Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00715 010256 7445101 na godz. na dobę w sumie
Biznes a ochrona konkurencji - ebook/pdf
Biznes a ochrona konkurencji - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 232
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5080-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W książce omówiono biznesowe skutki regulacji w dziedzinie prawa konkurencji. Zaprezentowano najnowszy stan prawny i faktyczny w zakresie percepcji i stosowania prawa konkurencji. Czytelnicy znajdą tu odpowiedzi na wiele ważnych pytań, m.in.: * Jak rozwijać biznes, aby nie popaść w konflikt z prawem konkurencji? * Jak budować przewagę konkurencyjną firmy, aby nie spotkać się z zarzutem nadużywania dominującej pozycji na rynku? * Jakie zapisy porozumień, konieczne z biznesowego punktu widzenia, nie będą sprzeczne z prawem konkurencji? * Jakie warunki muszą zostać spełnione, aby pożądana fuzja lub przejęcie nie spotkały się z negatywną opinią organu antymonopolowego? Drugie wydanie publikacji zostało uzupełnione o antymonopolową analizę rekomendacji marketingowych Ph. Kotlera. Autorka szczegółowo omówiła też takie kwestie, jak antykonkurencyjne znaczenie pionowych porozumień między przedsiębiorstwami oraz analizy rynkowe w prewencyjnej kontroli koncentracji. Ilustrację zastosowań regulacji antymonopolowych w praktyce stanowią liczne studia przypadków. Książka powstała na podstawie doświadczeń autorki zdobytych w pracy na stanowisku doradcy antymonopolowego dużych firm polskich i zagranicznych oraz podczas tworzenia Urzędu Antymonopolowego i kierowania jego pracami w pierwszym okresie polskiej transformacji. Opracowanie skierowane jest do studentów kierunków zarządzania oraz czytelników zainteresowanych prowadzeniem biznesu, pragnących uniknąć konfliktu z prawem konkurencji.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

! Biznes a ochrona konkurencji.indd 2 2012-07-02 21:49:50 ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 3 2012-07-02 21:49:50 Wydawca Joanna Dzwonnik Redaktor prowadzący Janina Burek Opracowanie redakcyjne Iwona Pisiewicz Korekta Ewelina Korostyńska Skład i łamanie Wojciech Prażuch Projekt graficzny okładki Barbara Widłak Zdjęcie wykorzystane na okładce Piotr Witosławski © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. 2007, 2012 All rights reserved. Wydanie II rozszerzone ISBN 978-83-264-3787-8 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa: www.profinfo.pl ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 4 2012-07-02 21:49:50 Spis treści O autorce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa do wydania drugiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Strategie konkurencyjne przedsiębiorstw i ochrona konkurencji . . . . . . Konkurencja: rywalizacja i kooperacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Konkurencja w sektorze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Konkurencja na rynku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ekonomiczne przesłanki prawnej ochrony konkurencji . . . . . . . . . . . . . . Rynek właściwy dla działania przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rynki konglomeratowe i sąsiednie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bariery wejścia i wyjścia z rynku właściwego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Nadużywanie dominacji rynkowej przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . Dominacja rynkowa jako cel strategii zarządzania przedsiębiorstwem . . . . . . Kryteria pomiaru udziału rynkowego przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . Kryteria oceny pozycji i siły rynkowej przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . Skuteczna strategia biznesowa i antymonopolowe kłopoty . . . . . . . . . . . . Typowe zachowania firm dominujących na rynku. . . . . . . . . . . . . . . . . . Praktyki cenowe przedsiębiorstwa dominującego na rynku właściwym . . . . . . Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 9 11 15 15 17 18 20 27 40 41 44 47 47 52 53 57 60 63 85 3. Antykonkurencyjne porozumienia przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . 87 87 Motywy porozumiewania się przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 Porozumienia przedsiębiorstw ograniczające konkurencję . . . . . . . . . . . . 91 Porozumienia kartelowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przykłady łagodzenia kar pieniężnych dla uczestników karteli . . . . . . . . . . 99 Kartel podany do publicznej wiadomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 Porozumienia dystrybucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 5 2012-07-02 21:49:51 6 Spis treści 4. Koncentracja i konkurencja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 Koniunktura gospodarcza i koncentracja przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . 144 Przyczyny transakcji F P . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 Kooperacyjny i koncentracyjny charakter transakcji . . . . . . . . . . . . . . . . 148 Przyjazne i wrogie F P . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 Udane i nieudane transakcje F P . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 Koncentracja i wzrost siły rynkowej jej uczestników . . . . . . . . . . . . . . . . 161 Kryteria oceny wpływu planowanej koncentracji na stan konkurencji . . . . . . 164 Ocena planowanych koncentracji w praktyce orzeczniczej KE . . . . . . . . . . 165 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 5. Ochrona konkurencji w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 Prawo konkurencji przed zmianami z 1989 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 Ochrona konkurencji w procesie transformacji gospodarczej po 1989 roku . . . 191 Polityka gospodarcza i skuteczność prawa konkurencji . . . . . . . . . . . . . . 197 Wpływ UOKiK na podmiotową strukturę rynków produktowych i geograficznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 Rola UOKiK w tworzeniu prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 Ochrona konsumentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 Negocjacje członkostwa Polski w Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . 205 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 6 2012-07-02 21:49:51 O autorce Anna Fornalczyk jest profesorem Politechniki Łódzkiej na Wydziale Or- ganizacji i Zarządzania. Była profesorem Wyższej Szkoły Biznesu w Nowym Sączu, gdzie kierowała projektem Komitetu Badań Naukowych dotyczącym wykorzystania pomocy publicznej w sektorze węgla kamiennego w Polsce. Wy- kłada ekonomię polityki konkurencji oraz mikroekonomię stosowaną. Zajmuje się także doradztwem antymonopolowym i w zakresie pomocy publicznej dla przedsiębiorstw oraz organów administracji rządowej i samorządowej, będąc partnerem w firmie COMPER Fornalczyk i Wspólnicy Spółka Jawna z siedzibą w Łodzi. Doktorat i habilitację uzyskała na Uniwersytecie Łódzkim, pracując przez wiele lat w Katedrze Ekonomii. W latach 1990–1995 była prezesem Urzędu Antymonopolowego, organizując ten urząd jako pierwszą w krajach postkomu- nistycznych rządową instytucję chroniącą konkurencję. Była odpowiedzialna za stosowanie prawa konkurencji w Polsce oraz negocjacje zapisów dotyczących ochrony konkurencji i pomocy publicznej w Traktacie Stowarzyszeniowym Pol- ski z Unią Europejską, zasad ochrony konkurencji niezbędnych dla członkostwa Polski w Europejskiej Strefie Wolnego Handlu i Organizacji Ekonomicznej Współpracy i Rozwoju. Po rezygnacji z funkcji prezesa urzędu w 1995 roku była doradcą rosyjskiego Komitetu Antymonopolowego jako ekspert Komisji Europejskiej oraz wykładowcą na Uniwersytecie Środkowoeuropejskim w Bu- dapeszcie. Jest jednym z założycieli fundacji naukowej CASE, członkiem Rady Nau- kowej Centrum Studiów Antymonopolowych i Regulacyjnych przy Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, przewodniczącą Rady Naukowej „Rocznika Studiów Antymonopolowych i Regulacyjnych” wydawanego w języku angielskim przez to Centrum. Jest także członkiem Akademickiego Stowa- rzyszenia Prawa Konkurencji ASCOLA z siedzibą w Monachium oraz Rady European Policy Center z siedzibą w Brukseli. Przewodniczy Radzie Nadzorczej ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 7 2012-07-02 21:49:51 8 O autorce ING Banku Śląskiego, jest członkiem Rady Nadzorczej Laboratorium Kos- metycznego „Irena Eris”, Rady Dyrektorów Fundacji Polsko-Amerykańskiej Wolność oraz Rady Programowej Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywat- nych „Lewiatan”. Autorka wielu publikacji poświęconych polityce konkurencji i pomocy pub- licznej w krajach podlegających transformacji, ze szczególnym uwzględnieniem doświadczeń polskich. ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 8 2012-07-02 21:49:51 Przedmowa do wydania drugiego Niespełna sześć lat od zakończenia pracy nad pierwszym wydaniem książki pozwoliło na zgromadzenie wielu faktów i doświadczeń, które wzbogacają drugie wydanie. W kręgach prawniczych działa liczna grupa akademików i praktyków zajmujących się prawem konkurencji, co znalazło wyraz w licznych książkach i artykułach analizujących stan prawny i faktyczny w zakresie percepcji i stosowania prawa konkurencji. Ukazały się ciekawe komentarze do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pisane i redagowane przez różne po- kolenia prawników. Do takich pozycji należy zaliczyć komentarz pod redakcją prof. E. Piontka i dr. C. Banasińskiego, dr. K. Kohutka i dr M. Sieradzkiej, dr. A. i E. Stawickich oraz prof. T. Skocznego. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wzorem Komisji Europejskiej, opracował wiele ciekawych raportów o stanie konkurencji na różnych rynkach oraz wytycznych wskazujących argumentację i sposób stosowania prawa konku- rencji, co wpłynęło na zwiększenie pewności prawnej w prowadzeniu biznesu zgodnie z prawem konkurencji. Na stronie internetowaej urzędu, podobnie jak i Komisji Europejskiej, znajdują się decyzje, a na stronie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zamieszczone są orzeczenia dotyczące spraw z odwołania się przedsiębiorców od decyzji urzędu. Dostępność tych decyzji i orzeczeń z ostatnich lat zwalnia mnie z prezentowania ich streszczeń w drugim wydaniu książki i umożliwia skoncentrowanie się na analizie ekonomicznej płynących z nich rekomendacji dla zarządzania biznesem. O ile nauki i doradztwo prawne w dziedzinie prawa konkurencji rozwinęły się w ciągu minionych sześciu lat, o tyle nauki i doradztwo z zakresu mikroeko- nomii i zarządzania w niewielkim stopniu dostrzegają potrzebę zajęcia się tą dziedziną. Aktualne więc pozostają rozważania zawarte w pierwszym rozdziale książki o rekomendacjach biznesowych zalecających monopolizowanie gospo- darki w wyniku skutecznego strategicznego zarządzania przedsiębiorstwem. ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 9 2012-07-02 21:49:51 10 Przedmowa do wydania drugiego To skłoniło mnie do zamieszczenia w tym rozdziale antymonopolowej analizy rekomendacji marketingowych Ph. Kotlera. Praktyka stosowania prawa konkurencji w ostatnich sześciu latach w zde- rzeniu z odbiorem tego przez biznes skłoniła mnie do poświęcenia większej uwagi takim kwestiom, jak antykonkurencyjne znaczenie pionowych porozu- mień między przedsiębiorstwami oraz analizy rynkowe w prewencyjnej kontroli koncentracji. Drugie wydanie książki, podobnie jak pierwsze, skierowane jest do czytelni- ków zainteresowanych prowadzeniem biznesu, pragnących uniknąć konfliktu z prawem konkurencji. Chodzi o to, aby sukces biznesowy nie przerodził się w problem antymonopolowy. Łódź, 15 maja 2012 roku ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 10 2012-07-02 21:49:51 Wstęp Motywacją do napisania tej książki były moje doświadczenia płynące z pracy ze studentami ekonomii i zarządzania, słuchaczami studiów podyplomowych, jak również z doradztwa antymonopolowego dla dużych firm polskich i zagranicz- nych. Wiele fragmentów książki to efekt doświadczeń, jakie zdobyłam w czasie tworzenia Urzędu Antymonopolowego i kierowania jego pracami w pierwszym okresie polskiej transformacji, tj. w latach 1990–1995. Moja ścieżka kariery zawodowej przebiegała więc przez trzy różne, ale powiązane tematycznie obszary: akademicki, biznesowy i administracyjny. Taka perspektywa pozwala mi z dystansem badacza patrzeć na gospodarczą praktykę, a do pracy akade- mickiej wnosić praktyczną interpretację przydatności teorii ekonomicznych. Doświadczenie administracyjne okazywało się użyteczne zarówno w pracy akademickiej, jak i doradczej. Jak rozwijać biznes, aby nie popaść w konflikt z prawem konkurencji? Jak budować przewagę konkurencyjną firmy i korzystać z jej dobrodziejstw, aby nie spotkać się z zarzutem nadużywania dominującej pozycji na rynku? Ja- kie zapisy porozumień, potrzebne z biznesowego punktu widzenia, nie będą sprzeczne z prawem konkurencji? Które z nich da się wybronić argumentami o ich niezbędności dla osiągnięcia celów biznesowych? Jakie warunki muszą być spełnione, aby pożądana biznesowo fuzja albo przejęcie nie spotkały się z negatywną decyzją organu antymonopolowego? Na te pytania, ważne dla kierowania biznesem, staram się znaleźć odpowiedź w książce, którą właśnie macie Państwo przed sobą. Są w niej jeszcze inne przesłania. Zdarza się, że prawo konkurencji trakto- wane jest przez kręgi biznesowe jako utrudnienie w działaniu. Tak to już jest, że generalnie wszyscy doceniają dobrodziejstwa konkurencji, ale z reguły nikt nie chce, aby dotyczyła jego biznesu. W książce pokazuję ekonomiczne uza- sadnienie prawa konkurencji, odwołując się do podstaw mikroekonomii i nauk o zarządzaniu. Mam nadzieję, że pomoże to w praktycznym wykorzystaniu ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 11 2012-07-02 21:49:52 12 Wstęp wiedzy teoretycznej zdobytej w czasie studiów i poszerzanej w toku różnego rodzaju studiów podyplomowych. Książka nie stanowi komentarza do wspólnotowego ani polskiego prawa konkurencji. Nie jestem prawnikiem i nie mogę konkurować z takimi autora- mi komentarzy, jak prof. E. Fox, prof. R. Wish, C.W. Bellamy czy G.D. Child w dziedzinie prawa Unii Europejskiej albo E. Modzelewska i sędzia S. Gro- nowski komentujący polskie regulacje i orzecznictwo. Nie analizuję treści wspólnotowego i polskiego prawa konkurencji ani obszernego orzecznictwa tworzonego na jego podstawie. Intencja moja była zgoła inna. Chodziło mi o zaprezentowanie wybranych kwestii ilustrowanych regulacjami i orzecznictwem antymonopolowym. Pod- stawowym kryterium wyboru sposobu prezentowania regulacji oraz decyzji i orzeczeń antymonopolowych było ich znaczenie w zarządzaniu firmą. Mene- dżer po przeczytaniu książki nie będzie znał wprawdzie szczegółów przepisów prawa konkurencji, ale będzie mógł określić punkty styczne między operacyj- nym i strategicznym zarządzaniem firmą a prawem konkurencji. Wiedza taka jest potrzebna dla uniknięcia kolizji z tym prawem albo zdefiniowania szeroko rozumianych kosztów realizowania agresywnej strategii rynkowej zagrożonej sankcjami ze strony prawa konkurencji. W książce szeroko przytaczane i komentowane są orzeczenia organów an- tymonopolowych Unii Europejskiej, a w mniejszym zakresie organów polskich. Przyczyna tej prezentacyjnej asymetrii jest bardzo prozaiczna. Wspólnotowe orzecznictwo jest znacznie szerzej dostępne niż orzecznictwo polskie dzięki przekazowi internetowemu działającemu od wielu lat. Streszczenia publikowa- ne w biuletynach Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie zawierają wielu informacji potrzebnych do zaprezentowania praktycznych rozwiązań od strony biznesowej czy też efektów synergii fuzji albo przejęcia. Zamierzeniem moim było dostarczenie czytelnikowi przykładów orzeczeń ilustrujących punkty styczne między celami biznesowymi i ochroną konkurencji i głównie dlatego wykorzystuję orzecznictwo wspólnotowe. W naukach o zarządzaniu i podręcznikach dla menedżerów znajdujemy mi- litarny słownik opisujący działania rekomendowane w celu osiągnięcia przewagi konkurencyjnej, jej utrzymania i pokonania konkurentów bez oglądania się na rafy wynikające z prawa konkurencji. Polemikę z takim podejściem znajdzie czytelnik w pierwszym rozdziale książki. Dowie się z niego także, jak definiować rynek właściwy w ujęciu produktowym i geograficznym, co jest ważne nie tylko ze względu na procedury stosowania prawa konkurencji, ale także dlatego, że ułatwia rozpoznanie rynku oraz budowanie i realizowanie strategii firmy. Z moich doświadczeń jako doradcy dużych firm wynika, że stan rozpoznania rynku jest ciągle skromny, a strategia opracowywana jest i realizowana na podstawie wiedzy ogólnej i intuicji kadry menedżerskiej, bez odwoływania się ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 12 2012-07-02 21:49:52 Wstęp 13 do rachunku kosztów alternatywnych i transakcyjnych oraz optymalizowania zakresu i skali działania. Kluczowym przykładem orzeczenia antymonopolowego wykorzystanym w drugim rozdziale książki jest sprawa Microsoftu, która była przedmiotem postępowań w USA, Unii Europejskiej, Japonii i Korei Południowej. Bill Ga- tes, twórca potęgi Microsoftu i jeden z najbogatszych ludzi świata, uważany był za guru wiedzy i umiejętności w dziedzinie zarządzania strategicznego, a jednocześnie jego strategia, choć skuteczna, okazała się sprzeczna z zasadami ochrony konkurencji na różnych kontynentach. Sprawa Microsoftu toczyła się przed sądem pierwszej instancji w Unii Europejskiej, a podstawową kwestią sporną był potencjalny konflikt między prawem konkurencji a prawem własności przemysłowej. Kiedy korzystanie z przewagi konkurencyjnej może być w kon- flikcie z prawem konkurencji? Odpowiedź na to pytanie jest treścią rozdziału drugiego, a prezentacja regulacji i orzeczeń ma pokazać, jak w praktyce oceniają tę kwestię wspólnotowe i polskie organy antymonopolowe. Operacyjne i strategiczne zarządzanie przedsiębiorstwem wymaga często zawierania różnego rodzaju porozumień zmniejszających koszty realizacji przedsięwzięć i ryzyko kontaktów z otoczeniem. W rozdziale trzecim prezen- tuję dwa rodzaje porozumień wybranych z całego zbioru rozwiązań możliwych i stosowanych w praktyce. Chodzi o porozumienia kartelowe i dystrybucyjne. Kryterium wyboru było dość proste: są to porozumienia stosowane najczęściej, a jednocześnie najbardziej podatne na konflikt z prawem konkurencji. Przykłady decyzji i orzeczeń antymonopolowych pokazują skomplikowane struktury organizacyjne porozumień kartelowych, które jednak nie ustrzegły ich uczestników przed ujawnieniem zmowy i surowymi sankcjami. Porozumienia dystrybucyjne pomagają wprawdzie bezinwestycyjnie budować kanały marke- tingowe, ale organizator sieci musi uważnie formułować zapisy takich umów, biorąc pod uwagę strukturę rynku i własną pozycję rynkową. Z rozdziału czwartego czytelnik dowie się, jakie są wymogi prawa konku- rencji wobec fuzji, przejęć i przedsięwzięć joint venture. Procedura zgłaszania niektórych transakcji do organów antymonopolowych wymaga przeprowadzenia wielu analiz ekonomicznych w celu zdefiniowania faktycznej i potencjalnej konkurencji, udowodnienia efektów synergii oraz oceny rynkowych skutków transakcji koncentracyjnych. Przykłady decyzji i orzeczeń wskazują, że podczas oceny wpływu transakcji koncentracyjnych na stan konkurencji rynkowej brana jest pod uwagę w większym stopniu konkurencja potencjalna niż faktyczna. Jest to uzasadnione czasem, jaki jest potrzebny nie tylko na procedurę zgłosze- niową, ale także na przeprowadzenie wewnętrznej integracji przedsiębiorstw powstałych w wyniku fuzji, reorganizację grupy kapitałowej będącej wynikiem przejęcia albo zorganizowanie nowego przedsięwzięcia w formie joint venture. Stan konkurencji na rynku po zrealizowaniu transakcji koncentracyjnej może ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 13 2012-07-02 21:49:52 14 Wstęp być zupełnie inny niż w momencie składania wniosku do organu antymono- polowego i jego decyzji. W książce omawiam regulacje i ich stosowanie dotyczące przeciwdziałania naruszaniu konkurencji przez przedsiębiorstwa w Unii Europejskiej i Pol- sce. Pominięte zostały bardzo ważne kwestie związane ze zniekształcaniem konkurencji przez organa administracji państwowej, które udzielają pomocy publicznej przedsiębiorcom. Jest to jednak tak obszerny temat, że wymaga odrębnego opracowania. Do przygotowania książki posłużył cykl wykładów o ekonomii polityki kon- kurencji prowadzonych w Wyższej Szkole Biznesu w Nowym Sączu. Dyskusje ze studentami, autorami prac magisterskich, licencjackich i doktorskich pozwoliły mi uporządkować obszerny materiał zawierający analizę ekonomicznych treści prawa konkurencji oraz decyzji i orzecznictwa wspólnotowych i polskich orga- nów antymonopolowych. Książka nie powstałaby bez pomocy moich współpra- cowników z firmy doradczej COMPER Fornalczyk i Wspólnicy Spółka Jawna, którzy przez osiem ostatnich lat przygotowywali raporty i ekspertyzy dotyczące rozwiązywania problemów zgłaszanych przez naszych klientów. Praktyczny wymiar książki zawdzięczam menedżerom firm, z którymi współ- pracowałam, odpowiadając na ich pytania dotyczące możliwej lub faktycznej kolizji strategii rynkowej z prawem konkurencji. Dziękuję także wydawcy za cierpliwe oczekiwanie na efekty moich zmagań zmierzających do praktycznej weryfikacji hipotez formułowanych na gruncie mikroekonomii i w naukach o zarządzaniu. Zdarzało się bowiem w trakcie pisania książki, że poruszane w niej problemy były przedmiotem postępowań toczących się we wspólnotowych albo polskich organach antymonopolowych. Mój udział w tych postępowaniach często hamował tempo pracy nad książką, ale dawał możliwość prezentacji w niej ekonomicznych realiów stosowania prawa konkurencji. Łódź, 21 września 2006 roku ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 14 2012-07-02 21:49:52 1 Strategie konkurencyjne przedsiębiorstw i ochrona konkurencji Istotą formułowania strategii jest to, jak poradzić sobie z konkurencją. Michael Porter Konkurencja: rywalizacja i kooperacja Konkurencję w biznesie zwykle postrzega się jako walkę między przedsię- biorstwami o zdobycie jak największej liczby klientów, osiągnięcie możliwie dużej sprzedaży, możliwie najtańszego zaopatrzenia, najlepszych pracowników i kapitału. W ten sposób można pokonać rywali i zająć ich miejsce na rynku1. G. Hamel i C.K. Prahalad, pisząc o przygotowaniu przedsiębiorstw do zdobywa- nia przewagi konkurencyjnej w przyszłości, używają języka militarnego2. Znaj- dujemy tam takie określenia, jak „osaczenie i zdystansowanie konkurentów”3, „część większej bitwy konkurencyjnej”4 czy „wydzieranie udziału w rynku”5. 1 O.E. Williamson, Markets and Hierarchies, The Free Press, New York 1983, s. 177; J.-M. Baugier, S. Vuilled, Strategie zmian w przedsiębiorstwie: nowoczesna metoda, Poltex, Warszawa 1993, s. 16; W.F. Samuelson, S.G. Marks, Ekonomia menedżerska, PWE, War- szawa 1998, s. 556; K. Obłój, Tworzywo skutecznych strategii, PWN, Warszawa 2002, s. 81; F. Bartes, A. Strzednicki, Walka konkurencyjna przedsiębiorstw: opisy metod walki rynkowej z przykładami i definicjami, C.H. Beck, Warszawa 2003, Ustawa o ochronie konkurencji i kon- sumentów. Komentarz, red. A. Stawicki, E. Stawicki, Wolters Kluwer, Warszawa 2011, s. 24–31. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, red. T. Skoczny, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2009, s. 38–44. 2 G. Hamel, C.K. Prahalad, Przewaga konkurencyjna jutra: strategie przejmowania kontroli nad branżą i tworzenie rynków przyszłości, Business Press, Warszawa 1999. 3 Ibidem, s. 152. 4 Ibidem, s. 154. 5 Ibidem, s. 224. ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 15 2012-07-02 21:49:52 16 1. Strategie konkurencyjne przedsiębiorstw i ochrona konkurencji Rywalizacja może mieć miejsce między pracownikami wewnątrz przedsię- biorstwa i między przedsiębiorstwami na rynku. Na przykład w japońskiej kulturze organizacyjnej mieści się pojęcie konkurencji sterowanej, która pole- ga na tym, że konkurencja między pracownikami nie jest traktowana jako przeciwieństwo współpracy, ale jako współpraca podczas rywalizacji. Japoń- czycy wychodzą z założenia, że im lepsza współpraca w przedsiębiorstwie, tym silniejsza rywalizacja między przedsiębiorstwami6. koncepcja co-opetition Nowe podejście do konkurencji w biznesie opiera się na teorii gier, która wyjaśnia zasadę współdziałania i rywali- zacji. A.M. Brandenburger i B.J. Nalebuff nazwali tę grę co-opetition, co oznacza kooperację w tworzeniu wartości i konkurencję przy jej podziale7. Autorzy przytaczają wiele przykładów świadczących o zacieraniu się tradycyjnych podziałów między dziedzinami gospodarki. Nie byłoby rozwoju przemysłu produkującego sprzęt komputerowy, gdyby nie rozwinęła się branża oprogramowania. Firmy telekomunikacyjne i operatorzy telewizji kablowej, konkurując z sobą, jednocześnie mają ten sam cel: jak ułatwić komunikowanie się ludzi i zapewnić im dostęp do informacji w przyszłości8. W odróżnieniu od znanej w teorii zarządzania koncepcji łańcucha wartości M. Portera, co-opetition wyjaśniana jest jako sieć tworzenia wartości, w której toczy się biznesowa gra między przedsiębiorstwem, jego dostawcami, klienta- mi, konkurentami i komplementariuszami9. Firmy są komplementariuszami, ponieważ tworzą rynek, a zarazem konkurentami, gdyż dzielą go między siebie, rywalizując o przejęcie jak największej części wytworzonej wartości10. Gra rynkowa rzadko ma charakter zero-jedynkowy. Z reguły uczestnicy sieci wartości odnoszą wspólne korzyści lub porażki. Na przykład wymuszanie na dostawcach niskich cen prowadzi do osłabienia ich kondycji ekonomicznej i może doprowadzić do ich bankructwa, pozostawiając firmy stosujące takie działania bez źródeł zaopatrzenia. Narzucanie wysokich cen odbiorcom zmniej- sza ich możliwości zakupu, a firmy stosujące takie praktyki ograniczają sobie możliwość zwiększenia sprzedaży. Innym przykładem mogą być wojny cenowe między konkurentami, które zmniejszają zyski ich uczestników. Ocena skutków takich działań wymaga długookresowego podejścia do projektowanej strategii zdobywania przewagi konkurencyjnej i zrozumienia powiązań między uczestni- kami rynku. Sukcesy biznesowe osiągane przez firmę w krótkim okresie mogą osłabić powiązania w sieci wartości ze szkodą dla wszystkich jej uczestników. 6 Ch. Hampden-Turner, A. Trompenaars, Siedem kultur kapitalizmu (USA, Japonia, Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Szwecja, Holandia), Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1998, s. 120. 7 A.M. Brandenburger, B.J. Nalebuff, Co-opetition, Currency–Doubleday, New York 1998, s. 4. 8 Ibidem, s. 19–20. 9 Ibidem, s. 23. 10 O tworzeniu i zawłaszczaniu wartości jako warunku budowania skutecznej strategii przedsię- biorstwa pisze K. Obłój, op. cit., s. 79–96. ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 16 2012-07-02 21:49:53 Konkurencja w sektorze Konkurencja w sektorze 17 Konkurencja między sprzedawcami toczy się na rynku, ale o ich przewadze konkurencyjnej w dużej mierze decydują działania podejmowane w danym sektorze w procesie wytwarzania (innowacje technologiczno-produktowe, ob- niżanie kosztów produkcji i kosztów finansowych, poprawa jakości produktów, logistyka dystrybucji). W odróżnieniu od definicji sektora przyjętej w teorii za- rządzania strategicznego za M. Porterem, sektor i rynek można traktować jako „dwie strony każdego ekonomicznego systemu wymiany. Sektory zapewniają podaż, a rynki popyt”11. Takie podejście umożliwia ocenę rynkowych skutków strategii przedsiębiorstw z punktu widzenia realizacji interesów odbiorców (konsumentów). Nie zawsze bowiem to, co jest korzystne dla strategii przedsiębiorstwa, jest korzystne dla konsumentów. Poprawnie realizowana strategia konkurencji może wywołać negatywne efekty zewnętrzne. Przykładem jest sukces bizneso- wy firmy Microsoft, która dzięki swojej strategii zdominowała rynek oprogra- mowania komputerowego (90 komputerów na świecie wyposażonych jest w jej oprogramowanie). Jednocześnie rynkowe zachowania Microsoftu były przedmiotem postępowań antymonopolowych w USA i Unii Europejskiej. Firmie zarzucono zamykanie rynku dla innych producentów programów kom- puterowych. sektor Wprawdzie nie sporządzono dotychczas precyzyjnej definicji sektora, ale przyjmuje się, że jest to grupa przed- siębiorstw współtworzących podobne łańcuchy wartości, stosujących podobne techniki i technologie. Wynika stąd, że wszystkie przed- siębiorstwa działające w określonym sektorze będą miały podobne następujące kluczowe cechy: umiejętności, kompetencje, procesy i działania zwiększające wartość, materiały wykorzystywane w produkcji, kanały dostawców, kanały dystrybucji, produkty bazujące na podobnej technologii12. Przewaga konku- rencyjna przedsiębiorstwa wewnątrz sektora zależy od przewagi jakościowej z punktu widzenia tych cech. Sukces osiąga się dzięki odpowiedniej ich konfi- guracji i koordynacji. Produkty wytwarzane przez jeden sektor mogą mieć różne zastosowanie wynikające z ich różnej wartości użytkowej. Mogą być również sprzedawane na różnych rynkach. Przykładem jest sektor petrochemiczny, który produkuje paliwa silnikowe, paliwa grzewcze, asfalty, polimery i inne produkty pochod- ne przetwórstwa ropy naftowej. Niewiele jest sektorów zaopatrujących tylko 11 G. Stonehouse, J. Hamill, D. Cambell, T. Purdie, Globalizacja: strategia i zarządzanie, FEL- BERG SJA, Warszawa 2001, s. 23–27. 12 Ibidem, s. 57. ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 17 2012-07-02 21:49:53 18 1. Strategie konkurencyjne przedsiębiorstw i ochrona konkurencji jeden rynek (np. zaopatrzenie w wodę, produkcja i dostawy ciepła, produkcja i dostawy energii elektrycznej). Konkurencja na rynku rynek Rynki są określane przez konsumentów i ich potrzeby. Konsument nie jest zainteresowany sposobem konfiguracji i koordynacji kluczowych elementów przewagi konkurencyjnej wewnątrz sektora, ale ocenia użytkową, jakościową i ekonomiczną (ceny) przydatność produktów znajdują- cych się na rynku. Rynek, jako popytową stronę systemu ekonomicznego, charakteryzuje się zwykle za pomocą następujących kluczowych elementów: użyteczność, jakość i cena towaru, klienci (cechy wspólne dla dających się wyróżnić segmentów klientów), wyma- gania klientów (dotyczące cech towaru i warunków ich nabywania), kanały dystrybucji (dostępność towarów i warunki transakcji handlowych), konkuren- ci (producenci towarów takich samych i ich bliskich substytutów). Przewaga konkurencyjna powstająca w sektorze ujawnia się na rynku, o czym decydują konsumenci, nabywając towary najbardziej odpowiadające ich wyma- ganiom. Na rynku także może pojawić się konkurencja ze strony towarów substytucyjnych wytwarzanych poza danym sektorem. Na przykład tanie linie lotnicze tworzą poważną konkurencję dla osobowego transportu kolejowego i samochodowego. przewaga konkurencyjna Zdobycie przewagi konkurencyjnej w sektorze i na rynku wymaga strategii przedsiębiorstwa opartej na diagno- zie pięciu sił konkurencji opisanych przez M. Portera: wejście nowych konkurentów, siła przetargowa dostawców, siła przetargowa odbiorców, pojawienie się substytucyjnych towarów, działania konkurentów13. Zważywszy, że siły oddziałujące na przedsiębiorstwo są zmienne w czasie, jego konkurencyjność oznacza umiejętność utrzymania osiągniętej przewagi, która polega na wyróżnianiu się na rynku i dzięki temu przejmowaniu klientów od konkurentów lub przyciąganiu nowych klientów na dany rynek14. Przewaga konkurencyjna, mierzona liczbą klientów, przekłada się na duży udział w rynku. W tej sytuacji przedsiębiorstwo musi brać pod uwagę ograni- czenia w działaniu, wynikające z prawa konkurencji. Innymi słowy, rekomen- dacje dla strategii konkurencji powinny zawierać także wskazanie możliwych kolizji z prawem chroniącym konkurencję. Powinni o tym pamiętać menedże- 13 M.E. Porter, Strategia konkurencji: metody analizy sektorów i konkurentów, PWE, Warszawa 2000, s. 22. 14 M.E. Porter, Porter o konkurencji, PWE, Warszawa 2001, s. 54. ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 18 2012-07-02 21:49:53 Konkurencja na rynku 19 rowie realizujący strategie zdobywania przewagi konkurencyjnej i ich konsul- tanci. Konkurencja może być faktyczna (rzeczywista) i potencjalna. Konkurencja faktyczna polega na rywalizacji przedsiębiorstwa z konkurentami już działają- cymi na danym rynku. Konkurencja potencjalna oznacza możliwość wejścia na ten rynek nowych sprzedawców w wyniku uruchomienia przez nich produkcji towarów takich samych lub ich bliskich substytutów (wejście do sektora) albo w wyniku importu tych towarów (import konkurencyjny jako metoda wejścia na rynek). konkurencja faktyczna i potencjalna Obroną przed konkurencją potencjalną jest tworzenie barier zamykających rynek przed wejściem potencjalnych konkurentów. Z punktu widzenia strate- gii konkurencji jest to działanie zasadne i często zalecane przez doradców bi- znesowych. Może jednak doprowadzić do kolizji z prawem konkurencji, nara- zić przedsiębiorstwo na wszczęcie postępowania antymonopolowego i skończyć się zakazem takiego działania oraz karą pieniężną. praktyki monopolistyczne Działania rynkowe przedsiębiorstw ograniczające lub naruszające (zniekształcające, zakłócające) faktyczną konkurencję albo przeciwdziałające jej powstaniu (ogra- niczające konkurencję potencjalną), określane jako praktyki monopolistyczne, mogą mieć charakter antykonkurencyjny lub eksploatacyjny15. Do praktyk antykonkurencyjnych zalicza się zamykanie rynku przed potencjalnymi kon- kurentami i zawieranie porozumień ograniczających konkurencję. Eksploata- cyjny charakter praktyk monopolistycznych polega na osiąganiu korzyści przez przedsiębiorstwo kosztem jego konkurentów, dostawców lub odbiorców, w tym konsumentów. Najczęściej działania antykonkurencyjne prowadzą do efektów eksploatacyjnych pozwalających na osiąganie zysku monopolowego kosztem innych uczestników rynku. Konkurencja między sprzedającymi może mieć charakter ilościowy (przy danej cenie sprzedawca stara się znaleźć jak najwięcej nabywców), cenowy (konkurowanie poziomem cen), jakościowy (przy danej cenie towary oferowane na rynku mają lepszą jakość od towarów konkurencyjnych), innowacyjny (wpro- wadzanie na rynek nowych towarów) i marketingowy (dostępność towarów, rozpoznawanie potrzeb klientów, obsługa posprzedażna i serwis). Konkurencja między sprzedawcami powoduje pełniejsze zaspokojenie potrzeb odbiorców, sprzyja lepszemu wykorzystaniu zasobów producentów, jak również motywuje ich do wprowadzania innowacji. 15 T. Skoczny, Ochrona konkurencji a prokonkurencyjna regulacja sektorowa, „Problemy Zarzą- dzania” 2004, nr 3, s. 7–34. ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 19 2012-07-02 21:49:53 20 1. Strategie konkurencyjne przedsiębiorstw i ochrona konkurencji Powstają w tym miejscu pytania: Dlaczego konkurencja wymaga ochrony prawnej? Czym w gospodarce rynkowej uzasadniona jest administracyjna ingerencja w działania podejmowane przez przedsiębiorstwa samodzielnie decydujące o sposobach osiągania przewagi konkurencyjnej? Ekonomiczne przesłanki prawnej ochrony konkurencji modele rynku W teorii mikroekonomii, organizacji gospodarczej (indu- strial organization) i ekonomii menedżerskiej analizowane są różne modele rynku: rynek doskonale konkurencyjny, konkurencja niedoskonała, oligopol i monopol16. Różnią się one następującymi cechami: • liczbą firm działających na rynku – w modelu doskonałej konkurencji licz- ba sprzedawców jest tak duża, że żaden z nich nie ma wpływu na poziom cen sprzedawanych towarów (np. rynek produktów rolnych), w modelu konkurencji niedoskonałej zmniejsza się liczba sprzedawców (np. rynek usług budowlanych), w modelu oligopolistycznym jest kilku sprzedawców (np. rynek samochodów osobowych, rynek usług telefonii komórkowej), a w modelu monopolu na rynku działa tylko jeden sprzedawca (np. lokalny rynek detalicznej sprzedaży energii elektrycznej); • rodzajem produktu – na rynku doskonale konkurencyjnym towary mają jednorodny charakter, tzn. nie są opatrzone znakami towarowymi (nabywcy kupują je, kierując się ich użytecznością i ceną, nie zaś znakiem towarowym producenta – np. zboże, węgiel), w modelu konkurencji niedoskonałej po- jawiają się znaki towarowe i strategie marketingowe sprzedawców mające przywiązać nabywców do promowanych przez nich znaków towarowych (np. kosmetyki, proszki do prania, telewizory, radia), w modelu oligopo- lu konkurencja niecenowa realizowana jest głównie przez różnicowanie produktów i silne promowanie ich przez reklamę (np. usługi operatorów telefonii komórkowej), w modelu monopolu produkty mają unikatowe cechy i nie występuje zagrożenie, że na rynku pojawią się ich substytuty (np. energia elektryczna); • barierami wejścia i wyjścia z rynku – w modelu konkurencji doskonałej nie ma takich barier (np. rynek pieczywa), w modelu niedoskonałej konkurencji bariery istnieją, lecz są względnie łatwe do pokonania (np. rynek obuwia), w modelu oligopolu istnieją bariery wejścia na rynek (np. rynek paliwowy), 16 W.F. Samuelson, S.G. Marks, Ekonomia menedżerska, PWE, Warszawa 1998, s. 425 i n.; H.R. Varian, Mikroekonomia, PWN, Warszawa 1997, s. 308 i n. ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 20 2012-07-02 21:49:53 Ekonomiczne przesłanki prawnej ochrony konkurencji 21 a dla modelu rynku monopolistycznego charakterystyczne są bariery unie- możliwiające praktycznie wejście na rynek (np. rynek detalicznej sprzedaży energii elektrycznej); • informacją – wymienione modele rynku różnią się przejrzystością: od pełnej przejrzystości w modelu doskonałej konkurencji (sprzedający i kupujący mają pełną informację o rodzaju towarów i ich cenach) do asymetrycznej przejrzystości na korzyść sprzedającego w modelu rynku zmonopolizowa- nego (monopol informacyjny). Dla przedsiębiorstwa usiłującego zdobyć przewagę konkurencyjną miarą skuteczności strategii będzie „zbudowanie monopolistycznej pozycji”17. Podob- ne stanowisko znajdujemy w marketingowych rekomendacjach Ph. Kotlera18. Przyjmuje on dominację rynkową jako wyznacznik skutecznego marketin- gu zapewniającego biznesowy sukces firmie19. Rekomen- dacje Ph. Kotlera, dotyczące skutecznego marketingu prowadzącego do zdobycia siły rynkowej firmy, mogą jednak doprowadzić do sytuacji znanej z praktyki gospo- darczej (Microsoft, Intel, Tetra Pak) i dającej się określić jako sukces bizneso- wy i kłopot antymonopolowy. W koncepcji nowoczesnego marketingu Ph. Kotlera istotne znaczenie mają następujące elementy: polityka cen jako sposób skutecznej walki konkurencyj- nej20, zdobywanie i utrzymywanie lojalności klientów21, alianse strategiczne jako efektywna przyszłość marketin- gu22 oraz koncentracja poprzez nabywanie firm lub marek23. Rekomendując menedżerom takie działania, warto wskazać możliwe konflikty z prawem konkurencji. sukces biznesowy i kłopot antymonopolowy marketingowe rekomendacje Ph. Kotlera Strategia niskich cen wynikająca z przewagi kosztowej dominanta jest biznesowo uzasadniona i nie narusza prawa antymonopolowego. Nie może to być jednak stra- tegia cen drapieżnych (predatory prices), której celem jest wyeliminowanie konkurencji z rynku, co zwykle pozwala na podniesienie ceny do poziomu rekompensującego z nadwyżką (renta monopolowa) straty poniesione na sku- tek stosowania polityki cen rażąco niskich. Ph. Kotler pisze również, że strate- strategia niskich cen 17 K. Obłój, op. cit., s. 117. 18 A. Fornalczyk, Competition Protection and Philip Kotler’s Strategic Recommendations, „Year- book of Antitrust and Regulatory Studies” 2011, nr 4 (5), s. 11–23. 19 Ph. Kotler, Kotler o marketingu. Jak tworzyć, zdobywać i dominować na rynkach, One Press, Helion, 2006. 20 Ibidem, s. 26. 21 Ibidem, s. 37. 22 Ibidem, s. 38. 23 Ibidem, s. 82. ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 21 2012-07-02 21:49:54 22 1. Strategie konkurencyjne przedsiębiorstw i ochrona konkurencji gia niskich cen może wynikać z rządowych dotacji wspierających działalność przedsiębiorstwa walczącego z konkurentami24. Warto pamiętać, że w Unii Europejskiej pomoc państwa dla przedsiębiorstw jest uregulowana zapisami traktatowymi i wykonawczymi zapobiegającymi trwałemu naruszaniu konku- rencji na rynku przez beneficjentów pomocy. lojalność klientów Polityka niskich cen może także polegać na stosowaniu rabatów dla klientów, które – jak pisze Ph. Kotler – mogą pomagać w zdobywaniu i utrzymywaniu lojalności klien- tów25. Rabaty lojalnościowe są rekomendowaną przez Ph. Kotlera metodą utrzymania dominacji rynkowej. Tego rodzaju praktyki w orzecznictwie wspól- notowym i polskim uznane są za działania ograniczające konkurencję, ponieważ eliminują konkurentów o słabszej pozycji rynkowej i zamykają rynek dla po- tencjalnych konkurentów26. Polityka rabatowa, biznesowo uzasadniona, powin- na być prowadzona zgodnie z obowiązującym prawem ochrony konkurencji, jeżeli firma ma odnieść sukces biznesowy bez kłopotu antymonopolowego. Cenowe praktyki antykonkurencyjne dominantów rynkowych omówione zo- stały w drugim rozdziale książki. alianse strategiczne Kolejną rekomendacją Ph. Kotlera jest zawieranie przez przedsiębiorstwa aliansów strategicznych traktowanych jako „efektywna przyszłość marketingu”27. Korzystając z dobrodziejstw wynikających z aliansów strategicznych dla ich uczestników, warto wiedzieć, że porozumiewanie się przedsiębiorstw nie może prowadzić do nadmiernego ograniczania konkurencji na rynku. Porozumienia takie wzmacniają bowiem pozycję rynkową ich uczestników. Mogą z tego wynikać takie same praktyki jak z nadużywania pozycji dominującej28. Wspólnotowe i polskie prawo konkurencji przeciwdziała takim porozumieniom, o czym mowa w trzecim rozdziale tej książki. koncentracja firm i nabywanie marek Ph. Kotler rekomenduje także koncentrację firm i naby- wanie marek jako jedną z metod osiągania i utrzymania dominacji rynkowej. Realizując taką strategię, warto wiedzieć, że koncentracja firm podlega prewencyjnej kontroli organów anty- monopolowych, co jest przedmiotem czwartego rozdziału tej książki. 24 Ibidem, s. 230. 25 Ibidem, s. 37, 167. 26 Decyzje KE: 76/642/EEC; IV/29.020 Vitamins, BPB Industries plc IV/31.900, COMP/3.133-B; COMP/3.133-C; COMP/3.133-D Wyrok SPI w sprawie BPB Industries plc and British Gypsum Ltd przeciwko Komisji Europejskiej, t_65/89 z 1993 roku. Decyzje UOKiK: DDI-110/2002. 27 Ph. Kotler, op. cit., s. 38. 28 Bellamy Child, Cammon Market Law of Competition. Fourth edition, Sweet Maxwell, London 1993, rozdz. 9. S. Gronowski, Ustawa antymonopolowa. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1999, s. 99 i n. ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 22 2012-07-02 21:49:54 Ekonomiczne przesłanki prawnej ochrony konkurencji 23 społeczna strata monopolu Spójrzmy teraz, jakie będą efekty monopolizacji rynku dla konsumentów. W teorii ekonomii znana jest analiza społecznej straty wynikającej z monopolizacji rynku. Korzyść z monopolizacji rynku odnosi sprzedawca, ponieważ nadwyżka konsu- menta (jego gotowość do zapłacenia ceny wyższej niż rynkowa) przejmowana jest przez sprzedawcę w części lub niekiedy w całości. Społeczna strata (pole E + F) polega na tym, że monopolista maksymalizuje zysk przy zmniejszonej wielkości produkcji w porównaniu z jej wielkością w warunkach doskonałej konkurencji. Społeczna strata monopolu (pole E + F na ilustracji 1.1) wynika z tego, że monopolista maksymalizuje zysk (pole B) kosztem nadwyżki kon- sumentów (suma pól A, B i F) przy zmniejszonej wielkości produkcji (QM) w porównaniu z jej wielkością w warunkach doskonałej konkurencji (Q*), sam również tracąc część zysku (pole E). Ilustracja 1.1. Społeczna strata monopolu P PM P* A B C MC M F E MR D QM Q* Q – krzywa popytu, – zmniejszenie zysku monopolisty w porównaniu z wolną konkurencją, MR P – optymalna cena i wielkość produkcji monopolisty, Oznaczenia: D M ustalony przez monopolistę, *– poziom ceny na rynku konkurencyjnym, Q monopolisty, *– wielkość produkcji w warunkach rynku konkurencyjnego. – oś wielkości produkcji, MC – krzywa kosztów krańcowych, – oś cen, Q E P a – krzywa utargu krańcowego, P – poziom ceny M –QM wielkość produkcji Źródło: L.M.B. Cabral, Introduction to Industrial Organization, The MIT Press, London 2000, s. 70. Strata społeczna wynikająca z monopolizacji rynku prowadzi do niepełnego wykorzystania zasobów materialnych i osobowych, co zakłóca optimum Pareto. ! Biznes a ochrona konkurencji.indd 23 2012-07-02 21:50:03
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Biznes a ochrona konkurencji
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: