder wypracowali kolejne koncep- cje: informacji niewerbalnej (komunikacji, która przebiega na poziomie podĂwia- domym) oraz systemów reprezentacji (sposobów, w jakie nasze zmysïy tworzÈ myĂli). Koncepcje te sïuĝyïy zarówno modelowaniu, jak i budowaniu wzorców. Docieramy tutaj do pewnej kontrowersyjnej kwestii. PiszÚ, ĝe istotÚ progra- mowania neurolingwistycznego stanowi modelowanie. Tymczasem psycholog Christopher Hedberg stwierdziï, ĝe skïadajÈ siÚ na niÈ — praktycznie i histo- rycznie rzecz ujmujÈc — wymienione koncepcje, czyli informacja niewerbalna i systemy reprezentacji. Aby poprzeÊ owÈ tezÚ, wskazaï na fakt, ĝe wiele wzor- ców NLP publikowanych na wczesnych etapach jego rozwoju opisywano jako oparte na wïaĂnie tych dwóch koncepcjach, bez odwoïañ do (modeli) terapeu- tów jako ěródeï. Co wiÚcej, debiutancka ksiÈĝka Richarda Bandlera i Johna Grindera, pierw- sza czÚĂÊ Struktury magii, koncentrowaïa siÚ gïównie na zastosowaniu jÚzyko- znawstwa w interwencjach sïuĝÈcych poprawie zdrowia psychicznego. Podej- Ăcie to ilustrujÈ stenogramy opublikowane we wspomnianym tytule. Wydaje siÚ, ĝe nie zawierajÈ one ĝadnych elementów modelowania ani wzorców, z któ- rych sïynie NLP. Dwie wspomniane koncepcje sÈ oczywiĂcie istotne, ale mówiÈ nam jedynie, jak wyglÈdaïy poczÈtki programowania neurolingwistycznego, oraz wskazujÈ na to, co podkreĂlaïo wielu autorów i trenerów. Ja tymczasem stojÚ na stanowi- sku, ĝe istotÚ NLP stanowi raczej modelowanie, poniewaĝ moim zdaniem mo- dele odegraïy znacznie wiÚkszÈ rolÚ podczas tworzenia wzorców, niĝ wynika- ïoby to z literatury przedmiotu. Kiedy wspomniany tandem zaczynaï dziaïalnoĂÊ, Richard Bandler byï dïu- gowïosym dwudziestolatkiem, który odpalaï jednego papierosa od drugiego. Prowadziï terapiÚ grupowÈ gestalt, a jego praca cieszyïa siÚ opiniÈ szczególnie skutecznej. Opracowywaï takĝe stenogramy sesji Fritza Perlsa. Zatem jeszcze Biblia NLP 37 zanim zwróciï siÚ ku NLP, juĝ zajmowaï siÚ modelowaniem. Sam miaï jednak pewne trudnoĂci z nauczeniem innych, jak osiÈgaÊ równie dobre wyniki. Richard Bandler poprosiï Johna Grindera o obserwacjÚ jego grupy oraz jej przeanalizowanie pod kÈtem pewnych schematów, które mogïyby wyjaĂniÊ osiÈgane przez terapeutÚ wyniki. Grinder byï wówczas najmïodszym w Stanach Zjednoczonych profesorem jÚzykoznawstwa. Zgodziï siÚ. Zaprzyjaěnili siÚ pod- czas wspóïpracy. ZaczÚli wspólnie analizowaÊ pracÚ Perlsa, a nastÚpnie przy- glÈdaÊ siÚ innym terapeutom, szczególnie Virginii Satir; oglÈdali zapisy wideo z sesji terapeutycznych lub w nich uczestniczyli. Z czasem Richard Bandler i John Grinder zaczÚli równieĝ analizowaÊ teorie Gregory’ego Batesona. On zaĂ przedstawiï ich Miltonowi H. Ericksonowi. Bada- cze wziÚli wiÚc pod lupÚ równieĝ jego styl pracy. Grinder odkryï, ĝe Bandler oraz terapeuci, których pracÚ modelowali, posïugiwali siÚ podobnymi wzorcami jÚzykowymi, oraz doszedï do wniosku, ĝe stanowiÈ one integralne czÚĂci terapii. Richard Bandler i John Grinder zaczÚli pisaÊ o swoich odkryciach oraz pro- wadziÊ kurs z psychologii, w ramach którego nauczali wïasnego podejĂcia do psychoterapii. Z perspektywy obecnie obowiÈzujÈcych standardów wydaje siÚ to dziwne, poniewaĝ ĝaden z wykïadowców nie byï certyfikowanym terapeutÈ; poza tym nikt nie przyjrzaï siÚ dokïadnie proponowanym przez nich technikom. Ostatecznie uczelnia zawiesiïa kurs ze wzglÚdu na to, iĝ rzekomo w jego ramach bez zezwolenia przeprowadzano doĂwiadczenia na studentach. Bandler i Grin- der kontynuowali wiÚc seminaria poza murami uczelni. Wyszkolili wówczas tych, którzy póěniej sami stali siÚ luminarzami NLP — w tym m.in. Roberta Diltsa, Judith DeLozier, Leslie Cameron, Davida Gordona oraz Steve’a Gilligana. Na podstawie nagrañ z owych seminariów, za sprawÈ Johna O. Stevensa oraz Connirae Andreas, powstaïy takie ksiÈĝki, jak Z ĝab w ksiÚĝniczki, Trance-For- mations („TransFormacje”) czy Reframing („Przeramowanie”). Kiedy wykrystali- zowaï siÚ obszar zainteresowañ, Richard Bandler ukuï termin „programowanie neurolingwistyczne”. Podczas spotkañ, które miaïy miejsce na pierwszych eta- pach rozwoju NLP, rozkwitaïy romanse, dobieraïy siÚ pary maïĝeñskie: Judith DeLozier wyszïa za Grindera, Leslie Cameron — za Bandlera, a John O. Stevens, po zmianie imienia i nazwiska na Steve Andreas, wziÈï Ălub z Connirae Andreas. Czïonkowie owej grupy z pasjÈ eksperymentowali na sobie nawzajem i na ob- cych ludziach, a w ten sposób wypracowywali liczne koncepcje terapeutyczne. „Dzikie” doĂwiadczenia szïy w parze z duchem czasów: wówczas bowiem dziedziny rozwoju osobistego oraz psychoterapii przypominaïy Dziki Zachód. DziaïalnoĂÊ Richarda Bandlera i Johna Grindera oraz ich wspóïpracowników staïa siÚ doĂÊ popularna, dziÚki czemu mogli prowadziÊ seminaria w wielu miej- scach. Organizowano je od koñca lat siedemdziesiÈtych do poczÈtku lat osiem- dziesiÈtych. Póěniej grupÚ podzieliïy konflikty. Do tego momentu jednak wartoĂÊ programowania neurolingwistycznego staïa siÚ niepodwaĝalna. Richard Bandler próbowaï wiÚc zastrzec prawa do na- zwy. W tym celu pozwaï Johna Grindera i innych swoich wspóïpracowników, lecz przegraï procesy sÈdowe. Bandler i Grinder rozstali siÚ: podÈĝyli w róĝnych kierunkach i nadali nowe nazwy swoim podejĂciom. 38 Biblia NLP Presupozycje Programowanie neurolingwistyczne zwraca uwagÚ na to, jak pewne nasze zaïoĝenia oddziaïujÈ na nasze zachowania oraz wyniki, które osiÈgamy na co dzieñ. Utrzymuje, ĝe proces ten ma bardzo czÚsto charakter podĂwiadomy. Bez wzglÚdu na to, czy jest to prawda, czy nie, nasze zaïoĝenia — w jÚzyku NLP na- zywane presupozycjami — stanowiÈ siïÚ napÚdowÈ Ăwiata. Klienci nierzadko korzystajÈ na tym, ĝe stajÈ siÚ bardziej Ăwiadomi wïasnych presupozycji oraz doskonalÈ je w celu uzyskiwania lepszych rezultatów. Z kolei naruszenia meta- modelu (np. nadmierne uogólnienia) sprawiajÈ, ĝe ignorujÈ zbyt wiele przydat- nych informacji. Programowanie neurolingwistyczne wypracowaïo wïasne presupozycje. SÈ one szczegóïowo wyjaĂniane, aby daïo siÚ je wykorzystywaÊ, mierzyÊ siÚ z nimi lub je doskonaliÊ. Presupozycje NLP nie tworzÈ ĝadnej filozofii ani nie sïuĝÈ dotarciu do Prawdy — majÈ byÊ przydatnymi narzÚdziami do obsïugi ludzkie- go umysïu. Przykïadem presupozycji jest dobrze znane stwierdzenie: „Mapa to nie terytorium”. Nie istnieje „oficjalna lista” presupozycji NLP. Dalej znajdziesz bardzo przydatne ich zestawienie. BADANIA NAD NLP GdybyĂmy wiedzieli, co takiego robimy, nie nazywalibyĂmy tego badaniami. — Albert Einstein Anarchiczny charakter programowania neurolingwistycznego nie poddaje siÚ badaniom naukowym; nie istnieje ĝaden ich korpus, który potwierdzaïby skutecznoĂÊ NLP. IstniejÈ jednak pewne analizy wybranych jego aspektów. Przewaĝnie sÈ to studia, które ze wzglÚdu na niewielkÈ skalÚ nie mogÈ stano- wiÊ dowodów naukowych. Opinie naukowców na temat NLP sÈ niewÈtpliwie podzielone. Dokïadniej rzecz biorÈc, nauka nieszczególnie interesuje siÚ programowa- niem neurolingwistycznym. WiÚkszoĂÊ przeprowadzonych badañ Ăwiadczy o niewielkim zrozumieniu dla dziedziny; wystÈpiïy w nich takĝe pewne proble- my metodologiczne. Stwierdzenie, ĝe owe badania podwaĝajÈ wiarygodnoĂÊ NLP, byïoby jednak niesprawiedliwe. Tak czy inaczej, zagadnienie to wydaje siÚ niedorzeczne, poniewaĝ w NLP jako pewnej caïoĂci niczego nie da siÚ ani udowodniÊ, ani obaliÊ. Jedno z najszerzej zakrojonych badañ zostaïo przeprowadzone pod szyl- dem Active Ingredients Project (Projekt Czynników Aktywnych) przez profe- sora Charlesa Figleya. Interesowaï siÚ on szybkÈ terapiÈ, którÈ nazywaï terapiÈ mocy. Miaïo to miejsce na poczÈtku lat dziewiÚÊdziesiÈtych. Figley porównaï Biblia NLP 39 wówczas kilka podejĂÊ terapeutycznych, które zastosowano w pracy z luděmi z symptomami traumy. Znalazïa siÚ tam przynaleĝÈca do programowania neurolingwistycznego dysocjacja wzrokowo-kinestetyczna, która czÚĂciej wystÚpuje pod nazwÈ szyb- kiej terapii fobii. PodejĂcie to wypadïo dobrze na tle innych, w tym terapii pola myĂli (ang. Thought Field Therapy — TFT) oraz EMDR. Badanie Figleya nie byïo przedsiÚwziÚciem szczególnie wyrafinowanym; miaïo raczej wzbudziÊ zainte- resowanie tego rodzaju koncepcjami. Sam Figley zwróciï siÚ ku nim, gdy odkryï, ĝe najbardziej zrównowaĝonymi profesjonalistami pomagajÈcymi klientom po- zbywaÊ siÚ traumy sÈ ci, którzy znali co najmniej jeden model szybkiej terapii, taki jak choÊby dysocjacja wzrokowo-kinestetyczna. Badacz zainteresowaï siÚ tÈ kwestiÈ, kiedy pewien specjalista w dziedzinie popeïniï samobójstwo. Kilka niewielkich badañ potwierdziïo skutecznoĂÊ wywodzÈcej siÚ z NLP strategii poprawnego pisania, która polega na patrzeniu w górÚ i w lewo pod- czas wizualizowania opanowywanych sïów. Badani mimo upïywu czasu znacz- nie lepiej pamiÚtali i wyraěnie mniej zapominali, a ich skutecznoĂÊ zapamiÚty- wania o wiele przekraczaïa poziom, który uwaĝa siÚ za normÚ w tej dziedzinie. Szereg prowadzonych na niewielkÈ skalÚ analiz potwierdza wartoĂÊ stoso- wanego w ramach NLP sposobu leczenia fobii. Okazaï siÚ on skuteczny równieĝ w terapii lÚków i depresji zwiÈzanych z fobiami oraz w pracy z osobami cier- piÈcymi z powodu urazów psychicznych. Ponadto przeprowadzono pewne ba- dania nad submodalnoĂciami (aspektami tego, jak przedstawiamy sobie róĝne rzeczy w naszym umyĂle), które ĂwiadczÈ na ich korzyĂÊ, lecz nie wzbudziïo to dostatecznego zainteresowania. W psychoterapii poznawczej jednak czÚsto wy- korzystuje siÚ elementy NLP, w tym wïaĂnie pracÚ z submodalnoĂciami. Zaleĝy to od przygotowania terapeuty. Waĝny element programowania neurolingwistycznego stanowi kotwiczenie. Polega ono na utworzeniu swego rodzaju sygnaïu (np. dotkniÚcie okreĂlone- go miejsca na ramieniu klienta), który moĝna póěniej wykorzystywaÊ, tak aby pomagaï wywoïywaÊ okreĂlony stan, w jakim byïa dana osoba w czasie, kiedy sygnaï powstawaï. OwÈ metodÚ moĝna stosowaÊ w celu udzielania pomocy w pokonywaniu oporu przed zmianÈ poprzez wywoïywanie stanu, który np. uïatwia przezwyciÚĝyÊ jakiĂ lÚk. Nie sÈ mi znane badania nad tym wïaĂnie zja- wiskiem; istnieje jednak wiele analiz warunkowania instrumentalnego, na któ- rym kotwiczenie siÚ zasadza. Przeprowadzono wiele badañ, które ĂwiadczÈ na korzyĂÊ programowania neurolingwistycznego albo, przynajmniej w teorii, potwierdzajÈ zasadnoĂÊ pew- nych pomysïów i rodzajów terapii. Wyróĝnia siÚ tutaj obszar studiów, który do- tyczy alergii. Badania te pokazujÈ, ĝe sposób leczenia alergii za pomocÈ metod NLP jest wiarygodny i zasïuguje na uwagÚ Ăwiata nauki. CzÚĂÊ analiz wskazuje na to, ĝe moĝna wpïywaÊ na alergie poprzez warun- kowanie instrumentalne — a na nim wïaĂnie opiera siÚ proponowana przez programowanie neurolingwistyczne metoda leczenia alergii. Przeprowadzono równieĝ skromne badania samego jego przebiegu: ich wyniki sÈ bardzo obie- cujÈce. NLP czerpie inspiracje z wielu dokonañ, nie dziwi wiÚc fakt, ĝe istnieje 40 Biblia NLP wiele studiów nad metodami, które ono modelowaïo, w tym nad hipnoterapiÈ Miltona H. Ericksona czy komunikacjÈ poprzez hipnozÚ (przyniosïy pozytyw- ne wyniki). Niepodwaĝalne wyniki uzyskano w badaniu nad wykorzystaniem wywo- dzÈcej siÚ z NLP koncepcji linii czasu w leczeniu astmy. Byïo ono doĂÊ skromne (30 badanych, 16 kontroli), lecz wnioski, do których doprowadziïo, okazaïy siÚ przekonujÈce. Badania wykazaïy bowiem znaczÈcÈ poprawÚ w pracy pïuc u cho- rych. Jest to szczególnie istotne, poniewaĝ praca pïuc u ludzi z astmÈ zazwyczaj siÚ pogarsza, nie poprawia. Metoda leczenia NLP pomogïa im równieĝ w ĝyciu osobistym, w wielu przypadkach dodajÈc energii oraz wzbudzajÈc poczucie siïy. U duĝej grupy badanych podwyĝszyïa siÚ takĝe jakoĂÊ snu. Wielu terapeutów pozostaje pod wpïywem koncepcji programowania neu- rolingwistycznego, byÊ moĝe nawet nie zdajÈc sobie z tego sprawy, dlatego nie wiadomo, ile prac nad terapiÈ poznawczÈ pozostaje pod wpïywem spostrze- ĝeñ i nauk pïynÈcych z NLP, które w taki czy inny sposób rozprzestrzeniïy siÚ w gïównym jej nurcie. WSPӒCZESNE NLP Jeĝeli kradniesz od jednego autora, popeïniasz plagiat; jeĝeli kradniesz od wielu autorów, prowadzisz badania. — Wilson Mizner Duĝa czÚĂÊ wspóïczesnych nauk i powstajÈcej literatury z dziedziny pro- gramowania neurolingwistycznego przypomina ujÚcia znane juĝ z pierwszego etapu jego rozwoju. OczywiĂcie z czasem dodawano do nich kolejne wzorce i koncepcje, te jednak wydajÈ siÚ gïównie „elementami dekoracyjnymi” w po- równaniu z pierwotnymi fundamentami NLP. SpoĂród wzorców, które powstaïy póěniej, lecz wywarïy znaczÈcy wpïyw, naleĝy wymieniÊ wzorzec fundamen- talnej przemiany i wzorzec integracji ruchów gaïek ocznych (ang. Eye Movement Integration — EMI; podobny do EMDR i prawdopodobnie je poprzedzajÈcy), któ- rych autorkÈ jest Connirae Andreas, oraz wzorzec linii czasu dr. Tada Jamesa. Twórcy programowania neurolingwistycznego wciÈĝ pracujÈ, piszÈ ksiÈĝki, dlatego krótko omówiÚ nowsze dokonania. „Nowy kod” Grindera i DeLozier W poïowie lat osiemdziesiÈtych John Grinder i Judith DeLozier zaczÚli wy- znaczaÊ nowe kierunki rozwoju programowania neurolingwistycznego, które koncentrowaïy siÚ w wiÚkszym stopniu na korzystaniu z zasobów podĂwiado- mych. Grinder nazywa ten kierunek „nowym kodem”. Kontynuowaï prace nad Biblia NLP 41 nim oraz publikowaï razem z Carmen Bostic St. Clair zwiÈzane z nim materiaïy. DziÚki „nowemu kodowi” coach i jego klient przeprowadzajÈ zmianÚ, nie wie- dzÈc, jakie rozwiÈzania wyïoniÈ siÚ samorzutnie podczas pracy. IntrygujÈce jest to, ĝe w tym celu wykorzystuje siÚ pewien ogólny wzorzec. Zdaniem Grindera moĝe on przewyĝszaÊ najbardziej szczegóïowe wzorce interwencji, z których sïynie NLP. Jeden ze sposobów realizacji wzorca polega na wykorzystywaniu zabawy lub aktywnoĂci proponowanej przez twórcÚ do wywoïania ïagodnego stanu pozytywnego w danej osobie, a nastÚpnie na poproszeniu jej o poïÈcze- nie owego stanu z przepracowywanym problemem. Grinder takĝe kontynuuje prace nad modelowaniem; pragnie, by praktycy kïadli na nie wiÚkszy nacisk. John Grinder krytykuje twórców NLP za ograniczone wysiïki na rzecz two- rzenia rozwiÈzañ dla spoïeczeñstwa i organizacji; sam koncentruje siÚ obecnie gïównie na doskonaïoĂci tych ostatnich. Projekt Richarda Bandlera Richard Bandler stworzyï nazwÚ Design Human Engineering (DHE), czyli projekt modelu czïowieka, i wyciÈgnÈwszy wnioski z wczeĂniejszych doĂwiad- czeñ z okreĂleniem „programowanie neurolingwistyczne”, tÚ zarejestrowaï jako znak towarowy. DHE kïadzie nacisk na tworzenie intensywnych stanów, które „pchajÈ” lu- dzi ku doskonaïoĂci. W tym celu wykorzystuje siÚ szereg „narzÚdzi mentalnych”. DHE czerpie z zasobów podĂwiadomych, polega jednak na jasnym i Ăwiado- mym rozumieniu owych stanów i poĝÈdanych celów. Bazuje zatem na koncep- cji dobrze sformuïowanych celów. W przeciwieñstwie do Grindera — Bandler nadal koncentruje siÚ na zmaganiach jednostek, a nie caïych organizacji. Bibliografia Andreas Connirae, Andreas Steve, Serce umysïu. Jak przezwyciÚĝyÊ trudnoĂci, z którymi borykamy siÚ na co dzieñ?, tïum. Krystyna Adamska, Gdañskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdañsk 2001. Andreas Connirae, Andreas Tamar, Fundamentalna Przemiana. SiÚgajÈc do wewnÚtrznego ěródïa, tïum. Magdalena Marganiec, PRO-NEO, Warszawa 2009. Bandler Richard, Magia w dziaïaniu. Sesje NLP Richarda Bandlera, tïum. Anna Zawadzka, Onepress, Gliwice 2008. Bandler Richard, Grinder John, Struktura magii. Ksztaïtowanie ludzkiej psychiki, czyli wiÚcej niĝ NLP. CzÚĂÊ 1, tïum. Joanna Krzemieñ-Rusche, Sensus, Gliwice 2008. Bandler Richard, Grinder John, Struktura magii. Ksztaïtowanie ludzkiej psychiki, czyli wiÚcej niĝ NLP. CzÚĂÊ 2, tïum. Wojciech Sztukowski, Onepress, Gliwice 2008. Bandler Richard, Grinder John, Z ĝab w ksiÚĝniczki. Jak za pomocÈ sïowa przeobraziÊ swoje ĝycie?, tïum. Danuta Golec, Gdañskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdañsk 2001. Bandler Richard, Grinder John, Satir Virginia, Zmieniamy siÚ wraz z rodzinami. O zdrowej komunikacji, tïum. D. Golec, Gdañskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdañsk 1999. Beaulieu Danie, Eye Movement Integration, Crown House Publishing, Bancyfelin 2003. 42 Biblia NLP Burt Kate, Messing with your Head: Does the Man Behind Neuro-Linguistic Programming Want to Change Your Life — Or Control Your Mind?, „The Independent”, 23 sierpnia 2009 r. Dilts Robert, Changing Belief Systems with NLP, Meta Publications, Capitola 1990. Dilts Robert, Modelowanie z NLP. Sukces — jak go powtórzyÊ, tïum. Renata Sigrist, Wydawnictwo PINLP, Warszawa 2009. Grinder John, Bandler Richard, Patterns of the Hypnotic Techniques of Milton H. Erickson, M.D. Volume 2, Meta Publications, Cupertino 1977. Grinder John, Bandler Richard, Reframing: Neurolinguistic Programming and the Transformation of Meaning, Real People Press, Moab 1983. Grinder John, Bandler Richard, Trance-Formations: Neuro-Linguistic Programming and the Structure of Hypnosis, Real People Press, Moab 1981. Grinder John, Bandler Richard, DeLozier Judith, Patterns of the Hypnotic Techniques of Milton H. Erickson, M.D. Volume 1, Meta Publications, Cupertino 1976. Hall Michael L., The Spirit Of NLP, The Anglo American Book Company, Carmarthen 2001. St. Clair Carmen Bostic, Grinder John, Whispering in the Wind, J C Enterprises, Scotts Valley 2001. Yapko Michael, Neuro-Linguistic Programming, Hypnosis, and Interpersonal Influence, rozprawa doktorska, United States International University, 1980, Dissertation Abstracts International, t. 41, 3204B, 1981. CZY NLP NAPRAWD} ISTNIEJE? Rasa Galatiltyte Jeĝeli programowanie neurolingwistyczne jest zbiorem technik, które po- wstaïy poprzez modelowanie osób, które nie praktykowaïy NLP, to czyĝ nie jest ono tylko workiem technik stosowanych przez te osoby? PoczÈtkowo moĝe tak siÚ wydawaÊ, odpowiedě brzmi jednak: Nie, na pewno nie. Odïóĝmy na chwilÚ ów worek z technikami do szafy i spójrzmy na to, co zo- staïo. Mamy presupozycje, rozbiór procesu poznawczego na poszczególne mo- dalnoĂci, a takĝe wyrazistÈ filozofiÚ oraz koncepcjÚ modelowania doskonaïoĂci. Zaraz, zaraz. x Presupozycje to koncepcje prowadzÈce do sukcesu a pochodzÈce od ludzi, którzy sukces juĝ osiÈgnÚli. x Z kolei rozbioru procesu poznawczego dokonuje siÚ na wiele róĝnych sposobów w psychoterapii poznawczej. x Poza tym wszyscy wiedzÈ, ĝe moĝna wiele siÚ nauczyÊ o tym, jak naleĝy coĂ robiÊ, od ludzi, którzy juĝ to umiejÈ. Biblia NLP 43 Czy programowanie neurolingwistyczne nie jest aby zbiornikiem przypad- kowych truizmów i cudzych umiejÚtnoĂci? Nie, na pewno nie. Wïóĝmy takĝe ten zbiornik truizmów i cudzych umiejÚtnoĂci do szafy, ra- zem z workiem. Cóĝ, teraz zostaje nam duĝa grupa ludzi, która reklamuje szkolenia, skïa- dajÈc najrozmaitsze obietnice. Czy zatem programowanie neurolingwistyczne nie jest tylko czczÈ gadaninÈ? Jeszcze raz: nie, na pewno nie. Schowajmy owÈ gadaninÚ do szafy razem ze zbiornikiem i workiem. Teraz zostaje nam tylko duch NLP czy teĝ duchowe poszukiwanie zrozumie- nia i technik, które pozwalajÈ osiÈgaÊ poĝÈdane wyniki. Jest to siïa, która napÚ- dza innowacjÚ oraz integracjÚ — która stoi za rozwojem cywilizacji i technologii. Ten element nie jest jednak wïaĂciwy wyïÈcznie programowaniu neuro- lingwistycznemu. Czy to oznacza, ĝe nic nam nie zostaje? Nie zdziwi CiÚ odpowiedě: nie, na pewno nie. Wïóĝmy ducha innowacji i integracji do szafy, gdzie sÈ juĝ worek technik, zbiornik truizmów i czcza gadanina. O rety, masz w szafie fantastyczne rzeczy! Nawet jeĝeli czcza gadanina ucichnie, moĝesz zawsze wykorzystaÊ NLP, aby znów siÚ rozlegïa, i staÊ siÚ skutecznym sprzedawcÈ czy teĝ adwokatem wïa- snych usïug. Nawet jeĝeli ktoĂ przywïaszczyï sobie worek z technikami, duch i filozofia potrafiÈ stworzyÊ wiÚcej. Na uĝytek tej ksiÈĝki bÚdziemy ujmowaÊ NLP w kategoriach integracji oraz innowacji, które sÈ skierowane ku doskona- ïoĂci, sukcesowi i zdrowiu, oraz jako koncepcjÚ, która ma fundamenty filozoficz- ne. NLP bowiem poïÈczyïo przydatne przykïady (ludzie, których modelujemy), wiedzÚ oraz doĂwiadczenie, aby umoĝliwiÊ osiÈganie poĝÈdanych celów. W tym zaĂ ěródïo majÈ techniki, które sÈ skutecznie popularyzowane poprzez szkolenia. Wiele zostaïo przejÚtych ze wspomnianych modeli. NLP jednak tworzy takĝe sa- modzielnie nowe techniki, pozwalajÈ bowiem na to jego podstawy teoretyczne. Oto bardzo waĝne stwierdzenie — zastanów siÚ nad nim: NLP nie jest niczym wiÚcej niĝ sumÈ swoich czÚĂci. To jest coĂ, prawda? A teraz pozwól, ĝe Ci pokaĝemy, jak to wszystko wedïug nas ukïada siÚ w pewien stos: od tego, co najbardziej powierzchowne na szczycie, do tego, co najbardziej abstrakcyjne i gïÚbokie na dnie: techniki (np. leczenie fobii), techniczne punkty widzenia (np. modalnoĂci sensoryczne), x x x cele (np. doskonaïoĂÊ w prowadzeniu coachingu), x x duch innowacji oraz integracji (np. eklektyczny sposób myĂlenia), x imperatywy moralne (np. dobro ludzkoĂci, zdrowie). filozofia (np. presupozycje), 44 Biblia NLP DLACZEGO NLP NIE STANOWI G’ÓWNEGO NURTU? Rasa Galatiltyte Dla kaĝdego psa jego wïaĂciciel jest Napoleonem, stÈd bierze siÚ niesïabnÈca popularnoĂÊ tych zwierzÈt. — Aldous Huxley No wïaĂnie. Pytanie zawarte w tytule tej czÚĂci jest jednym z najtrudniej- szych, o ile nie najbardziej niepokojÈcym, i stanowczo domaga siÚ odpowiedzi. Jako praktycy NLP sïyszymy je doĂÊ czÚsto — i to przede wszystkim od zwolen- ników nurtu! Klienci rzadko zadajÈ tego rodzaju pytania. KupiïeĂ naszÈ ksiÈĝkÚ i masz za sobÈ kilkadziesiÈt stron: dalej proponujemy odpowiedě, która powin- na CiÚ uspokoiÊ — a przynajmniej mamy takÈ nadziejÚ. Oto dobrze znany fakt: Programowanie neurolingwistyczne wywarïo znaczÈcy wpïyw m.in. na psychoterapiÚ, doradztwo, sprzedaĝ, coaching czy przywództwo. Trenerzy i te- rapeuci, którzy reprezentujÈ inne nurty, korzystajÈ z technik NLP lub pozostajÈ pod ich wpïywem. Mimo to NLP nie znalazïo swojego miejsca w Ăwiecie nauki; poza tym niewielu terapeutów gïównego nurtu wyraĝa uznanie dla omawianej koncepcji. Na zaistniaïÈ sytuacjÚ skïada siÚ szereg przyczyn. JednÈ z nich jest to, ĝe programowanie neurolingwistyczne reprezentujÈ bar- dzo róĝni, nie zawsze kompetentni czy uczciwi zwolennicy. Znamy takich, praw- da? Innym powodem jest to, ĝe waĝne oĂrodki badañ naukowych i zwiÈzane z nimi autorytety — z sobie tylko znanych powodów — nie sÈ przychylni NLP. Niestety, naukowcy skoncentrowali siÚ na niewïaĂciwych kwestiach. Wy- brali te aspekty programowania neurolingwistycznego, które ïatwo poddawaïy siÚ badaniom, lecz nie byïy reprezentatywne dla caïej dziedziny. Ponadto wiele pierwszych publikacji poĂwiÚconych NLP (w tym obie czÚĂci Struktury magii) miaïo charakter gïównie poradnikowy i byïo przeznaczone dla czytelników posiadajÈcych mniejsze kwalifikacje naukowe. Poza tym nie istniaïa powszech- nie uznawana instytucja, która wyznaczaïaby standardy obowiÈzujÈce w tej dziedzinie. Programowanie neurolingwistyczne stanowi przede wszystkim narzÚdzie, które sïuĝy modelowaniu oraz szkoleniu, siïÈ rzeczy wiÚc musiaïo siÚ ono roz- winÈÊ w bardzo róĝnych kierunkach. Na dodatek czÚsto myli siÚ samo programowanie neurolingwistyczne z po- szczególnymi technikami, które siÚ z niego wywodzÈ. Powstaje wiÚc wraĝenie, ĝe NLP nie ma spójnej toĝsamoĂci bÈdě stanowi wyïÈcznie sposób na promowa- nie seminariów, podczas których albo uczy siÚ ludzi, jak odnosiÊ sukcesy, albo Biblia NLP 45 poddaje siÚ uczestników hipnozie. Sami mieliĂmy podobne wyobraĝenie o tym nurcie, zanim nie poznaliĂmy go dogïÚbnie. Nie mamy zamiaru nikogo wytykaÊ palcami ani winiÊ za niefortunny obrót rzeczy. Kto za to odpowiada? Dlaczego tak wyszïo? Pytania te naleĝy kierowaÊ do historyków, a nie do terapeutów. PrzeciÚtny poszukiwacz poradników samo- rozwoju natychmiast dawaï siÚ wciÈgaÊ w wir szkoleñ NLP. Zapewne takie wïaĂnie wraĝenie odnieĂli naukowcy. Szukali jednoznacz- nych, wyrazistych koncepcji, tymczasem w kontaktach z programowaniem neu- rolingwistycznym natykali siÚ na mieszaninÚ nienaukowych sposobów myĂlenia, które przesïaniaïy jego istotÚ oraz zasïugi. Nie znaleěli tam niczego ciekawego dla siebie. Dlatego obecnie wielu terapeutów wykorzystuje techniki wywodzÈ- ce siÚ z NLP, lecz o tym nie wie (albo nie chce tego zaakceptowaÊ). W konse- kwencji NLP jest identyfikowane raczej z dziwacznymi, drugorzÚdnymi prak- tykami bÈdě po prostu nieszanowane lub zwyczajnie ignorowane. Do obniĝenia wiarygodnoĂci programowania neurolingwistycznego przy- czyniïo siÚ wiele publikacji jego praktyków — a to dlatego, ĝe miaïy nazbyt ogól- nikowy bÈdě, przeciwnie, za szczegóïowy charakter. Wydaje siÚ, ĝe kïadziony przez NLP nacisk na innowacjÚ, szybko dziaïajÈce techniki oraz Ămiaïe obietni- ce przyciÈgaïy ludzi z nieleczonymi objawami ADHD lub innymi problemami wymagajÈcymi fachowej pomocy. To z kolei prawdopodobnie uruchomiïo sa- monakrÚcajÈcÈ siÚ spiralÚ, która przesÈdziïa o poïoĝeniu NLP wzglÚdem gïów- nego nurtu. Oznaczaïo to, ĝe najcenniejszymi Ărodkami promowania programowania neurolingwistycznego staïy siÚ opinie klientów. Te zaĂ, choÊ w duĝej mierze po- zytywne, okazaïy siÚ nie doĂÊ silne, aby NLP uzyskaïo dziÚki nim trwaïy status psychoterapii poznawczej. Mimo to udaïo siÚ wzbudziÊ intensywne zaintereso- wanie omawianÈ dziedzinÈ; trwaïo ono mniej wiÚcej 20 lat. No, dobrze. Nie chcemy przecieĝ pïakaÊ nad przeszïoĂciÈ, protestowaÊ ani dobijaÊ siÚ do drzwi któregoĂ z naukowców (lub rozbijaÊ jego okna). Chcemy siÚ nauczyÊ, jak lepiej pomagaÊ naszym klientom oraz wïaĂciwie wykorzystywaÊ NLP. ByÊ moĝe z czasem, w miarÚ jak coraz wiÚcej klientów bÚdzie osiÈgaïo dziÚki NLP zamierzone cele, reprezentanci gïównego nurtu pielÚgnacji zdrowia psychicznego uznajÈ nasz ogromny wkïad w ich rozwój zawodowy. Wiemy, ĝe wiele koncepcji NLP, których zaczÚto nauczaÊ ponad cztery de- kady temu, nie miaïo odpowiedniej podbudowy naukowej ani nie opieraïo siÚ na dostatecznej liczbie obserwacji czy doĂwiadczeñ. Niemniej jednak na owe przestarzaïe koncepcje i metodologie wciÈĝ moĝna siÚ natknÈÊ podczas wielu szkoleñ z programowania neurolingwistycznego. Jest to przejaw siïy tradycji oraz myĂlenia grupowego i ĝyczeniowego. Tymczasem ksiÈĝka, którÈ trzymasz w rÚkach, wyciÈga podstawowe zaïoĝenia i zadania NLP na pierwszy plan oraz pokazuje, jak dziaïajÈ w nowoczesnej praktyce. Mamy nadziejÚ, ĝe dziÚki temu programowanie neurolingwistyczne stanie siÚ dla Ciebie bardziej przystÚpne, ksiÈĝka przedstawia bowiem nowe techniki 46 Biblia NLP oraz wyjaĂnienia, dziÚki którym to, co juĝ wiesz, zyska naukowe zaplecze. Sa- mi codziennie przypominamy sobie sïowa Richarda Bandlera, sïynnego wspóï- twórcy NLP: „NLP to podejĂcie i metodologia, które zostawiajÈ Ălad w postaci technik”. Wszelkie metodologie zmieniajÈ siÚ i doskonalÈ z czasem. Szczerze wierzy- my, ĝe wïaĂnie nadeszïa najlepsza chwila, by zaakceptowaÊ ten fakt oraz przyjÈÊ nowy punkt widzenia, poznajÈc tajniki programowania neurolingwistycznego. KONFLIKT MI}DZY METODOLOGIk NLP A ¥LADEM W POSTACI TECHNIK Teoretycznie nie ma róĝnicy miÚdzy teoriÈ a praktykÈ, lecz praktycznie owa róĝnica istnieje. — Jan L.A. van de Snepscheut Wprowadzenie Jeĝeli rozwaĝasz uczestnictwo w szkoleniu z programowania neurolingwi- stycznego, czÚĂÊ ta pomoĝe Ci zaoszczÚdziÊ sporo pieniÚdzy i czasu. Mam bo- wiem zamiar wyjaĂniÊ tutaj pewne podstawowe zagadnienia, które mogÈ zna- czÈco zmieniÊ Twoje podejĂcie. Jeĝeli chcesz zrozumieÊ NLP i wybraÊ odpowiednie szkolenie, musisz wziÈÊ pod uwagÚ wiÚcej niĝ tylko same techniki. Programowanie neurolingwistyczne stanowi nie tyle zbiór technik, ile raczej pewnÈ metodologiÚ. Przez pojÚcie to rozumiem zestaw praktyk i zasad, które tworzÈ spójnÈ caïoĂÊ. Kiedy gotujemy, takÈ praktykÈ jest m.in. wykorzystanie wysokiej temperatury do przeksztaïcania róĝnych skïadników w caïe danie; z kolei zasadÈ bÚdzie np. konwekcja w piekarniku jako Ărodek do ogrzewania jedzenia. Metodologia jest czymĂ wiÚcej niĝ przepisy. Te ostatnie bowiem wyrastajÈ z praktyk i zasad (metodologii) dostÚpnych ludziom tworzÈcym owe przepisy — sÈ w gotowaniu tym, czym wzorzec w NLP. Metodologia programowania neurolingwistycznego obejmuje takie zasady jak np. modelowanie — bÚdÈce Ărodkiem, który sïuĝy przenoszeniu okreĂlonych umiejÚtnoĂci z modeli na ludzi — a takĝe praktyki typu strategiczne wpïywanie na stany w celu uruchomienia zachowania zasobnego. Biblia NLP 47 Z metodologii NLP zrodziïo siÚ wiele technik. Istnieje mnóstwo przykïadów tego, jak zastosowanie jednej z nich radykalnie zmieniïo czyjeĂ ĝycie. Aby jed- nak uzyskaÊ maksimum skutecznoĂci, kaĝda technika musi uwzglÚdniaÊ specy- fikÚ poszczególnych jednostek lub grup, a praktyk jÈ stosujÈcy powinien kiero- waÊ siÚ wraĝliwoĂciÈ i realizowaÊ pewnÈ strategiÚ. Chodzi o to, aby wykonywana praca byïa adekwatna i miaïa elastyczny charakter. Stanowi to pewnÈ wska- zówkÚ co do wyboru dobrego szkolenia, pomoĝe Ci bowiem okreĂliÊ, czego tak naprawdÚ potrzebujesz i kiedy. Przyjrzyjmy siÚ wiÚc, jak najlepiej zagospoda- rowaÊ swojÈ energiÚ, aby jednoczeĂnie pogïÚbiÊ wiedzÚ z zakresu NLP i rozwi- nÈÊ swoje umiejÚtnoĂci. Richard Bandler powiedziaï: NLP to podejĂcie i metodologia, które zostawiajÈ Ălad w postaci technik. Zdanie to wskazuje na dwa moĝliwe sposoby postrzegania szkolenia: moĝesz zaczÈÊ albo od dotarcia do istoty NLP, co zazwyczaj jest celem dïuĝszych i droĝszych szkoleñ, albo od opanowania okreĂlonych technik. Drugie podejĂcie ma nastÚpujÈce zalety: 1) Ponosisz mniejsze koszty. 2) Moĝesz zaczÈÊ od razu uzyskiwaÊ wyniki na wielu frontach. 3) Zaczynasz czuÊ NLP i stawiaÊ sobie coraz to nowe palÈce pytania, które mobilizujÈ CiÚ do poznawania podstawowych zaïoĝeñ. 4) Moĝesz wykorzystywaÊ opanowywane techniki dla wïasnych potrzeb. TYPY PRAKTYKÓW NLP Poszedïem do terapeuty gestalt i powiedziaïem, ĝe chcÚ byÊ w stanie przynajmniej nakazaÊ wybranym partiom moich miÚĂni, by siÚ nie kurczyïy, kiedy nie jest to konieczne. — Dick York Nie trzeba spÚdziÊ wiele czasu w Ărodowisku praktyków NLP, aby zauwa- ĝyÊ, ĝe sÈ oni bardzo róĝni. Mam na myĂli nie ich narodowoĂÊ czy religiÚ, lecz umiejÚtnoĂci oraz podejĂcia. Chciaïbym Ci zaproponowaÊ zrobienie dwóch rzeczy podczas lektury tego fragmentu. Po pierwsze, okreĂl, do której z poniĝszych kategorii praktyków NLP pasu- jesz najlepiej. Po drugie, uwzglÚdnij je przy wyborze kompetentnych trenerów, od których bÚdziesz siÚ uczyÊ i z którymi bÚdziesz wspóïpracowaÊ. Praktyków NLP moĝna z grubsza podzieliÊ na nastÚpujÈce kategorie: 1) PodĂwiadomi mistrzowie Ta grupa praktykuje NLP nawet we Ănie. Przydatne wzorce i kreatywne rozwiÈzania tworzy „w locie”, podczas pracy z klientami oraz we wïasnym ĝy- ciu. Wydobywa podĂwiadome zasoby zarówno z innych ludzi, jak i z siebie, 48 Biblia NLP dziÚki czemu umoĝliwia przeprowadzenie zmian, które wczeĂniej wydawaïy siÚ nierealne. UmiejÚtnoĂci praktyków, którzy naleĝÈ do tej grupy, mogÈ siÚ wydawaÊ nieco tajemnicze, poniewaĝ trudno jest uchwyciÊ, jak ludzie ci przeprowadzajÈ zmiany, dopóki nie pozna siÚ tajników NLP. 2) Powierzchowni praktycy Praktycy ci znajÈ tylko wybrane techniki programowania neurolingwistycz- nego i traktujÈ je jak przepisy kulinarne. Wynika to albo z tego, ĝe dopiero sta- wiajÈ pierwsze kroki, albo z tego, ĝe dotychczas nie udaïo siÚ im „uchwyciÊ” na- tury podĂwiadomoĂci. W drugim przypadku powierzchowni praktycy mogÈ mieÊ pewne podĂwia- dome opory, których jeszcze nie pokonali; te zaĂ z kolei mogÈ przeszkadzaÊ w tworzeniu kreatywnych rozwiÈzañ. 3) Praktycy z zaburzeniami osobowoĂci Grupa ta boryka siÚ z powaĝnymi problemami, które mogÈ nawet przybie- raÊ postaÊ zaburzeñ osobowoĂci typu pogranicznego, antyspoïecznego lub nar- cystycznego. (Nie jestem psychologiem, wiÚc nie bÚdÚ wyjaĂniaï poszczególnych terminów — moĝna sprawdziÊ ich znaczenie np. w internetowych lub ksiÈĝko- wych ěródïach dotyczÈcych klasyfikacji zaburzeñ psychicznych DSM). Nie jest to przyjacielska rada, lecz ostrzeĝenie przed niebezpieczeñstwem. Owi certyfikowani, lecz nie kompetentni praktycy mogli siÚ zainteresowaÊ programowaniem neurolingwistycznym, poniewaĝ kuszÈ ich wizje zdrowia, sprawowania kontroli, nieograniczonych kontaktów seksualnych czy zostania czyimĂ „bohaterem”. Zdarza siÚ, ĝe naleĝÈcy do omawianej grupy praktycy NLP dÈĝÈ do rozwiÈ- zywania tak gïÚboko tkwiÈcych w nich problemów, ĝe te stajÈ siÚ najgorszymi wrogami. Dopóki ci ludzie sami nie otrzymajÈ pomocy od wïaĂciwych specjali- stów ani nie wezmÈ udziaïu w odpowiedniej terapii, mogÈ wyrzÈdzaÊ krzywdÚ swoim klientom. CzÚsto praktycy z zaburzeniami osobowoĂci intensywnie siÚ kreujÈ, odgrywajÈ role ĂwiÚtych lub guru, jakby ĝyli w Ăwiecie fantazji. Wielu z nich boryka siÚ z problemami interpersonalnymi, przeĝywa wewnÚtrzne dra- maty, które stanowiÈ ěródïo trudnoĂci funkcjonowania w grupach spoïecznych i organizacjach. Co wiÚcej, problemy te mogÈ iĂÊ w parze z narkotykami i in- nymi naïogami, które niekorzystnie wpïywajÈ na zachowanie w sposób spora- dyczny lub ciÈgïy. Z wyjÈtkiem „podĂwiadomych mistrzów” w pozostaïych dwóch grupach praktyków NLP moĝna dostrzec rozděwiÚk miÚdzy wykorzystywanymi tech- nikami a sposobami myĂlenia. Techniki pozbawione ducha majÈ bardzo ograni- czone dziaïanie. Co zaskakujÈce, zdarza siÚ, ĝe niektórzy przedstawiciele trze- ciej grupy — z zaburzeniami osobowoĂci — osiÈgajÈ podĂwiadome mistrzostwo Biblia NLP 49 i skutecznie pomagajÈ wielu klientom. Rezultaty pracy tych praktyków NLP by- wajÈ jednak bardzo nierówne, poniewaĝ sÈ uzyskiwane podĂwiadomie wsku- tek zaistnienia okreĂlonych sytuacji. ChciwoĂÊ, pragnienie wykorzystywania ludzi oraz destrukcyjne reakcje emocjonalne mogÈ wykolejaÊ danego praktyka NLP, jego klientów lub Ărodowisko — gdy zaistniejÈ pewne warunki lub poja- wi siÚ stres. JeĂli dopiero zaczynasz swojÈ przygodÚ z programowaniem neurolingwi- stycznym albo chcesz podwyĝszyÊ kwalifikacje w tej dziedzinie, postaraj siÚ okreĂliÊ, jakiego rodzaju szkolenia i doĂwiadczenia bÚdÈ dla Ciebie najwarto- Ăciowsze. A moĝe musisz uwzglÚdniÊ równieĝ kwestie finansowe? Jeĝeli nie mo- ĝesz sobie pozwoliÊ na dïuĝszy, intensywniejszy kurs (ten rodzaj jest zazwyczaj bardzo drogi), zechcesz pewnie wybraÊ te najlepsze lektury, zajÚcia i doĂwiad- czenia, które pozwolÈ Ci uzyskaÊ najwyĝsze wyniki w granicach Twoich moĝ- liwoĂci. W dalszej perspektywie powinno to motywowaÊ CiÚ do zwiÚkszania zarobków, abyĂ w ramach dalszego rozwoju osobistego mógï m.in. uzyskaÊ jak najlepsze przygotowanie. Niniejsza czÚĂÊ pomoĝe Ci okreĂliÊ strategie i trenin- gi, które najpeïniej zaspokojÈ Twoje potrzeby. ZNACZENIE MODELOWANIA Po ciÚĝkim dniu treningu moĝna zjeĂÊ grzechotnika. — Elvis Presley Dobre szkolenie bazuje na dobrych modelach, te zaĂ uwidaczniajÈ siÚ w po- dejĂciu trenera do nauczania oraz do przekazywanych treĂci. Gdyby modele nie byïy waĝne, wszystkiego o programowaniu neurolingwistycznym moĝna by siÚ nauczyÊ z ksiÈĝek. x Czy wolisz opanowaÊ zbiór technik, czy raczej zdobyÊ takie same zdolnoĂci, jakie Richard Bandler wykorzystywaï w tworzeniu modeli, które legïy u podstaw programowania neurolingwistycznego? Posiadanie takich umiejÚtnoĂci jak Bandler pozwala bezustannie odkrywaÊ i wymyĂlaÊ techniki w zaleĝnoĂci od potrzeb kaĝdego klienta z osobna. WïaĂnie dlatego poĂwiÚciïem osobny fragment drodze do mistrzostwa. Tam zagïÚbiam siÚ w zagadnienie ducha NLP i wskazujÚ na to, ĝe chodzi w nim przede wszyst- kim o pewien model, który jest waĝniejszy od jakichkolwiek dodanych do nie- go teorii czy idei. x Ów model to tzw. metamodel, który stanowi opis procesu modelowania. Moĝna powiedzieÊ, ĝe metamodel jest to model modelu. Pozwala spojrzeÊ z lotu ptaka na drogÚ do doskonaïoĂci. Modelowanie stanowi fundament pro- gramowania neurolingwistycznego; jest punktem wyjĂcia NLP oraz ěródïem teorii i wzorców. Przyjrzyjmy siÚ bliĝej, czym jest modelowanie. Jego podstawÚ stanowi umie- jÚtnoĂÊ bardzo uwaĝnej obserwacji, która pozwala dostrzegaÊ subtelnoĂci. Jest 50 Biblia NLP to jing modelowania. Elementem jang modelowania jest gotowoĂÊ do ekspery- mentowania oraz poszukiwania tzw. czynników aktywnych tego, co siÚ obser- wuje, które pozwalajÈ odpowiedzieÊ na pytanie: dlaczego powstajÈ takie, a nie inne rezultaty? Owe jing i jang mogÈ przyspieszyÊ Twoje wysiïki, które majÈ na celu uzyski- wanie okreĂlonych wyników bÈdě osiÈganie doskonaïoĂci, poniewaĝ zapewnia- jÈ Ci odpowiedniÈ perspektywÚ. DziÚki niej moĝesz zarówno ïatwiej dostrzegaÊ tzw. czynniki aktywne, jak i eliminowaÊ te elementy, które nimi nie sÈ, mimo ĝe model (osoba, którÈ modelujesz) przypisuje im waĝne znaczenie. W drugim przypadku zyskujesz szansÚ na wyeliminowanie czÚĂci zachowañ i koncepcji, które obniĝajÈ skutecznoĂÊ dziaïañ modelowanej osoby. Czynniki podĂwiadome Niektóre czynniki aktywne majÈ charakter podĂwiadomy; model nie wie, ĝe je posiada i wykorzystuje. Nie moĝna siÚ dowiedzieÊ wszystkiego o stanie danej osoby wyïÈcznie poprzez jej obserwowanie. Podobnie nie moĝna siÚ na- uczyÊ wszystkiego z tego, co mówi, poniewaĝ wielu ludzi osiÈgajÈcych dosko- naïe wyniki nie do koñca rozumie, dlaczego odnosi sukcesy. DziÚki odkryciu owych ukrytych bogactw programowanie neurolingwistyczne zyskaïo pewien rozgïos. Wywoïaïo niemaïÈ ekscytacjÚ, zwïaszcza wĂród terapeutów, poniewaĝ dotyczyïo czegoĂ, czego nawet ci najlepsi nie potrafili wskazaÊ jako przyczyny wïasnych sukcesów. x Bez wzglÚdu na to, z jakim przekonaniem model mówi, jak robi to, co robi, ani jak gïÚboko w to wierzy, zawsze szukaj czynników podĂwiadomych. Richard Bandler i John Grinder w ksiÈĝce Z ĝab w ksiÚĝniczki stwierdzajÈ, ĝe w modelowaniu nie chodzi o to, co ludzie mówiÈ, lecz o to, co robiÈ. Moim zda- niem równie waĝne sÈ oba elementy — a takĝe to, czego ludzie Ăwiadomie do- ĂwiadczajÈ. Naleĝy jednak okreĂliÊ, które z wymienianych przez nich czynników majÈ charakter aktywnych. To zaĂ wymaga prowadzenia doĂwiadczeñ. Skïadnia i submodalnoĂci Modelowanie bazuje na zadawaniu pytañ oraz prowadzeniu obserwacji. Te bowiem pozwalajÈ odkryÊ skïadniÚ myĂli (wewnÚtrznÈ) i zachowañ (zewnÚtrz- nÈ), a wiÚc i strukturÚ albo doskonaïoĂci, albo zachowania dysfunkcjonalnego. DziÚki temu terapeuci mogÈ siÚ skupiaÊ na zaburzonych schematach zachowa- nia lub myĂlenia, aby pokazywaÊ klientom, ĝe majÈ oni wybór i nie sÈ na nie skazani. Jest to jeden ze sposobów na otwieranie drzwi do zmian. Poprzez od- krywanie sekwencji myĂli i wspomnieñ w formie submodalnoĂci (takich jak roz- miar, jasnoĂÊ czy gïoĂnoĂÊ) programowanie neurolingwistyczne znacznie wy- przedziïo terapiÚ poznawczÈ. Jednym z powodów tego, ĝe programowanie neurolingwistyczne przypisu- je submodalnoĂciom szczególne znaczenie, jest to, ĝe stanowiÈ one szczegól- nie istotne elementy pracy nad zmianÈ. Za pomocÈ takich narzÚdzi jak choÊby Biblia NLP 51 Swish Pattern moĝna kierunkowaÊ silne pragnienia, aby tworzyÊ nowe, poĝÈ- dane zachowania; chodzi tu bowiem o wzbudzenie motywacji do robienia tego, co siÚ sprawdza, oraz do unikania tego, co nie dziaïa. W czasach, kiedy NLP dopiero zyskiwaïo popularnoĂÊ, terap
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Biblia NLP. Wydanie rozszerzone, ponad 350 wzorców, metod i strategii programowania neurolingwistycznego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: