Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00415 006217 13847816 na godz. na dobę w sumie
Blockchain a prawo - ebook/pdf
Blockchain a prawo - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 187
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-128-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Blockchain to nowa technologia, dzięki której powstało i powstaje wiele nowych fortun, podmiotów gospodarczych (niekoniecznie powiązanych z kryptowalutami), na nim opiera się bitcoin i inne kryptowaluty, smart contracty, tokeny, nowoczesna energetyka, logistyka i wiele najnowszych narzędzi informatycznych. Oczywistym stała się potrzeba zbadania prawnych aspektów tej technologii oraz jej wpływu na dotychczasowe zasady, koncepcje, ale też na regulacje prawne. Koniecznym stało się zdefiniowanie i określenie procesów związanych z blockchain, a także ujednolicenie terminologii opisywanej technologii oraz umiejscowienie blockchain w systemie prawa.

Niniejsza publikacja nie ma na celu oceny technologii blockchain i zasadności jej wdrażania. Jej charakter, podobnie jak blockchain, nie jest jednolity i odnosi się zarówno do prawa prywatnego, ale także do regulacji publicznych. Zagadnienia prawne przeplatane są z zagadnieniami technicznymi, które w istotny sposób wpływają na rozumienie prawa, ale także pozwalają zrozumieć procesy (w tym informatyczne) mające istotny wpływ na prawo. Globalny charakter blockchain oraz możliwości z nim związane wymusiły ponadlokalne spojrzenie na zagadnienie, z uwzględnieniem transgraniczności oraz międzynarodowego charakteru, ale takich też problemów.

W publikacji zostały omówione następujące zagadnienia:

  1. blockchain i DLT w gospodarce cyfrowej (nowa gospodarka cyfrowa, trendy gospodarki cyfrowej, DLT);
  2. blockchain, DLT i inne podstawowe pojęcianowej technologii DLT – rejestry rozproszone, definicja, definicja legalna, DLT a dokument, blok, konsensus, jak to działa (zagajenie), podział blockchain
  3. blockchain w finansach w instytucjach finansowych, bitcoin i jego blockchain bitcoinowy, bitcoin – problemy prawne, licencja na oprogramowanie bitcoin, inne umowy w ramach blockchain bitcoin, relacje pomiędzy dysponentami bitcoina, blockchain, DLT a pieniądz elektroniczny;
  4. trwały nośnik z technologią blockchain (pojęcie trwałego nośnika, technologia blockchain a trwały nośnik);
  5. „inteligentne kontrakty [definicja „inteligentnego kontraktu” (smart contract), ujęcie doktrynalne, ujęcie legalne, pojęcie, cechy i podział „inteligentnych kontraktów”, pojęcie i cechy, podział, token w „inteligentnych kontraktach”, token jako zagadnienie prawne, „inteligentne umowy” jako prawo prywatne, „inteligentne umowy” a prawnicy, zwyczaj, prawo zwyczajowe, lex mercatoria, arbitraż a „inteligentne kontrakty”, inżynieria prawa i LegalTech];
  6. przyszłość rozwiązań blockchain w regulacjach prawnych

W pracy odwołano się do szeregu publikacji zagranicznych w tym zakresie, ale także umieszczono odnośniki do najnowszych legislacji (z 2018 r.) umożliwiające w łatwy sposób zweryfikowanie wiedzy. Praca ma z jednej strony charakter ściśle naukowy (przede wszystkim pierwszy rozdział) równocześnie charakteryzując się praktycznym podejściem.

Publikacja skierowana jest do prawników, chcących pozyskać lub pogłębić swoją wiedzę na temat aspektów prawnych nowych technologii takich jak blockchain i inne nowoczesne narzędzia informatyczne, ale także do przedsiębiorców, informatyków, developerów i zarządzających IT w zakresie wdrażania DLT i technologii bloków.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Blockchain i DLT w gospodarce cyfrowej § 1. Wprowadzenie W roku 2018 w wyszukiwarkach internetowych jednym z najczęściej wy- szukiwanych pojęć było „RODO”. Innym, które pojawiło się w orbicie zainte- resowania, przede wszystkim biznesu, było blockchain. Rok wcześniej, na dru- gim miejscu zestawienia wyszukiwanych fraz Google1, w kategorii global news uplasowało się pojęcie bitcoin (szczególny wzrost zainteresowania nastąpił pod koniec roku, gdy bitcoin osiągnął na giełdach bitcoinowych wartość zbliżającą się do 20 tys. dolarów). Natomiast w kategorii how to... na trzecim miejscu było How to buy bitcoin? Na wielu konferencjach, eventach biznesowych, transmi- sjach on-line, targach, kongresach pojęcia te są odmieniane przez wszystkie przypadki, wielokrotnie powtarzane, startupu zajmujące się tą technologią do- finansowywane przed inwestorów, politycy zapowiadają specjalne programy wspierające tę technologię, odnoszą się do nich poważne instytucje państwowe (jak np. w Polsce KNF2, Ministerstwo Cyfryzacji3) czy organizacje międzyna- rodowe. W lutym 2018 r. Komisja Europejska uruchomiła unijne Obserwatorium i Forum ds. Łańcucha Bloków4, którego celem ma być eksponowanie najważ- niejszych postępów w dziedzinie technologii blockchain, wspieranie europej- skich podmiotów oraz zwiększenie współpracy UE z zainteresowanymi stro- nami działającymi w tym obszarze. Komisja wskazuje iż: „technologia łańcu- 1 Zob. https://trends.google.pl/trends/explore?date=2017-01-01 202017-12-31 q=Bitcoin 2 Zob. https://www.knf.gov.pl/dla_rynku/fin_tech/komunikaty?articleId=49983 p_id=18 (dostęp: 11.6.2018 r.). (dostęp: 11.6.2018 r.). 3 Zob. 11.6.2018r.). https://www.gov.pl/cyfryzacja/od-papierowej-do-cyfrowej-polski (dostęp: 4 Zob. https://businessinsider.com.pl/technologie/blockchain/powstaje-unijne-forum-ds- blockchaina/et3398d (dostęp: 11.6.2018 r.). 1 Rozdział I. Blockchain i DLT w gospodarce cyfrowej cha bloków w znaczący sposób wpłynie na usługi cyfrowe oraz spowoduje przekształcenie modeli biznesowych w wielu obszarach działalności (m.in. opieka zdrowotna, ubezpieczenia, finanse, energetyka, logistyka, zarządzanie prawami własności intelektualnej, usługi administracji publicznej”. Komisarz do spraw gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego M. Gabriel pod- kreśliła, iż fundusze venture capital zainwestowały w tym obszarze ponad 1,2 mld. euro w ponad tysiąc startupów, a w ramach unijnych programów ba- dawczych w tym Horyzont 2020 do 2020 r. na projekty wykorzystujące techno- logię blockchain przewiduje się 340 mln euro wsparcia Komisji Europejskiej5. Raport przygotowany na potrzeby Parlamentu Europejskiego: How Blockchain Technology could change aur lives (luty 2017) wskazuje, iż technologia ta istot- nie wpłynie w najbliższych latach na gospodarkę UE6, a Europa nie może od niej uciec. W dniu 10.4.2018 r. dwadzieścia trzy państwa europejskie (Austria, Bel- gia, Bułgaria, Czeska Republika, Estonia, Finlandia, Francja, Niemcy, Irlandia, Łotwa, Luksemburg, Malta, Holandia, Norwegia, Polska, Portugalia, Słowacja, Słowenia, Hiszpania, Szwecja i Wielka Brytania) podpisały Deklarację Partner- stwa Blockchain, mające być narzędziem współpracy między państwami w celu wymiany wiedzy fachowej i doświadczeń w dziedzinie technicznej oraz regula- cyjnej, a także przygotowania ogólnounijnych wdrożeń blockchain na europej- skim rynku cyfrowym, z korzyścią dla sektora publicznego oraz prywatnego. Istotę deklaracji wskazała w swojej wypowiedzi M. Gabriel komisarz ds. gospo- darki i społeczeństwa cyfrowego: „W przyszłości wszystkie służby publiczne będą korzystały z technologii blokowych. Blockchain jest doskonałą okazją dla Europy i państw członkowskich do ponownego przemyślenia swoich syste- mów informatycznych, promowania zaufania użytkowników i ochrony da- nych osobowych, pomagania w tworzeniu nowych możliwości biznesowych i tworzenia nowych obszarów przywództwa, z korzyścią dla obywateli, usług publicznych i przedsiębiorstw. Rozpoczęte dziś partnerstwo umożliwia pań- stwom członkowskim współpracę z Komisją Europejską w celu przekształcenia ogromnego potencjału technologii blokowych w lepsze usługi dla obywateli”7. 5 Szerzej: https://businessinsider.com.pl/technologie/blockchain/powstaje-unijne-fo- rum-ds-blockchaina/et3398d (dostęp: 10.6.2018 r.). 6 P. Boucher, S. Nascimento, M. Kritikos, How Blockchain Technology could chane our li- ves, Bruksela, 2017, s. 3 I n., http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/IDAN/2017/581948/ EPRS_IDA(2017)581948_EN.pdf (dostęp: 17.6.2018 r.). 7 Zob. https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/european-countries-join-block- chain-partnership dostęp: (11.7.2018 r.) 2 § 1. Wprowadzenie W dniu 16.5.2018 r. Komisja Przemysłu Badań Naukowych i Energii przy- jęła projekt Rezolucji dla Parlamentu Europejskiego w sprawie technologii roz- proszonego rejestru i łańcucha bloków: Budowanie zaufania dla przepływów funduszy z pominięciem pośrednictwa bankowego (2017/2772(RSP)). Wska- zano w niej, że DLT8 może wzmocnić pozycję obywateli, gdyż staną się wła- ścicielami swoich danych, DLT wprowadza paradygmat wartości społecznej oparty na technologii informacyjnej, który sprzyja autonomii jednostki, za- ufaniu i przejrzystości; wymaga stworzenia ram pewności prawnej dla zasto- sowań opartych na tej technologii oraz może znacząco usprawnić działanie kluczowych sektorów gospodarki oraz polepszyć jakość usług publicznych, za- pewniając konsumentom i obywatelom wysoki poziom zadowolenia z trans- akcji. Wskazano, iż DLT może mieć zastosowanie i istotny wpływ na sektor finansowy i płatności z pominięciem banków, energetyczny, opieki zdrowot- nej, edukacyjny, praw autorskich. Filarem DLT są m.in. inteligentne umowy – wzywa się Komisję Europejską do zbadania norm technicznych ISO i CE- N_CENELEC oraz ram prawnych, dzięki którym inteligentne umowy będzie można egzekwować na drodze prawnej na całym jednolitym rynku treści cy- frowych, nie zaś na podstawie rozdrobnionego ustawodawstwa w pojedyn- czych państwach członkowskich9. W dniu 3.10.2018 r. została przyjęta Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie technologii rozproszonego rejestru i łańcucha bloków: budowanie zaufania do przepływów funduszy z pominięciem pośrednictwa bankowego (2017/2772(RSP)10), która uwzględnia cytowany powyżej projekt rezolucji Ko- misji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii, rezolucję Parlamentu Europej- skiego z 26 maja w sprawie wirtualnych walut, rezolucję Parlamentu Euro- pejskiego z 28 kwietnia w sprawie FinTech: wpływ technologii na przyszłość sektora finansowego, rezolucję z 6.2.2018 r. w sprawie blokowania geogra- ficznego oraz innych form dyskryminacji ze względu na przynależność pań- stwową klientów, ich miejsca zamieszkania lub miejsce prowadzenia działal- ności. W rezolucji wskazano strategiczne kierunki zastosowania technologii rozproszonych rejestrów zarówno w UE, jak i w państwach członkowskich, m.in. w energetyce, ekologii (przyczynienie się do wytwarzania „zielonej” ener- gii), transporcie, opiece zdrowotnej, dostawach, edukacji, prawie autorskim, 8 Rejestr rozproszony. Szerzej na temat pojęcia DLT i jego definicja – rozdział II § 1. 9 Zob. http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2014_2019/plmrep/COMMITTEES/ITRE/ RE/2018/05-16/1144650PL.pdf (dostęp: 11.7.2018 r.). 10 Tekst rezolucji w aneksie monografii. 3 Rozdział I. Blockchain i DLT w gospodarce cyfrowej sektorze finansowym. Zwrócono się do Komisji Europejskiej o wsparcie dzia- łań naukowych i edukacyjnych dotyczących DLT, a także rozwinięcie inteli- gentnych kontraktów, możliwych do wykorzystania m.in. przez przedsiębior- ców. Zwrócono także uwagę na to, iż blockchain zwiększa bezpieczeństwo in- frastruktury technologicznej i zapisanej w niej danych. Parlament Europejski podkreśla, iż strategiczne znaczenie DLT oraz blockchain dla infrastruktury publicznej. Zwrócono się do Komisji Europejskiej o opracowanie i wdroże- nie strategii mających na celu szkolenie i przekwalifikowanie społeczeństwa europejskiego w zakresie umiejętności cyfrowych. Zwrócono się także o szyb- kie zgromadzenie wiedzy technicznej i zdolności regulacyjnych, dzięki czemu będzie możliwe szybkie podejmowanie działań ustawodawczych oraz regula- cyjnych. Dokument ten kompleksowo wskazuje kierunek rozwoju UE i wyko- rzystanie nowej technologii, niejako wskazując KE strategię działania w tym obszarze. W najbliższym czasie należy spodziewać się dalszych intensywnych działań UE w tymże zakresie. Wiceprezydent oraz premier Zjednoczonych Emiratów Arabskich Szejk M. bin Rashid zainagurował w 2018 r. „UEA Blockchain Startegy 2021” ma- jącą doprowadzić do tego, iż Zjednoczone Emiraty Arabskie w 2021 r. mają być światowym liderem w zakresie wdrażania blockchain. Z wyliczenia rządu Zjednoczonych Emiratów Arabskich wynika, iż rocznie na obieg dokumentów oraz ich archiwizację wydawanych jest prawie 3 miliardy USD (brak podob- nych wyliczeń w Polsce, głównie z powodu rozproszenia wydatków z tym zwią- zanych pomiędzy różne organy administracji rządowej oraz samorządowej). Z analiz sporządzonych dla resortu infrastruktury wskazano, iż na same prze- syłki polecone sądów w 2019 i 2020 r. powinno zostać wydanych przez Mini- sterstwo Sprawiedliwości ok. 339,4 mln zł, to jest ok. 94 mln USD, bez kosztów wydruku, archiwizacji, osobowych itd.). Wyliczono, iż w Zjednoczonych Emi- ratach Arabskich zastąpienie dokumentów tradycyjnych dokumentami elek- tronicznymi opartymi na technologii blockchain zaoszczędzi miliony godzin pracy, pozwoli zmniejszyć ilość „wyprodukowanych” dokumentów o 389 mln oraz ograniczy ilość przejechanych kilometrów z dokumentami o 1,6 miliarda rocznie. I to wszystko przy założeniu, iż w 2021 r. tylko połowa transakcji rzą- dowych zostanie przeprowadzona przy użyciu technologii blockchain11. W Polsce także podejmowane są działania mające na celu wsparcie techno- logii blockchain i jej rozwój oraz szersze wykorzystanie wśród polskich przed- 11 Zob. https://comparic.pl/rzad-emiratow-arabskich-chce-stac-sie-swiatowym-liderem- technologii-blockchain/ (dostęp: 9.6.2018 r.). 4 § 1. Wprowadzenie siębiorców. W Ministerstwie Cyfryzacji, w ramach Programu „Od papiero- wej do cyfrowej Polski” powołano szereg tzw. strumieni mających wspierać paperless (depapieryzację) w Polsce. Wśród nich strumień: Cyfrowe Usługi Publiczne, Cyfrowa Tożsamość, Zwiększenie obrotu Bezgotówkowego, Sche- mat Krajowy, eFaktura i eParagon, eDaniny i eŚwiadczenia, eZdrowie, eTran- sport, Cyberbezpieczeństwo czy wreszcie Strumień Blockchain/DLT i waluty cyfrowe12. Głównym celem Strumienia Blockchain/DLT i Waluty Cyfrowe jest budo- wanie świadomości możliwości wykorzystania technologii blockchain poprzez: 1) stworzenie warunków dla rozwoju polskich projektów związanych z kryp- towalutami; 2) zapewnienie państwu możliwości odpowiedniego nadzoru na projektami blockchain; 3) umożliwienie wykorzystania technologii block- chain na potrzeby procesów w administracji oraz biznesie. Cele te mają zo- stać osiągnięte poprzez: 1) stworzenie przyjaznego środowiska regulacyjnego; 2) opracowanie „najlepszych praktyk” dla przedsiębiorców z sektora; 3) do- radztwo w tematach związanych z kryptowalutami oraz blockchain (DLT13) (A report by the UK Government Chief Scientific Adviser, 2017) w zakresie tech- nologii i bezpieczeństwa; 4) przygotowanie standardów i najlepszych praktyk w zakresie projektów blockchainowych; 5) zwiększenie świadomości poten- cjalnych zastosowań technologii poprzez przygotowanie programu edukacyj- nego dla administracji; 6) uruchomienie akcelatora projektów blockchaino- wych. W ostatnich trzech latach powstało na świecie wiele bardzo poważnych konsorcjów oraz rad blockchainowych, mających na celu wspieranie tech- nologii blockchain, jej rozwój, propagowanie, a także praktyczne zastosowa- nie oraz wdrożenie. Rady te najczęściej składają się z wybitnych naukowców, przedstawicieli organizacji rządowych oraz największych światowych spółek branży IT. Za publikacją: Konsorcja i Rady Blockchain na Świecie14 należy wskazać, iż w 2017 r. zidentyfikowano 252 takie rady. Mają one swoje sie- dziby głównie w USA, Wielkiej Brytanii, Japonii, Kanadzie, Chinach, Luk- semburgu oraz Dubaju. Powstały one m.in. dla wymiany doświadczeń oraz 12 Zob. https://www.gov.pl/cyfryzacja/od-papierowej-do-cyfrowej-polski (dostęp: 10.6.2018 r.). 13 DLT – Distributed Ledger Technology – czyli system rejestrów rozproszonych – szerzej na te- mat tego pojęcia dalsza część pracy. Por. Distributed Ledger Technology: beyond block chain, 2017 , http://fintechpoland.com/wp-content/uploads/2017/01/Technologie-rozproszonych-reje- strow-UK-GOfS-FTP-NASK-PL-1.pdf (dostęp: 11.6.2018 r.). 14 M. Garstka, K. Piech, Konsorcja i Rady Blockchain na Świecie, Warszawa 2017, s. 2–20. 5 Rozdział I. Blockchain i DLT w gospodarce cyfrowej know-how oraz komercjalizacji rozwiązań blockchain. Pośród porozumień opi- niotwórczych można wymienić: World Economic Forum i GFC (26) The Fu- ture of Blockchain (26 z 35 Global Future Councils – Radę Przyszłości Block- chain), IC3 Initiative for Cryptocurrencies an Contracts in NYC (naukowcy i liderzy branży m.in. z Cornell University, Cornell Tech, UC Berkeley, Uni- versity Illinois). Porozumienia mające na celu standaryzację blockchain: FCA Sandbox Projekt, China, ISO TC/307. Najważniejsze konsorcja wdrożeniowe: Global Blockchain Council – Dubaj (organizacje rządowe Zjednoczonych Emi- ratów Arabskich, ale także Cisco, IBM, SAP, Ericsson, Microsoft), Konsorcjum R3CEV’s (m.in. J.P. Morgan, Royal Bank of Scotland, Credit Suisse, Goldman Sachs itd.). Głównym celem konsorcjum jest projektowanie i dostarczanie za- awansowanych technologii blockchain na światowe rynki finansowe. Innym przykładem jest Blockchain Embassy Asia (współpraca między różnymi pod- miotami gospodarczymi oraz społeczeństwem w Azji). W czerwcu 2016 r. po- wstało w Kanadzie konsorcjum Bank of Canada, Paymets Canada oraz R3 ma- jące na celu wprowadzenie blockchaina do finansowej infrastruktury Kanady. Niedługo później National Bank of Canada, Canadian Imperial Bank of Com- merce oraz ATB Financial – enlisted the services of San Francisko – based Ripple Labs zintegrowały praktycznie blockchain w swoich środowiskach biz- nesowych15. Także organizacje open source podejmują działania mające na celu promo- cję i wdrażanie blockchain. Przykładem jest Hyperledger – społeczność pro- gramistów funkcjonujących na zasadach Open Source, którym zarządza Linux Foundation gwarantująca przejrzystość oraz otwartość. Konsorcjum składa się zarówno z firm oraz organizacji, jak i indywidualnych programistów. Celem Hyperledger jest stworzenie otwartego standardu, który jest wypracowywany poprzez ramy architektoniczne. W ramach projektu każda inicjatywa block- chain powinna opierać się na otwartych standardach protokołach i modelu li- cencjonowania, a wprowadzone rozwiązanie powinno wspomagać komunika- cję między różnymi sieciami opartymi na DLT, blockchain oraz tradycyjnych systemach danych (System of Record, SOR). Tworzone kody mają natywnie wspierać wszelkiego rodzaju transakcje, niezależnie od rodzaju aktywów (czy 15 E. Ducas, A. Wilner, The security and finacial impications of blockchain technologies: Re- gulating emerging technologies in Canada, International Journal 2017, Nr 72, s. 540. 6 § 1. Wprowadzenie to cryptowaluta, token czy inna wartość). Konieczny zatem jest mechanizm konsensu, zarządzanie rolami, administracja dostępem do sieci16 itd. W styczniu 2018 r. powstało jedno z większych konsorcjów (joint ven- ture) dotyczące blockchain, w skład którego wchodzą: Mearsk oraz IBM, a za- interesowani projektem są: General Motors, Procter and Gamble, Agility Logistics, Cypher, DuPont, Dow Chemical, Tetra Pak, Port Houston, Rot- terdam Port Community System Portbase, the Customs Administration of the Nedherlands, i U.S. Customs and Boreder Protection. Celem konsorcjum jest wykorzystanie blockchain, a także AI (sztucznej inteligencji), IoT (Inter- netu rzeczy) w celu cyfrowego nadzoru nad przesyłaniem towarów, m.in. po- przez śledzenie ich trasy, a także cyfrową odprawę oraz paperless (wyłącze- nie z obiegu dokumentów papierowych). Także inni producenci pojazdów za- interesowani są usprawnieniami na podstawie DLT oraz blockchain. W maju 2018 r. powstało MOBI: Mobility Open Blockchain Initiative główni uczest- nicy to: BMW, Ford, General Motors i Renualt. Pozostali: Accenture, Aioi Nis- say Dowa Insurance Services USA, BigChainDB, Dashride, Deon Digital AG, Dovu, Cgronicled, ContexLabs, Crypto Valley Association, Foam, Hyperled- ger, IBM, IOTA, MotionWerk, NuCypher, Oaken Innovation, Ocean Protocol, ShareRing, Shift, Spherical Analystics, Trusted Internet of Things, Alliance, Vasily, Xain, ZF Friedrichshafen AG. Celem jest wdrożenie technologii block- chain w sektorze automotive poprzez stworzenie wspólnych standardów i API dla uruchomienia płatności i wymiany danych pomiędzy pojazdami (samo- chodami – a więc także IoT), Ride-sharing oraz Mobility ecosystem commerce. Mając powyższe na uwadze, widoczny jest na świecie poważny trend zwią- zany z technologią blockchain oraz DLT oraz ich wdrażaniem. Zaangażowanie szeregu instytucji i organizacji międzynarodowych, naukowców, największych koncernów IT, a także startupów oraz pojedynczych programistów, wskazuje iż nie jest to wyłącznie ciekawostka technologiczna, a wydane już w chwili obecnej oraz przewidywane do zainwestowania setki milionów dolarów w tę technologię wykazują jej bardzo poważny potencjał gospodarczy. Co istotne, powstające konsorcja mają charakter ponadnarodowy, transgraniczny, a wręcz globalny. W ich skład wchodzą największe globalne koncerny (i to niezależ- nie od siedziby), a także laboratoria i startupy rozwijające swoje technologie 16 Por. M. Jedrzejczyk, K. Marzanowicz, Blockchain jest fundamentem cyfrowej gospodarki opierającej się na współpracy, w: J. Zandberg-Malec (red.), Blockchain, inteligentne kontrakty i DAO, Warszawa 2016, s. 26–29 [http://www.codozasady.pl/wp-content/uploads/2016/10/War- dynski-i-Wspolnicy_-Blockchain-inteligentne-kontrakty-i-DAO.pdf (dostęp: 21.9.2018 r.)] (pu- blikacja internetowa). 7 Rozdział I. Blockchain i DLT w gospodarce cyfrowej w oparciu o rejestry rozproszone. Olbrzymie wsparcie finansowe, organiza- cyjne, a także zaplecze technologiczne pozwalają na globalne wdrożenia, któ- rych wpływ z pewnością odczujemy także na lokalnych rynkach. Konieczna staje się zatem analiza technologii DLT raz blockchain, jednakże nie tylko jak większości dotychczasowych publikacji, to jest w ujęciu technicznym oraz eko- nomicznym czy rozwoju gospodarki cyfrowej, ale w ujęciu prawnym. Inaczej ujmując – jak technologia blockchain przedkłada się oraz jak w przyszłości przedłoży się na regulacje prawne i w jakim zakresie może zmienić postrzega- nie prawa. § 2. Blockchain – nowa gospodarka cyfrowa? I. Wprowadzenie Zanim zostanie omówiony techniczny aspekt blockchaina oraz prawna analiza jego zastosowania, warto wskazać na wybrane obszary zastosowania technologii rozproszonych rejestrów i tendencji ich wpływu zarówno na go- spodarkę, jak i na regulacje prawne. Coraz częściej wskazuje się, iż DLT oraz blockchain stanowią podwaliny pod nową gospodarkę cyfrową, w istotny spo- sób oderwaną od gospodarek krajowych, centralizując się na gospodarce glo- balnej – tzw. cyfrowa gospodarka. Następuje bardzo poważne zintensyfikowa- nie działań mających na celu utworzenie gospodarki cyfrowej, i to na różnych poziomach, zarówno globalnych (globalne koncerny), kontynentalnych (Azja, Europa, Ameryka itd.), jak i regionalnych (UE) czy lokalnych (np. działania polskie)17. Dwadzieścia lat temu, tj. w 1998 r., została w Polsce opublikowana praca prof. J. Barty oraz prof. R. Markiewicza „Internet a Prawo”18, wskazująca na po- wstanie i wpływ nowego medium, jakim wówczas był Internet, na ówczesne prawo oraz pośrednio na gospodarkę. W publikacji tej wskazano wiele kierun- ków zmian dotyczących prawa prasowego, prawa cywilnego, własności inte- lektualnej, prawa pracy, prawa podatkowego itd. Zadawano pytania – jak bar- dzo wpłynie Internet na nas, na prawo i na jego stosowanie. W tamtym okresie 17 Szerzej D. Batorski, Cyfrowa Gospodarka. Kluczowe trendy rewolucji cyfrowej, Warszawa 2012, s. 3 i n. [http://www.euroreg.uw.edu.pl/dane/web_euroreg_publications_files/1335/cyfro- wa_gospodarka_kluczowe_trendy_rewolucji_cyfrowej.pdf (dostęp: 12.6.2018 r.)]. 18 J. Barta, R. Markiewicz, Internet a Prawo, Kraków 1998, s. 3 i n. 8 § 2. Blockchain – nowa gospodarka cyfrowa? trudno było przewidzieć, jak rozwinie się to medium, a tym bardziej jaki wpływ będzie miało na gospodarkę. Pojawiające się wówczas dylematy oraz problemy prawne w dniu dzisiejszym wywołują uśmiech, podobnie jak publikacje z lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych ubiegłego stulecia w odniesieniu do wpływu i problemów prawnych, jakie może wywołać np. upowszechnienie telefonu. Podobnie teraz trudno przewidzieć kierunek rozwoju technologii blockchain, a istniejące problemy i dylematy prawne często przytłaczają nie tylko pojedyn- czych prawników, jak i poważne organizacje i instytucje. Warto w tym miejscu nadmienić, iż współcześnie mamy do czynienia z wy- jątkowo intensywnym rozwojem tzw. nowych technologii, i to w niespotyka- nej dotychczas skali. Z czym muszą się zmierzyć prawnicy, a w dużej mierze nadgonić galopujące zmiany. Dwadzieścia lat temu dyskusja dotyczyła upo- wszechnienia komputerów stacjonarnych i danych przenoszonych w sposób analogowy na trwałych nośnikach informacji, a dopiero nieco później za po- mocą środków komunikacji elektronicznej19. Pierwotnie Internet był wykorzy- stywany wyłącznie do krótkich wiadomości tekstowych, a pojemność skrzynki poczty elektronicznej była najczęściej ograniczona do 20 MB. Dystrybucja on-line obrazów, filmów czy też dźwięku była bardzo kosztowna, skompliko- wana, a co najważniejsze powolna, często wręcz niemożliwa. Dopiero następne lata, rozpowszechnienie sieci Internet, łączy światłowodowych, powstanie por- tali i sklepów internetowych upowszechniły przekaz i komunikację elektro- niczną, a za tym – rozwój powstania odpowiednich regulacji prawnych. Na- leży jednakże zwrócić uwagę, iż w pierwszym etapie Internet służył głównie do komunikowania się (e-mail, czat, później Skype), następnie do zawierania umów off-line i dopiero z czasem on-line, natomiast wykonanie umów nastę- powało głównie w sposób tradycyjny20. Internet był wówczas wsparciem dla tradycyjnej gospodarki, nie tworzył samodzielnie gospodarki cyfrowej. Wy- konanie umowy przez Internet było rzadkie i początkowo dosyć skompliko- wane21. Istotny przełom w zakresie rozwoju gospodarki cyfrowej nastąpił w 2007 r. z chwilą pojawienia się pierwszego iPhona, a co najważniejsze – zmiany filo- 19 Szerzej na temat trwałego nośnika D. Szostek, Czynność prawna a środki komunikacji elek- tronicznej, Kraków 2004, s. 31; W. Kocot, Wpływ Internetu na prawo umów, Warszawa 2004, s. 23 i n.; P. Podrecki (red.), Prawo Internetu, Warszawa 2004, s. 24 i n. 20 J. Gołaczyński (red.), Prawne i ekonomiczne aspekty komunikacji elektronicznej, Warszawa 2003, s. 13 i n. 21 D. Szostek, Wykonanie zobowiązania z użyciem środków komunikacji elektronicznej, w: J. Barta, R. Markiewicz (red.), Handel elektroniczny. Problemy prawne Kraków 2005, s. 255 i n. 9 Rozdział I. Blockchain i DLT w gospodarce cyfrowej zofii funkcjonowania Internetu, tj. pojawienie się urządzeń oraz dostępu mo- bilnego do Internetu, digitalizacja dóbr, które dotychczas przybierały trady- cyjną postać (muzyka, filmy, obrazy, zdjęcia itd.), cyfryzacja dokumentów, upowszechnienie się laptopów i notebooków z dostępem on-line, pierwsze ta- blety itd. Zasadniczy wpływ miała wówczas zmiana techniki, a także przecho- wywania danych. Rozwój gospodarki cyfrowej objawiał się w przejściu z ar- chiwizacji opartej na jednostce bazowej, poprzez zdalny dostęp do niej, prze- chodzenie częściowo do chmury22, wreszcie pełne przechowywanie danych w chmurze, rozproszenie danych i co najistotniejsze – oderwanie danych od konkretnego terytorium, łatwość ich przesyłania, a następnie udostępniania. We współczesnym świecie wystarcza dostęp do Internetu, np. z urządzenia mobilnego dla transgranicznego dostępu do wszelkiego rodzaju dóbr cyfro- wych, czy też zgodnie z nazewnictwem wprowadzonym przez UE treściami cyfrowymi23, znajdującymi się gdziekolwiek na świecie. Konsumenci często nie mają jakiejkolwiek wiedzy odnośnie do miejsca przechowywanych danych, które też nie są w chwili obecnej w jednym miejscu, ale często w wielu miej- scach przechowywane w sposób rozproszony. Istotny wpływ na powstanie, a także rozwój gospodarki cyfrowej czy też go- spodarki opartej na wiedzy mają międzynarodowe koncerny technologiczne, takie jak Google, Facebook, Amazon, Yahoo czy Apple, Microsoft, Samsung. Co specyficzne, wiele z tych podmiotów niezbyt długo funkcjonuje na rynku (przykładowo Google od 1998 r., Facebook od 2004 r.), a ich wpływ na społe- czeństwa, sposób komunikacji, jego zachowania – jest olbrzymi (przykładowo z FB korzysta ponad 2 mld osób na całym świecie). Wykonanie umowy przez Internet stało się wyjątkowo proste, możliwe z poziomu telefonu komórko- wego czy innego urządzenia mobilnego. Nikogo nie dziwi możliwość ściągnię- cia muzyki czy filmu on-line, i to z dowolnego miejsca na świecie. Dostęp do zasobów zdigitalizowanych największych bibliotek świata nie wymaga więk- 22 Szerzej na temat chmury: A. Krasuski, Chmura obliczeniowa. Prawne aspekty zastosowa- nia, Warszawa 2018, s. 33 i n.; D. Szostek (red.), Bezpieczeństwo danych i IT w kancelarii praw- nej radcowskiej/adwokackiej/notarialnej/ komorniczej. Czyli jak bezpiecznie przechowywać dane w kancelarii prawnej, Warszawa 2018, s. 290 i n.; K. Biczysko-Pudełko, Znaczenie soft law dla re- gulacji cloud caomputing, w: K. Flaga Gieruszyńska, J. Gołaczyński, D. Szostek (red.), Media elek- troniczne. Współczesne problemy prawne, Warszawa 2016, s. 220. 23 Por. na temat treści cyfrowych B. Kaczmarek-Templin, D. Szostek, w: B. Kaczmarek-Templin, P. Stec, D. Szostek (red.), Ustawa o prawach konsumenta. Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2014, s. 7 i n.; A. Zwolińska, Wpływ projektu dyrektywy o treściach cyfrowych na ich pojęcie – wnioski de lege lata i de lege ferenda, w: K. Flaga-Gieruszyńska, J. Gołaczyński, D. Szostek, Media elektroniczne, s. 284 i n. 10 § 2. Blockchain – nowa gospodarka cyfrowa? szych trudności – wystarczy dostęp do Internetu i zarejestrowanie się, a do czę- ści zbiorów nawet bez logowania się. To w niespotykany sposób przyczyniło się do zwiększenia dostępności do wiedzy24. W sieci, która początkowo służyła głównie komunikowaniu się i rozrywce, istnieją największe bazy wiedzy, na- uki i informacji (problem ich weryfikowalności), jakie kiedykolwiek istniały. Dostępność Internetu i jego powszechność spowodowały istotne zmiany spo- łeczne, polegające m.in. na współdzieleniu się, używaniu w miejsce posiadania itd. Tak zwane pokolenie Y nie jest zainteresowane, w tak dużej mierze jak ich poprzednicy, w posiadaniu oraz własności, wybierając niski koszt i dostępność opartą na nowych technologiach. Na ich zapotrzebowanie odpowiadają apli- kacje m.in. streamingowe (dostęp do muzyki, w miejsce posiadania), wypo- życzalnie samochodów, rowerów itd. (w miejsce zakupu) oparte na technolo- giach i dostępności (tzw. uberyzacja). Łatwość zawierania umów, transgranicz- ność, prostota płatności istotnie przyczyniają się zarówno do rozwoju usług, dostępu do treści cyfrowych i innych dóbr zdigitalizowanych, jak i do zakupów transgranicznych. Coraz częstszym problemem jest kwestia prawa właściwego dla kontraktu i jurysdykcja sądowa, a także kwestia dowodowa. Wiele, szcze- gólnie młodych osób, korzystając z Internetu, nie zdaje sobie w ogóle sprawy z faktu dokonywania czynności prawnych, a tym bardziej iż dokonują ich we- dług innego prawa niż ich ojczyste. Dowód na dokonanie czynności, czy to prawnej (zawarcie umowy), czy to faktycznej (jej wykonanie poprzez np. ścią- gnięcie treści cyfrowych), często jest wyłącznie w systemie teleinformatycznym dostawcy, w konsekwencji czego w niektórych przypadkach z łatwością może zostać usunięty lub zmanipulowany. Z tego powodu tak dużym zaintereso- waniem cieszą się projekty teleinformatyczne zabezpieczające dowody, w tym powiązane z nowym sposobem zapisywania danych w DLT, a w szczególno- ści w blockchain. Problematyka zapewnienia właściwego i niezmiennego, od- powiednio zabezpieczonego, dowodu jest wielce istotna w postępowaniu do- wodowym, zarówno cywilnym, jak i administracyjnym. Wykorzystanie DLT lub blockchain daje możliwość zapewnienia pewności i niezmienialności zapi- sanego dokumentu elektronicznego. 24 Także przygotowując niniejszą publikację, korzystano ze źródeł elektronicznych i doku- mentów oraz publikacji w postaci elektronicznej, dzięki temu mogła być pisana w kilku miejscach, w oderwaniu od macierzystego Uniwersytetu. Kilka lat temu jej napisanie zajęłoby kilkakrotnie więcej czasu niż obecnie. Głównie ze względu na trudniejszy dostęp do źródeł. 11
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Blockchain a prawo
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: