Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00090 007015 13413063 na godz. na dobę w sumie
Bursztyn w Polsce i na świecie - ebook/pdf
Bursztyn w Polsce i na świecie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 310
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788323526117 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> geografia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Dwujęzyczna, kolorowa publikacja prezentująca urodę, dzieje i szczególne właściwości bursztynu, uwzględniająca najnowszą literaturę przedmiotu. Dzięki bogactwie informacji książka ta może służyć jako podręcznik dla studentów oraz pracowników naukowych wydziałów nauk o ziemi na uniwersytetach oraz wyższych uczelniach technicznych. Pisana w sposób prosty i przystępny adresowana jest również do osób związanych zawodowo z obróbką żywic kopalnych oraz licznego grona miłośników tego szczególnego minerału, cieszącego się w naszym kraju wyjątkową popularnością. Omawia genezę, występowanie, nazewnictwo i obróbkę sukcynitu i innych żywic kopalnych w perspektywie światowej, historię ich obecności w naszej kulturze i związane z nimi tradycje, a także badania zawartego w kopalnych żywicach materiału organicznego. Ostatnią część publikacji poświęcono prezentacji najciekawszych ośrodków związanych z bursztynem i jego kolekcjami. Autorka proponuje polski turystyczny szlak bursztynowy, przedstawiając równocześnie takie szlaki istniejące w naszych krajach sąsiednich. Prof. dr hab. Barbara Kosmowska-Ceranowicz za tę książkę otrzymała Złotą Różę nagrodę za najlepszą polską książkę popularyzującą naukę. Nagroda została wręczona 21 września 2012 roku podczas uroczystego otwarcia XVI Festiwalu Nauki.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

I Introduction Interest in amber Amber? We know it well—for it is one of Poland’s most common decora- tive stones. Talismans, fetishes and ornaments, which came about almost at the same time, prove that amber generated interest as early as in prehistory. At first it was curiosity and a sudden enchantment with an amber nugget that was found by chance. Today, geologists deal with amber deposits, prospecting and mining. Mineralogists, physicists and chemists research its properties and origins. Gem- mologists are working on the best methods of identifying gemstones in order to efficiently eliminate forgeries and indicate the stones’ most precious features. To palaeoentomologists, amber is an especially valuable research material, with its copious world of mummified arthropods preserved sometimes in such an ex- cellent condition that their minutest internal organs are visible. Palaeobotanists wish to recreate forest assemblages out of the tiny vegetal fragments which are 8 Bursztyn sklad 2 wydanie NOWE.indd 8 13.02.2017 23:25 Bursztyn bałtycki. Ze zbiorów Muzeum Ziemi w Warszawie © J. Kupryjanowicz Baltic amber. Collection of the Muse um of the Earth, Warsaw © J. Kupryjanowicz I Wstęp Zainteresowanie bursztynem Bursztyn? Znamy go dobrze – wszak to jeden z najpowszechniej występują- cych w Polsce kamieni ozdobnych. Talizmany, fetysze i pojawiające się niemal w tym samym czasie ozdoby do- wodzą zainteresowania bursztynem już w pradziejach. Najpierw była ciekawość i olśnienie znalezioną przypadkowo bryłką. Dziś geolodzy zajmują się złożami, poszukiwaniem i eksploatacją bursztynu. Mineralodzy, a także fizycy i chemicy badają jego właściwości i genezę. Gemmolodzy starają się opracować optymalne metody identyfikacji kamieni jubilerskich, a tym samym skutecznie eliminować fałszerstwa i wskazywać najcenniejsze cechy. Dla paleoentomologów bursztyn to szczególnie cenny materiał badawczy, przebogaty świat zmumifikowanych stawo- nogów czasem zachowanych tak doskonale, że widoczne są najdrobniejsze na- rządy wewnętrzne. Paleobotanicy chcą z drobnych, niezwykle skąpo występują- 9 Bursztyn sklad 2 wydanie NOWE.indd 9 13.02.2017 23:25 extremely rarely found in amber. Archaeologists and historians recreate ancient amber workshops. Also the travel routes which connected the Mediterranean with Europe’s northern edges indicate the special role that amber had in devel- oping commercial contacts. By researching legends, beliefs and folk medicine, ethnographers document amber’s significant position in the material culture of certain regions. Art historians research and describe the works of old masters, express their opinion on items of heritage and on the makers of the most mag- nificent pieces. Keen on accumulating cultural heritage and preserving natural specimens, museum scientists build amber collections of scientific and exhibi- tion value, preserve their specimens and restore them. They perform research and organise exhibitions to spread the awareness of this mineral. And last but not least, there are thousands of Polish amber artists and craftspeople who work raw amber from the newly discovered deposits of previously unknown resins for customers at home and abroad. Amber played a significant part in the contacts between the southern civi- lisations and the north of the European continent. Raw amber was of interest already to Palaeolithic humans as a material for amulets and later for jewellery as well. The Neolithic period brought remarkably many amber workshops in Niedźwiedziówka in Poland’s Żuławy Lowland, where amber craftsmen would buy raw amber for purposes including commercial exchange on trading routes. And these were not the only prehistoric workshops in what is now Poland. Amber crafting traditions from the period of Roman influence (end of the 4th and first half of the 5th century CE) were discovered in Świlcza near Przemyśl in south- eastern Poland and in many other localities (from as early as the 3rd century CE) including Jacewo, Łojewo, Inowrocław, Kuczkowo and Gąski in the Kujawy Re- gion and 3 workshops of Biskupice near Pruszków in the Mazovia Region. Already well documented in finds discovered by archaeologists, the “Amber Routes” from the period of Roman influence show the main trading directions which connected the world of the Mediterranean civilisations with Northern Bar- baricum. The exchange of goods was two-directional and although pieces brought from the South were awe-inspiring in their advanced technique, the North lured merchants with items made of amber. 10 Bursztyn sklad 2 wydanie NOWE.indd 10 13.02.2017 23:25 cych w bursztynie fragmentów roślin odtworzyć leśne zespoły drzew. Archeolodzy i historycy rekonstruują dawne warsztaty obróbki. Także szlaki podróżne łączące basen Morza Śródziemnego z północnymi krańcami Europy wskazują na szcze- gólną rolę bursztynu w rozwoju kontaktów handlowych. Etnografowie poprzez badania legend, wierzeń i medycyny ludowej dokumentują znaczące miejsce bursztynu w kulturze materialnej niektórych regionów. Historycy sztuki badają i opisują dzieła dawnych mistrzów, a także wyrażają opinie o zabytkach i twór- cach najwspanialszych wyrobów. Muzealnicy w trosce o pomnażanie dóbr kultu- ry i zachowanie okazów przyrodniczych gromadzą kolekcje bursztynu o walorach naukowych i wystawienniczych oraz chronią je i konserwują. Prowadzą badania i organizując wystawy, popularyzują wiedzę o tym minerale. I wreszcie tysiące pol- skich bursztynników – artystów i mistrzów rzemiosła – obrabiają surowiec z coraz to nowo odkrywanych złóż nieznanych dotychczas żywic dla odbiorców w kraju i za granicą. Bursztyn odgrywał istotną rolę w kontaktach południowych cywilizacji z pół- nocą na kontynencie europejskim. Bursztynem jako tworzywem do wyrobu amu- letów, a następnie ozdób interesował się już człowiek paleolitu. Z neolitu dobrze znane są wyjątkowo liczne warsztaty obróbki bursztynu w Niedźwiedziówce na Żuławach, gdzie ówcześni bursztynnicy zaopatrywali się w surowiec, także w celu wymiany na szlakach handlowych. Nie były to jedyne dawne warsztaty w dziejach naszych ziem. Tradycje bursztynnicze z okresu wpływów rzymskich (koniec IV i pierwsza połowa V wieku n.e.) znamy ze Świlczy koło Przemyśla, z wielu miej- scowości (już od III wieku n.e.) – między innymi z Jacewa, Łojewa, Inowrocławia, Kuczkowa i Gąsek – na ziemi kujawskiej, a z Mazowsza z trzech warsztatów z Bi- skupic koło Pruszkowa. Bursztynowe szlaki z okresu wpływów rzymskich, dobrze już udokumentowa- ne w odkrywanych przez archeologów wykopaliskach, wskazują główne kierunki handlu łączącego świat cywilizacji śródziemnomorskiej z północnym Barbaricum. Wymiana towarów odbywała się w dwie strony i choć przedmioty przywożone z południa mogły zachwycać zaawansowaną techniką, na północy wabiły kupców wyroby z bursztynu. Bursztyn sklad 2 wydanie NOWE.indd 11 13.02.2017 23:25 11 Myths and legends Scientific theories on the origin of amber were preceded by myths and le- gends, with some of them for centuries influencing the way outcrops and depos- its were prospected for. The oldest Greek myth speaks of Helios’s son Phaeton, whom his father allowed to ride the solar chariot. Helios did not expect that this task would go beyond his son’s skills: Phaeton brought the Sun too close to the Earth and set the latter on fire. The burning Earth called for help to Zeus, who struck the impudent Phaeton with a flash of lightning. The punished youth fell like a living torch to the mythical River Eridanus. Phaeton’s sisters, the Heliads, who mourned him on the river’s bank, were turned into poplars, while their tears, which fell into the water, became the golden elektron (amber). The mythi- cal Eridanus—a river rich in amber tears—was searched for everywhere, but in vain. Even Poland’s River Radunia was mentioned in literature as a possible Eri- danus. Today, this name refers to a hypothetical Tertiary river which flowed from the northern amber-bearing forests of Fennoscandia* towards the south, taking the amber with it to the ancient Eocene sea. In Poland’s Kurpie Region, a legend which survived thanks to local ethno- grapher Adam Chętnik transports us to the Polish landscape at a time of flood, following 40 days of rainfall. The tears of the people who wept over their fate were, just as in the ancient myth, turned into amber. The legend also provides a peculiar explanation of amber’s varieties: the tears of the innocent, children and “them poor things” became “clean and clear” amber, fit for the best products. The tears of “penitents, sinners and those who repent” became darkened and misty amber, good for incense, pipes and snuffboxes. The tears of evil people, “blasphemers and booz- ers” turned into amber that was dirty and could be used only to make paint or tar. A regional legend from Poland’s region of Kashubia has it that it was a thun- derbolt that was the direct reason behind amber’s origin. “The amber would flash up” where the thunder struck the ground or the water in lakes and that’s where * Words in expanded ty pe are explained in the Glossary at the end of the book. 12 Bursztyn sklad 2 wydanie NOWE.indd 12 13.02.2017 23:25 Mity i legendy Naukowe teorie o powstaniu bursztynu poprzedziły mity i legendy, a nie- które z nich przez wieki wpływały na poszukiwania nagromadzeń i złóż. Naj- starszy grecki mit opowiada o synu Heliosa Faetonie, któremu ojciec pozwolił na przejazd słonecznym rydwanem. Helios nie przewidział, że zadanie przerośnie umiejętności syna, który zbyt zbliżył Słońce do Ziemi i zapalił ją. Płonąca Zie- mia wezwała na pomoc Zeusa, a ten raził piorunem zuchwałego Faetona. Uka- rany wpadł jak żywa pochodnia do mitycznego Eridanu. Płaczące po nim nad brzegiem rzeki jego siostry Heliady zostały zamienione w topole, a ich łzy, które wpadały do wody, w złocisty elektron (bursztyn). Mitycznego Eridanu – rzeki bogatej w bursztynowe łzy – szukano bezskutecznie wszędzie. Nawet polska Ra- dunia była wymieniana w literaturze jako prawdopodobny Eridan. Dziś nazwę tę nadano hipotetycznej rzece, która w trzeciorzędzie płynęła z północy z bursz- tynodajnych lasów Fennoskandii* ku południowi i transportowała bursztyn do eoceńskiego morza. Na Kurpiach legenda o powstaniu bursztynu, która przetrwała dzięki etno- grafowi tej ziemi Adamowi Chętnikowi, przenosi nas w krajobraz Polski, w okres powodzi po 40 dniach deszczu. Łzy ludzi płaczących nad swoim losem, podobnie jak w starożytnym micie, zamieniały się w bursztyn. Legenda wyjaśnia w swo- isty sposób również bogactwo odmian bursztynu: z łez ludzi niewinnych, dzieci i „jensych nieboroków” powstał bursztyn „czysty i przejrzysty” na najlepsze wy- roby. Z łez „grzeszników, pokutujących i żałujących za grzechy” utworzył się bur- sztyn przyciemniały, zamglony, dobry na kadzidło, fajki, tabakiery. Łzy ludzi złych, „bluźnierców i opojów”, zamieniały się w bursztyn brudny, który mógł być użyty jedynie na farbę i smołę. Według legendy kaszubskiej bezpośrednią przyczyną powstania burszty- nu miał być piorun. „Bursztyn załyskał się”, gdzie piorun uderzył w ziemię czy * Słowa pisane druk iem rozstrzelony m są wyjaśnione w Słowniczku na końcu książki. Bursztyn sklad 2 wydanie NOWE.indd 13 13.02.2017 23:25 13 one should look for it after a storm—the veteran amber craftsmen of Kashubia used to say. There is another, and no less beautiful, legend from Lithuania in which both the tears and the thunder have caused amber to appear in the Baltic. On the sea bottom, in an amber palace, there lived Yurata, a beautiful nymph who fell madly in love with a young fisherman by the name of Kastytis. The love of a goddess to a human triggered terrible anger of the mighty god Perkũnas, who destroyed the underwater castle with a thunderbolt, turning it into amber rubble. He killed Kastytis and chained Yurata to the castle ruins. The devastated goddess shed bit- ter tears which turned into sunny amber. Those who gather amber pieces on Baltic beaches and have fallen under the spell of the Lithuanian legend keep wondering which of the pieces come from the amber palace and which ones are Yurata’s tears... 14 Bursztyn sklad 2 wydanie NOWE.indd 14 13.02.2017 23:25 Peter Paul Rubens Upadek Faetona. Królewskie Muzea Sztuk Pięknych Belgii © East News Peter Paul Rubens The Fall of Phaeton. Royal Museums of Fine Arts of Belgium (Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique, Bruxelles) © East News w wody jezior, i tam należy go szukać po burzy – mawiali doświadczeni kaszubscy bursztyniarze. Inna, nie mniej piękna jest legenda litewska, według której zarówno łzy, jak i piorun są przyczyną obecności bursztynu w Bałtyku. Na dnie morza w burszty- nowym pałacu żyła piękna nimfa Jurata, która bez pamięci zakochała się w mło- dym rybaku Kastytisie. Miłość bogini do człowieka wywołała ogromny gniew strasznego boga Perkuna, który piorunem zniszczył podwodny zamek, zamienia- jąc go w bursztynowy gruz. Uśmiercił Kastytisa, a Juratę przykuł do ruin zam- ku. Zrozpaczona bogini płakała gorzkimi łzami, które zamieniały się w słoneczny bursztyn. Zbierający bursztynowe okruchy na plaży Bałtyku, zauroczeni litewską legendą, zastanawiają się, które z nich pochodzą z bursztynowej budowli, a które są łzami Juraty... Bursztyn sklad 2 wydanie NOWE.indd 15 13.02.2017 23:25 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Bursztyn w Polsce i na świecie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: