Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00069 004683 12780617 na godz. na dobę w sumie
Bibliotheca Lindiana : Samuel Bogumił Linde (1771-1847) pierwszy dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej - ebook/pdf
Bibliotheca Lindiana : Samuel Bogumił Linde (1771-1847) pierwszy dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 376
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3235-1977-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biografie
Porównaj ceny (książka, ebook (-16%), audiobook).

Tom zawiera teksty poświęcone działalności Samuela Bogumiła Lindego jako pierwszego dyrektora Biblioteki Publicznej przy Królewsko-Warszawskim Uniwersytecie, jego dokonaniom pedagogicznym, działaniom na rzecz środowiska ewangelików polskich oraz jego największemu intelektualnemu dokonaniu – sześciotomowemu Słownikowi Języka Polskiego. Składa się z 17 artykułów poprzedzonych wstępem i uzupełnionych aneksami oraz indeksem, stanowi spójny zestaw materiałów ukazujących wieloaspektowo sylwetkę Samuela Bogumiła Lindego na szerszym tle ówczesnych wydarzeń politycznych, społecznych i kulturalnych. Pokazuje Lindego jako człowieka książki prezentując jego poglądy teoretyczne i dokonania praktyczne.

Tom Bibliotheca Lindiana doskonale wpisuje się w dotychczasową literaturę, stanowiąc przypomnienie i podsumowanie pewnych wątków i tematów, ale też wskazuje kolejne obszary dalszych analiz i poszukiwań badawczych. Stanowi wartościowy zbiór materiałów nie tylko dla lepszego poznania biografii Samuela B. Lindego, ale i problemów kultury początków XIX wieku.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Od Redakcji 9 Od Redakcji Postać Samuela Bogumiła Lindego (1771–1847) jest dobrze znana w humanisty- ce polskiej. Poświęcali mu także uwagę naukowcy z krajów słowiańskich i z nie- mieckiego obszaru językowego. Stan badań wykazuje dziesiątki pozycji biblio- graficznych odnoszących się do jego życia, dokonań naukowych i działalności na rzecz ogółu. W 2007 r. obchodzono nawet w Toruniu Rok Lindego, uświetniony imprezami i publikacjami o charakterze badawczym i popularnym. Dlaczego za- tem Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie zorganizowała kolejną konferencję naukową poświęconą jego osobie? Widzimy co najmniej trzy powody. Pierwszy wynika z faktu, iż w piśmiennictwie z lat powojennych dotyczącym Lindego zdecydowanie przeważa tematyka związana z pomnikowym opus ma- gnum jego życia – Słownikiem języka polskiego (t. 1–6, Warszawa 1806–15, wy- danie 2. poprawione i pomnożone przez Augusta Bielowskiego, Lwów 1854–61, wydanie fotoofsetowe 2. edycji 1951, reprint 1994–95). Dzieło, którego Linde był nie tylko autorem, ale i wydawcą, do dzisiaj jest wykorzystywane w bada- niach językoznawczych, jak również obecne w świadomości przeciętnego pol- skiego inteligenta. Ale czy w pamięci zbiorowej tkwi także inna, ważna kreacja dążeń Lindego, wciąż istniejąca na mapie naukowej i kulturalnej Polski? Cho- dzi oczywiście o Bibliotekę Uniwersytetu Warszawskiego, oficjalnie powołaną 24 marca, a otwartą dla czytelników po paru miesiącach w październiku 1818 r. pod nazwą Biblioteka Publiczna przy Królewsko-Warszawskim Uniwersytecie. Wiemy, że początkowo instytucja ta mieściła się w Pałacu Kazimierzowskim, znamy jej historyczną siedzibę z końca XIX w. przy Krakowskim Przedmieściu, jak i obecny nowoczesny kompleks na warszawskim Powiślu, oddany do użytku na progu nowego tysiąclecia. Gmach przy ul. Dobrej należy nawet do modnych (kultowych, jak mówi młodzież) miejsc w pejzażu stolicy. Czy wiążemy jednak 10 Od Redakcji to miejsce z osobą Lindego? A przecież właśnie Samuel Bogumił Linde, ów pół- -Szwed i pół-Niemiec urodzony w Toruniu, a właściwie „Polak wmieszkały” – jak nazywano w staropolszczyźnie takie zadomowione w kulturze polskiej osoby obce etnicznie – był jej twórcą, organizatorem i pierwszym, długoletnim dyrek- torem generalnym (do 31 marca 1836 r.). Te powiązania należało uświadomić młodszemu pokoleniu studentów, bibliotekarzom, pracownikom Uniwersytetu, a także jego absolwentom rozrzuconym na całym świecie. Drugim powodem naszej konferencji jest chęć zwrócenie uwagi na inne, mniej znane sfery działalności uczonego, w tym przede wszystkim jego pra- cę z książką i zasługi dla bibliotekarstwa polskiego. Pragnęliśmy przypomnieć też dokonania pedagogiczne Lindego oraz udział w polityce oświatowej poprzez jego pracę we władzach odpowiednich służb Księstwa Warszawskiego i Króle- stwa Polskiego. Przywołać i docenić trzeba również rolę Lindego odgrywaną w środowisku polskich ewangelików i uwzględnić uwarunkowania polityczne jego aktywności naukowej i społecznej. Trzeci powód wywodzi się z poprzedniego: środowiska naukowe stolicy przygotowują się do wielkiego jubileuszu 200-lecia powstania Uniwersytetu Warszawskiego, ufundowanego w listopadzie 1816 r., a uroczyście inaugurują- cego swą działalność w kościele św. Krzyża 14 maja 1818 r. W przyszłych ob- chodach tej doniosłej dla nauki polskiej rocznicy będzie zapewne miejsce także i dla książnicy uczelnianej. Jednak krąg bibliotekarzy, bibliografów, historyków książki i znawców dziejów XIX-wiecznej Warszawy zapragnął – wykorzystu- jąc 165. rocznicę śmierci uczonego – nieco wcześniej zwrócić uwagę na oso- bę twórcy historycznej Biblioteki Publicznej. Przypomnieć ją, by nie zagubiła się w jubileuszowych wzmiankach czynionych niejako na marginesie opowieści o instytucjach i ludziach stołecznej uczelni uznanych za ważniejsze, bardziej spektakularne. Chcemy wydobyć z niepamięci i podkreślić wagę faktu, że to przecież Samuel Bogumił Linde jako rektor znakomitej świeckiej szkoły śred- niej – Liceum Warszawskiego – otwartej jeszcze w pruskiej Warszawie (w paź- dzierniku 1804 r.), przygotował przyszłych studentów i profesorów uniwersytetu, łącznie z pierwszym jego rektorem Wojciechem Szweykowskim, wcześniej pro- fesorem liceum. Pragniemy przywrócić dobrą pamięć o osobie torunianina, a przede wszystkim o jego działalności nieraz kontrowersyjnie ocenianej. Linde żył w czasach niełatwych – pełnych nadziei w okresie funkcjonowania konstytucyjnej namiastki państwa i przygnębienia po upadku powstania listopa- dowego, gdy trzeba było dokonywać trudnych wyborów. Nigdy jednak nie sprze- niewierzył się idei Biblioteki Publicznej, którą chciał widzieć jako naczelną – jak nieraz ją określał – „narodową” lub „krajową” książnicę. Powodowany głęboką troska o zbiory był obecny – na rozkaz urzędników zaborcy – przy pakowaniu w r. 1832 i ekspedycji do Petersburga kolekcji książek, czasopism, grafiki, map i numizmatów zgromadzonych w ciągu ponad trzydziestu lat. Tylko ktoś nierozu- Od Redakcji 11 miejący znaczenia słowa kustosz (stróż, opiekun, dozorca – od łacińskiego custos, -odis) może mu z tego powodu czynić zarzut. Chcemy zatem zwołaną konfe- rencją i wydaną jako jej pokłosie publikacją oddać honor naszemu pierwszemu zwierzchnikowi. Z jego to przecież trudów wywodzą się nasze korzenie – zbiory i ludzie pracujący na przestrzeni dwóch stuleci funkcjonowania biblioteki. Tematyka konferencji została pomyślana wieloaspektowo. Tłem do rozwa- żań stało się ukazanie stanu Warszawy, w której Linde żył od grudnia 1803 r. do swojej śmierci – okresów rozwoju i stagnacji miasta, jego sytuacji politycznej, gospodarczej i kulturalnej (A. Sołtan). W ogólnym zarysie możliwości i niemocy władz polskich należało uwzględ- nić również postać Stanisława Kostki Potockiego, jednego z czołowych działaczy politycznych, arbitra w sprawach kultury, ministra Komisji Rządowej Wyznań i Oświecenia Publicznego oraz Prezesa Senatu w latach 1818–21 (J. Czerzniew- ska). Był on współtwórcą organizującej się uczelni, a na etapie tworzenia Biblio- teki Publicznej – bezpośrednim zwierzchnikiem dyrektora Lindego, dodajmy, zwierzchnikiem doskonale rozumiejącym podwładnego. Obaj podzielali umi- łowanie starożytności i antykwaryzmu, w których według ich oceny tkwiła siła moralna i źródło kultury, dające podstawy do działań na rzecz odrodzenia państwa i społeczeństwa, m.in. przez stworzenie publicznych instytucji oświa- ty i nauki, zwłaszcza uniwersytetu jako forum oświecenia w zmodernizowanej historycznej przestrzeni miasta. Do ogólnego obrazu narodzin nowego ładu bi- bliotecznego w Europie i w Polsce, w którym brał udział i Linde (osobiście), i Potocki (sprawczo), należy też poruszony problem sekularyzacji klasztorów w XVIII i XIX w. i wynikające z tego konsekwencje dla bibliotek klasztornych. Konsekwencje negatywne – niosące zniszczenie wielowiekowego otoczenia kul- turowego zabytków piśmiennictwa i powodujące nieraz bolesne straty w dorobku przeszłości, jak i pozytywne – umożliwiające narodziny nowego bibliotekarstwa w służbie rozwoju społecznego i ekonomicznego, poprzez stworzenie formal- nych założeń udostępniania owego dorobku, jego konserwacji i naukowego opra- cowania (K. Migoń). Na tym tle – obrazu Warszawy w pierwszej połowie XIX wieku, początków tworzenia w niej idei uniwersyteckiej oraz załamania się dotychczasowego po- rządku bibliotecznego w Polsce w wyniku kasat klasztorów – omówiono okres dyrektury Lindego w Bibliotece Publicznej (M. Ptaszyk), zmagania z jej zorgani- zowaniem, uporządkowaniem pomieszczeń i zbiorów oraz stosunkowo szybkim udostępnieniem książek dla czytelników, także spoza uniwersytetu. Wszystko to było możliwe przy wsparciu ministra Potockiego i udziale pierwszych pracow- ników biblioteki. Politykę dokonywania zakupów wydawnictw sprzed 1801 roku (starych druków) w Bibliotece Publicznej (nie wszystko wszak Linde „ukradł” z klasztorów, jak twierdzą niektórzy „znawcy” zagadnienia) ukazano na pod- stawie zachowanych źródeł wraz z omówieniem ciekawszych, istniejących do 12 Od Redakcji dzisiaj egzemplarzy (H. Mieczkowska). Zakupy te nie były przypadkowe, ale starannie dobierane; uzupełniały m.in. kolekcję tzw. Biblioteki Polskiej, do idei której był dyrektor Linde, także z racji własnych zajęć naukowych, bardzo przy- wiązany. Inne spojrzenie na związki Lindego z książką, zwłaszcza z książką za- bytkową, zawierają rozważania nad historycznie rozumianym pojęciem terminu „bibliofil” oraz próba powiązania tego niezwyczajnego umiłowania ksiąg ze służbą społeczną „dla krajowego pożytku” (M. Cubrzyńska-Leonarczyk). Wątek biblioteczny zamyka wystąpienie ukazujące Lindego jako bibliotekarza i biblio- grafa na tle środowiska naukowego pierwszej połowy XIX w. (A. Żbikowska- -Migoń), zwracające uwagę przede wszystkim na inspiracje intelektualne, jakie wynikały z jego dokonań naukowych, oraz trudy biblioteczne (w sferze praktyki i teorii), służące budowie podstaw bibliotekarstwa naukowego. W pracowitym i aktywnym życiu Lindego nie zabrakło także cieni, ale upływający czas, choć nie zamyka dyskusji, pozwala jednak wyważyć sądy i uznać wielkość jego do- konań jako bibliologa i bibliotekarza. Nie obyło się oczywiście bez przypomnienia roli Słownika języka polskiego jako dzieła życia uczonego i podstawy jego kariery w środowisku akademickim (S. Dubisz), o czym już była mowa. Warto może tylko pamiętać, że ta wielotomo- wa publikacja wyrosła z zajęć bibliotekarskich autora w wiedeńskim pałacu Jó- zefa Maksymiliana Ossolińskiego, gdzie znalazł dogodne warunki do zbierania wypisów odpowiedniego słownictwa zachowanego w różnorodnych zabytkach piśmienniczych. Kolejne ważne a mało znane zagadnienie to służba polskiemu Kościołowi Ewangelicko-Augsburskiemu na stanowisku prezesa Kolegium w zborze św. Trój- cy w Warszawie oraz w Konsystorzu powołanym dla całego Królestwa, a także starania o utworzenie wspólnej organizacji dla obu wyznań ewangelickich. W tej sferze wykazał Linde przysłowiową protestancką solidność, pracowitość, poczu- cie ładu i praworządności. Duchowa i ekumeniczna formacja oraz patriotyczne zaangażowanie w proces zjednoczenia niemieckich osadników ze środowiskiem, językiem i kulturą polską pokazują cechy, które wyróżniają Lindego z kręgu ewangelickich działaczy zborowych XIX wieku (W. Nast). Publiczna działal- ność uczonego jako przedstawiciela środowiska ewangelickiego zmuszonego dokonywać wyborów wyznaczanych przez zmieniające się realia społeczne, od powstania kościuszkowskiego po „noc paskiewiczowską”, stała się przedmio- tem analizy w referacie rozliczającym mit udziału Lindego w tzw. „wieszaniach czerwcowych”, a także jego lojalną postawę jako prezesa Generalnego Konsy- storza wobec władz powstańczych, zakończoną smutkiem lat popowstaniowych w Warszawie, z której nie chciał (nie mógł) wyjechać (W. Kriegseisen). Roz- ważanie o lojalizmie w postawie Lindego kontynuuje wystąpienie na temat roli polityki w życiu uczonego, w nawiązaniu do jego kontaktów z nauką rosyjską (Z. Olczak). Skromne pochodzenie językoznawcy zmuszało go do myślenia Od Redakcji 13 o bycie rodziny i obciążało aktywność badawczą ciągłym szukaniem środków potrzebnych do zrealizowania upragnionych celów naukowych. Mimo zmien- nej sytuacji politycznej nie porzucił on jednak naukowej tezy o bliskości języka polskiego i rosyjskiego. Współpraca ze środowiskiem nacjonalistycznie nasta- wionych Rosjan spowodowała w okresie popowstaniowym izolację społeczną Lindego. Zaangażowanie dyrektora Biblioteki Publicznej w czynne życie politycz- ne potwierdza także jego udział w obradach dwóch pierwszych sejmów Króle- stwa Polskiego jako deputowanego obozu rządowego z III Cyrkułu Warszawy (P. Duber). Wystąpienia w Izbie Poselskiej – w ocenie referenta – nie były jednak serwilistyczne, „choć niewątpliwie cechował go konserwatyzm oraz akceptacja istniejącego status quo”. Nowatorskie spojrzenie (przynajmniej w skali kraju) towarzyszyło natomiast Lindemu podczas organizowania od końca 1803 r. wspomnianej już świeckiej szkoły średniej i kierowania nią jako rektor – do r. 1831 Liceum Warszawskim, później (do roku szkolnego 1834/35) zwanym Wojewódzkim Gimnazjum War- szawskim (I. Szybiak). To przedsięwzięcie pedagogiczne realizowane na trzech poziomach edukacyjnych oraz zaangażowanie w politykę oświatową, udokumen- towane pisarstwem pedagogicznym i wykształceniem wielu wybitnych absol- wentów, należą do jednoznacznie pozytywnie ocenianych osiągnięć uczonego. Rękopiśmienną spuściznę wybitnego lingwisty zachowaną w Bibliotece Ja- giellońskiej i w Ossolineum przedstawili kustosze tamtejszych zbiorów (E. Ma- licka i H. Kulesza). Omówiono też wcale niemałą ikonografię Lindego zachowaną w postaci rzeźb, medali, obrazów, miniatur, rysunków, rycin, karty pocztowej i znaczka na list (M. Łazicka). Na konferencji nie zabrakło również przypomnie- nia okoliczności i sposobów honorowania skromnej postaci twórcy Liceum War- szawskiego, Słownika języka polskiego i Biblioteki Publicznej na przestrzeni ponad półtora wieku (E. Słomianowska). W przeddzień rozpoczęcia obrad Dyrekcja Biblioteki Uniwersyteckiej wraz z delegacją pracowników i przedstawicieli warszawskiej parafii luterańskiej zło- żyła kwiaty na grobie Lindego znajdującym się na cmentarzu ewangelicko-augs- burskim przy ul. Młynarskiej. Wspólnej modlitwie dziękczynnej przewodził pastor Piotr Gaś. Wystąpieniom podczas konferencji towarzyszyła okolicznościowa wystawa zatytułowana Samuel Bogumił Linde w kręgu książki, przygotowana przez Elż- bietę Bylinową z Gabinetu Starych Druków BUW, jej scenariusz załączamy w aneksie. Ekspozycję wzbogaciły pamiątki rodzinne udostępnione przez Archi- wum PAN oraz potomka naszego pierwszego dyrektora – Andrzeja Marka Brand- ta, emerytowanego profesora Zakładu Wytrzymałości Materiałów w Instytu- cie Podstawowych Problemów Techniki PAN, który zechciał łaskawie przybyć na nasze spotkanie wraz z rodziną i podzielić się wiedzą o swoich koligacjach 14 Od Redakcji genealogicznych oraz przedstawić fragmenty spuścizny pozostałej po zasłużo- nym przodku. W drugim dniu konferencji odsłonięto pamiątkową tablicę przy głównej sali konferencyjnej na trzecim piętrze Biblioteki Uniwersyteckiej usytuowanej w sąsiedztwie historycznych zbiorów specjalnych, nadającej jej imię Samuela Bogumiła Lindego. Uświetnieniem spotkania był też koncert muzyki sakralnej w zborze św. Trójcy przy placu Małachowskiego, podczas którego zabrzmiały tony Mszy F-dur op. 41 Józefa Elsnera w wykonaniu chóru Vocal Consort Uni- wersytetu Muzycznego im. Fryderyka Chopina. Maria Cubrzyńska-Leonarczyk
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Bibliotheca Lindiana : Samuel Bogumił Linde (1771-1847) pierwszy dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: