Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00261 005997 13110374 na godz. na dobę w sumie
Candi, Sati, Parwati. Z dziejów literatury indyjskiej - ebook/pdf
Candi, Sati, Parwati. Z dziejów literatury indyjskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-1973-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka to pierwsze opracowanie dotyczące bóstw tworzących panteon Bengalu. Autorka zajęła się omówieniem średniowiecznych poematów narracyjnych, zwanych mangalami. Postacią dominującą w tej poezji jest czczona od wieków małżonka Śiwy. Mangale pisane przez wybitnych poetów Bengalu stworzyły nowe mity i równocześnie nowe wcielenia bogini małżonki Śiwy. Prezentują one najbardziej żywotne tradycje religijne Bengalu – kulty bogiń, pochodzące z dawnych domowych rytuałów. Podstawowy materiał źródłowy to Ćandimangali, czyli poematy narracyjne, prezentują one dotychczasowy stan wiedzy na temat bogini indyjskiej w jej wersji klasycznej i bengalskiej.

Książka napisana jest prostym językiem i ma przejrzystą konstrukcję. Autorka stworzyła wzorcowy podręcznik akademicki, który wzbogaca naszą ubogą wiedzę o religii, kulturze i literaturze Indii.

Podręcznik adresowany jest przede wszystkim do studentów i wykładowców orientalistyki we wszystkich ośrodkach uniwersyteckich kraju, może być także wykorzystywany na innych wydziałach: kulturologii, literatury, religioznawstwa, antropologii, etnografii i folklorystyki akademickiej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

1. Wstęp Parwati i lingam Śiwy Ćandi, Sati, Parwati… Z dziejów literatury indyjskiej 14 1.1. Złożoność postaci małżonki Śiwy Małżonka Śiwy (Śiva) to najpotężniejsza i najpopularniejsza bogini In- dii. Opiewana jest w poezji pod wieloma imionami w najrozmaitszych postaciach: jako rozpieszczona Uma (Umā), ukochana córka Władcy Gór Himawanta i Menaki (Menakā), bawiąca się z przyjaciółkami lalkami, jako młoda dziewczyna, piękność w rozkwicie młodości, jako zakochana, umartwiająca się ascetka, a także jako młoda żona, wojownicza zabój- czyni demonów Durga Ćandi (Durgā Caṇḍī), krwiożercza Kali (Kālī), łagodna Parwati (Pārvatī), matka dwóch synów: słoniogłowego Ganeśi i boga wojny Karttikeji (Kārttikeya), czy wreszcie jako litościwa Anna- purna (Annapurṇā). Żadna bogini nie ma chyba tylu wcieleń i żadna nie została tak dokładnie opisana. Pomimo wyraźnych skłonności hindu- sów do patriarchalnego widzenia świata udało jej się zająć silną pozycję w panteonie. Jej kult długo się kształtował, przybierając różne formy, zanim przyznano jej najwyższy status. W Bengalu popularność bogini w postaci Ćandi ma wyraźny związek z dwiema barwnymi opowieściami: pierwszą – o dzielnym myśliwym Kal- ketu (Kālketu), który został królem, i drugą – o przygodach żeglującego po morzach kupca Dhanapatiego (Dhanapati) i jego syna Śrimanty (Śrīmanta). Dzieje tych bohaterów relacjonują poematy narracyjne zwane Ćandiman- galami (Caṇḍīmaṅgal). Dzięki pięknym, żywym i barwnym strofom wybit- nych poetów Bengalu powstały nowe mity i do bogatego zasobu dołączyły nowe wcielenia bogini: Pani Zwierząt, opiekunki kobiet i bóstwa kupców. Ćandimangale, głoszące chwałę bogini Ćandi, to wyjątkowo cenny i jedyny w swoim rodzaju dorobek literatury Bengalu. Powstawały od końca XVI do końca XVIII wieku. Wchodzą w skład bogatego nurtu śre- dniowiecznej literatury zwanego mangalakawja (maṅgalakāvya), opiewa- jącego m.in. bóstwa: Manasę (Manasā), władczynię węży, Śitalę (Śītalā), boginię ospy, Dharmathakura (Dharmaṭhākur)1 czy Szaszthi (Ṣaṣṭhī), opiekunkę niemowląt. Wystawiano je w czasie świąt i przy innych oka- zjach (ślub, urodziny syna itp.). Prezentują najbardziej żywotne trady- cje religijne Bengalu – kulty bogiń, pochodzące z dawnych domowych rytuałów. Ćandimangal Mukundarama Ćakrawartiego (Mukundarām Cakravartī) to jedno z najwartościowszych, jeśli nie najwartościowsze, dzieło poezji średniowiecznej. 1 Dharmathakur, bóg o niejasnym pochodzeniu, obecnie czczony głównie w Benga- lu zachodnim. Ma związek z kultem słońca, w obrzędach ludowych identyfi kowany jest z Śiwą, w mangalach natomiast utożsamia się go z Wisznu. Wstęp 15 Sławiona w bengalskich utworach bogini, małżonka Śiwy, okazuje się wyjątkowo skomplikowanym bóstwem. Jej identyfi kacja sprawia wiele trudności. Przypomina zarazem Durgę, pogromczynię demona Mahi- szy (Mahiṣa), Tarę (Tārā) buddyzmu tantrycznego, Aranjani (Araṇyānī) z hymnu Rygwedy (Ṛgveda) czy Panią Lasu plemienia myśliwych. Ma złożoną naturę, niektóre spośród jej cech można odnaleźć w tradycji kla- sycznej, pozostała część jest nowa, odmienna. Podobnie jak w przypadku postaci bogini uległ w Bengalu zmianie panteon bogów. Poeci obdarzyli swoich niebian wyrazistymi cechami, przypisując im ludzkie emocje: miłość, zazdrość, gniew oraz zemstę. Na czele panteonu stanął Śiwa, jednak nie był to ani wedyjski, ani puraniczny bóg, lecz bóstwo rolnicze mieszkańców Bengalu. Miał dwie żony, córki Pana Gór, Himalaji – starszą Gangę (Gaṅgā) oraz młodszą Parwati. Sati (Satī), pierwsza żona Śiwy, poczuła się zhańbiona niewłaściwym stosun- kiem swojego ojca do męża i w stanie jogicznym rozstała się z życiem. Bogowie wedyjscy, Indra (Indra) i Jama (Yama), z biegiem czasu stracili na prestiżu i ich aktywność ograniczyła się do wypełniania poleceń bo- gini. Znaczącą rolę zaczął odgrywać natomiast Narada (Nārada), który z czcigodnego wieszcza zmienił się w wywołującego niesnaski i kłótnie mąciciela. Świat bogów Bengalu wypełniają postaci żywe, ukazane dow- cipnie i z humorem, wraz z ich zaletami i wadami. Bengalczycy wchodzili w bezpośrednie i zażyłe relacje z bóstwami, które czcili. Pokpiwali z nich dobrodusznie, żartowali, zgłaszali w stosun- ku do nich swoje pretensje, lecz nie oznacza to, że mniej ich szanowali. Bogini przybywała do nich na wezwanie, pocieszała, obdarzała łaskami i chroniła w niebezpieczeństwie. Warto przyjrzeć się bliżej Ćandimangalom i zbadać, w jaki sposób ich główna bohaterka oraz towarzyszący jej bogowie zmieniali w nich swoje oblicze. Istotne wydaje się tu określenie wpływów, jakie wywarły na man- gale takie gatunki literatury klasycznej jak: obie epopeje, poezja dworska czy purany, zwłaszcza niezwykle ceniony fragment Markandejapurany (Mārkaṇḍeya-purāṇa), znany jako Dewimahatmja (Devīmāhātmya). To jeden z elementów sanskrytyzacji tej literatury. Był to jednak proces dwustronny, ponieważ literatura ludowa także zmieniała dawne mity, dodawała nowe treści, tworzyła nieznane dotychczas interpretacje i wpro- wadzała nowych bohaterów. Choć nominalnie bohaterka Ćandimangali jest małżonką Śiwy, to w każdej spośród licznych opowieści poematu występuje w odmiennej postaci, pochodzącej z innych źródeł. Stąd biorą się trudności w ustaleniu genealogii bogini, która jest jednocześnie Durgą, boginią wojny, Parwati uprawiającą ascezę i Panią Zwierząt itd. Głównym 16 Ćandi, Sati, Parwati… Z dziejów literatury indyjskiej celem niniejszej pracy jest zbadanie różnych form bogini składających się na jej syntetyczny wizerunek. Jednocześnie zostaną poddane analizie wizerunki bóstw występujących w Ćandimangalach. W rozważaniach nie wzięto pod uwagę tradycji religijnych Indii Po- łudniowych. 1.2. Stan badań Podstawowym źródłem wiedzy o mangalach pozostaje nadal kla- syczne dzieło wybitnego antropologa Asutosha Bhattacharyyi Bānilā mańgalkāvyer itihās (1939). Uczony w pierwszej części omawia mangale jako gatunek, a następnie w kolejnych rozdziałach prezentuje poematy ułożone na chwałę różnych bóstw: Śiwy, Manasy, Ćandi, Dharmathakura, Kaliki i innych mniej popularnych, oraz wymienia autorów poszczegól- nych utworów. Sporo miejsca w swoich dziełach poświęcają Ćandimangalom dwaj najwybitniejsi historycy literatury bengalskiej Sukumar Sen i Asitkumar Bandyopadhyay. Głównym zagadnieniem związanym z Ćandimangalami, podejmo- wanym przez badaczy, jest identyfi kacja sławionej w utworach bogini. Pochodzenie Ćandi oraz wiele różnych kwestii – czy jest bóstwem pura- nicznym, czy niearyjskim, czy jej prarodzicielką jest bogini doliny Indusu, czy może buddyjska Tara, czy ma ona związek z plemieniem myśliwych, czy w jej wizerunku widać połączenie cech różnych bogiń – pozostaje ciągle niejasnych, tym bardziej że brak dowodów rozstrzygających. Dochodzą też do głosu względy religijne. Wyznawcy, którzy czczą w postaci Ćandi małżonkę Śiwy, nie chcą w niej widzieć bogini ple- miennej. Tak więc Sukumar Sen szuka śladów tej postaci w Rygwedzie, utoż- samiając ją z Leśną Boginią Aranjani, do której skierowany jest 146 hymn X mandali. Bogini Ćandi, czczonej w wioskach zachodniego Bengalu, poświęcił swoje studium Sibendu Manna. Jego praca oparta jest na badaniach tereno- wych przeprowadzonych w ponad pięćdziesięciu miejscowościach. Autor dostrzegł interakcję pomiędzy lokalnymi wierzeniami i praktykami oraz rytuałami bramińskimi i ich stopniową wzajemną asymilację. Wyodrębnił w kulcie Śiwy i Śakti najstarsze formy religii Indii. Według niego bengal- ska bogini Ćandi jest bóstwem niearyjskim, ludowym oraz plemiennym. Wstęp 17 Na jej podobieństwo do bogiń plemiennych zwraca także uwagę Asu- tosh Bhattacharyya, który uznał, że źródłem tego mitu są wierzenia nie- aryjskie i takie też jest pochodzenie bogini. Ćandi zsyłającą powodzenie na polowaniu czci do tej pory plemię Kolów (Kol), Oraonów (Orāoṁ), Mundów (Muṇḍā), Bivahorów (Bīvahoṿ) Bengalu i Biharu. Według Shashibhushana Dasgupty bogini narodziła się dzięki utoż- samieniu wielu lokalnych bóstw z najwyższą boginią Śakti. Jego dzieło to jasno przeprowadzone rozważania o powstaniu i rozwoju idei Śakti od czasów wedyjskich. Podobny charakter ma praca Tracy Pintchman The Rise of the Goddess in the Hindu Tradition. Interesujące opracowania sylwetek bogini w różnych aspektach za- wierają: praca Davida Kinsleya Hindu Goddesses. Visions of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition oraz dwa zbiory artykułów: Devī. Goddesses of India i The Divine Consort. Radha and the Goddesses of India, przygotowane przez J. Strattona Hawleya i D.M. Wulff. Postać bogini w Dewibhagawatapuranie przedstawia rozprawa C. Mackenzie Brown The Triumph of the Goddess. The Canonical Models and Theological Visions of the Devī-Bhāgavata Purāṇa. Durdze w jej klasycznej wojowniczej formie poświęciło swoją uwagę kilku uczonych. T.B. Coburn w Devī-Māhātmya. The Crystallization of the Goddess Tradition po kolei omawia epitety bogini użyte w tym dziele. Uważa, że kult bogini jest rodzimej niearyjskiej proweniencji, a jej imię pochodzi z któregoś z języków drawidyjskich i stopniowo weszło do literatury puranicznej Indii Wschodnich. Indira S. Aiyar w swojej książce Durga as Mahisamardini. A Dyna- mic Myth of Goddess prezentuje rozwój kultu bogini od czasów cywili- zacji Doliny Indusu do okresu powstania tekstu Dewimahatmja. I wreszcie C. Berkson w The Divine and Demoniac. Mahisa’s Heroic Struggle with Durga rozpatruje mit o Mahiszy z punktu widzenia losów herosa. Brak jednak głębszych, bardziej szczegółowych rozważań na temat formowania się wizerunku bogini i świata bogów w średniowiecznych poematach Bengalu. Podziękowania Pragnę podziękować Kolegom z Katedry Azji Południowej Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego, zwłaszcza prof. dr hab. Danucie Stasik, za wsparcie, życzliwe i cierpliwe słuchanie pierwszych 18 Ćandi, Sati, Parwati… Z dziejów literatury indyjskiej wersji rozdziałów książki. Rozmowy z nimi były dla mnie wielką pomo- cą. Ich inspirujące sugestie uczyniły tę pracę znacznie lepszą. Jestem niezmiernie wdzięczna autorom recenzji wydawniczych, pani prof. dr hab. Joannie Sachse i prof. dr hab. Stanisławowi Tokarskiemu. Dzięki Ich pozytywnej opinii książka uzyskała dotację Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Winna jestem szczególną wdzięczność pani Annie Siekluckiej, która przy okazji swych wyjazdów zagranicznych wyszukała i przywiozła mi wiele książek przydatnych do powstania tej pracy.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Candi, Sati, Parwati. Z dziejów literatury indyjskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: