Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00144 005379 19042402 na godz. na dobę w sumie
Bornholm. Travelbook. Wydanie 3 - książka
Bornholm. Travelbook. Wydanie 3 - książka
Autor: , Liczba stron: 152
Wydawca: Bezdroża Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-5434-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> przewodniki turystyczne po kontynentach i regionach
Porównaj ceny (książka, ebook (-35%), audiobook).

Bornholm - to najbardziej nasłoneczniony skrawek północnej Europy. Na tej niewielkiej duńskiej wyspie można znaleźć zarówno jedne z najpiękniejszych europejskich plaż, jak i potężne granitowe urwiska. Trasy rowerowe oplatające Bornholm pozwalają zobaczyć tajemnicze ryty naskalne i średniowieczne kościoły--twierdze, a malownicze miasteczka portowe zaskakują wręcz śródziemnomorską roślinnością.

Słuchając opowieści o trollach i wikingach, chciałoby się tu spędzić całe lato!

Travelbook to Twój niezastąpiony towarzysz podróży. Wskaże Ci najważniejsze atrakcje, podpowie, czego szukać poza głównymi szlakami, i wprowadzi w świat miejscowych obyczajów. Znajdziesz w nim opisy najciekawszych regionów i miast, a sprawdzone informacje praktyczne umożliwią staranne zaplanowanie podróży.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Bornholm Autorzy przewodnika: Peter Zralek, Magdalena Bodnari (Trasy rowerowe) Redaktor prowadzący: Miron Kokosiński Redakcja: Emilia Osowska Korekta: Barbara Faron Aktualizacja: Rafał Pikuła Opracowanie kartograficzne: DAKA – Studio Graficzne Źródło pochodzenia danych kartograficznych: © OpenStreetMap contributors; www.opendatacommons.org/licenses/odbl Okładka: materiały graficzne zostały wykorzystane za zgodą Images LLC Stockphoto LP Skład: Michał Sapeta, Miron Kokosiński Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magne- tycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towa- rowymi ich właścicieli. Autorzy oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce in- formacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub au- torskich. Autorzy oraz wydawnictwo Helion nie ponoszą również żadnej odpowiedzial- ności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Wydawnictwo Helion ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel.: 32 2309863 e-mail: redakcja@bezdroza.pl księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: http://bezdroza.pl/user/opinie/?bebor3 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydanie III ISBN: 978-83-283-5434-0 Copyright © Helion, 2019 • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! Nasza społeczność 3 I C Ś E R T S I P S Spis treści ATRAKCJE BORNHOLMU________________________________ 5 INFORMACJE PRAKTYCZNE __________ 9 PRZED WYJAZDEM ____________________________________ 11 Wybór czasu podróży __________________________________________ 11 Źródła informacji ______________________________________________ 11 Formalności _________________________________________________ 11 DOJAZD _____________________________________________ 13 Podróż promem ______________________________________________ 13 Podróż samolotem ____________________________________________ 14 Podróż autobusem ____________________________________________ 14 Podróż samochodem __________________________________________ 14 NA MIEJSCU _________________________________________ 15 Komunikacja _________________________________________________ 15 Noclegi _____________________________________________________ 16 Wyżywienie _________________________________________________ 18 X Bornholmskie przysmaki ___________________________ 20 Aktywny wypoczynek __________________________________________ 22 TRASY ROWEROWE ___________________________________ 25 INFORMATOR A–Z ____________________________________ 38 INFORMACJE KRAJOZNAWCZE _______ 45 KRAJOZNAWCZE ABC _________________________________ 47 Krajobrazy ___________________________________________________ 47 PRZYRODA ___________________________________________ 50 Flora _______________________________________________________ 50 Fauna ______________________________________________________ 52 X Wikingowie _______________________________________ 56 SPOŁECZEŃSTWO I KULTURA __________________________ 62 Ludzie ______________________________________________________ 62 Język _______________________________________________________ 62 Gospodarka __________________________________________________ 62 X Żyli na Bornholmie ________________________________ 64 Kup książkę Poleć książkę 4 I C Ś E R T S I P S ZWIEDZANIE BORNHOLMU __________ 67 RØNNE ______________________________________________ 69 Okolice _____________________________________________________ 83 ÅKIRKEBY ____________________________________________ 88 Okolice _____________________________________________________ 92 NEXØ _______________________________________________ 98 Okolice ____________________________________________________ 103 SVANEKE ___________________________________________ 107 Okolice ____________________________________________________ 111 GUDHJEM __________________________________________ 115 Okolice ____________________________________________________ 118 ALLINGE-SANDVIG ___________________________________ 124 Okolice ____________________________________________________ 127 HASLE ______________________________________________ 135 Okolice ____________________________________________________ 137 ERTHOLMENE _______________________________________ 141 SŁOWNICZEK POLSKO-DUŃSKI ________________________ 145 SPIS RAMEK _________________________________________ 147 SPIS PLANÓW I MAP __________________________________ 148 LEGENDA ___________________________________________ 148 INDEKS _____________________________________________ 149 Kup książkę Poleć książkę Atrakcje Bornholmu NAJPIĘKNIEJSZE MIEJSCA Zaułki starego Rønne Spacer w przeszłość, kiedy tempo życia po- zwalało nam jeszcze na zadumę nad krzy- wym murem domu, studiowaniem nowej witryny sklepowej lub na krótką drzemkę w cieniu przydrożnego drzewka. Plaże Dueodde Bajecznie piaskowe, ciągnące się przez setki metrów i obmywane krystalicznie czystymi wodami Bałtyku. Las Almindingen Trzeci co do wielkości las Danii z najwyż- szym wzniesieniem na wyspie i słynną Do- liną Echa to wymarzone miejsce na piesze wycieczki, gdy znudzi się nam już podzi- wianie wybrzeży. Hammeren Granitowe stoki skał, rozległe łąki po- kryte wrzosem, największe jezioro wyspy – wszystko to znajdziemy w Hammeren – krainie na najdalej na północ wysuniętym skrawku Bornholmu. Kup książkę Poleć książkę NAJWSPANIALSZE ZABYTKI Kościoły rotundowe Świątynie w Nylars, Østerlars, Nyker i Olsker. Cenne historycznie (XI– XII w.) i artystycznie (częściowo zachowane malowidła ścienne we wnętrzach); kto wie, może także kryjące jeden z większych nieodna- lezionych dotąd skarbów Europy – pozostawiony przez zagadkowych templariuszy! Kościół św. Pawła koło plaż Dueodde W XIII-wiecznej świątyni można zobaczyć malowidła ścienne mające ok. 600 lat. Oprócz scen pasyjnych są tam też przedsta- wienia np. zająca i świni grających w karty. Zamek Hammershus Ruiny, których widok zachwyci nie tylko mi- łośników średniowiecza; jedna z większych atrakcji architektonicznych i historycznych Skandynawii. Ryty naskalne Prehistoryczne rysunki można zobaczyć w wielu miejscach na wyspie. Te na skale Madsebakke blisko Allinge i Sandvig pochodzą sprzed ok. 3,5–4 tys. lat i stanowią największą grupę tego typu rysunków w Danii. Kup książkę Poleć książkę NAJCIEKAWSZE MUZEA Bornholms Kunstmuseum w Rø W bornholmskim muzeum sztuki współcze- snej można zobaczyć m.in. obrazy przed- stawicieli miejscowej szkoły malarskiej, współczesną ceramikę i… włochate born- holmskie krowy. Bornholmskie Centrum Średniowiecza W tym niezwykłym muzeum na wolnym powietrzu można zobaczyć, jak wygląda od środka kuchnia, spróbować odpalić działo albo chodzić na szczudłach. Nie brak tu też rekonstrukcji średniowiecznej zabu- dowy wyspy. Muzeum Bornholmu w Rønne Przebogate zbiory tej placówki to gratka nie tylko dla miłośników hi- storii. Zgromadzono tu eksponaty pochodzące z wszystkich okresów historii wyspy, od krzemiennych grotów strzał pierwszych ludzi miesz- kających na Bornholmie i średniowiecznych skarbów po fragmenty bomb z okresu II wojny światowej. NaturBornholm w Åkirkeby Muzeum poświęcone jest głównie histo- rii naturalnej wyspy i prezentuje jej świat roślinny oraz zwierzęcy. Można tu dowie- dzieć się, jak powstawały skały tworzące wyspę, i zobaczyć ślady żyjących tu nie- gdyś dinozaurów. Landbrugsmuseum kolo Gudhjem „Żywe” muzeum rolnictwa warto odwie- dzić, zwłaszcza jeśli mieszka się w mieście. Można tu zobaczyć, np. jak piecze się chleb, przędzie nici albo robi ser. Kup książkę Poleć książkę SPECJAŁY KUCHNI BORNHOLMSKIEJ Wędzone śledzie Koniecznie po bornholmsku, czyli w wy- spiarskiej wędzarni podane z rzodkiewką, żółtkiem i kuflem schłodzonego piwa. Akvavit To rodzaj produkowanej na wyspie wódki. Jej wytwórnia, Bornholmske Spiritfabrik, znajduje się w Nexø. Produkowane są głów- nie jej trzy rodzaje: Bornholmer Akvavit (40-procentowa czysta wódka z posmakiem kopru i kminku), Bornholmer 1855 Tradition- sakvavit (42-procentowa wódka wyrabiana wg starej receptury), a także Bornholmer Bitter – gorzka wódka o mocy 38 z nutą jałowca i cynamonu. Ser pleśniowy Sct. Clemens Danablu Powstaje w mleczarni w Klemensker. Wy- śmienitym dodatkiem do sera są żytnie ciasteczka produkowane w rodzinnej fir- mie w Åkirkeby. Fiskebuffet Niemal każdy o nim słyszał – to słynny szwedzki stół! Wiele wędzarni oferuje w ta- kiej właśnie formie tradycyjne duńskie przysmaki: owoce morza, sałatki śledziowe, wędzoną makrelę z dodatkiem czosnku, pieprzu i papryki oraz ciemny chleb i sa- łatkę ziemniaczaną. Kup książkę Poleć książkę 69 e N N ø R | U M l O H N R O B e I N A Z D e I W Z Rønne Miasto to nie istniałoby, gdyby nie port. Już za czasów Hanzy był on najgłębszym na wyspie (9 m). Na statki ładowano głównie śledzie. Przez setki lat szlaki handlowe ni- czym pępowiny utrzymywały Rønne przy życiu. Dziś przeładowuje się tu rocznie 1,5 mln ton towarów. historia Miasto zbudowano na osuszonych mocza- rach, stąd jego nazwa – łacińskie Rothna pochodziło od rådden, czyli „gnijący”, i tak wyspiarze określali te tereny wcześniej. Po raz pierwszy Rønne pojawiło się w kro- nikach z 1149 r. W 1327 r. zyskało prawa miej- skie i od początku konkurowało o prymat na wyspie z Åkirkeby. Wygrało dzięki nad- morskiemu położeniu. Rønne zostało zniszczone w bombardo- waniach radzieckich w nocy z 7 na 8 maja 1945 r. Ucierpiała wtedy większość z ok. 3,5 tysiąca domów, przeszło 200 nie nada- wało się do odbudowy. Zginęło jednak tylko dziewięć osób, ponieważ ostrzeżeni w porę mieszkańcy ukryli się w lasach Almindingen. Nad całością odbudowy czuwał główny ar- chitekt miasta Willy Hansen. Uratowano, co się dało. W niektórych zburzonych do- mach zachowały się podmurówki (nawet z XII i XIII w.) i na nich stawiano ściany. Wiele z posiadłości kupieckich zwieńczonych było tzw. kikkenborgen, czyli wieżyczką obserwa- cyjną na dachu. Do dziś wyróżnia ona archi- tekturę wielu domów w mieście. W Rønne znajduje się większość za- kładów przemysłowych Bornholmu, cera- miczne i kamieniarskie zatrudniają łącz- nie kilkaset osób. To dużo jak na miasto, w którym żyje 14,5 tys. mieszkańców, jednak recesji w tej branży raczej się nie powstrzyma. Od 1880 r. za pracą przybywali tu Szwedzi, których nie stać było na kupno biletu na prom przez Atlantyk. Zatrudniano też dzieci. Jeszcze do lat 70. XX w. w kamie- niołomach pracowało ok. 1000 robotników, podczas gdy obecnie na liście płac De fo- renede Granitbrut jest kilkadziesiąt osób. Tutejsze pokłady granitu wykładzino- wego mają różne odcienie, ale w Rønne przeważa ciemny. Używa się go główne do wyrobu płyt nagrobnych. Przez wiele lat z kamienia budowano na wyspie kościoły i fortyfikacje, domy wznoszono natomiast drewniane. Pierwszą cegielnię otwarto w Rønne dopiero w 1740 r. Granit To kwaśna skała magmowa, czyli taka, która powstała na skutek krystalizacji lub zakrzepnięcia magmy wewnątrz skorupy ziemskiej bądź lawy na jej powierzchni. Skały magmowe są, obok skał osadowych i metamorficznych, jednym z trzech głównych typów skał, z których zbudowana jest nasza pla- neta. Wyróżnia się przeszło 700 ich odmian. Granit składa się z kwarcu, skaleni alkalicznych i plagioklazów, czyli minerałów z grupy skaleni so- dowo-wapniowych. Granit występuje w szeregu barw, od czarnej do biało- różowej. Główne zastosowanie znalazł w budownictwie, ale służy też do wielu innych celów – wykonuje się z niego np. płyty nagrobne, stanowi też two- rzywo dla artystów. Kup książkę Poleć książkę 70 e N N ø R | U M l O H N R O B e I N A Z D e I W Z warto zobaczyć Spacer po miastach portowych należy za- cząć oczywiście od portu. Tutejszy był wie- lokrotnie przebudowywany. Nabrzeże dla promów zbudowano w 1993 r., dwa falo- chrony w 2005 r. Nad przystanią promową w Rønne wznosi się granitowy pomnik upamiętniający bornholmskich marynarzy, którzy zginęli podczas II wojny światowej. Zanim wejdziemy w historyczną Told- bodgade, warto zwrócić uwagę na budy- nek ze smukłymi kominami, stojący przy samym terminalu, przy Sverigesvej. To dawna kuźnia portowa (Havnesmedien, na fasadzie szyld: „Skibs-og Havnesme- die”). Domy o tego typu konstrukcji, słu- powo-ryglowej (tzw. pruski mur, po duńsku bindingsærk), będziemy spotykać na całej wyspie. Budynek, po wzniesieniu w 1735 r., służył początkowo za skład amunicji. Od Toldbodgade zaczyna się stara i najciekawsza część miasta. Na dachu stojącego w porcie budynku dawnego urzędu celnego (Toldboden, rok bu- dowy 1684) znajduje się nie kikkenborgen, ale drewniana figura mężczyzny we fraku z ujadającymi psami. To sam Diabeł i jego psy z piekła rodem. Tak przynajmniej wy- obraża to sobie mały Pelle z książki Martina Andersena Nexø, najsłynniejszego pisarza wyspy (zob. Nexø, s. 100–101), czekając na ojca „wzmacniającego się” w portowej knaj- pie przed spotkaniem z pierwszym praco- dawcą. Budynek służył jako urząd celny do 1897 r. Drzwi do niego być może ukradziono z zamku Hammershus. Nieopodal stoi budynek dworca kole- jowego. W 1900 r. otwarto linię wąskoto- rówki do Nexø, a później tory poprowadziły także na północ, do Sandvig. Kolej stała się jednak nierentowna i ostatni pociąg doje- chał do Rønne w 1968 r. W budynku dworca dziś mieści się restauracja. Skręcając z Toldbodgade w lewo, wej- dziemy w Grønnegade, przy której za- chowało się wiele starych domów wznie- sionych z muru pruskiego. Najstarszym w mieście (z poł. XVI w.) jest czerwony budynek pod nr. 4. Popularnym kolorem ścian domów jest tzw. czerwień born- holmska. Farbę tę sporządzano niegdyś z gleby o czerwonym zabarwieniu, zmie- szanej z olejem rybim i krowim moczem. W domostwie pod nr. 25–27 mieszkał były korsarz Caspar Henrik Wolffsen – jedna ▼▼ Panorama Rønne widziana z wejścia do portu Kup książkę Poleć książkę 71 e N N ø R | U M l O H N R O B e I N A Z D e I W Z ▼▲ Budka sztormowa w porcie w Rønne z barwniejszych postaci związanych z Rønne. Po zakończeniu wojny z Anglią na pocz. XIX w. korsarz miał duże kłopoty ze znalezieniem sobie miejsca w świecie o nowym porządku. Zajął się więc szmu- glem alkoholu. Król nie bardzo wiedział, jak ma sobie z nim poradzić, mianował więc Wolffsena urzędnikiem celnym w Rønne (później odpowiedzialnym za całą wyspę). Bogaci kupcy oraz armatorzy mieli swe posiadłości przy okazałej Storegade, ulicy równoległej do Grønnegade. Typo- wym przykładem takiej rezydencji jest Johnsensgård pod nr. 15. Dalej wznosi się Amtmandsgården (Storegade 36), w któ- rym od 1840 r. urzęduje wojewoda wyspy. Na Storegade 8 grudnia 1658 r. zo- stał zastrzelony komendant szwedzkiego Zamach na Printzenskølda „Poddajesz się czy nie? Ponieważ ty jesteś Szwedem, a my wszyscy Duńczykami” – takie słowa przywódca buntu duńskiego, Jens Kofoed, skierował do komendanta garnizonu szwedzkiego na wyspie, Jo- hana Printzenskølda, 8 grudnia 1658 r. Szwed otoczony przez grupę zbrojnych wyspiarzy poddał się bez walki. Zdarzenie miało miejsce w Rønne, dokąd pułkownik udał się konno, by wysłać listy z prośbą o wsparcie do gubernatora Skanii. Printzeskøld został wyprowadzony na ulicę. Tam udało mu się jednak wy- rwać Duńczykom. W zamieszaniu padł strzał i komendant osunął się martwy na ziemię. Zginął raczej przypadkowo. Zamiarem buntowników było wzięcie go żywcem, by doprowadzić do kapi- tulacji garnizonu na zamku Hammer- shus. W zamieszaniu otrzymał postrzał z broni Villuma Clausena, szwagra przy- wódcy buntu (pistolet zabójcy można zobaczyć w muzeum miejskim). Dziś największy prom bornholmskiego ar- matora Bornholmstrafikken nosi nazwę „Villum Clausen”, inne honorują pozosta- łych uczestników buntu: Poula Ankera, Jensa Kofoeda itd. Kup książkę Poleć książkę 72 e N N ø R | U M l O H N R O B e I N A Z D e I W Z garnizonu Johan Printzenskøld. Miejsce zabójstwa Printzenskølda (przed szkołą) oznaczone jest trzema płaskimi kamieniami wystającymi z bruku. Na jednym z nich wi- dać datę „1658”, a najmniejszy z kamieni ma wedle tradycji upamiętniać zabitego przy okazji psa Szweda. Nieopodal (Storegade 42) stoi dom (z 1846 r.) wojskowego komen- danta Bornholmu: Kommandatgården. Przy sąsiedniej Krystalgade mieści się Hjorths Stentøj Krystalgade 5; tel.: +45 56950160; www.bornholmsmuseum. dk/besoeg/hjorths-fabrik; czynne: 1 III–13 V, 22 X–30 XI, pn.–pt. 13.00–17.00, sb. 10.00– 13.00, 14 V–21 X, pn.–sb. 10.00–17.00, najstar- sza działająca na wyspie fabryka ceramiki. Pieczołowicie zachowano jej XIX-wieczny wygląd. Instytucja funkcjonuje dziś jako tzw. żywe muzeum i można przyjrzeć się tu poszczególnym etapom produkcji cera- miki. W pobliżu miasta (jak i w Sose Odde na południu) wydobywa się dalej wysokiej jakości glinkę kaolinową (porcelanową), ale większość surowca pochodzi już z im- portu. Garncarstwo rozwinęło się na więk- szą skalę na Bornholmie ok. połowy XIX w. Na wyspie istniało wtedy ok. 20 fabryk i ponad 70 warsztatów garncarskich. Jed- nym z pierwszych popularnych produktów Hjorts Stentøj były dwuuchwytowe („grec- kie”) wazy ozdobione widoczkiem z wyspy (np. motywem zamku Hammershus czy ▼▼ latarnia morska w Rønne Kup książkę Poleć książkę Helligdomsklipperne – Świętych Skał). Szki- ców dostarczał za pięć koron duński poeta i rysownik Holger Drachmann (zob. erich- sens Gård, s. 73). Szkołę sztuki ceramicz- nej otwarto na Bornholmie w latach 30. zeszłego stulecia. Dziś pracuje na wyspie przeszło setka artystów. Przy muzeum znaj- dziemy sklepik, gdzie obok miejscowych wyrobów można nabyć ceramikę także z in- nych warsztatów na wyspie, np. z Søholm. Następną (w kierunku północnym), pro- stopadłą do Storegade, jest ulica Róż (Rosen- gade), też z kilkoma starymi zadbanymi po- sesjami. Większość mieszkańców odświeża (odmalowuje) swoje domy regularnie na wiosnę, przed świętami Wielkiej Nocy. Przy wielu budynkach znajdują się ogródki z eg- zotyczną jak na tę szerokość geograficzną roślinnością (np. winorośl, morwy i orze- chy włoskie). Erichsens Gård W kolejną przecznicę do Storegade, czyli w ulicę laksegade (wybrukowaną półtora wieku temu), należy wejść, by od- wiedzić laksegade 7; tel.: +45 56958735; www.bornholmsmu- seum.dk/besoeg/erichsens-gaard; czynne: 11 V–20 X, pt.–sb. 10.00–16.00. Jest to sta- rannie odrestaurowana siedziba mieszczań- ska. Wzniesiona w 1806 r. i rozbudowana w latach 30. XIX w. tworzy dziś oddział Muzeum Bornholmskiego. To kolejne żywe muzeum. W erichsens Gård można 73 e N N ø R | U M l O H N R O B e I N A Z D e I W Z Kup książkę Poleć książkę 128 G I V D N a S - e G N I L L a | u M L O H N R O B e I N a Z D e I W Z Do budowy świątyni użyto granito- wych bloków (wiele ledwo poddanych obróbce), a jej mury osiągają grubość 2 m. Budowlę grożącą zawaleniem w 1825 r. wzmocniono słupami. Podobnie jak i w in- nych świątyniach rotundowych, poszcze- gólne kondygnacje kościoła pełnią ściśle wyznaczone funkcje, np. dolna służyła za kryjówkę dla dzieci, kobiet i starców. Składowano tu też towary kupieckie, np. wyprawione skóry lub nawet zboże (być może zbierano tu dziesięcinę za zarządów arcybiskupów Lundu). Na najwyższym pię- trze znajdują się strzelnice, gdyż stamtąd mężczyźni próbowali odeprzeć ataki wro- gów, głównie Wenedów, czyli Słowian z Po- morza i Rugii. Dach świątyni być może był niegdyś płaski i obwiedziony swoistymi blankami. Z dawnego, ale nie pierwotnego wystroju, zachowała się ambona (zapewne z ok. 1575 r., odnowiona w XVIII w.). Współ- czesna ceramiczna płaskorzeźba (w jednej z nisz) Gunnara Hansena przedstawiająca Kobiety u grobu powinna być jak najszyb- ciej usunięta – zupełnie tu nie pasuje. Po jej obu stronach stoją świeczniki z 1625 r. Frag- menty renesansowego ołtarza przecho- wuje Muzeum Bornholmu. Na przykościel- nym cmentarzu zachowało się kilka starych nagrobków, m.in. Trueda Myre’a z 1574 r. Na północ i zachód od Sandvig rozciąga się HAMMEREN (HAMMERKNUDDEN). Jest to właściwie olbrzymia bryła granitu, jak falochron wchodząca w morze. Od strony lądu jej stoki opadają łagodnie, tworząc rozległe łąki pokryte wrzosem, a w dolinie leży największe jezioro wyspy: Hammersøen (zob. s. 130). Hammeren jest doskonałym miejscem na spacery, a w lecie także na pik- nik i drzemkę po nim. Wiele z przecinających Święty Olaf Olaf II Haraldsson został królem w wieku 20 lat i sprawował rządy przez lat 13, do- póki nie wygnała go z kraju opozycja wspierana przez duńskiego władcę Ka- nuta Wielkiego. Na pierwszą wyprawę wojenną ruszył, mając zaledwie 11 lat. W młodości był – jeśli można się tak wy- razić – wikingiem, któremu sprzyjało szczęście. Plądrował m.in. wsie wokół szwedzkiego jeziora Mälaren. Na Wy- spach Brytyjskich nie udało mu się co prawda zdobyć Londynu, ale zniszczył jedyny most na Tamizie. Zima spędzona u normandzkiego władcy Ryszarda III zaowocowała nawróceniem Olafa. Już za życia zwano go świętym, szczególnie gdy odbył pielgrzymki do Francji i Hisz- panii (gdzie odwiedził m.in. grób apo- stoła Jakuba w Santiago de Compostela). Nim zmuszono go do opuszczenia kraju, wprowadził w Norwegii chrześcijaństwo, zakładał biskupstwa, zniósł niewolnictwo, zakazał bigamii i spożywania… koń- skiego mięsa. Za swe powołanie uważał zjednoczenie ziem norweskich. Olaf zgi- nął w bitwie pod Stiklestad (prowincja Trøndelag w Norwegii) 29 lipca 1030 r., próbując odzyskać władzę. Podobno padł pod uderzeniem topora, stąd przedstawia się go na wizerunkach właśnie z tą bronią. Niektórzy badacze sugerują, że topór ten nawiązuje do „młota” staronordyckiego boga Thora, bóstwa m.in. burzy i pio- runów. Już przy ciele Olafa dokonywały się cuda. Jego grób w Nidaros (dzisiejsze Trondheim) stał się szybko głównym ce- lem pielgrzymek w Skandynawii. Święty został patronem chłopów i ludzi morza. Kup książkę Poleć książkę 129 G I V D N a S - e G N I L L a | u M L O H N R O B e I N a Z D e I W Z Hammeren szlaków pieszych to ścieżki ra- tunkowe dla patroli ostrzegających przed rafami żeglujące w pobliżu statki. Tędy nad- chodziła też pomoc w razie katastrofy. Warto wspomnieć, że z wyznaczonych ścieżek nie powinno się zbaczać. Wychodząc z Sandvig w drodze do Hammeren, kierujemy się na pół- noc, w stronę latarni. Bezpośrednio za parkingiem Bølgebad natrafimy na szańce z okresu wojen szwedzkich (XVI–XVII w.) i kamień upamiętniający zatonięcie ża- glowca „Kobenhavn” w drodze do austra- lii w 1928 r. Wznoszącą się w pobliżu Małą Latarnię (Lille Fyr albo Hammerodde Fyr) zbudowano pod koniec XIX w. Przy dobrej pogodzie widać stąd wybrzeża Szwecji, po- łożone ponad 30 km dalej. Hammerodde Fyr (latarnia morska) Hammeren 0 300 m Ścieżka dla pieszych Kaplica Salomona Hammer Fyr (latarnia morska) Parking Parking Sandvig Familie Camping Parking Przystań morska Sandvig Strandhotellet Pepita Krystalsøen Gamle Dam Opalsøen Hammersøen Danhostel Sandvig Parking Langebjerg („góra trolli”) Madsebakke (ryty naskalne) Parking Hammershavn Jaskinia Wystawa poświęcona Hammershus Kamelhovederne Hammersholm (ryty naskalne) Hammershus (parking) Kamieniołomy Moseløkken Ruiny zamku Hammershus Moczary Kup książkę Poleć książkę Hammer Odde FyrSandlinienFyrvejHammersøvejLangebjergvejFjeldvejMoseløkkevejMoseløkkevejMoseløkkevejHammershusvejStrandpromenadenSænevejStrandvejenHAMMERENSandvig 130 G I V D N a S - e G N I L L a | u M L O H N R O B e I N a Z D e I W Z Około 500 m na południowy zachód od latarni, idąc ścieżką wzdłuż brzegu, do- ruin kaplicy Salomona (Salo- trzemy do mons Kapel) z XIV w. (niektóre źródła datują ją nawet na połowę XIII w.). Zachowały się tu resztki bramy i kruchty oraz wątki mu- rów długich na 13–14 m. Kaplicę zbudowano z częściowo ociosanych głazów i z cegły przy istniejącym tu świętym źródle (kilde). Zdziwienie może dziś budzić odludność tego miejsca. W średniowieczu znajdował się tu jednak gwarny targ, gdzie kupcy, głównie niemieccy, solili śledzie przed ich transportem na południe. Szlak prowadzi teraz do tzw. Dużej Latarni (Store Fyr albo Hammer Fyr). Zbu- dowano ją w 1972 r., ale zastąpiono Małą (Hammerodde Fyr), kiedy okazało się, że jej światło nie może przebić się przez ni- sko wiszące chmury. Pobliski porcik Hammershavn był po- czątkowo przystanią kupców zmierzających na targ przy kaplicy Salomona, a później służył zamkowi Hammershus. W XIX w. został znacznie rozbudowany przez Niem- ców na potrzeby pobliskich kamienioło- mów. Przy niewysokiej fali można wybrać się stąd łódką na wycieczkę, by obejrzeć groty i formacje granitowe na urwisku, np. Løvehovederne, czyli Lwie Głowy. ▼▼ Port w Hammeren W niecce między portem a Dużą Latar- nią zobaczymy powstałe po zalaniu kamie- niołomów jeziora. Rząd duński podarował cały cypel Hammeren mieszkańcom allinge pod pastwiska, by w części zrekompen- sować im straty spowodowane zniszcze- niem przez sztorm ich portu w 1872 r. Radni gminy rychło jednak sprzedali przylądek niemieckiej firmie, która rozpoczęła wy- dobycie granitu. Pozyskiwano tu budulec (znany jako Hammer) o bardzo jasnej (jak na ten typ skały) barwie, którą zawdzię- czała obecności m.in. kwarców, oraz inny rodzaj, z rdzawymi plamami. Kamieniołomy działały (odkupione już przez państwo duńskie) do 1970 r. Później stare odkrywki zalane wodą utworzyły nastrojowe jeziora: Opalsøen z masą ptactwa w sezonie lę- gowym i mniejsze Kristalsøen, którego okolice porośnięte karłowatą roślinnością zwano Syberią. Znacznie większym akwenem jest Hammersøen powstałe po wycofaniu się stąd lodowca. To największe jezioro Born- holmu (10 ha). Jego względnie duża głębo- kość (13 m) i położenie blisko morza skusiły Piotra Wielkiego do powzięcia planów za- mienienia zbiornika w główny basen por- towy przyszłej bazy morskiej. W czasie wi- zyty na Bornholmie w 1716 r. car dyskutował Kup książkę Poleć książkę 131 G I V D N a S - e G N I L L a | u M L O H N R O B e I N a Z D e I W Z ▼▲ Jezioro powstałe po zalaniu kamieniołomu w Hammeren z technikami o możliwości wysadzenia w powietrze wyniosłości odgradzających akwen od morza i utworzenia w ten sposób bezpiecznej przystani dla floty. Niektórzy twierdzą, że również Hitler nosił się z po- dobnymi zamiarami (Hammersøen miało być bazą łodzi podwodnych). Między Sandvig a Hammersøen znajduje się wzniesienie Langebjerg (76 m n.p.m.), które bez kłopotów wskaże każdy mały Born- holmczyk. Wedle tradycji ma tu swój dom rodzina gnomów (trolli). Chochliki nazywają się Bobbarækus i Bobbasina, a ich dziećmi są Krøllaborra i ulubieniec miejscowej dziatwy Krølle Bølle (co można przetłumaczyć jako „Lo- czek-andrusek”). Postaci te stworzył rysownik Ludvig Mahler w czasie II wojny światowej. Największą atrakcją wędrówki po Ham- ruiny zamku Hammershus Slotsgården, Langebjervej 26, allinge; tel.: +45 56481140; bornholm@sns.dk; czynne: VI–VIII codz. 10.00–17.00, 20 III–31 V i 1 IX– 19 X w godz. 10.00–16.00. Zamek wznie- siono na rozkaz arcybiskupa Lundu. Być może wykorzystano przy tym pozostałości wcześniejszych budowli obronnych z okresu meren są wikińskiego. Tak przynajmniej twierdził bu- downiczy: biskup Jacob erlandsen, uspo- kajając króla Chrystiana I, że tylko „ulep- sza” istniejącą już na wzgórzu fortyfikację. W istocie zamek miał stać się fortecą bisku- pów na wypadek zatargów z królami duń- skimi. Twierdzę budowano powoli od 1256 r., dostawiając nowe zabudowania i wznosząc umocnienia stałe aż do roku 1522, kiedy to biskupi musieli opuścić wyspę. Po kilku la- tach Bornholm trafił w ręce Hanzy lubec- kiej. Związek kupiecki rozbudował zamek. Dopiero pod koniec XVII w. forteca straciła na znaczeniu, a w 1743 r. została opuszczona i zaczęła zamieniać się powoli w ruinę. Hammershus zbudowany został na wzniesieniu o wysokości 75 m n.p.m. Od strony morza było ono praktycznie nie do sforsowania. Jedynie od wschodu teren jest bardziej płaski i tu postawiono uforty- fikowaną bramę oraz wykopano fosę. Nad nią przerzucono kamienny mostek, niegdyś zadaszony, przez który wchodzi się obecnie na teren ruin. Dostępu do zabudowań bro- niły pętle muru (obwodowego i wewnętrz- nego), w części zachowanego. Kup książkę Poleć książkę 132 G I V D N a S - e G N I L L a | u M L O H N R O B e I N a Z D e I W Z Na terenie zamku znajdowały się cysterny, a w dużych magazynach (wzdłuż wewnętrznego muru) gromadzono pro- wiant na miesiące oblężenia. Składowano tu też płody rolne zebrane od ludności. Istniały osobne spichlerze na wieprzowinę i masło, którego Hanza ściągała rocznie od wyspiarzy aż 180 beczek. W największym składzie przechowywano dziesięcinę zło- żoną w zbożu (tiondekornet). Od strony zachodniej znajdowały się warzelnie piwa i piekarnia. W części południowej przygo- towywano stanowiska dla dział. Zarówno kaplica, jak i pomieszczenia do- wódcy garnizonu oraz kilka komnat, które zajmował wizytujący wyspę arcybiskup, były ogrzewane ciepłym powietrzem z pobliskiego pieca. Paleniska pochłaniały, jak obliczono, ok. 3 tys. naręczy drewna rocznie (dostar- czali je wieśniacy). Dwie wieże, już po utracie znaczenia przez twierdzę w XVII w., służyły jako lochy. Więziono tu m.in. (1660–61) córkę Ruiny lokalnego sądu Kamienny most Główna brama Pozostałości zbrojowni Tzw. Psia Wieża (Szwedzki Loch) Dziedziniec zewnętrzny Mur zewnętrzny Wschodnia baszta Zamek Hammershus Pomieszczenia gospodarcze zamku Mandeltarn (baszta zamku górnego) Ruiny budynku piekarni i browaru Zamek górny Hammershus 0 50 m Kup książkę Poleć książkę Travelbook to Twój niezastąpiony towarzysz podróży. Wskaże Ci najważniejsze atrakcje, podpowie, czego szukać poza głównymi szlakami, i wprowadzi w świat miejscowych obyczajów. Znajdziesz w nim opisy najciekawszych regionów i miast, a sprawdzone informacje praktyczne umożliwią staranne zaplanowanie podróży. Bornholm to najbardziej nasłoneczniony skrawek północnej Europy. Na tej niewielkiej duńskiej wyspie można znaleźć zarówno jedne z najpiękniejszych europejskich plaż, jak i potężne granitowe urwiska. Trasy rowerowe oplatające Bornholm pozwalają zobaczyć tajemnicze ryty naskalne i średniowieczne kościoły--twierdze, a malownicze miasteczka portowe zaskakują wręcz śródziemnomorską roślinnością. Słuchając opowieści o trollach i wikingach, chciałoby się tu spędzić całe lato! Może, plaże i wiatr Porty i przystanie Wiatraki i rotundowe kościoły Wycieczki rowerowe Aktywny wypoczynek ISBN 978-83-283-5434-0 C e n a 2 6 9 0 z ł ,
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Bornholm. Travelbook. Wydanie 3
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: