Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00326 008766 14653164 na godz. na dobę w sumie
Bolesław Rogatka. Książę legnicki, dziedzic monarchii henryków śląskich (1220/1225-1278) - ebook/pdf
Bolesław Rogatka. Książę legnicki, dziedzic monarchii henryków śląskich (1220/1225-1278) - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 394
Wydawca: Avalon Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7730-957-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

W burzliwe dzieje XIII wiecznego Śląska znakomicie wpisuje się panowanie Bolesława Rogatki. Księcia niezwykle barwnego, którego blisko 40-letnie rządy pełne były skandali zarówno politycznych jak i obyczajowych. Zgodnie z przekazem źródeł, już babka Bolesława Rogatki, księżna Jadwiga, późniejsza święta, miała zwracać się do młodego księcia słowami biada, biada tobie Bolesławie, jak wielkie nieszczęście przyniesiesz ty jeszcze ziemi swej ... Całe to przepowiedziane nieszczęście miało wynikać z charakteru księcia, który przez całe swoje panowanie nic innego nie robił tylko płatał głupie figle. Średniowieczni autorzy, a za ich przykładem, także współcześni historycy zarzucają Bolesławowi Rogatce dużo cięższe winy niż tylko płatanie figli. Książka opierając się o solidną bazę źrodłową opowiada nie tylko o tej ciekawej postaci, ale o realiach społecznych i politycznych XIII wiecznego Śląska.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

JACEK OSIŃSKI BOLESŁAW ROGATKA KSIĄŻĘ LEGNICKI DZIEDZIC MONARCHII HENRYKÓW ŚLĄSKICH (/–) ava l o n Jacek Osiński – doktor nauk humanistycznych w zakresie historii. Specjali- zuje się w historii średniowiecznej Polski, zwłaszcza Śląska. Obecnie jego za- interesowania badawcze koncentrują się wokół zagadnień związanych z ustro- jem państwa polskiego za panowania Piastów. Absolwent Instytutu Histo- rycznego Uni wer sytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, gdzie w roku 2011 uzyskał doktorat. Autor min. artykułu Zabiegi książąt wrocławskich o pa- nowanie w Małopolsce po śmierci Leszka Białego. BOLESŁAW ROGATKA KSIĄŻĘ LEGNICKI DZIEDZIC MONARCHII HENRYKÓW ŚLĄSKICH (1220/1225–1278) JACEK OSIŃSKI BOLESŁAW ROGATKA KSIĄŻĘ LEGNICKI DZIEDZIC MONARCHII HENRYKÓW ŚLĄSKICH (1220/1225–1278) AVA L O N K r a k ó w 2 0 1 2 Ro dzi com za stwo rzo ne moż li wo ści Redakcja i korekty Teresa Kuleszir Opracowanie typograficzne Sławomir Onyszko Rysunek pieczęci Robert Plęskowski Projekt okładki i stron tytułowych Iwona Weiman Na okładce Pieczęć piesza ok. 1242-1249 Copyright by Jacek Osiński, Kraków 2012; wyd. I ISBN 978-83-7730-957-5 WYDAWNICTWO AVALON Z a m ó w i e n i a p r z y j m u j e Wydawnictwo AVALON T. Janowski Sp. j. ul. Fiołkowa 4/13 • 31-457 Kraków tel. 48 606 750 749 zamowienia@wydawnictwoAVALON.pl www.wydawnictwoAVALON.pl S P I S T R E Ś C I WSTĘP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 R o z d z i a ł I WZROST PO TĘ GI I PIERW SZE SYMP TO MY KRY ZY SU MO NAR CHII HEN RY KÓW ŚLĄ SKICH (1227–1241) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 R o z d z i a ł I I UPA DEK MO NAR CHII HEN RY KÓW ŚLĄ SKICH (1241–1244) . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 R o z d z i a ł I I I WAL KA O UTRZY MA NIE JED NO ŚCI PO LI TYCZ NEJ ŚLĄ SKA I OD ZY SKA NIE WIEL KO POL SKI (1244–1248) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 R o z d z i a ł I V WOJ NA DO MO WA NA ŚLĄ SKU (1248–1251) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 R o z d z i a ł V ŚLĄSK W OKRE SIE NA RA STA NIA W POL SCE WPŁY WÓW CZE SKICH I WĘ GIER SKICH (1251–1256) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 R o z d z i a ł V I KON FLIKT Z KO ŚCIO ŁEM (1256–1261) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 R o z d z i a ł V I I W OR BI CIE WPŁY WÓW CZE SKICH (1261–1271/2) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 R o z d z i a ł V I I I W OPO ZY CJI DO CZECH (1271/2–1278) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 ZA KOŃ CZE NIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ANEKS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . BI BLIO GRA FIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SPIS SKRÓ TÓW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SUM MA RY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ZU SAM MEN FAS SUNG . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IN DEKS OSÓB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IN DEKS NAZW GEO GRA FICZ NYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 345 349 367 369 371 373 387 7 Wstęp Pia sto wie, twór cy pań stwa pol skie go, spra wu ją cy w nim wła dzę przez 400 lat, sta no wią od daw na obiekt za in te re so wa nia ro dzi mej hi sto rio gra fii. Na - tu ral ną ko le ją rze czy naj wię cej uwa gi sku pia li na so bie ci przed sta wi cie le dy na stii Pia stów, któ rzy za pi sa li się w dzie jach Pol ski wiel ki mi osią gnię cia - mi. Bio gra fów swych zna leź li twór cy pań stwa pol skie go Miesz ko I i Bo le sław Chro bry¹. Grun tow nej ana li zy swe go pa no wa nia do cze kał się rów nież Miesz ko II, któ re go rzą dy przy pa dły na okres upad ku mo nar chii wcze sno - pia stow skie j². La ta żmud nej od bu do wy pań stwa pol skie go zdo mi no wa ne zo sta ły przez kon flikt Bo le sła wa Szczo dre go z bi sku pem kra kow skim Sta - ni sła wem, co zna la zło swe od zwier cie dle nie w pol skiej hi sto rio gra fii, któ ra wie le miej sca po świę ci ła obu wy bit nym po sta cio m³. Ko lej nym wład cą, któ - ry szcze gól nie ab sor bo wał pol skich hi sto ry ków, był, pro wa dzą cy za kro jo ną ¹ J. Strzel czyk, Miesz ko Pierw szy, Po znań 1992; Ten że, Bo le sław Chro bry, Po znań 1999; G. La bu da, Miesz ko I, Wro cław 2002; S. Za krzew ski, Bo le sław Chro bry Wiel ki, Lwów –War sza wa – Kra ków 1925; A. F. Grab ski, Bo le sław Chro bry. Za rys dzie jów po li tycz nych i woj sko wych, War sza wa 1966. ² G. La bu da, Miesz ko II król Pol ski (1025–1034). Cza sy prze ło mu w dzie jach pań stwa pol- skie go, Kra ków 1992. ³ T. Gru dziń ski, Bo le sław Śmia ły – Szczo dry i bi skup Sta ni sław. Dzie je kon flik tu, War sza - wa 1983; G. La bu da, Św. Sta ni sław bi skup kra kow ski, pa tron Pol ski. Śla da mi za bój stwa – mę czeń stwa – ka no ni za cji, Po znań 2002. 9 na sze ro ką ska lę po li ty kę mię dzy na ro do wą i kon se kwent nie umac nia ją cy struk tu ry pań stwa, Bo le sław Krzy wo usty⁴. Przez sze reg lat mniej szym za in- te re so wa niem cie szy li się ksią żę ta dziel ni co wi. Wy ją tek sta no wi li Miesz ko Sta ry i Hen ryk Bro da ty, któ rych bio gra fie wy szły spod piór zna ko mi tych hi sto ry ków. By ły to jed nak jed nost ki wy bit ne, co w peł ni tłu ma czy du że za - in te re so wa nie ich do ko na nia mi⁵. Rów nie wie le miej sca, co pierw szym Pia - stom, po świę co no tak że ostat nim przed sta wi cie lom ro du za sia da ją cym na pol skim tro nie, a więc au to ro wi zjed no cze nia pań stwa Wła dy sła wo wi Ło kiet ko wi oraz kon se kwent ne mu kon ty nu ato ro wi je go dzie ła Ka zi mie r- zo wi Wiel kie mu⁶. Sto sun ko wo nie daw no za czę to zwra cać na le ży tą uwa gę na dzia łal ność mniej do tąd po pu lar nych przed sta wi cie li dy na stii Pia stów, co za owo co wa - ło pra ca mi na te mat rzą dów m. in. Bo le sła wa Kę dzie rza we go, Hen ry ka san - do mier skie go, Wła dy sła wa La sko no gie go, Kon ra da ma zo wiec kie go, Prze - my sła I, Bo le sła wa Po boż ne go, Prze my sła II, czy Lesz ka Czar ne go⁷. Nie ma - łym za in te re so wa niem cie szy się w ostat nich la tach tak że li nia Pia stów ślą - skich. Szcze gó ło wej cha rak te ry sty ki pa no wa nia do cze kał się pro to pla sta ślą skiej li nii Pia stów Wła dy sław II Wy gna nie c⁸. Wie le uwa gi po świę co no rzą dom je go sy nów: Bo le sła wa Wy so kie go i Miesz ka Plą to no gie go⁹. Zna ko - ⁴ K. Ma le czyń ski, Bo le sław III Krzy wo usty, Wro cław 1975. ⁵ S. Smol ka, Miesz ko Sta ry i je go wiek, Kra ków 2009; B. Zien ta ra, Hen ryk Bro da ty i je go cza sy, War sza wa 1975. ⁶ E. Dłu go pol ski, Wła dy sław Ło kie tek na tle swo ich cza sów, Wro cław 1951; J. Wy ro zum- ski, Ka zi mierz Wiel ki, Wro cław 1982. ⁷ M. Bi niaś – Szko pek, Bo le sław IV Kę dzie rza wy – ksią żę Ma zow sza i prin ceps, Po znań 2009; A. Te trycz – Pu zio, Hen ryk San do mier ski (1126/1133–18 X 1166), Kra ków 2009; M. Przy był, Wła dy sław La sko no gi ksią żę wiel ko pol ski 1202–1231, Po znań 1998; H. Sam so - no wicz, Kon rad Ma zo wiec ki (1187/1188–31 VIII 1247), Kra ków 2008; B. No wac ki, Prze - mysł I, syn Wła dy sła wa Odo ni ca, ksią żę wiel ko pol ski 1220/1–1257, Po znań 2003; M. Hle - bio nek, Bo le sław Po boż ny i Wiel ko pol ska je go cza sów, Kra ków 2010; B. No wac ki, Prze - mysł II ksią żę wiel ko pol ski, król Pol ski 1257–1295, Po znań 1995; P. Żmudz ki, Stu dium po - dzie lo ne go Kró le stwa. Ksią żę Le szek Czar ny, War sza wa 2000. ⁸ M. Dwor sat schek, Wła dy sław II Wy gna niec, Wro cław 1998. ⁹ B. Zien ta ra, Bo le sław Wy so ki – tu łacz, re pa triant, mal kon tent. Przy czy nek do dzie jów po li tycz nych Pol ski XII wie ku, PH, t. 62 (1971); J. Raj man, Miesz ko Plą to no gi, pierw szy 10 mi cie opra co wa ny zo stał okres pa no wa nia na stęp ców Bo le sła wa Wy so kie - go na wro cław skim tro nie, a więc twór ców po nad dziel ni co we go or ga ni zmu po li tycz ne go, czy li Hen ry ka Bro da te go i Hen ry ka Po boż ne go ¹⁰. W wy ni ku po dzia łów, ja kim ule gła dziel ni ca ślą ska po śmier ci ostat nie go ze wspo mnia - nych ksią żąt do szło do po wsta nia trzech li nii dy na stycz nych: wro cław skiej, gło gow skiej i le gnic kiej. Naj szyb ciej w ob sza rze ba dań na uko wych zna la zła się li nia wro cław ska, zwłasz cza Hen ryk III Bia ły i Hen ryk IV Pra wy ¹¹. W ostat nim cza sie tak że gło gow ska li nia Pia stów ślą skich re pre zen to wa - na przez Kon ra da I i Hen ry ka III, do cze ka ła się na le ży te go opra co wa nia ze stro ny T. Jur ka ¹². Jak do tąd naj mniej uwa gi w ba da niach nad dzie ja mi Pol- ski w okre sie roz bi cia dziel ni co we go po świę co no le gnic kiej li nii Pia stów ślą skich, któ rej za ło ży cie lem był Bo le sław Ro gat ka. Ksią żę Bo le sław Ro gat ka, wy wo dził się w pro stej li nii od pro to pla sty ksią żąt ślą skich Wła dy sła wa II Wy gnań ca, se nio ra ro du Pia stów, któ ry, do chwi li wy gna nia przez ju nio rów, przez kil ka lat po śmier ci Bo le sła wa Krzy wo uste go, mo cą usta wy suk ce syj nej, spra wo wał rzą dy pryn cy pac kie w pań stwie. Pra dziad le gnic kie go księ cia Bo le sław Wy so ki po la tach wier - nej służ by u bo ku nie miec kich kró lów zdo łał po wró cić, a na stęp nie prze jąć i utrzy mać pa no wa nie na ob sza rze nie mal ca łe go Ślą ska. Dziad ka mi Bo le - sła wa Ro gat ki by li, naj wy bit niej szy bo daj ksią żę ślą ski, Hen ryk Bro da ty i je - go żo na, po śmier ci wy nie sio na na oł ta rze, lecz już za ży cia uzna wa - na za świę tą, księż na Ja dwi ga. Hen ryk Bro da ty i je go syn, oj ciec Bo le sła wa Ro gat ki, Hen ryk Po boż ny twór cy po nad dziel ni co we go or ga ni zmu po li ty- cz ne go zwa ne go w hi sto rio gra fii mo nar chią Hen ry ków ślą skich po zo sta wi li ksią żę ra ci bor sko – opol ski (1173–1211), KH, t. 103 (1996); N. Mi ka, Miesz ko syn Wła dy - sła wa II Wy gnań ca, ksią żę ra ci bor ski i pan Kra ko wa – dziel ni co wy wład ca Pol ski, Ra - ci bórz 2006. ¹⁰ B. Zien ta ra, Hen ryk Bro da ty i je go cza sy, War sza wa 1975. ¹¹ A. Ju recz ko, Hen ryk III Bia ły ksią żę wro cław ski (1247–1266), Kra ków 1986; Z. Zie lon - ka, Hen ryk Pra wy, Ka to wi ce 1982. ¹² T. Ju rek, Dzie dzic Kró le stwa Pol skie go ksią żę gło gow ski Hen ryk (1274–1309), Po znań 1993; Ten że, Kon rad I gło gow ski. Stu dium z dzie jów dziel ni co we go Ślą ska, RH, t. 54 (1988). 11 mło de mu księ ciu wiel kie dzie dzic two. Bo le sław Ro gat ka nie zdo łał oca lić po zo sta wio nej przez przod ków spu ści zny. Mo nar chia Hen ry ków ślą skich pod je go pa no wa niem roz pa dła się, a w wy ni ku kon flik tów z brać mi po - dzia ło wi ule gła sa ma dziel ni ca wro cław ska. Nie po wo dze nia po li tycz ne spra - wi ły, że pa no wa nie Bo le sła wa Ro gat ki już w śre dnio wie czu by ło oce nia ne ne ga tyw nie, a nie któ re de cy zje księ cia wręcz po tę pia ne. Zgod nie z prze ka zem źró deł, już Ja dwi ga, bab ka Bo le sła wa Ro gat ki, mia ła zwra cać się do księ cia sło wa mi bia da, bia da to bie, Bo le sła wie, jak wiel - kie nie szczę ście przy nie siesz ty jesz cze zie mi swej¹³. Ca łe to prze po wie dzia - ne nie szczę ście mia ło wy ni kać z cha rak te ru księ cia. Au tor Księ gi hen ry kow - skiej za no to wał, że mło dy ksią żę nic in ne go nie ro bił tyl ko pła tał głu pie fi gle¹⁴. Pe wien ob raz te go, co miał na my śli hen ry kow ski mnich, od da ją póź niej sze źró dła. Zgod nie z prze ka zem Kro ni ki ksią żąt pol skich, pew ne go ra zu Bo le - sław Ro gat ka pro szo ny o wy da nie zgo dy na po bra nie pa szy dla świń za py - tał wło da rza, dla cze go nie da je im sia na. Gdy wło darz od po wie dział, że wie - prze nie je dzą sia na, od rzekł: Kła miesz, po nie waż wi dzia łem, że i tra wę je dzą – su ge ru jąc, że je śli je dzą tra wę, je dzą rów nież sia no ¹⁵. W in nym miej scu ten sam au tor za no to wał, że gdy ktoś w je go służ bie pra co wał, za raz py tał, ja kie upra wia rze mio sło, a do wie dziaw szy się, że jest do brym strzel cem, sam ksią - żę bę dąc w po lu i wi dząc je zio ro mó wił do strzel ca, stwier dza jąc: – Na cią gnij ku szę i wy ślij strza łę do wo dy. Kie dy to się sta ło uzna wał owe go za do bre go strzel ca, stwier dza jąc: Je śli do się gną łeś strza łą je zio ra, do się gniesz tak że i ca - łe woj sko, kie dy prze ciw mnie wy stą pi ¹⁶. Śre dnio wiecz ni au to rzy za rzu ca ją Bo le sła wo wi Ro gat ce nie tyl ko pso ty i fi gle, ale też du żo cięż sze wi ny. Oskar - ża się go o nad mier ne ota cza nie się Niem ca mi, przez co mia ła od paść od je - go władz twa Wiel ko pol ska, a póź niej, z te go sa me go po wo du, mie li od stą - pić od nie go je go wła śni pod da ni. Obok Wiel ko pol ski mło dy ksią żę z dzie - ¹³ Vi ta sanc te He dwi gis, MPH, t. 4, s. 571. ¹⁴ Księ ga hen ry kow ska, wyd. R. Gro dec ki, Wro cław 1991, s. 132. ¹⁵ Kro ni ka ksią żąt pol skich, MPH, t. 3, s. 497. Tłu ma cze nie R. Heck, Men tal ność i oby cza - je pierw sze go księ cia le gnic kie go Bo le sła wa Ro gat ki, Szki ce Le gnic kie, t. 9, s. 33. ¹⁶ Kro ni ka ksią żąt pol skich, MPH, t. 3, s. 497. Tłu ma cze nie R. Heck, Men tal ność…, t. 9, s. 34. 12 dzic twa oj ców zu peł nie bez wal ki utra cił tak że Ma ło pol skę, a co naj go rzej oce nio ne przez współ cze snych, od sprze dał ar cy bi sku po wi mag de bur skie mu zie mię lu bu ską. Rów nież bez par do no we me to dy dzia ła nia po dej mo wa ne przez księ cia nie przy no si ły mu sła wy. Zwy kle wy po mi na mu się ta kie po - stęp ki, jak spa le nie w ko ście le w Śro dzie Ślą skiej 500 lu dzi, spi sko wa nie prze ciw bra ciom, uwię zie nie bi sku pa wro cław skie go To ma sza I, czy ogra bi- e nie bra tan ka, Hen ry ka Pra we go, z czę ści oj co wi zny. Wszyst kie wspo mnia ne wy żej po stęp ki księ cia Bo le sła wa zna la zły od - zwier cie dle nie w przy dom kach, ja ki mi ob da rza li go już współ cze śni. Jesz cze przy do mek sto so wa ny w Kro ni ce pol sko – ślą skiej, a więc „Ca lvus”, co oz- nacza ły sy, od no sił się do wy glą du ze wnętrz ne go księ cia ¹⁷. Jed nak już po zo - sta łe ze zna nych źró deł w spo sób jed no znacz nie ne ga tyw ny od no szą się do je go za cho wa nia i cha rak te ru. I tak w Kro ni ce ksią żąt pol skich, od no to - wa no na stę pu ją ce zda nie: Bo le slaus ca lvus, si cut fi de di gno rum re net re la cio, mi ra bi lis di ce ba tu r¹⁸. Okre śle nie „mi ra bi lis” moż na w tym przy pad ku przetłu ma czyć ja ko Cu dacz ny czy też Dzi wacz ny ¹⁹. Zresz tą sam au tor wspomnia ne go źró dła ob ja śnił uży te przez sie bie okre śle nie na stę pu ją cy - mi sło wy: Ten Bo le sław Ły sy we dług re la cji lu dzi wia ry god nych na zy wa ny był Cu dacz nym\Dzi wacz nym, był bo wiem cu dacz nym\dzi wacz nym w spo - so bie mó wie nia, z te go po wo du, że mó wiąc po nie miec ku tak sło wa zniekształ cał, iż wśród licz nych słu cha ją cych śmiech wy wo ły wa ł²⁰. Kro ni ka wiel ko pol ska uży wa w od nie sie niu do Bo le sła wa okre śle nia Sro gi ²¹. Z ko lei Rocz nik Tra ski na da je mu przy do mek Ro gat ka ²². Przy czy ny ta kie go sta nu rze czy ob ja śnia Jan Dłu gosz, któ ry w swych Rocz ni kach za pi sał, że Bo le - sław na zy wa ny był nie tyl ko Sro gim, ale i Ro gat ką, co ozna cza po pol sku: ro - ¹⁷ Kro ni ka pol ska, MPH, t. 3, s. 651. Por. R. Heck, Men tal ność…, t. 9, s. 28. ¹⁸ Kro ni ka ksią żąt pol skich, MPH, t. 3, s. 497. ¹⁹ R. Heck, Men tal ność…, t. 9, s. 28 (Cu dacz ny). K. Ja siń ski, Ro do wód Pia stów ślą skich, Kra ków 2007, s. 117 (Dzi wacz ny). ²⁰ Kro ni ka ksią żąt pol skich, MPH, t. 3, s. 497. Tłu ma cze nie R. Heck, Men tal ność…, t. 9, s. 28–29. ²¹ Kro ni ka wiel ko pol ska, tłum. A. Ab ga ro wicz, War sza wa 1965, s. 253. ²² Rocz nik Tra ski, MPH, t. 2, s. 851. 13 ga ty ²³. Z po wyż sze go wy li cze nia wi dać, że nie po sia dał le gnic ki ksią żę jed- ne go przy dom ku, praw do po dob nie jed nak wszyst kie one by ły uży wa ne już przez współ cze snych. Obec nie Bo le sław zgod nie przez hi sto rio gra fię okre - śla ny jest mia nem Ro gat ki, któ ry to przy do mek bę dzie sto so wa ny rów nież w ni niej szej pra cy. Z po wyż sze go wy li cze nia win przy pi sy wa nych Bo le sła wo wi Ro gat ce wi dać, że ksią żę nie ustan nie wzbu dza licz ne kon tro wer sje. Mi mo to, nie li - cząc kil ku szki ców, czy prac po świę co nych je dy nie pew nym aspek tom pa - no wa nia le gnic kie go księ cia, nie do cze kał się on do tąd ca ło ścio we go opra - co wa nia swych rzą dó w²⁴. A prze cież czło wiek ten miał nie ma ły wpływ na hi sto rię nie tyl ko Ślą ska, czy pań stwa pol skie go, ale rów nież Czech, czy w mniej szym stop niu Wę gier i Nie miec. Po trze ba opra co wa nia dzia łal no ści ślą skie go księ cia do pro wa dzi ła do po wsta nia ni niej szej bio gra fii. Jest ona na no wo opra co wa ną wer sją roz pra wy dok tor skiej za ty tu ło wa nej Ogól no pol - ska i ślą ska po li ty ka Bo le sła wa Ro gat ki na tle ry wa li za cji o spa dek po Ba - ben ber gach. Te mat roz pra wy, któ ra po słu ży ła do opra co wa nia w for mie bio - gra fii rzą dów Bo le sła wa Ro gat ki wska zu je, że rów nież nar ra cja od da wa nej do rąk czy tel ni ka bio gra fii skie ro wa na zo sta nie przede wszyst kim na pro - wa dzo ną przez le gnic kie go księ cia dzia łal ność po li tycz ną. Nie ozna cza to jed nak, że po mi nię te zo sta ną in ne dzie dzi ny je go ak tyw no ści, jak cho ciaż - by go spo dar ka, re la cje z Ko ścio łem, czy sto sun ki spo łecz ne. Moż li wie sze ro ko po trak to wa na ana li za dzia łal no ści Bo le sła wa Ro gat - ki, w swym za mie rze niu, bę dzie mia ła na ce lu, nie kie dy od mien ne niż do - tych cza so wa hi sto rio gra fia, uka za nie oko licz no ści to wa rzy szą cych po dej - mo wa nym przez księ cia de cy zjom. Zwłasz cza, że ca ły czas wie le moż li wo - ści ba daw czych da je ana li za spo łecz nych pod staw pa no wa nia księ cia, co z ko lei po zwo li na do głęb ne zro zu mie nie mo ty wów, ja ki mi kie ro wał się Bo - le sław Ro gat ka i w kon se kwen cji skut ków po dej mo wa nych przez nie go wy - bo rów po li tycz nych. W dal szej ko lej no ści nie zbęd ne bę dzie rów nież upo - ²³ J. Dłu gosz, Rocz ni ki czy li kro ni ki sław ne go Kró le stwa Pol skie go, ks. 7 tłum. J. Mru ków - na, War sza wa 2009, s. 255. ²⁴ Patrz przyp. 62–64. 14 rząd ko wa nie lub wręcz nie kie dy po now ne usta le nie w wie lu kwe stiach cią - gle spor nej fak to gra fii. Za sięg chro no lo gicz ny bio gra fii wy zna cza ją la ta 1227–1278. Da tę po - cząt ko wą sta no wi zgon księ cia kra kow skie go Lesz ka Bia łe go, zaś da tę koń - co wą śmierć Bo le sła wa Ro gat ki. Zgon le gnic kie go księ cia w spo sób na tu - ral ny okre śla ko niec roz wa żań nad pro wa dzo ną przez nie go dzia łal no ścią w związ ku z czym nie wy ma ga głęb sze go wy ja śnie nia. Nie co miej sca wy - pa da jed nak po świę cić na uza sad nie nie wy bo ru da ty po cząt ko wej. Pier wot - nie bio gra fia mia ła roz po cząć się wraz z prze ję ciem rzą dów przez Bo le sła - wa Ro gat kę, a więc w ro ku 1241. Jed nak ana li za pierw sze go eta pu pa no wa - nia Bo le sła wa Ro gat ki, pod czas któ re go do szło do roz pa du mo nar chii Hen - ry ków ślą skich, uświa do mi ła, że przy czyn te go pro ce su na le ży szu kać już za pa no wa nia po przed ni ków. Stąd, jak się wy da je, uza sad nio na de cy zja o prze su nię ciu da ty po cząt ko wej na rok 1227. Zwłasz cza, że do pie ro śmierć Lesz ka Bia łe go otwo rzy ła przed Hen ry kiem Bro da tym re al ną moż li wość opa no wa nia kra kow skie go tro nu, z cze go ślą ski ksią żę skwa pli wie sko rzy - stał. Za tem prze su nię cie da ty po cząt ko wej na rok 1227, a więc 15 lat przed ob - ję ciem wła dzy przez Bo le sła wa Ro gat kę, wy da je się w peł ni uza sad nio ne zwłasz cza, je śli weź mie się pod uwa gę, że za bieg ten po zwo lił na peł niej sze uka za nie pro ce su roz pa du zbu do wa ne go przez ksią żąt ślą skich or ga ni zmu po li tycz ne go. Czas pa no wa nia Hen ry ka Bro da te go i Hen ry ka Po boż ne go jest od po - cząt ku za in te re so wa nia tym okre sem przez wszyst kich hi sto ry ków za rów - no w pol skiej, jak i nie miec kiej hi sto rio gra fii trak to wa ny łącz nie ²⁵. Po cząt - ko wo or ga nizm po li tycz ny zbu do wa ny przez obu ksią żąt na zy wa no pań - stwem Hen ry ków ślą skich. Okre śle nie „mo nar chia Hen ry ków ślą skich” zy - ska ło swą po pu lar ność dzię ki prze ło mo wej pra cy J. Basz kie wi cza za ty tu ło - wa nej Po wsta nie zjed no czo ne go pań stwa pol skie go (na prze ło mie XIII i XIV wie ku)²⁶. Dziś oba okre śle nia, a więc pań stwo Hen ry ków ślą skich i mo nar - ²⁵ Patrz przyp. 65–69. ²⁶ J. Basz kie wicz, Po wsta nie zjed no czo ne go pań stwa pol skie go na prze ło mie XIII i XIV wie ku, War sza wa 1954. 15 chia Hen ry ków ślą skich, sto so wa ne są za mien nie. Po dob nie jest rów nież w ni niej szej bio gra fii, choć aku rat ter min mo nar chia Hen ry ków ślą skich w po rów na niu z ter mi nem pań stwo Hen ry ków ślą skich uży wa ne jest czę - ściej. Ma to jed nak zna cze nie wy łącz nie sty li stycz ne, gdyż w pra cy ter mi ny te wy ko rzy sta ne zo sta ły w zna cze niu hi sto rio gra ficz nym, a nie praw no – ustro jo wym. Za sięg te ry to rial ny bio gra fii sta no wią wszyst kie miej sca zwią za ne z dzia łal no ścią Bo le sła wa Ro gat ki. Za raz po śmier ci Hen ry ka Po boż ne go i prze ję ciu rzą dów przez mło de go księ cia ob szar je go po li tycz nej ak tyw no - ści był sto sun ko wo roz le gły. Szyb ko jed nak za czął się kur czyć, gdyż od władz twa Bo le sła wa od pa dła Ma ło pol ska, a na stęp nie tak że po łu dnio wa część Wiel ko pol ski. Si łą rze czy głów nym ob sza rem dzia łal no ści księ cia stał się Śląsk. Jed nak z cza sem rów nież rdzeń dzie dzic twa oj ców uległ po dzia łom i od tąd Bo le sław Ro gat ka mu siał za do wo lić się księ stwem le gnic kim. Nie ozna cza to jed nak, że je go dzia łal ność ogra ni cza ła się wy łącz nie do pod le - głe go mu te ry to rium. Prze ciw nie, choć Bo le sław Ro gat ka więk szość de cy - zji po dej mo wał pa trząc na roz gry wa ją ce się wy da rze nia z per spek ty wy le - gnic kie go dwo ru, to mia ły one nie ma ły wpływ na wy da rze nia roz gry wa ją - ce się za rów no na Ślą sku, jak i w ca łym kra ju, a po śred nio rów nież na lo sy państw Eu ro py Środ ko wej i Wschod niej w tym przede wszyst kim: Au strii, Czech, Wę gier i Nie miec. Bio gra fia skła da się z ośmiu roz dzia łów, z któ rych każ dy od no si się do ko lej ne go eta pu ży cia i dzia łal no ści pu blicz nej Bo le sła wa Ro gat ki. Roz dział I bę dzie opi sy wał rzą dy po przed ni ków Bo le sła wa Ro gat ki, a więc okres pa no wa nia je go dzia da Hen ry ka Bro da te go (od ro ku 1227) oraz oj ca Hen ry ka Po boż ne go. W roz dzia le tym przed sta wio ny zo sta nie pro ces bu do wy oraz me cha nizm funk cjo no wa nia mo nar chii Hen ry ków ślą skich ze szcze gól nym uwzględ nie niem po sta wy moż no władz twa po szcze gól nych dziel nic wzglę dem za cho dzą cych zmian po li tycz nych. Po nad to wie le uwa - gi zo sta nie po świę co ne uka za niu, że pierw sze symp to my kry zy su w bu do - wa nym przez obu Hen ry ków or ga ni zmie po li tycz nym za czę ły po ja wiać się jesz cze przed ob ję ciem rzą dów przez Bo le sła wa Ro gat kę. 16 Z uwa gi na fakt, że w do tych cza so wej li te ra tu rze na do brą spra wę pro- ces roz pa du mo nar chii Hen ry ków ślą skich nie do cze kał się ca ło ścio we go opra co wa nia, II roz dział po świę co ny zo sta nie pierw sze mu, przy pa da ją ce - mu na la ta 1241–1244 okre so wi rzą dów Bo le sła wa Ro gat ki. Ko le je pa no wa - nia ślą skie go księ cia zo sta ną przed sta wio ne z per spek ty wy dwóch płasz - czyzn. Pierw szą płasz czy znę sta no wić bę dzie ogól no pol ska po li ty ka księ - cia, dru gą zaś dzia łal ność po li tycz na w ob rę bie dziel ni cy ślą skiej. W roz - dzia le tym, wbrew do tych cza so wej li te ra tu rze przed mio tu, od rzu co ny zo sta - nie po gląd o cał ko wi tej bier no ści Bo le sła wa Ro gat ki wo bec roz gry wa ją cych się wy da rzeń. Roz dział ten zo bra zu je po dej mo wa ne przez Bo le sła wa Ro - gat kę pró by utrzy ma nia wła dzy za rów no w Ma ło pol sce jak i Wiel ko pol sce oraz zwierzch nic twa nad ca łą dziel ni cą ślą ską. W roz dzia le III uka za ne zo sta ną przy pa da ją ce na la ta 1244–1248 sta ra - nia Bo le sła wa Ro gat ki, zmie rza ją ce do od zy ska nia po łu dnio wej czę ści Wiel - ko pol ski oraz dal sze pró by prze ciw sta wie nia się na ra sta ją cym na Ślą sku ten den cjom de cen tra li stycz nym. Po dob nie jak w roz dzia le po przed nim, bacz na uwa ga zo sta nie zwró co na na czyn nik spo łecz ny le żą cy u pod staw za cho dzą cych na Ślą sku zmian, re la cje mię dzy brać mi, któ re do pro wa dzi ły do po dzia łu Ślą ska na dziel ni cę wro cław ską i le gnic ko – gło gow ską oraz wciąż nie ja sne oko licz no ści sa me go po dzia łu. Roz dział IV po świę co ny la tom 1248–1251 opi sy wać bę dzie woj nę do - mo wą, któ ra do pro wa dzi ła do ukształ to wa nia się na ob sza rze dziel ni cy ślą - skiej trzech księstw: wro cław skie go, le gnic kie go i gło gow skie go. W roz dzia - le tym do ko na na zo sta nie pró ba uchwy ce nia chro no lo gii prze bie gu dzia łań zbroj nych i, co z tym zwią za ne, bły ska wicz nie zmie nia ją cych się so ju szy, ja - kie ksią żę ta ślą scy za wie ra li za rów no mię dzy so bą, jak rów nież z wład ca mi państw ościen nych. W tym kon tek ście nie zbęd ne bę dzie rów nież zwró ce nie uwa gi na kon se kwen cje ko rzy sta nia przez ksią żąt ślą skich z po mo cy sił ze - wnętrz nych, co w osta tecz nym roz ra chun ku unie moż li wi ło im sku tecz ne sta ra nia o od zy ska nie po łu dnio wej Wiel ko pol ski oraz do pro wa dzi ło do utra ty zie mi lu bu skiej. 17 Wraz z upad kiem mo nar chii Hen ry ków ślą skich i, co z tym zwią za ne, ogra ni cze niem dzie dzic twa Bo le sła wa Ro gat ki do zie mi le gnic kiej moż li - wo ści pro wa dze nia przez nie go za kro jo nej na sze ro ką ska lę po li ty ki ule gły gwał tow ne mu ogra ni cze niu. La ta 1251–1261, któ rym po świę co ne zo sta łną roz dzia ły V i VI, sta no wią okres po li tycz ne go osa mot nie nia księ cia. W roz - dzia le V przed sta wio ne zo sta ną przy czy ny ta kie go sta nu rze czy w od nie sie- niu do po li ty ki pro wa dzo nej przez młod szych bra ci, któ rzy zdo ła li zna leźć so jusz ni ków gwa ran tu ją cych im bez pie czeń stwo. Z te go też wzglę du wie le miej sca po świę co ne zo sta nie re la cjom łą czą cym po zo sta łych sy nów Hen ry - ka Po boż ne go z ich po li tycz ny mi pro tek to ra mi, a więc Hen ry ka Bia łe go i Wła dy sła wa z cze skim wład cą Prze my słem Ot to ka rem II oraz Kon ra da z wiel ko pol skim księ ciem Prze my słem I. Z ko lei roz dział VI w ca ło ści po - świę co ny zo stanie kon flik to wi, ja ki roz go rzał mię dzy księ ciem a bi sku pem wro cław skim To ma szem I. Kon flikt ten pod da ny zo sta nie ana li zie za rów no ze wzglę du na bez po śred nie kon se kwen cje, ja kie po niósł Bo le sław Ro gat ka za uwię zie nie bi sku pa, jak i za gro że nie, ja kim by ła dla po zo sta łych ksią żąt ślą skich pla no wa na prze ciw nie mu kru cja ta. Roz działVII przed sta wiać bę dzie okres współ pra cy le gnic kie go księ cia z pra skim dwo rem. Ca łość za gad nie nia przed sta wio na zo sta nie na tle ry - wa li za cji o he ge mo nię w Eu ro pie Środ ko wo – Wschod niej, do któ rej pod pre tek stem walk o spa dek po Ba ben ber gach przy stą pi ły naj więk sze po tę gi re gio nu. W roz dzia le tym spo ro miej sca po świę co ne zo sta nie Hen ry ko wi Bia łe mu, któ ry zwią za ny bli skim so ju szem z Prze my słem Ot to ka rem II, stał się am ba sa do rem po li ty ki cze skiej na Ślą sku, w kon se kwen cji cze go do pro - wa dził do sy tu acji, w któ rej wszy scy sy no wie Hen ry ka Po boż ne go zna leź li się w jed nym blo ku po li tycz nym. W oma wia nym roz dzia le przed sta wio ne zo sta ną mo ty wy, ja ki mi kie ro wał się Bo le sław Ro gat ka, przy stę pu jąc do so- ju szu z pra skim dwo rem. Te z ko lei wy ka za ły ko niunk tu ral ne trak to wa nie przez le gnic kie go księ cia przy mie rza z Prze my słem Ot to ka rem II, do któ re - go do szło na sku tek bra ku po li tycz nej al ter na ty wy wzglę dem opcji cze skiej. Uka za nie w roz dzia le VII sła bo ści utrzy my wa ne go przez sze reg lat przez Bo le sła wa Ro gat kę so ju szu z Prze my słem Ot to ka rem II po zwo li le - 18 piej zro zu mieć po li tycz ne de cy zje po dej mo wa ne przez księ cia w koń co wym okre sie je go pa no wa nia. Te mu też okre so wi po świę co ny zo sta nie ostat ni, a więc VIII roz dział bio gra fii, w któ rym przed sta wio na zo sta nie zmia na so - ju szy, ja kiej pod ko niec ży cia do ko nał Bo le sław, sta jąc w opo zy cji do mo nar - chy cze skie go Prze my sła Ot to kra II oraz zbu do wa ne go przez nie go na te re - nie pań stwa pol skie go obo zu po li tycz ne go. Am bi cją każ de go hi sto ry ka jest opar cie ana li zy pod ję te go pro ble mu na moż li wie naj szer szej pod sta wie źró dło wej. W pra cy za sad ni czo wy ko - rzy sta ne zo sta ły dwie ka te go rie źró deł: dy plo ma tycz ne i nar ra cyj ne. Wiek XIII, to okres dzie jów pań stwa pol skie go, przy opi sie, któ re go hi - sto ryk ma do dys po zy cji sto sun ko wo ob szer ny ma te riał dy plo ma tycz ny. Wy ko rzy sta ne zo sta ły za tem do ku men ty wy sta wio ne w imie niu Bo le sła wa Ro gat ki, któ rych do na szych cza sów za cho wa ło się bez ma ła pięć dzie siąt. Nie zwy kle po moc ne zwłasz cza przy przed sta wia niu za wi łych i skom pli ko - wa nych sto sun ków spo łecz nych pierw szej po ło wy XIII w. by ły obok dy plo - mów Bo le sła wa Ro gat ki tak że dy plo my in nych ksią żąt ślą skich w tym przede wszyst kim Hen ry ka Bro da te go, Hen ry ka Po boż ne go, czy Hen ry ka Bia łe go. Jed nak ob raz wspo mnia ne go eta pu pa no wa nia Bo le sła wa Ro gat ki po strze ga ny z per spek ty wy dy plo ma ty ki ksią żąt ślą skich z pew no ścią nie był by peł ny. Z te go też wzglę du uwa dze ba daw czej nie uszły dy plo my in - nych pol skich wład ców jak cho ciaż by ksią żąt wiel ko pol skich w oso bach Wła dy sła wa La sko no gie go, Wła dy sła wa Odo ni ca i Prze my sła I, czy po tom - ków Ka zi mie rza Spra wie dli we go, pro to pla sty ma ło pol skiej i ma zo wiec kiej li nii Pia stów, do któ rych za li czyć wy pad nie Kon ra da ma zo wiec kie go i Bo - le sła wa Wsty dli we go. Po ro ku 1251 moż li wo ści czyn ne go uczest nic twa Bo - le sła wa Ro gat ki w po li ty ce ogól no pol skiej ule gły po waż ne mu ogra ni cze niu. W związ ku z po wyż szym ma te riał dy plo ma tycz ny, któ ry po zo stał do dys po - zy cji dla te go okre su kur czy się do dy plo mów ry wa li zu ją cych z le gnic kim księ ciem po zo sta łych ksią żąt ślą skich, a więc przede wszyst kim je go bra ci: Hen ry ka Bia łe go, Kon ra da gło gow skie go i Wła dy sła wa, a pod ko niec pa no - wa nia rów nież bra tan ka Hen ry ka Pra we go. Wraz z wej ściem Bo le sła wa Ro - gat ki w or bi tę wpły wów cze skich nie zbęd ne jest wy ko rzy sta nie dy plo mów 19 Prze my sła Ot to ka ra II, a nie kie dy, ze wzglę du na za kre śla ją cy sze ro kie krę - gi kon flikt o spa dek po Ba ben ber gach, tak że do ku men tów po cho dzą cych z kan ce la rii in nych eu ro pej skich wład ców. W tym miej scu zwró cić na le ży uwa gę na ma te riał dy plo ma tycz ny za war ty w księ dze for mu la rzo wej spo rzą - dzo nej przez no ta riu sza cze skiej kan ce la rii kró lew skiej Hen ry ka Ita li ka. Za- war te w for mu la rzach tek sty, bę dą ce ćwi cze nia mi sty li stycz ny mi, po wsta ły za pew ne w opar ciu o zna ne wów czas do ku men ty, co spra wia, że ich war - tość źró dło wą, mi mo pro ble mów z usta le niem ich chro no lo gii, na le ży sto - sun ko wo wy so ko oce ni ć²⁷. Ma te riał dy plo ma tycz ny wy ko rzy sta ny w pra cy nie ogra ni cza się je dy nie do do ku men tów fir mo wa nych imio na mi ksią żąt. Wie le świa tła na wy da rze nia oma wia ne go okre su rzu ca ją rów nież do ku- men ty wy sta wio ne przez pol skie księż ne (Grzy mi sła wa, An na), czy też moż - no władz two. Rów nie wie le waż nych in for ma cji z lat 1227–1278 za cho wa - ły dy plo my wy sta wio ne w śro do wi sku osób zwią za nych z Ko ścio łem. Przede wszyst kim wy mie nić na le ży do ku men ty bi sku pów wro cław skich Toma sza I i To ma sza II, a tak że dy plo my in nych hie rar chów Ko ścio ła pol- skie go, czy wresz cie pi sma pa pie skie. Dy plo my ślą skich ksią żąt i bi sku pów oraz te zwią za ne bez po śred nio z hi sto rią re gio nu wy da ne zo sta ły przez C. Grünha ge na w Re ge sten zur schle si schen Ge schich te ²⁸, K. Ma le czyń skie go w Ko dek sie dy plo ma tycz nym Ślą ska ²⁹ oraz, w naj czę ściej cy to wa nym w pra - cy, no wym ko dek sie – Schle siens Urkun den bu ch³⁰. Do ku men ty in nych polskich ksią żąt i hie rar chów ko ściel nych za miesz czo no zwłasz cza w Ko - dek sie dy plo ma tycz nym Wiel ko pol ski ³¹ i Ko dek sie dy plo ma tycz nym Ma ło - ²⁷ Das urkun dli che For mel buch des köni gli chen No tars He in ri cus Ita li cus aus der Ze it der Köni ge Ot to kar II. und We nzel II. von Böhmen, wyd. J. Vo igt, w: AfKG, t. 29 (1863), nr 49. ²⁸ Re ge sten zur schle si schen Ge schich te, wyd. C. Grüncha gen, CDS, t. 7, cz. 1–2, Bre slau 1884. ²⁹ Ko deks dy plo ma tycz ny Ślą ska. Zbiór do ku men tów i li stów do ty czą cych Ślą ska, t. 1, 3, wyd. K. Ma le czyń ski, t. 2, wyd. K. Ma le czyń ski, A. Skow roń ska, Wro cław 1956–1964. ³⁰ Schle si sches Urkun den buch. Im Au ftra ge der Hi sto ri schen Kom mis sion für Schle sien, wyd. H. Ap pelt, Wien – Köln – Graz 1963–1971, t. 2–4, wyd. W. Ir gang, Köln – Wien 1977–1988. ³¹ Ko deks dy plo ma tycz ny Wiel ko pol ski, wyd. I. Za krzew ski, t. 1–3, Po znań 1877–1879. 20 pol ski ³² oraz rza dziej wy ko rzy sty wa nych: Ko dek sie dy plo ma tycz nym Pol ski - ³³, Ko dek sie mo gi leń ski m³⁴, Ko dek sie dy plo ma tycz nym ka te dry kra kow skiej³⁵, Ko dek sie ty niec ki m³⁶, czy Ko dek sie ma zo wiec ki m³⁷. Z ko lei ob ce dy plo my, wy ko rzy sta ne zwłasz cza dla okre su po upad ku mo nar chii Hen ry ków ślą - skich, opu bli ko wa ne zo sta ły w Re ge sta di plo ma ti ca nec non epi sto la ria Bo- he miae et Mo ra via e³⁸ oraz w Co dex di plo ma ti cus et epi sto la ris Mo ra via e³⁹. Dru gą gru pę nie zwy kle istot nych źró deł sta no wią źró dła nar ra cyj ne. Spo śród rocz ni ków naj waż niej szy jest, prze ka zu ją cy naj wię cej wia ry god- nych in for ma cji Rocz nik ka pi tu ły po znań skie j⁴⁰, w dal szej zaś ko lej no ści uzu peł nia ją cy go Rocz nik ka pi tu ły gnieź nień skie j⁴¹. Z ma ło pol skich źró deł te go ty pu wy mie nić na le ży: Rocz nik ka pi tu ły kra kow skie j⁴², Rocz nik Sę dzi - wo ja ⁴³, Rocz nik Tra ski ⁴⁴, Rocz nik świę to krzy ski ⁴⁵, Rocz nik fran cisz kań ski ³² Ko deks dy plo ma tycz ny Ma ło pol ski, wyd. F. Pie ko siń ski, t. 1–2, Kra ków 1876–1886. ³³ Ko deks dy plo ma tycz ny Pol ski obej mu ją cy przy wi le je kró lów pol skich i Wiel kich Ksią - żąt Li tew skich, bul le pa pie skie ja ko też wszel kie nada nia pry wat ne mo gą ce po słu żyć do wy ja śnie nia dzie jów we wnętrz nych kra jo wych do tąd ni gdzie nie dru ko wa ne, od na- j daw niej szych cza sów do ro ku 1506, t. 3, wyd. J. Bar to sze wicz, War sza wa 1858. ³⁴ Mo no gra fia opac twa cy ster sów w Mo gi le, Kra ków 1867, t. 2, Zbiór dy plo mów klasz to ru ³⁵ Ko deks dy plo ma tycz ny ka te dry kra kow skiej św. Wa cła wa, wyd. F. Pie ko siń ski, t. 1, Kra - ³⁶ Ko deks dy plo ma tycz ny klasz to ru ty niec kie go, wyd. W. Kę trzyń ski, S. Smol ka, Lwów 1875. ³⁷ Co dex di plo ma ti cus et com me mo ra tio num Ma so viae ge ne ra lis, wyd. J. K. Ko cha now - ³⁸ Re ge sta di plo ma ti ca nec non epi sto la ria Bo he miae et Mo ra viae, wyd. J. Em ler, t. 2, Pra- mo gil skie go, wyd. E. Ja no ta. ków 1874. ski, t. 1, War sza wa 1919. gae 1882. ³⁹ Co dex di plo ma ti cus et epi sto la ris Mo ra viae, wyd. A. Bo czek, t. 3, Otmuch 1841. ⁴⁰ Rocz nik ka pi tu ły po znań skiej, wyd. B. Kürbis, w: Rocz ni ki wiel ko pol skie, MPH s. n., t. ⁴¹ Rocz nik ka pi tu ły gnieź nień skiej 1192–1247, wyd. B. Kürbis, w: Rocz ni ki wiel ko pol skie, 6, War sza wa 1962. MPH s. n., t. 6, War sza wa 1962. ⁴² Rocz nik ka pi tu ły kra kow skiej, wyd. Z. Ko złow ska – Bud ko wa, w: Naj daw niej sze rocz - ni ki kra kow skie i ka len darz, MPH s. n., t. 5, War sza wa 1978. ⁴³ Rocz nik Sę dzi wo ja, wyd. A. Bie low ski, MPH, t. 2, Lwów 1872. ⁴⁴ Rocz nik Tra ski, wyd. A. Bie low ski, MPH, t. 2, Lwów 1872. ⁴⁵ Rocz nik świę to krzy ski, wyd. A. Bie low ski, MPH, t. 3, Lwów 1878. 21 kra kow ski ⁴⁶ oraz Rocz nik ma ło pol ski ⁴⁷. Sto sun ko wo nie wie le wia do mo ści przy no szą rocz ni ki pro we nien cji ślą skiej, z któ rych wy ko rzy sta ne zo sta ły Rocz nik gór no ślą ski ⁴⁸, Rocz nik wro cław ski daw ny ⁴⁹ oraz Rocz nik ma gi stra - tu wro cław skie go ⁵⁰. Wraz z za an ga żo wa niem się ślą skich ksią żąt, w tym rów - nież Bo le sła wa Ro gat ki, w kon flikt o spa dek po Ba ben ber gach, co raz wię cej uwa gi za czę ły im po świę cać rów nież ob ce rocz ni ki, z któ rych naj cen niej - szym jest An na les Ot to ka ria ni ⁵¹, któ re go prze kaz uzu peł nia ją przede wszys- t kim Her man ni Al ta hen sis An na le s⁵² oraz He in ri ci de He im burg An na le s⁵³. Spo śród kro nik, w pierw szej ko lej no ści wy mie nić na le ży, nie mal współ - cze sną po ru sza ne mu w pra cy okre so wi, Kro ni kę pol sko – ślą ską ⁵⁴. Mi mo, że jej prze kaz, jest w wie lu miej scach za wi ły i trud ny do zro zu mie nia to bez wąt pie nia sta no wi ona nie oce nio ne źró dło in for ma cji na te mat pa no wa nia Bo le sła wa Ro gat ki. Ko lej ne kro ni ki są już chro no lo gicz nie póź niej sze, przez co naj czę ściej po wta rza ją fak ty zna ne z wcze śniej szych prze ka zów, choć w wie lu miej scach po zwa la ją na we ry fi ka cję in for ma cji za war tych w star - szych źró dłach lub wręcz te in for ma cje uzu peł nia ją. Za li cza ją się do nich dwie kro ni ki po wsta łe w XIV w., czy li Kro ni ka ksią żąt pol ski ch⁵⁵ i Kro ni ka wiel ko pol ska ⁵⁶ oraz o wiek póź niej sze wie ko pom ne dzie ło Ja na Dłu go sza ⁵⁷. Z ko lei na bar dzo ży we sto sun ki ksią żąt ślą skich z dwo rem Prze my sła Ot - ⁴⁶ Rocz nik fran cisz kań ski kra kow ski, wyd. A. Bie low ski, MPH, t. 3, Lwów 1878. ⁴⁷ Rocz nik ma ło pol ski, wyd. A Bie low ski, MPH, t. 3, Lwów 1878. ⁴⁸ Rocz nik gór no ślą ski, wyd. A. Bie low ski, MPH, t. 3, Lwów 1878. ⁴⁹ Rocz nik wro cław ski daw ny, wyd. A. Bie low ski, MPH, t. 3, Lwów 1878. ⁵⁰ Rocz nik ma gi stra tu wro cław skie go, wyd. A Bie low ski, MPH, t. 3, Lwów 1878. ⁵¹ An na les Ot to ka ria ni, Fon tes re rum Bo he mi ca rum, wyd. J. Em ler, t. 2, cz. 1, Pra ga 1874. ⁵² Her man ni Al ta hen sis An na les, wyd. G. H. Pertz, MGH SS, t. 17, Han no ve rae 1861. ⁵³ He in ri ci de He im burg An na les, wyd. J. Em ler, Fon tes re rum Bo he mi ca rum, t. 3, Pra gae ⁵⁴ Kro ni ka pol sko – ślą ska, wyd. L. Ćwi kliń ski, MPH, t. 3, Lwów 1878. ⁵⁵ Kro ni ka ksią żąt pol skich, wyd. L. Ćwi kliń ski, MPH, t. 3, Lwów 1878. ⁵⁶ Kro ni ka wiel ko pol ska, wyd. B. Kürbis, MPH s. n., t. 8, War sza wa 1970. ⁵⁷ Dlu gos si Io an nis, An na les seu cro ni cae in c li ti Re gni Po lo niae, lib. 6 -7, Var so viae 1973– 1882. 1975. 22 to ka ra II wie le świa tła rzu ca ją kro ni ki cze skie: Kro ni ka Puł ka wy ⁵⁸, Ot to ka - ra sty ryj skie go kro ni ka ry mo wa na ⁵⁹ oraz Kro ni ka zbra sław ska ⁶⁰. Pi sząc o źró dłach do ty czą cych dzie jów Ślą ska w XIII w. nie spo sób po - mi nąć Księ gi hen ry kow skiej. To nie zwy kle cen ne dzieł ko prze ka zu je sze reg in for ma cji przede wszyst kim o sto sun kach go spo dar czych pa nu ją cych w oma wia nym cza sie na Ślą sku. W ni niej szej pra cy wy ko rzy sta ne zo sta nie jed nak do ana li zy pa nu ją cych na Ślą sku sto sun ków spo łecz nych oraz upo - rząd ko wa nia nie któ rych wy da rzeń z pa no wa nia Bo le sła wa Ro gat ki ⁶¹. ⁵⁸ Kro ni ka Pul ka vo va, wyd. J. Em ler i J. Ge bau er, Fon tes re rum Bo he mi ca rum, t. 5, Pra ha 1893. ⁵⁹ Ot to ka ra sty ryj skie go kro ni ka ry mo wa na (Ot to kars öster re ichi sche Re im chro nik), wyd. J. Se emüller, MGH DtChr, t. 5, Han no ve rae 1880. ⁶⁰ Kro ni ka zbra sław ska, wyd. J. Em ler, Fon tes re rum Bo he mi ca rum, t. 4, Pra ha 1884. ⁶¹ Li ber fun da tio nis clau stri Sanc te Ma rie Vir gi nis in He in ri chow czy li Księ ga Hen ry kow - ska, wyd. R. Gro dec ki, Wro cław 1991. Księ ga hen ry kow ska fa scy nu je hi sto ry ków od lat, w związ ku z czym, w opar ciu o bo gac two in for ma cji w niej za war tych, po wsta ło sze - reg in te re su ją cych pu bli ka cji, z któ rych naj waż niej sze to: A. Ma łec ki, Lud ność wie - śnia cza w Księ dze hen ry kow skiej, KH, t. 8 (1894); J. Ma tu szew ski, Naj star sze pol skie zda nie pro za icz ne. Zda nie hen ry kow skie i je go tło hi sto rycz ne, Wro cław 1981; Ten że, „Per eum”, czy „ab eo”? Re la cja „Księ gi hen ry kow skiej” o Głę bo wi cach źró dłem do XIII – wiecz nych sto sun ków spo łecz nych, So bót ka, t. 44 (1989); M. Ce twiń ski, Ksią żę - ta, pra ła ci, ty ra ni: idea pań stwa i wła dzy pań stwo wej w Księ dze hen ry kow skiej, w: Wie - ki sta re i no we, t. 2, pod red. I. Pa nic, M. W. Wa na to wicz, Ka to wi ce 1991; Ten że, Opat Piotr o ry cer stwie ślą skim, Ac ta Uni ver si ta tis Ni co lai Co per ni ci, Na uki Hu ma ni stycz - no – Spo łecz ne, Hi sto ria, t. 26 (1992); Ten że, Bóg, sza tan i czło wiek w „Księ dze hen ry - kow skiej”, w: Dzie je i kul tu ra umy sło wa i du cho wość cy ster sów do XVIII wie ku, Na sza Prze szłość, t. 83 (1994); Ten że, „No wy Izra el”. Księ ga hen ry kow ska i kształ to wa nie wspól no ty mni chów z Hen ry ko wa, w: Ve ne ra bi les, no bi les et ho ne sti. Stu dia z dzie jów spo łe czeń stwa Pol ski śre dnio wiecz nej, pod red. J. Wro ni szew ski, To ruń 1997; Ten że, Soł - tys Me nold czy li fia sko ksią żę cych pla nów (z Księ gi hen ry kow skiej), w: Stu dia z dzie - jów pań stwa i pra wa pol skie go, t. 4, Łódź 1999; P. Gródec ki, Pa mięć, for ma li te rac ka a two rze nie prze szło ści. Opat Piotr z Hen ry ko wa ja ko dzie jo pis i do rad ca praw ny, Rocz - ni ki dzie jów spo łecz nych i go spo dar czych, t. 60 (2000); M. Ce twiń ski, Klasz tor w oczach są sia dów. Ze stu diów nad „Księ gą hen ry kow ską”, w: Cy ster si w spo łe czeń stwie Eu ro py Środ ko wej, Po znań 2000; Ten że. Bo le zlaus fa tu orum ope ra exer cu it. Z dzie jów po czu - cia hu mo ru śre dnio wiecz nych Ślą za ków, w: Vi tae hi sto ri cae, pod red.M. Go liń ski, S. Ro - sik, Wro cław 2001; W. Urusz czak, Wła dza ksią żę ca, wie ce są do we i pra wo wła sno ści 23 Je śli cho dzi o li te ra tu rę przed mio tu, jest ona sto sun ko wo ob szer na. Do - tych czas jed nak w prze wa ża ją cej mie rze hi sto ry cy zaj mo wa li się rzą da mi Bo le sła wa Ro gat ki je dy nie mar gi nal nie przy oka zji ba dań po dej mo wa nych nad dzie ja mi Ślą ska. Je śli już pa no wa nie księ cia znaj do wa ło się w cen trum uwa gi hi sto ry ków, to za wsze je dy nie okre ślo ny je go wy ci nek, stąd naj star - szy syn Hen ry ka Po boż ne go ni gdy nie do cze kał się kom plek so we go uję cia swych rzą dów. Krót kie no ty bio gra ficz ne po świę ci li mu hi sto ry cy nie miec - cy w oso bach C. Grünha ge na i G. P. A. Haus dor fa ⁶². Nie wie le wię cej za in te - re so wa nia wy ka za ła pol ska hi sto rio gra fia, któ rej do ko na nia ogra ni cza ją się do kil ku po bież nych bio gra mów au tor stwa Z. Woj cie chow skie go,M. Bo niec - kie go, W. Tu roń, Z. Bo ra sa,M. Spór nej i T. Jur ka ⁶³. Po nad to spra wy ge ne alo - gicz ne zwią za ne z Bo le sła wem Ro gat ką wy czer pu ją co omó wił K. Ja siń ski, dzia łal ność go spo dar czą księ cia za ry so wa ła W. Tu roń, zaś kan ce la rię opi sał A. Wał ków ski ⁶⁴. na Ślą sku, CPH, t. 54 (2002); M. Ce twiń ski, Wiel ko pol ska po dróż hen ry kow skie go mni - cha (z„Księ gi hen ry kow skiej”), Piotr kow skie Ze szy ty Hi sto rycz ne, t. 5 (2003); Ten że, Co - ri za bant mu lie res et pu el le in po me rio ostro. „Księ ga hen ry kow ska” o sła bo ści na tu ry ludz kiej, w: Ad fon tes. O na tu rze źró dła hi sto rycz ne go, pod red. S. Ro sik, P. Wi szew ski, Wro cław 2004; Ten że, For mu larz do ku men tów a opis rze czy wi sto ści w „Księ dze hen - ry kow skiej”, w: For mu ła. Ar che typ. Kon wen cja w źró dle hi sto rycz nym, pod red. A. Gó - rak, K. Sku pień ski, Lu blin 2006; P. Broń, Wi ze run ki lu dzi w „Księ dze hen ry kow skiej”, w: Ho mi nem qu aere re. Czło wiek w źró dle hi sto rycz nym, pod red. S. Ro sik, P. Wi szew - ski, Wro cław 2008; M. Ce twiń ski, Ję zyk „Księ gi hen ry kow skiej” i pro ble my z je go tłu ma - cze niem i zro zu mie niem, Klio, t. 13 (2009). ⁶² C. Grünha gen, Bo le sław II He rzog von Schle sien, der Kah le, w: Al l ge me ine Deut sche Bi- o gra phie, t. 3, Le ip zig 1876; G. P. A. Haus dorf, Die Pia sten Schle sien, Wro cław 1933. ⁶³ M. Bo niec ki, Ksią żę ta szlą scy z do mu Pia stów, cz. 1, War sza wa 1874; Z. Woj cie chow ski, Bo le sław Ły sy (zm. 1278), PSB, t. 2, s. 264–265; W. Tu roń, Syl wet ki Pia stów le gnic kich, Sz- ki ce Le gnic kie, t. 1 (1962); Z. Bo ras, Ksią żę ta pia stow scy Ślą ska, Ka to wi ce 1974, s. 105– 126; T. Ju rek, Bo le sław II Ro gat ka (Ły sy), w: Pia sto wie: lek sy kon bio gra ficz ny, pod red. S. Szczur, K. Ożóg, T. Ju rek, Kra ków 1999, s. 408–412; T. Ju rek, Bo le sław II Ro gat ka (Ły - sy), w: Słow nik wład ców pol skich, pod red. J. Do bosz, Po znań 2001, s. 65–68; M. Spór - na, Bo le sław II Ro gat ka (1220/1225–1278), w: Słow nik wład ców Pol ski i pre ten den tów do tro nu pol skie go, pod red. M. Spór na, P. Wierz bic ki, Kra ków 2003, s. 74–77. ⁶⁴ K. Ja siń ski, Ro do wód Pia stów ślą skich, Kra ków 2007; W. Tu roń, Dzia łal ność ko lo ni za - 24 Omó wie nie li te ra tu ry nie mo że obyć się bez wy mie nie nia pod sta wo - wych opra co wań wpro wa dza ją cych w dzie je pań stwa pol skie go i Ślą ska w XIII wie ku. Na uwa gę za słu gu ją przede wszyst kim Wiek XIII i pa no wa nie Wła dy sła wa Ło kiet ka S. Za cho row skie go ⁶⁵, Po wsta nie zjed no czo ne go pań - stwa pol skie go na prze ło mie XIII i XIV wie ku J. Basz kie wi cza ⁶⁶, oraz trzy wiel kie opra co wa nia dzie jów Ślą ska au tor stwa wy bit nych spe cja li stów w tej dzie dzi nie: C. Grünha ge na, R. Gro dec kie go i K. Ma le czyń skie go ⁶⁷. W pra cy wie le miej sca po świę co no sto sun kom po li tycz nym pa nu ją - cym w Pol sce w pierw szej po ło wie XIII w., a więc w okre sie wzro stu i upad - ku mo nar chii Hen ry ków ślą skich. Już od XIX w. in te re so wa no się zwłasz cza pa no wa niem Hen ry ka Bro da te go, co za owo co wa ło pra cą S. Smol ki ⁶⁸. W dal - szej ko lej no ści za czę to łą czyć rzą dy obu Hen ry ków ślą skich trak tu jąc je ja - ko jed ną ca łość, cze go po twier dze niem są pra ce M. Ło dyń skie go i B. Zien - ta ry ⁶⁹. Na do brą spra wę je dy nie J. Basz kie wicz nie roz gra ni czył okre su wzro - stu mo nar chii Hen ry ków ślą skich od okre su jej upad ku trak tu jąc te wy da - rze nia ja ko dwa ele men ty więk sze go pro ce su dzie jo we go ⁷⁰. W tym kon tek - ście szcze gól nie cen ne są usta le nia wspo mnia ne go hi sto ry ka, któ ry ja ko pierw szy wy raź nie za zna czył, że symp to my kry zy su bu do wa ne go przez Hen ry ka Bro da te go or ga ni zmu po li tycz ne go wi docz ne by ły już za pa no wa- cyj na Bo le sła wa Ro gat ki, Szki ce Le gnic kie, t. 13 (1987); A. Wał ków ski, Do ku men ty i kan - ce la ria księ cia Bo le sła wa II Ro gat ki, Zie lo na Gó ra 1991. ⁶⁵ S. Za cho row ski, Wiek XIII i pa no wa nie Wła dy sła wa Ło kiet ka, w: Dzie je Pol ski śre dnio - ⁶⁶ J. Basz kie wicz, Po wsta nie zjed no czo ne go pań stwa pol skie go na prze ło - wiecz nej, t. 1, Kra ków 1995. mie XIII i XIV wie ku, War sza wa 1954. ⁶⁷ C. Grünhgen, Ge schich te Schle siens, t. 1, Go tha 1884; R. Gro dec ki, Dzie je po li tycz ne Ślą - ska do ro ku 1290, w: Hi sto ria Ślą ska, t. 1, Kra ków 1933; K. Ma le czyń ski, Śląsk w epo ce feu dal nej, w: Hi sto ria Ślą ska, t. 1, cz. 1, Wro cław 1960. ⁶⁸ S. Smol ka, Hen ryk Bro da ty. Ustęp do dzie jów Pol ski pia stow skiej, Lwów 1872. ⁶⁹ M. Ło dyń ski, Po li ty ka Hen ry ka Bro da te go i je go sy na w la tach 1232–1241, PH, t. 14 (1912), z. 3; B. Zien ta ra, Hen ryk Bro da ty i je go cza sy, War sza wa 1975. ⁷⁰ J. Basz kie wicz, Po wsta nie zjed no czo ne go pań stwa pol skie go na mie XIII i XIV wie ku, War sza wa 1954. prze ło - 25 nia je go sy na Hen ry ka Po boż ne go a do pie ro po ob ję ciu wła dzy przez Bo le - sła wa Ro gat kę oka za ły się nie moż li wy mi do prze zwy cię że nia. Przy pre zen to wa niu pro ce su wzro stu i upad ku mo nar chii Hen ry ków ślą skich obok wspo mnia nych już pu bli ka cji do ty czą cych pa no wa nia ko lej - nych ksią żąt wro cław skich wy ko rzy sta ne zo sta ły licz ne pra ce przed sta wia - ją ce ich sto sun ki z wład ca mi po zo sta łych dziel nic, na któ re roz pa dło się w tym cza sie pań stwo pol skie. Klu czem do zro zu mie nia sto sun ków wiel ko - pol sko – ślą skich jest do ro bek na uko wy ta kich hi sto ry ków jak A. Kło dziń - ski, G. La bu da, M. Przy był, B. No wac ki, czy M. Hle bio ne k⁷¹. Cał kiem do - brze opra co wa ne są rów nież re la cje mię dzy ksią żę ta mi ślą ski mi a opol ski - mi ⁷². Wie le miej sca po świę co no w pra cy za bie gom ksią żąt ślą skich o pa no - wa nie w Ma ło pol sce. Za zna czyć przy tej oka zji wy pad nie, że pro blem ten w przy pad ku Hen ry ka Bro da te go i Hen ry ka Po boż ne go zo stał na le ży cie roz - pa trzo ny, zwłasz cza przez wspo mnia ne go już B. Zien ta rę ⁷³. Z ko lei wal ki Bo le sła wa Ro gat ki nie li cząc uwa gi, ja ką po świę cił te mu za gad nie niu przy opi sie zgo ła in ne go pro ble mu G. La bu da, nie do cze ka ły się so lid nej ⁷¹ A. Kłodzń ski, Sto sun ki La sko no gie go z Odo ni cem 1202 do 1231, w: Księ ga pa miąt ko wa uczniów Uni wer sy te tu Ja giel loń skie go, Kra ków 1900; G. La bu da, Ży cie po li tycz ne XII – XV w., w: Dzie je Wiel ko pol ski, t. 1, pod red. J. To pol ski, Po znań 1969; M. Przy był, Wła dy sław La sko no gi ksią żę wiel ko pol ski 1202–1231, Po znań 1998; B. No wac ki, Prze - mysł I, syn Wła dy sła wa Odo ni ca, ksią żę wiel ko pol ski 1220/1–1257, Po znań 2003; M. Hle - bio nek, Bo le sław Po boż ny i wiel ko pol ska je go cza sów, Kra ków 2010. ⁷² B. Zien ta ra, Hen ryk Bro da ty i je go cza sy, War sza wa 1975; J. Hor wat, Miesz ko I Plą to no - gi, ksią żę ra ci bor ski, opol ski oraz kra kow ski 1131–1211, w: Cra co via – Po lo nia – Eu ro pa. Stu dia z dzie jów śre dnio wie cza ofia ro wa ne Je rze mu Wy ro zum skie mu w sześć dzie sią tą pią tą rocz ni cę uro dzin i czter dzie sto le cie pra cy na uko wej, Kra ków 1995; J. Raj man, Miesz ko Plą to no gi, pierw szy ksią żę ra ci bor sko – opol ski (1173–1211), KH, t. 103 (1996); N. Mi ka, Miesz ko, syn Wła dy sła wa II Wy gnań ca, ksią żę ra ci bor ski i pan Kra ko wa – dziel ni co wy wład ca Pol ski, Ra ci bórz 2006; W. Do mi niak, Ostat ni wład ca Gór ne go Ślą ska. Wła dy sław I, pan na Opo lu i Ra ci bo rzu (1225–1281), Ra ci bórz 2009. ⁷³ B. Zien ta ra, Hen ryk Bro da ty i je go cza sy, War sza wa 1975. In ne pra ce na ten te mat, to zwłasz cza: K. Szka ra dek, Sto sun ki pol skie po śmier ci Lesz ka Bia łe go, Rocz nik Fi la rec - ki, t. 1 (1886); K. Kro to ski, Wal ka o tron kra kow ski w ro ku 1228, Prze gląd Po wszech ny, t. 12 (1895); M. Ło dyń ski, Sto sun ki w San do mier skiem w la tach 1234–1239. Przy czy nek do dzie jów Bol ka Wsty dli we go, KH, t. 25 (1911), z. 1. 26 ana li zy⁷⁴. Sto sun ki ślą sko – ma zo wiec kie z per spek ty wy ry wa li za cji o tron pryn cy pac ki szcze gó ło wo opi sał B. Wło dar ski ⁷⁵. Jed nak naj wię cej miej sca, za rów no w pol skiej jak i nie miec kiej hi sto rio gra fii, po świę co no utra cie przez księ cia zie mi lu bu skie j⁷⁶. Ze wzglę du na trud no ści, ja kie nie sie ze so bą in ter pre ta cja źró deł opi - su ją cych pierw sze dzie się cio le cie rzą dów Bo le sła wa Ro gat ki, za gad nie nie roz pa du jed no ści Ślą ska po sia da sto sun ko wo ob szer ną li te ra tu rę przed mio - tu. Spo ro miej sca wal kom mię dzy sy na mi Hen ry ka Po boż ne go po świę ci - ła XIX – wiecz na hi sto rio gra fia nie miec ka zwłasz cza zaś ta cy au to rzy jak: R. Ro epell, G. A. Sten zel, czy C. Günha ge n⁷⁷. Nie zli czo ne pro ble my ba daw cze zwią za ne z okre sem wzmo żo nych walk o wła dzę na Ślą sku spra wi ły, że rów - nież póź niej si hi sto ry cy kil ka krot nie po ru sza li to za gad nie nie ⁷⁸. Jed nak no - wy im puls do roz wa żań na wspo mnia ny te mat przy nio sła do pie ro pu bli ka - cja ar ty ku łu au tor stwa J. Mu lar czy ka za ty tu ło wa ne go Z pro ble ma ty ki walk ⁷⁴ G. La bu da, Za gi nio na kro ni ka z pierw szej po ło wy XIII wie ku w Rocz ni kach Kró le stwa pol skie go Ja na Dłu go sza. Pró ba re kon struk cji, Po znań 1983. ⁷⁵ B. Wło dar ski, Po li tycz ne pla ny Kon ra da I księ cia ma zo wiec kie go, To ruń 1971. ⁷⁶ O. Bre iten bach, Das Land Le bus unter den Pia sten, Fürsten wal de/Spree 1880; P. Nie ssen, Die Ge schich te der Neu mark im Za ital ter ih rer Ent ste hung und Be sie dlung, Go rzów Wiel ko pol ski 1905; H. Lu dat, Das Bi stum Le bus – Stu dien zur Gründungs fra ge und zur Ent ste hung und Wirt scha fts ge schich te se iner schle sisch – po lni schen Be sit zun gen, We - imar 1942; R. Gro dec ki, Dzie je po li tycz ne Ślą ska do ro ku 1290, w: Hi sto ria Ślą ska, t. 1, Kra ków 1933; G. La bu da, Zie mia lu bu ska w dzie jach Pol ski, w: Zie mia lu bu ska, pod red.M. Szcza niec ki i S. Za choj ska, Po znań 1950, s. 88–90; Ten że, Za ję cie zie mi lu bu skiej przez mar gra biów bran den bur skich w po ło wie XIII wie ku, So bót ka (1973), t. 28, nr 3; J.Wa la cho wicz, Ge ne za i ustrój po li tycz ny No wej Mar chii do po cząt ków XIV wie ku, War sza wa–Po znań 1980. ⁷⁷ R. Ro epell, Ge schich te Po lens, t. 1, Ham burg 1840; G. A. Sten zel, Ge schich te Schle siens, t. 1, Bre slau 1853; C. Grünha gen,D. Ze it He rzog He in richs III. v. Schle sien, Bre slau 1241– 1266, ZfGS, t. 16 (1882); Ten że Gschich te Schle siens, t. 1, Go tha 1884. ⁷⁸ Z naj waż niej szych prac wy mie nić na le ży: R. Gro dec ki, Dzie je po li tycz ne Ślą ska do ro - ku 1290, w: Hi sto ria Ślą ska, t. 1, Kra ków 1933; K. Ma le czyń ski, Śląsk w epo ce feu dal nej, w: Hi sto ria Ślą ska, t. 1, cz. 1, Wro cław 1960; E. Randt, Po li ti sche Ge schich te bis zum Jah - re 1327, w: Ge schich te Schle siens, t. 1, Stud gard 1961; W. Ir gang, D. Be ginn d. sta atli chen Ze rsplit te rung Schle siens (1248–1252), Schle sien, 1975, z. 3. 27 o wła dzę na Ślą sku w la tach czter dzie stych XIII wie ku ⁷⁹. Za war te w nim te - zy spro wo ko wa ły do ostrej po le mi ki in nych hi sto ry ków, zwłasz cza zaś T. Jur - ka i A. Ju recz kę, co po zwo li ło nie co upo rząd ko wać we wnętrz ne dzie je Ślą - ska w oma wia nym okre sie ⁸⁰. W pra cy, zwłasz cza do ro ku 1251, szcze gól nie wie le miej sca po świę co - no sto sun kom spo łecz nym pa nu ją cym w pań stwie pol skim. Ta kie uję - cie pro ble mu po zwo li ło spoj rzeć na po li ty kę ksią żąt ślą skich z nie co in nej per spek ty wy i tym sa mym uwy pu klić pew ne nie dość eks po no wa ne w do - tych cza so wej li te ra tu rze przed mio tu aspek ty ich pa no wa nia. Od gry wa - jącym de cy du ją cą ro lę po li tycz ną w pań stwie pol skim XIII w. ro dom moż - no wład czym po świę co no w do tych cza so wej hi sto rio gra fii bar dzo du żo miej sca. Stąd mo że się ona po chwa lić po sia da niem w swym do rob ku wie lu cen nych mo no gra fii, z któ rych wy mie nić wy pad nie przede wszyst kim pra - ce po świę co ne Aw dań co m⁸¹, Gry fi to m⁸², Od ro wą żo m⁸³, Li so m⁸⁴, To po - ⁷⁹ J. Mu lar czyk, Z pro ble ma ty ki walk o wła dzę na Ślą sku w la tach czter dzie stych XIII wie - ku, So bót ka, t. 34 (1979), z. 1. Swo je te zy sta rał się pod trzy mać tak że w in nych pra cach. Ten że, Kil ka uwag w spra wie fran cisz ka nów gło gow skich w XIII wie ku, So bót ka, t. 29 (1974); Ten że, Dwa bun ty ry cer stwa ślą skie go prze ciw ksią żę tom wro cław skim w dru - giej po ło wie XIII wie ku, So bót ka, t. 33 (1978); Ten że, Wła dza ksią żę ca na Ślą sku w XIII wie ku, Wro cław 1984; Ten że, Po dzia ły Ślą ska mię dzy sy nów Hen ry ka Po boż ne - go w po ło wie XIII wie ku, PH (1985), z. 3; Ten że, Śląsk po 1241 ro ku, w: Te goż, Od Bo le - sła wa Chro bre go do Bo le sła wa Ro gat ki, Wro cław 1994; Ten że, Ksią żę le gnic ki Bo le - sław II Ro gat ka na tle sy tu acji po li tycz no – spo łecz nej Ślą ska, w: SPŚ, t. 9, War sza wa 2001. ⁸⁰ T. Ju rek, Ge ne za księ stwa głogow skie go, PH, t. 78 (1987), z. 1; A. Ju recz ko, Hen ryk III Bia - ły ksią żę wro cław ski (1247–1266), Kra ków 1986. ⁸¹ W. Sem ko wicz, Ród Aw dań ców w wie kach śred nich, Po znań 1920. ⁸² M.L. Wój cik, Ród Gry fi tów do koń ca XIII wie ku. Po cho dze nie – ge ne alo gia – roz sie dle - nie, Wro cław 1993. ⁸³ K. Gór ski, Ród Od ro wą żów w wie kach śred nich, Rocz nik Pol skie go To wa rzy stwa He - ral dycz ne go we Lwo wie, t. 8, (1926/1927). Zob. tak że, J. Ta zbi ro wa, Ro la po li tycz na Iwo - na Od ro wą ża, PH, t. 57 (1966), z. 2; B. Śli wiń ski, Krąg krew nia czy bi sku pa kra kow skie - go Iwo na Od ro wą ża, Ze szy ty Na uko we Wy dzia łu Hu ma ni stycz ne go Uni wer sy te tu Gdań skie go, Hi sto ria 14, Gdańsk 1984. ⁸⁴ B. Śli wiń ski, Li so wie krze low scy w XIV – XV w. i ich an te na ci, Gdańsk 1993. 28 rom⁸⁵, Na łę czo m⁸⁶, czy Za rem bo m⁸⁷. I choć każ da z wy mie nio nych pu bli - ka cji, czy to ze wzglę du na hi po te tycz ność usta leń po dyk to wa ną bra kiem źró deł, czy też ze wzglę du na cią gły po stęp ba dań w tym za kre sie, wy ma ga nie ustan nych szcze gó ło wych po pra wek, to w su mie sta no wią one nie zwy - kle cen ną pod sta wę do roz wa żań nad uwa run ko wa nia mi po li ty ki pro wa d- zo nej przez po szcze gól nych ksią żąt dziel ni co wych. Na tle ba dań ge ne alo - gicz nych pol skich ro dów moż no wład czych bar dzo do brze wy pa da ją pra ce do ty czą ce wspól not krew nia czych po sia da ją cych do mi nu ją ce zna cze nie na Ślą sku. Szcze gól na za słu ga w tym wzglę dzie przy pa da M. Ce twiń skie mu, któ ry, ogar nąw szy ol brzy mi ma te riał źró dło wy, stwo rzył bio gra my ślą skie - go ry cer stwa do koń ca XIII w.⁸⁸ Uzu peł nie niem tej pra cy jest pu bli ka cja T. Jur ka za ty tu ło wa na Ob ce ry cer stwo na Ślą sku do po ło wy XIV wie ku ⁸⁹. Oma - wia jąc opra co wa nia ge ne alo gicz ne ślą skie go ry cer stwa nie spo sób po mi nąć mo no gra fii Po go rze lów, Wierzb nów czy Je leń czy ków au tor stwa wspo mnia - ne go już T. Jur ka ⁹⁰. Spra wa mi prze mian spo łecz nych na Ślą sku zaj mo wał się rów nież J. Mu lar czyk, jed nak je go usta le nia nie zo sta ły przy ję te przez hi - sto rio gra fię, stąd w pra cy uni ka się po wo ły wa nia na wy ni ki ba dań wspo m- ⁸⁵ J. Kur ty ka, Tę czyń scy. Stu dium z dzie jów pol skiej eli ty moż no wład czej w śre dnio wie czu, Kra ków 1997. ⁸⁶ J. Pa kul ski, Na łę cze wiel ko pol scy w śre dnio wie czu. Ge ne alo gia, upo sa że nie i ro la po li- tycz na w XII – XIV w., Rocz ni ki To wa rzy stwa Na uko we go w To ru niu, t. 80, z. 3. ⁸⁷ J. Pa kul ski, Ród Za rem bów w Wiel ko pol sce w XIII i XIV wie ku, Pra ce Wy dzia łu Na uk Hu ma ni stycz nych Byd go skie go To wa rzy stwa Na uko we go, 1975, nr 16. ⁸⁸ M. Ce twiń ski, Ry cer stwo ślą skie do koń ca XIII wie ku. Bio gra my i ro do wo dy, cz. 2, Wro - cław 1982. Wspo mnia ny au tor przez sze reg lat pu bli ko wał licz ne ar ty ku ły zwią za ne z prze mia na mi spo łecz ny mi na Ślą sku, któ re w ostat nim cza sie zo sta ły ze bra ne i op- u bli ko wa ne w pra cy: M. Ce twiń ski, Ślą ski ty giel. Stu dia z dzie jów pol skie go śre dnio wie - cza, Czę sto cho wa 2001. ⁸⁹ T. Ju rek, Ob ce ry cer stwo na Ślą sku do po ło wy XIV wie ku, Po znań 1998. ⁹⁰ T. Ju rek, Pa no wie z Wierzb nej. Stu dium ge ne alo gicz ne, Kra ków 2006; Ten że, Ro do wód Po go rze lów, Kra ków 2005; Ten że, Sle sie stirps no bi lis si ma Je leń czy cy – ród bi sku pa wro - cław skie go To ma sza I, RH (1992), t. 58. Zob. rów nież Te goż, Ro ta cja eli ty dwor skiej na Ślą sku w XII – XIV w., w: Ge ne alo gia – wła dza i spo łe czeń stwo w Pol sce śre dnio - wiecz nej, To ruń 1999. 29 nia ne go hi sto ry ka ⁹¹. Wie le usta leń przy ję tych w ni niej szej pra cy po cho dzi z cy klu ar ty ku łów pu bli ko wa nych przez J. Bie nia ka w pe rio dy ku za ty tu ło - wa nym Spo łe czeń stwo Pol ski Śre dnio wiecz nej i choć za sad ni czo au tor zaj mu - je się w swych pu bli ka cjach dzia łal no ścią po li tycz ną pol skie go moż no władz - twa w XII w., to wie le je go usta leń ma nie ba ga tel ne zna cze nie dla zro zu mie - nia sto
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Bolesław Rogatka. Książę legnicki, dziedzic monarchii henryków śląskich (1220/1225-1278)
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: