Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00383 005584 13259397 na godz. na dobę w sumie
Biologia dla bystrzaków. Wydanie II - książka
Biologia dla bystrzaków. Wydanie II - książka
Autor: , Liczba stron: 368
Wydawca: Septem Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-2812-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Prosty i szybki sposób na zrozumienie podstaw biologii

Trzymany przez Ciebie przyjazny przewodnik odpowie na wszelkie pytania dotyczące funkcjonowania istot żywych, od poziomu cząsteczkowego po cały organizm, od komórki po ekosystem. Książka jest napisana przejrzystym językiem oraz wypełniona pomocnymi rysunkami i tabelami, dzięki czemu w łatwy sposób wyjaśnia procesy zachodzące we wszystkich żywych strukturach. Dowiedz się, jak: W książce znajdziesz:
Dr Rene Fester Kratz jest wykładowczynią biologii na Everett Community College oraz członkiem organizacji North Cascades and Olympic Science Partnership.

Donna Rae Siegfried pisze artykuły dla magazynów „Prevention”, „Runner’s World”, „Men’s Health” oraz „Organic Gardening”.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tytuł oryginału: Biology For Dummies, 2nd Edition Tłumaczenie: Krzysztof Sawka ISBN: 978-83-283-2812-9 Original English language edition Copyright © 2010 by John Wiley Sons, Inc., Hoboken, New Jersey All rights reserved including the right of reproduction in whole or in part in any form. This translation published by arrangement with John Wiley Sons, Inc. Oryginalne angielskie wydanie Copyright © 2010 by John Wiley Sons, Inc., Hoboken, New Jersey Wszelkie prawa, włączając prawo do reprodukcji całości lub części w jakiejkolwiek formie, zarezerwowane. Tłumaczenie opublikowane na mocy porozumienia z John Wiley Sons, Inc. Translation copyright © 2017 by Helion S.A. Wiley, the Wiley Publishing logo, For Dummies, Dla Bystrzaków, the Dummies Man logo, A Reference for the Rest of Us!, The Dummies Way, Dummies Daily, The Fun and Easy Way, Dummies.com, Making Everything Easier, and related trade dress are trademarks or registered trademarks of John Wiley Sons, Inc. and/ or its affiliates in the United States and other countries, and may not be used without written permission. All other trademarks are the property of their respective owners. Wiley Publishing, Inc., is not associated with any product or vendor mentioned in this book. Wiley, the Wiley Publishing logo, For Dummies, Dla Bystrzaków, the Dummies Man logo, A Reference for the Rest of Us!, The Dummies Way, Dummies Daily, The Fun and Easy Way, Dummies.com, Making Everything Easier, i związana z tym szata graficzna są markami handlowymi John Wiley and Sons, Inc. i/lub firm stowarzyszonych w Stanach Zjednoczonych i/lub innych krajach. Wykorzystywane na podstawie licencji. Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://septem.pl/user/opinie/bioby2 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydawnictwo HELION ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63 e-mail: septem@septem.pl WWW: http://septem.pl (księgarnia internetowa, katalog książek) Printed in Poland. • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność Spis treści O autorkach ...................................................................................................................15 Podziękowania od autorki .............................................................................................17 Wstęp ............................................................................................................................19 O książce .........................................................................................................................................19 Konwencje zastosowane w książce ......................................................................................................20 Czego nie czytać ...............................................................................................................................20 Naiwne założenia ..............................................................................................................................20 Jak podzielona jest książka .................................................................................................................21 Część I: Podstawy biologii ............................................................................................................21 Część II: Rozmnażanie komórek i genetyka  porozmawiajmy o seksie, skarbie ...............................21 Część III: To malutki, ściśle zintegrowany świat ..............................................................................22 Część IV: Obfitość układów. Budowa i funkcje organizmów zwierzęcych .........................................22 Część V: Niełatwo być zielonym. Budowa i fizjologia roślin ............................................................22 Część VI: Dekalogi ......................................................................................................................22 Ikony użyte w książce .........................................................................................................................23 Co dalej ...........................................................................................................................................23 Część I: Podstawy biologii ...................................... 25 Rozdział 1: Zgłębianie świata ożywionego ....................................................................27 Wszystko rozpoczyna się od komórki ..................................................................................................27 Życie rodzi życie  rozmnażanie i genetyka .......................................................................................28 Poszukiwanie związku pomiędzy ekosystemem a ewolucją ....................................................................29 Zaprzyjaźnienie się z anatomią i fizjologią zwierząt .............................................................................29 Porównanie roślin do ludzi ................................................................................................................30 Rozdział 2: Metody badania życia ..................................................................................31 Żywe organizmy  dlaczego naukowcy się nimi zajmują oraz jak są definiowane ..................................31 Poznawanie świata za pomocą obserwacji ...........................................................................................33 Wprowadzenie do metody naukowej ..............................................................................................34 Planowanie eksperymentu .............................................................................................................36 Nauka jako źródło nieustannej wymiany nowych pomysłów ..................................................................39 Poleć książkęKup książkę 6 Biologia dla bystrzaków Wyszukiwanie informacji naukowych ..................................................................................................40 Dzienniki  nie tylko do zapisywania snów ...................................................................................40 Podręczniki  podstawa dla ucznia ..............................................................................................41 Prasa popularna  nie zawsze rzetelna .........................................................................................41 Internet  bogactwo informacji, ale nie zawsze dobrych ..................................................................42 Rozdział 3: Chemia życia .............................................................................................. 43 Co z tą materią? ...............................................................................................................................43 Różnice pomiędzy atomami, pierwiastkami i izotopami ........................................................................44 Wy„Bohr”ne atomy ......................................................................................................................44 Elementarność pierwiastków ..........................................................................................................46 I zostały izotopy ............................................................................................................................47 Cząsteczki, związki chemiczne i wiązania ............................................................................................47 Kwasy i zasady (to nie nazwa zespołu heavymetalowego) .....................................................................48 „Ph”enomen skali pH ..................................................................................................................49 Bufoniaste roztwory buforowe ........................................................................................................50 Cząsteczki organiczne  podstawa życia ............................................................................................51 Dostarczanie energii  węglowodany ............................................................................................51 Życie staje się faktem  białka .....................................................................................................54 Rysowanie mapy komórki  kwasy nukleinowe ..............................................................................56 Zapas budulca, energii i nie tylko  lipidy ....................................................................................58 Rozdział 4: Żywa komórka ............................................................................................ 61 Podstawowe informacje o komórkach ..................................................................................................61 Rzut okiem na prokarionty .................................................................................................................63 Budowa komórki eukariotycznej .........................................................................................................64 Komórki i organelle  to nie jest kolejny zespół gospelowy ..................................................................66 Jak zachować spójność  błona komórkowa ...................................................................................66 Podpora komórki  cytoszkielet ...................................................................................................70 Sterowanie przedstawieniem  jądro ............................................................................................70 Biosynteza białek  rybosomy ......................................................................................................71 Fabryka we wnętrzu komórki  siateczka śródplazmatyczna ...........................................................71 Przygotowanie produktów do wysyłki  aparat Golgiego ...............................................................71 Sprzątanie bałaganu  lizosomy ...................................................................................................72 Niszczenie toksyn  peroksysomy .................................................................................................72 Zapewnianie energii w stylu ATP  mitochondria .......................................................................72 Przetwarzanie energii  chloroplasty ............................................................................................73 Przedstawiamy enzymy  rozruszniki reakcji chemicznych ..................................................................73 Pozostają takie same… .................................................................................................................74 …przy jednoczesnym obniżeniu energii aktywacji ............................................................................75 Odrobina pomocy od kofaktorów i koenzymów ...............................................................................75 Regulacja działania enzymów poprzez ujemne sprzężenie zwrotne ...................................................76 Poleć książkęKup książkę Spis treści 7 Rozdział 5: Pozyskiwanie energii .................................................................................77 Po co nam energia? ...........................................................................................................................77 Reguły rządzące energią ................................................................................................................78 Metabolizowanie cząsteczek ..........................................................................................................78 Przenoszenie energii za pomocą ATP ...........................................................................................79 Żywność jako źródło materii i energii .............................................................................................80 Zdobywanie żywności kontra wytwarzanie własnej ..........................................................................80 Fotosynteza, czyli jak przyrządzić jedzenie ze światła słonecznego, dwutlenku węgla i wody ....................82 Przekształcanie energii pochodzącej z fundamentalnego źródła zasilania ...........................................83 Łączenie materii i energii ..............................................................................................................84 Oddychanie komórkowe, czyli jak za pomocą tlenu przekształcić jedzenie w energię ...............................84 Rozkład składników pokarmowych .................................................................................................85 Przenoszenie energii na cząsteczkę ATP .......................................................................................87 Energia a Twoje ciało .......................................................................................................................88 Część II: Rozmnażanie komórek i genetyka  porozmawiajmy o seksie, skarbie ........................ 91 Rozdział 6: Dziel, aby rządzić  podziały komórkowe ..................................................93 Rozmnażanie  nieprzerwany ciąg istnienia ......................................................................................93 Podstawy replikacji DNA .................................................................................................................94 Podział komórki  odchodzi stare, przychodzi nowe ..........................................................................97 Interfaza  wprowadzanie porządku .............................................................................................98 Mitoza  jedno dla ciebie i jedno dla ciebie ................................................................................100 Mejoza  bez niej nie byłoby seksu, skarbie ................................................................................102 Rozmnażanie płciowe a różnorodność genetyczna ..............................................................................106 Mutacje .....................................................................................................................................106 Crossing-over .............................................................................................................................107 Niezależna segregacja chromosomów ...........................................................................................107 Zapłodnienie .............................................................................................................................107 Nierozdzielność chromosomów ....................................................................................................108 Różowe i niebieskie chromosomy .................................................................................................109 Rozdział 7: Mendel byłby dumny  wprowadzenie do genetyki ................................111 Kilka słów o Twojej wyjątkowości  dziedziczone cechy oraz czynniki wpływające na dziedziczność ....111 Klasztory i groch  prawa dziedziczenia Mendla .............................................................................112 Uzyskiwanie czystych linii macierzystych ......................................................................................113 Analiza pokoleń F1 i F2 .............................................................................................................113 Interpretacja wyników uzyskanych przez Mendla ..........................................................................114 Mały słownik terminologii genetycznej ..............................................................................................114 Rozwiązywanie genetycznych krzyżówek ...........................................................................................116 Analiza cech u człowieka .................................................................................................................117 Rysowanie drzewa przodków .......................................................................................................118 Analiza różnych scenariuszy dziedziczenia ...................................................................................120 Wnioski dotyczące cech ...............................................................................................................121 Poleć książkęKup książkę 8 Biologia dla bystrzaków Rozdział 8: Czytanie księgi życia  DNA i białka ...................................................... 123 Białka definiują cechy, a DNA definiuje białka .................................................................................123 Droga od DNA, przez RNA, do białka  główny dogmat biologii molekularnej ...............................124 Przepisywanie informacji zawartej w DNA  transkrypcja ...........................................................125 Ostatnie szlify  modyfikacje posttranskrypcyjne RNA ...............................................................127 Tłumaczenie kodu na właściwy język  translacja ........................................................................128 Pomyłki się zdarzają  konsekwencje mutacji ..................................................................................133 Kto ma geny, ten ma władzę  regulacja ekspresji genów .................................................................135 Dostosowywanie się do zmian środowiskowych .............................................................................136 Doskonalenie się poprzez zróżnicowanie .......................................................................................136 Rozdział 9: Projektowanie kodu  techniki obróbki DNA ......................................... 139 Techniki wykorzystywane w obróbce DNA ......................................................................................140 Cięcie DNA za pomocą enzymów restrykcyjnych ..........................................................................140 Łączenie odcinków DNA pochodzących z różnych źródeł .............................................................140 Rozdzielanie cząsteczek za pomocą elektroforezy żelowej ...............................................................142 Powielanie genu metodą PCR ....................................................................................................143 Odczytywanie genu za pomocą sekwencjonowania DNA ..............................................................144 Tworzenie mapy ludzkich genów ......................................................................................................144 Organizmy modyfikowane genetycznie ..............................................................................................147 Co zyskujemy dzięki GMO? .......................................................................................................147 Skąd się biorą obawy przed GMO? ............................................................................................148 Część III: To malutki, ściśle zintegrowany świat ......151 Rozdział 10: Różnorodność biologiczna i systematyka organizmów żywych .............. 153 Różnorodność biologiczna  dzięki różnicom stajemy się coraz silniejsi .............................................153 Szanowanie bioróżnorodności ......................................................................................................154 Przegląd zagrożeń wynikających z działalności człowieka ...............................................................154 Wymieranie gatunków ................................................................................................................155 Ochrona bioróżnorodności ..........................................................................................................157 Poznaj swoich sąsiadów  omówienie rodzajów organizmów ............................................................158 Niedocenieni bohaterowie  bakterie ..........................................................................................158 Bakteryjni imitatorzy  archeony ................................................................................................158 Posmak czegoś znajomego  eukarionty ......................................................................................159 Wspinaczka po drzewie życia  systematyka organizmów .................................................................161 Spacer po domenach ..................................................................................................................162 Systematyzowanie życia na coraz mniejsze grupy ..........................................................................162 Zabawa w nomenklaturę .............................................................................................................165 Rozdział 11: Obserwacja współzależności występujących pomiędzy organizmami ... 167 Ekosystemy spajają wszystko ............................................................................................................167 Biomy  wspólnoty życia ...........................................................................................................168 Dlaczego nie możemy być przyjaciółmi  interakcje międzygatunkowe ..........................................169 Poleć książkęKup książkę Spis treści 9 Badanie populacji jest popularne w ekologii ......................................................................................170 Podstawowe pojęcia stosowane w ekologii populacji ......................................................................171 Analiza rozwoju populacji ...........................................................................................................174 Analiza populacji człowieka ........................................................................................................177 Obieg materii i energii w ekosystemie ...............................................................................................180 Podążanie nurtem energii ............................................................................................................182 Obieg materii w ekosystemie ........................................................................................................184 Rozdział 12: Ewolucja gatunków w zmieniającym się świecie ...................................189 W co dawniej wierzyli ludzie? ..........................................................................................................189 W jaki sposób Karol Darwin podważył dawne wierzenia na temat istot żywych? ..................................190 Zawdzięczamy to ptakom ............................................................................................................191 Ewolucja biologiczna według teorii Darwina .................................................................................192 Koncepcja doboru naturalnego ....................................................................................................192 Dowody na istnienie ewolucji biologicznej .........................................................................................195 Biochemia ..................................................................................................................................196 Anatomia porównawcza ..............................................................................................................196 Rozkład geograficzny gatunków ...................................................................................................197 Biologia molekularna ..................................................................................................................198 Zapis kopalny ............................................................................................................................198 Dane obserwacyjne .....................................................................................................................199 Datowanie izotopowe ..................................................................................................................199 Skąd tyle kontrowersji? Ewolucja a kreacjonizm ................................................................................200 Ewolucja człowieka .........................................................................................................................202 Odkrycia kopalne .......................................................................................................................202 Dane z DNA .............................................................................................................................204 Wyjątkowy, wielki mózg człowieka rozumnego ..............................................................................205 Część IV: Obfitość układów. Budowa i funkcje organizmów zwierzęcych ............ 207 Rozdział 13: Refleksje nad podstawami fizjologii .......................................................209 Badanie procesów fizjologicznych na wszystkich poziomach życia .......................................................209 Być za pan brat z podstawowymi pojęciami fizjologicznymi ................................................................210 Ewoluowanie ku doskonałości ......................................................................................................211 Sterowanie procesami fizjologicznymi w celu utrzymania homeostazy ..............................................211 Przesyłanie informacji przez błony komórkowe ..............................................................................213 Co się dostaje do środka, musi wydostać się na zewnątrz ...............................................................213 Rozdział 14: Podpora i ruch — układy kostny i mięśniowy ........................................215 Iść, ciągle iść w zwierzęcym stylu ......................................................................................................215 Rodzaje układów szkieletowych ........................................................................................................216 Analiza szkieletu kręgowców .......................................................................................................216 Kości, kostki i kosteczki ...............................................................................................................218 Nastaw staw ...............................................................................................................................219 Poleć książkęKup książkę 10 Biologia dla bystrzaków Dlaczego mięśnie są tak ważne? .......................................................................................................219 Typy tkanki mięśniowej ...............................................................................................................221 Skurcz mięśnia ...........................................................................................................................221 Rozdział 15: Płyniemy z prądem  układy oddechowy i krążenia ............................. 225 Wymiana gazowa  mechanizmy „oddychania” zwierząt ..................................................................225 Dyfuzja przez powłoki ciała .........................................................................................................226 Skrzela ......................................................................................................................................227 Układ tchawkowy .......................................................................................................................227 Płuca .........................................................................................................................................228 Krążenie  wejście dla składników odżywczych, wyjście dla śmieci ....................................................230 Otwarte układy krążenia .............................................................................................................231 Zamknięte układy krążenia .........................................................................................................231 Docieramy do serca prostych zwierząt ...............................................................................................231 Układ krążenia i serce pierścienic ................................................................................................232 Układ krążenia i serce ryby .........................................................................................................232 Budowa układu krążenia i serca człowieka ........................................................................................232 Cykl sercowy ..............................................................................................................................235 Żeglowanie z prądem krwiobiegu ................................................................................................236 Co sprawia, że serce bije? ...........................................................................................................238 Krew — szkarłatne złoto .................................................................................................................239 Elementy stałe spotykane w szkarłatnym płynie .............................................................................239 „Strumień” osocza w Twojej krwi ................................................................................................241 Proces krzepnięcia krwi ...............................................................................................................241 Rozdział 16: Sprawdzanie kanalizacji  układy pokarmowy i wydalniczy ................ 243 Zdobywanie żywności i rozkładanie jej na czynniki pierwsze ..............................................................243 Rodzaje układów pokarmowych .......................................................................................................245 Różnice pomiędzy niedrożnym a drożnym przewodem pokarmowym ..............................................245 Jak często sięgać po posiłek? ........................................................................................................245 Podróż po ludzkim układzie pokarmowym ........................................................................................246 Najbardziej pracowity przystanek — jama ustna ...........................................................................247 Co się dzieje we wnętrzu żołądka? ...............................................................................................247 Długa i wietrzna wędrówka po jelicie cienkim ...............................................................................248 Wchłanianie potrzebnych składników ...............................................................................................249 Transport związków odżywczych do komórek ...............................................................................249 Kontrola stężeń glukozy ..............................................................................................................250 Co na obiad? Podejmowanie mądrych decyzji żywieniowych ..............................................................250 Węglowodany  winne łakomstwa ..............................................................................................251 Białka  Ty je niszczysz, one Cię tworzą ....................................................................................252 Tłuszcze  niezbędne, ale w ograniczonej ilości ..........................................................................253 Związki mineralne i witaminy  paliwo dla enzymów ..................................................................254 Układ wydalniczy człowieka ............................................................................................................255 Anatomia i fizjologia jelita grubego ..............................................................................................255 Dociekanie sposobu, w jaki nerki pozbywają się azotowych produktów przemiany materii ................256 Poleć książkęKup książkę Spis treści 11 Rozdział 17: Szybka kontra  układ odpornościowy .................................................259 Mikrobiologiczne spotkania najlepszego i najgorszego rodzaju ............................................................259 Dobre bakterie wzmacniają kondycję ............................................................................................260 Złe bakterie  szkodliwe dla zdrowia .........................................................................................260 Wirusy  zło wcielone ...............................................................................................................261 Stworzona, by Cię chronić  odporność wrodzona ...........................................................................262 Twoje najlepsze tamy  skóra i błona śluzowa .............................................................................263 Malutkie, lecz potężne cząsteczki obronne ....................................................................................264 Poszukiwacze drobnoustrojów  komórki dendrytyczne ...............................................................265 Duzi i mali pożeracze najeźdźców  fagocyty ..............................................................................265 Ograniczanie strat  stan zapalny ..............................................................................................265 Filtr płynów  układ limfatyczny ................................................................................................266 Nauka nie poszła w las  odporność nabyta ....................................................................................267 Głównodowodzący  limfocyty T ...............................................................................................268 Maszerujący żołnierze  limfocyty B i przeciwciała ......................................................................269 Komórkowi zabójcy  limfocyty T cytotoksyczne .........................................................................270 Jak wesprzeć układ odpornościowy? ..................................................................................................270 Zabijanie bakterii za pomocą antybiotyków ..................................................................................270 Wykorzystywanie wirusów do walki z bakteriami chorobotwórczymi ...............................................271 Zwalczanie wirusów za pomocą leków przeciwwirusowych ............................................................272 Wyprzedzanie infekcji za pomocą szczepionek ..............................................................................273 Starzenie się i choroby  zmiany w układzie odpornościowym ..........................................................274 Rozdział 18: Układ nerwowo-hormonalny  nadzwyczajni kurierzy ..........................277 Zawiłości układu nerwowego ...........................................................................................................277 Różnica pomiędzy ośrodkowym a obwodowym układem nerwowym ...............................................278 Wszystkie drogi prowadzą do neuronu .........................................................................................280 Przetwarzanie sygnału przez trzy rodzaje komórek nerwowych .......................................................281 Nieświadome działanie ...............................................................................................................281 Cóż za doznanie! Mózg i pięć zmysłów ............................................................................................282 Och, ten zapach  zmysł węchu .................................................................................................283 Mmm, mmm, pyszne  zmysł smaku ..........................................................................................284 Posłuchaj tego  zmysł słuchu ....................................................................................................284 Widzieć znaczy wierzyć  zmysł wzroku .....................................................................................285 Boleśnie gorący temat  zmysł dotyku ........................................................................................286 Wędrówka trasą impulsów nerwowych ..............................................................................................286 Podróż od jednego końca do drugiego ..........................................................................................286 Przekazywanie impulsu pomiędzy dwoma neuronami ....................................................................288 Układ dokrewny  nie wszystkie hormony szaleją ............................................................................290 Mechanizm działania hormonów .................................................................................................291 Omówienie głównych funkcji hormonów .......................................................................................291 Poleć książkęKup książkę 12 Biologia dla bystrzaków Rozdział 19: Podstawy rozmnażania  „produkcja” zwierząt .................................. 295 Rośnie jak na drożdżach  rozmnażanie bezpłciowe ........................................................................295 Co się kryje za rozmnażaniem płciowym? ..........................................................................................296 Kilka słów na temat gamet ...........................................................................................................296 Rytuały godowe oraz inne przygotowania do wielkiego zdarzenia ...................................................298 Współżycie seksualne u ludzi .......................................................................................................303 Jak „to robią” inne zwierzęta? ..........................................................................................................306 Rozwój nowej istoty ludzkiej ............................................................................................................308 Od pojedynczej komórki do blastocysty ........................................................................................308 Do boju, zarodku! ......................................................................................................................310 Rozwój płodowy i narodziny .......................................................................................................310 Różnicowanie, rozwój i rozstrzyganie ................................................................................................311 Zdolność przekształcania się w dowolny rodzaj komórki ................................................................312 Czynniki wpływające na różnicowanie i rozwój .............................................................................313 Determinacja płci u człowieka ......................................................................................................314 Część V: Niełatwo być zielonym. Budowa i fizjologia roślin ......................................317 Rozdział 20: Wesołe jest życie roślinki ...................................................................... 319 Anatomia rośliny ............................................................................................................................319 Tkanki roślinne ..........................................................................................................................320 Rodzaje roślin ............................................................................................................................320 Rośliny zielne a drzewiaste ..........................................................................................................322 Pozyskiwanie materii i energii ..........................................................................................................323 Zrób to sam  rozmnażanie bezpłciowe ..........................................................................................324 Mieszanie plemników z komórkami jajowymi  rozmnażanie płciowe ................................................325 Życie rośliny ..............................................................................................................................325 Budowa kwiatu ..........................................................................................................................327 Przebieg zapylenia i zapłodnienia ................................................................................................327 Od zygoty do zarodka .................................................................................................................329 Tarcza dla zarodka  nasiona ....................................................................................................329 Rozdział 21: Odrobina fizjologii roślin ........................................................................ 331 Sposoby transportowania substancji odżywczych, płynów i cukrów w organizmie roślinnym ..................331 Przegląd substancji odżywczych niezbędnych roślinie do przetrwania .............................................332 Transport wody i substancji mineralnych w górę łodygi .................................................................333 Przenoszenie cukrów wzdłuż całej rośliny wewnątrz łyka ...............................................................334 Gospodarka wodna roślin ............................................................................................................335 Sygnalizacja hormonalna u roślin .....................................................................................................337 Poleć książkęKup książkę Spis treści 13 Część VI: Dekalogi ............................................... 339 Rozdział 22: Dziesięć wielkich odkryć biologicznych ..................................................341 Obserwacja niedostrzegalnego ..........................................................................................................341 Wytworzenie penicyliny, pierwszego antybiotyku ...............................................................................341 Ochrona ludzi przed czarną ospą .....................................................................................................342 Określenie struktury DNA ..............................................................................................................342 Znajdowanie i zwalczanie uszkodzonych genów ................................................................................342 Odkrycie współczesnych praw dziedziczenia .....................................................................................343 Teoria ewolucji ...............................................................................................................................343 Sformułowanie teorii komórkowej .....................................................................................................343 Transfer energii w cyklu Krebsa .......................................................................................................344 Powielanie DNA w procesie PCR ..................................................................................................344 Rozdział 23: Dziesięć sposobów, w jakie biologia wpływa na Twoje życie ................345 Zapewnianie pokarmu .....................................................................................................................345 Zaprzęganie drobnoustrojowych enzymów do pracy ..........................................................................346 Projektowanie genów .......................................................................................................................346 Wykorzystywanie paliw kopalnych ....................................................................................................346 Wywoływanie i leczenie chorób zakaźnych ........................................................................................347 Walka o przetrwanie .......................................................................................................................347 Zapewnianie dostępu do czystej wody ..............................................................................................347 Zmiany fizyczne i psychiczne ...........................................................................................................348 Powstanie antybiotykoodpornych szczepów bakterii ...........................................................................348 Problem wymierania ........................................................................................................................348 Skorowidz ....................................................................................................................349 Poleć książkęKup książkę 14 Biologia dla bystrzaków Poleć książkęKup książkę Rozdział 1: Zgłębianie świata ożywionego 27 Rozdział 1 Zgłębianie świata ożywionego W tym rozdziale: ► przekonasz się, że wszystkie organizmy posiadają budowę komórkową; ► dowiesz się, skąd się biorą dzieci oraz dlaczego jesteś, jaka/jaki jesteś; ► zrozumiesz, że wszystkie ziemskie ekosystemy są ze sobą wzajemnie powiązane; ► przyjrzysz się anatomii i fizjologii zwierząt; ► poznasz podobieństwa i różnice pomiędzy ludźmi a roślinami. B iologia jest nauką o życiu — zjawisku spowijającym powierzchnię Ziemi niczym cudowny koc, wciskającym się w każdy jej zakątek i zajmującym każde dostępne miejsce, od mrocznych jaskiń, poprzez gorące pustynie, błękitne oceany aż po bujne puszcze tropikalne. Istoty żywe oddziałują ze wszystkimi tymi środowiskami oraz wzajemnie pomiędzy sobą i tworzą skomplikowane sieci zależności. Dla wielu osób wycieczka do lasu lub na plażę stanowi szansę na powrót na łono natury oraz podziwianie piękna życia. W tym rozdziale przyjrzymy się najważniejszym koncepcjom biologicznym. Naszym celem jest ukazanie związków biologii z Twoim życiem oraz nakreślenie zagadnień, które będziemy omawiać w kolejnych rozdziałach. Wszystko rozpoczyna się od komórki Odpowiedz bez zastanowienia: jaka najmniejsza jednostka życia przychodzi Ci do głowy? (Podpowiadamy: spróbuj przypomnieć sobie podstawowe cechy życia; jeśli nie wiesz lub ich nie pamiętasz, w rozdziale 2. znajdziesz ich omówienie). W Twojej głowie mogą automatycznie pojawić się obrazy mrówek, mchów czy roztoczy, ale nie będzie to właściwa odpowiedź. Bezwzględnie najmniejszą jednostką życia jest bowiem komórka. Wszystkie czynności wykonywane przez organizm są możliwe, ponieważ to jego komórki na to pozwalają. Jest to prawda zarówno dla jednokomórkowego organizmu, np. bakterii pałeczki okrężnicy Escherichia coli, jak również dla ludzkiego ciała składającego się w przybliżeniu z 10 bilionów komórek. Oczywiście, liczba komórek nie jest jedyną różnicą pomiędzy Tobą a bakterią Escherichia coli. Struktura Twoich komórek jest również nieco odmienna — posiadają one wyspecjalizowane wewnętrzne struktury, jak na przykład jądro przechowujące DNA (budową komórki zajmiemy się w rozdziale 4.), podczas gdy cząsteczki DNA u bakterii Poleć książkęKup książkę 28 Część I: Podstawy biologii są zanurzone bezpośrednio w cytoplazmie. Możemy jednak znaleźć również wyraźne podobieństwa. Zarówno Ty, jak i Escherichia coli jesteście zbudowani z tych samych składników (zajrzyj do rozdziału 3., aby je poznać), a Waszym materiałem genetycznym jest DNA (więcej informacji na ten temat znajdziesz w rozdziale 8.). Korzystacie także w podobny sposób z pokarmu (rozdział 5.), a także identycznie syntetyzujecie białka (rozdział 8.). Życie rodzi życie  rozmnażanie i genetyka Twoje życie rozpoczęło się od pojedynczej komórki, która powstała, gdy plemnik taty wniknął do komórki jajowej mamy. Organizmy Twoich rodziców wytworzyły te komórki rozrodcze w specyficznej odmianie podziału komórki zwanej mejozą (zostanie ona szczegółowo omówiona w rozdziale 6.). Po zespoleniu się obydwu typów komórek każde z rodziców przekazało Ci połowę swojego materiału genetycznego — 23 chromosomy od mamy oraz 23 od taty — co daje w sumie 46 chromosomów w każdej komórce Twojego ciała. Geny zawarte w tych chromosomach determinują Twoje cechy, począwszy od wyglądu, aż po większość zachowań. Dział biologii zwany genetyką zajmuje się opisem procesów dziedziczenia genów oraz bada ich wpływ na ujawnianie się cech osobniczych (rozdział 7.). Dzięki genetyce zrozumiesz, dlaczego masz taką, a nie inną karnację, oraz dowiesz się, dlaczego w Twojej rodzinie pojawiają się niektóre cechy. Geny zapisane są w DNA, który z kolei jest upakowany w chromosomach. Każdy chromosom zawiera setki różnych instrukcji dotyczących budowy peptydów i białek w komórce. Poszczególne rodzaje komórek wykorzystują potrzebne instrukcje do wytwarzania białek, z których każde posiada określoną funkcję: może stanowić budulec lub służyć do prowadzenia przemian biochemicznych. Co to właściwie oznacza? Krótko i zwięźle: DNA determinuje Twoje cechy, ponieważ zawiera instrukcje wytwarzania białek odpowiedzialnych za ekspresję (ujawnianie) tych cech. Naukowcy z każdym dniem dowiadują się coraz więcej na temat DNA; tworzą również narzędzia pozwalające na odczytywanie kodu genetycznego i modyfikowanie go w komórkach (rozdział 9.). Być może już teraz odczuwasz wpływ pracy badaczy nad DNA, chociaż jeszcze nawet o tym nie wiesz. Dlaczego? Ponieważ wykorzystują metodę rekombinacji DNA do modyfikowania organizmów stanowiących pokarm lub wytwarzających leki. Technologia ta pozwala im na wydobywanie genów z jednego organizmu i umieszczanie ich w komórkach innej istoty, wpływając w ten sposób na jej cechy. Naukowcy modyfikują na przykład komórki bakteryjne za pomocą ludzkich genów, przez co stają się one małymi fabrykami produkującymi ludzkie białka potrzebne do leczenia różnych schorzeń. Poleć książkęKup książkę Rozdział 1: Zgłębianie świata ożywionego 29 Poszukiwanie związku pomiędzy ekosystemem a ewolucją W rozdziale 10. dowiesz się, że zdumiewająca różnorodność życia na Ziemi umożliwia jego przetrwanie w wiecznie zmieniających się warunkach środowiskowych. Każdy rodzaj organizmu pełni określoną rolę w środowisku i jest w pewien sposób powiązany z innymi istotami. Gatunki fotosyntetyzujące, na przykład rośliny, przetwarzają energię i związki chemiczne w substancje organiczne, które stanowią podstawę przetrwania dla innych gatunków, drapieżniki polują na ofiary, a destruenty takie jak bakterie i grzyby rozkładają materię organiczną, dzięki czemu powraca ona do łańcucha pokarmowego (jeśli interesuje Cię dokładniejszy opis sieci zależności pomiędzy istotami żywymi, przejdź do rozdziału 11.). Jako gatunek stanowimy część przyrody i podobnie jak wszystkie inne organizmy korzystamy z zasobów środowiska oraz wytwarzamy odpady. Człowiek jest jednak istotą, która niesamowicie skutecznie opanowała technologię i dzięki temu rozszerza zasięg swojego gatunku, przez co w niespotykanym stopniu zużywa zasoby naturalne oraz modyfikuje środowisko wedle własnego uznania. Nasza populacja zajęła znaczną powierzchnię Ziemi i przez cały czas przejmuje coraz większe obszary. Niestety nasze agresywne wykorzystywanie zasobów naraża inne gatunki na niebezpieczeństwo, a nawet doprowadza je na granicę wyginięcia. Ważną lekcją ewolucji biologicznej (rozdział 12.) jest nie tylko fakt zmieniania się gatunków w czasie, lecz również możliwość ich wyginięcia. Ludzkość stoi obecnie przed wielkim wyzwaniem — jak uzyskiwać potrzebne zasoby przy jednoczesnym zachowaniu równowagi z różnymi ekosystemami. Zaprzyjaźnienie się z anatomią i fizjologią zwierząt Wszystkie zwierzęta poświęcają mnóstwo energii na zachowanie homeostazy, czyli wewnętrznej równowagi, w otaczającym je zmiennym środowisku (w rozdziale 13. znajdziesz więcej informacji na temat homeostazy). W przypadku złożonego, wielokomórkowego zwierzęcia, jakim jest człowiek, wszystkie układy muszą ze sobą współpracować, aby utrzymać homeostazę. Poniżej znajdziesz listę wszystkich układów tworzących Twój organizm, wraz z omówieniem ich zadań i wymienieniem głównych elementów składowych.  Układ kostny  zapewnia podporę dla ciała, pomaga w poruszaniu się oraz  Układ mięśniowy  umożliwia poruszanie się. Tworzą go mięśnie poprzecznie  Układ oddechowy  pobiera tlen i pozbywa się dwutlenku węgla. Jest zbudowany zawiera elementy krwiotwórcze. Składa się głównie z kości (rozdział 14.). prążkowane (w tym sercowy) oraz gładkie (rozdział 14.). z płuc oraz dróg oddechowych (rozdział 15.). Poleć książkęKup książkę 30 Część I: Podstawy biologii  Układ krążenia  transportuje niezbędne składniki do wszystkich komórek.  Układ pokarmowy  przygotowuje do przyswojenia składniki odżywcze i wodę, Jego główne elementy to serce, krew i naczynia krwionośne (rozdział 15.). a niestrawione resztki pokarmu przygotowuje do usunięcia. Wyróżnić w nim można żołądek, jelita, wątrobę oraz trzustkę (rozdział 16.).  Układ wydalniczy  usuwa zbędne substancje z organizmu oraz utrzymuje właściwe stężenia elektrolitów. Podstawowymi organami są tu nerki i pęcherz moczowy (rozdział 16.). Zalicza się tu skórę (rozdział 17.).  Powłoki ciała  ten układ stanowi pierwszą linię obrony przed infekcjami.  Układ odpornościowy  chroni organizm przed patogenami i ciałami, które uzna za obce. Można tu wymienić grasicę, śledzionę oraz węzły chłonne (rozdział 17.).  Układ nerwowy  za pomocą impulsów elektrycznych kontroluje funkcje organizmu. Jego najważniejsze elementy to mózg, rdzeń kręgowy i nerwy (rozdział 18.). z różnych gruczołów (rozdział 18.).  Układ dokrewny  wytwarza hormony sterujące organizmem. Składa się  Układ rozrodczy  jest odpowiedzialny za rozmnażanie. Jeżeli jesteś kobietą, masz jajniki, jajowody, macicę, szyjkę macicy, pochwę i srom, natomiast u mężczyzn wyróżnić można jądra, mosznę, nasieniowody, gruczoł krokowy, pęcherzyki nasienne oraz prącie (rozdział 19.). Porównanie roślin do ludzi Na pierwszy rzut oka rośliny znacznie różnią się od ludzi, w rzeczywistości jednak obydwie kategorie organizmów zajmują sąsiadujące gałęzie na drzewie życia. Zarówno ludzie, jak i rośliny rozmnażają się płciowo, co oznacza, że „wytwarzają” nowych potomków w wyniku połączenia się plemnika z komórką jajową, z czego obydwa typy komórek posiadają po połowie informacji genetycznej przekazywanej przez rodziców (więcej informacji na temat rozmnażania się roślin znajdziesz w rozdziale 20.). Podobnie jak Ty rośliny posiadają również układy odpowiedzialne za transportowanie wody i składników odżywczych do odległych części ciała (omówienie tego zagadnienia znajdziesz w rozdziale 21.), a nawet regulują zachowania organizmu za pomocą hormonów. Możemy oczywiście znaleźć równie wiele różnic pomiędzy ludźmi a roślinami. Największa jest taka, że rośliny wytwarzają sobie same składniki odżywcze, wykorzystując dwutlenek węgla, wodę i energię słoneczną, natomiast ludzie, aby przetrwać, muszą zjadać inne organizmy. Składnikiem ubocznym wytwarzania związków organicznych przez rośliny jest tlen, który wydalają do atmosfery. Ludzie z radością oddychają tlenem i odwdzięczają się, wydychając dwutlenek węgla, dzięki któremu rośliny syntetyzują składniki pokarmowe (rozdział 5. został poświęcony kwestii fotosyntezy, oddychaniu oraz wspomnianej wymianie gazowej pomiędzy roślinami i zwierzętami). Poleć książkęKup książkę Skorowidz A absorpcja, 244 acetyl-CoA, 84, 86 acetylocholina, 289 acetylokoenzym A, Patrz: acetyl-CoA Acquired Immunodeficiency Syndrome, Patrz: AIDS adaptacja, 191 adenina, 57, 58, 95, 128, 141 adenozynodifosforan, Patrz: ADP adenozynotrójfosforan, Patrz: ATP adhezja, 334 ADP, 79 adrenalina, 289, 292 AIDS, 160 akrosom, 297, 306 akson, 280, 287 aktualizm geologiczny, Patrz: uniformitaryzm alanina, 252 aldosteron, 292 alergen, 240 alergia pokarmowa, 149 allel, 115 dominujący, 115, 116, 117, 120, 121 recesywny, 115, 117, 118, 121 ameba, 64 aminokwas, 54, 55, 128 egzogenny, 252 endogenny, 252 aminopeptydaza, 248 amniopunkcja, 310 amoniak, 74, 187 amonifikacja, 187 amylaza ślinowa, 247 trzustkowa, 248 anafaza, 100, 105, 107 anatomia, 209 porównawcza, 196 androgen nadnerczowy, 315 anemia, 240 sierpowata, 342 Aniczkow Nikołaj, 38 anion, 45 antybiotyk, 148, 199, 270, 272 antygen, 265 antykodon, 129, 130 aorta, 232, 237 aparat Golgiego, 64, 71, 101 szparkowy, 320, 324, 336 apoptoza, 313 archeon, 61, 63, 158, 159, 162, 165 Ardipithecus ramidis, 203 arginina, 130, 252 artretyzm, 275 asparagina, 252 asymilacja węgla, 84, 334 atom, 43, 44 ATP, 72, 73, 79, 82, 83, 86, 87, 186, 222, 249, 344 auksyny, 337 Australopithecus afarensis, 203, Patrz też: Lucy Australopithecus anamensis, 203 autosom, 109 autotrofy, 80, 180 azot, 43, 51, 47, 56, 256, 332, 333 atmosferyczny, 187 cząsteczkowy, 187 forma, 187 azotan, 187 azotany, 187 azotyny, 187 B bakteria, 56, 61, 162, 165, 259, 341, Patrz też: mikroflora bakteryjna azotowa, 187 chorobotwórcza, 158, 260 Clostridium botulinum, 261 Escherichia coli, 27, 63, 158, 256 fotosyntetyzująca, 83 Helicobacter pylori, 248 Mycobacterium tuberculosis, 158 Poleć książkęKup książkę 350 Biologia dla bystrzaków bakteria oporność na działanie antybiotyków, 271 pałeczki okrężnicy, Patrz: bakteria Escherichia coli rozmnażanie, 158 Staphylococcus aureus, 158 Streptococcus, 63 Streptococcus pneumoniae, 260 Streptococcus pyogenes, 158 Yersinia pestis, Patrz: pałeczka dżumy bakteriocyny, 260 bakteriofag, Patrz: fag bariera krew-mózg, 278 basal metabolic rate, Patrz: BMR bazofil, 240 Bernard Claude, 211 bezjądrowiec, Patrz: prokariont bezkręgowce, 216, 231, 295 białko, 28, 43, 54, 55, 67, 80, 84, 123, 128, 247, 252 bioróżnorodność, Patrz: różnorodność deszczowy, 169 leśny, 169 morski, 168 pustynny, 169 słodkowodny, 168 stepowy, 169 tundrowy, 169 genetyczna blastocel, 308 blastocyst, 309 blastocysta, 308 implantacja, 309 blastoderma, 307 blastula, 159, 308, 312 blaszka cholesterolowa, 253 biosynteza, 57, 58, 70, 71 dopełniacza, 264 kanałowe, 68 kurczliwe, 136 nośnikowe, 68, 69 receptorowe CD4, 268 strukturalne, 55 synteza, 28 transportujące, 55, 68 biel, 323 bielik amerykański, 157 biocenoza, 168 biochemia, 196 biogeografia, 197 bioindykator, Patrz: gatunek wskaźnikowy biologia molekularna, 124, 198 populacji, 170 biom, 168, Patrz też: ekosystem blaszka środkowa, 101 błona jądrowa, 70 komórkowa, 58, 59, 64, 66 budowa, 66 depolaryzacja, 287, 288 działanie, 68 kanał, 68 przepuszczalność selektywna, 68 przewodnictwo sygnału, 213 szkielet, 67 transport aktywny, 69 transport pasywny, 68 śluzowa, 262, 263, 264 wewnętrzna, 64 błonnik, 251, Patrz: celuloza BMR, 88 bolus, 247 bor, 332, 333 botanika, 163 botulizm, 260 Briggs Robert, 312 bruzdkowanie, 307, 308 bylina, 322 C C6H12O6, Patrz: glukoza Calvina – Bensona cykl, Patrz: cykl Calvina – Bensona cecha dziedziczona, 111, 146 ekspresja, 28 nabyta, 112 osobnicza, 28 płciowa drugorzędowa, 300 pierwszorzędowa, 300, 314 poligeniczna, 115 cefalizacja, 278 celuloza, 54, 66 centralizacja, 278 centriola, 66 centrum aktywne, 73 cewka nerwowa, 313 moczowa, 257, 258, 305 CH2O, Patrz: węglowodan chemia organiczna, 51 chemoreceptor, 283 chityna, 160 chlor, 47, 254, 332 chlorek sodu, 47 Poleć książkęKup książkę Skorowidz 351 chlorofil, 73, 83 chloroplast, 64, 66, 73, 83 choina zachodnia, 157 cholesterol, 40, 59, 67, 253 choroba autoimmunologiczna, 275 Heinego-Medina, 273 metaboliczna, 344 Taya-Sachsa, 342 zakaźna, 347 chrom, 254 chromatyda, 98, 99 chromatyna, 70 chromosom, 28, 35, 99, 100, 123, 296, 303 21 trisomia, 108 7, 115, 342 9, 115 centromer, 99 crossing-over, 105, 112 homologiczny, 98, 102 koniugacja, 105 nierozdzielność, 108 płciowy, 109 segregacja niezależna, 107, 112 X, 109 Y, 109 chrząstka, 55 chylomikron, 250, 253 chymotrypsyna, 248, 249 chymotrypsynogen, 249 ciałko kierunkowe, 298 żółte, 301, 303 torbiel, 303 ciało jama, Patrz: jama ciała powłoki, 30, 226, 309 szkliste, 285 ciąża, 299, 301 ciecz, 44 ciężar, 44 CO2, Patrz: dwutlenek węgla Crick Francis, 139, 342 cukier, 53, 56, 250, 334 prosty, 52, 53, 250 CUN, 278 Cuvier Georges, 190 cykl azotowy, 187 biogeochemiczny, 185 Calvina – Bensona, 84 dobowy, 293 fosforowy, 186 hydrologiczny, 185 jajnikowy, 300, 301, 302 komórkowy, 97 Krebsa, 84, 85, 86, 87, 344 kwasów trójkarboksylowych, 84 kwasu cytrynowego, Patrz: cykl Krebsa metaboliczny, 74, 76 m
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Biologia dla bystrzaków. Wydanie II
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: