Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00312 007141 10186823 na godz. na dobę w sumie
Cechy indywidualne i czynniki środowiskowe a autonomia uczenia się - ebook/pdf
Cechy indywidualne i czynniki środowiskowe a autonomia uczenia się - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 248
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2973-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> jezyk polski
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).

Książka „Cechy indywidualne i czynniki środowiskowe a autonomia uczenia się' skierowana jest do nauczycieli, badaczy oraz wszystkich osób zainteresowanych samodzielnym uczeniem się. W projektowaniu badań i redagowaniu pracy korzystano z aktualnych teorii wykorzystywanych w psychologii i dydaktyce. W pracy uwzględniono potrzeby praktyki, zwłaszcza w zakresie diagnozowania poziomu autonomii w uczeniu się. W publikacji omówiono zagadnienie autonomii w uczeniu się oraz jej uwarunkowania. Przedstawiono pojęcia autonomii, autonomii uczenia się, samoregulacji, metapoznania oraz strategii uczenia się. Dokonano przeglądu wybranych z literatury badań związków płci, wieku, temperamentu oraz wspomagania autonomii przez środowisko rodzinne i szkolne z autonomią oraz autonomią uczenia się. Zamieszczono także propozycję klasyfikacji sposobów, które nauczyciele mogą wykorzystać, by wspierać rozwój autonomii swoich uczniów w nabywaniu wiedzy i umiejętności. W części książki prezentującej badania własne, opisano stworzone dla potrzeb badań narzędzie do pomiaru poczucia trudności autonomicznego uczenia się. Zaprezentowano również wyniki weryfikacji modelu tłumaczącego trudność odczuwaną podczas samodzielnego nabywania wiedzy i umiejętności. W modelu uwzględniono cechy temperamentu, wsparcie środowiska szkolnego i rodzinnego, poziom, w jakim osoba preferuje wspieranie jej samodzielności w uczeniu się, jej autonomię ogólną, motywację oraz poczucie własnej skuteczności. Uzyskane wyniki badań skrótowo i przystępnie podsumowano. Treść pracy stwarza osobom pracującym w edukacji okazję do pogłębienia własnej wiedzy na temat możliwości stymulowania autonomii młodych ludzi. Przedstawiony w pracy autorski kwestionariusz umożliwia zarówno diagnozę potrzeb uczniów dotyczących wspierania ich w samodzielnym nabywaniu wiedzy i umiejętności, jak i przeprowadzenie badań związków i uwarunkowań trudności samodzielnego uczenia się.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Cechy indywidualne i czynniki środowiskowe a autonomia uczenia się NR 3522 Anna Studenska Cechy indywidualne i czynniki środowiskowe a autonomia uczenia się Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2016 Redaktor serii: Publikacje Wydziału Etnologii i Nauk o Edukacji Urszula Szuścik Recenzent Wojciech Kojs Wstęp Niniejsza praca dotyczy autonomii w opanowywaniu wiedzy i umiejętności. Została podjęta jako próba rozszerzenia zainteresowań problematyką strategii uczenia się w opanowaniu języka obcego. Inspiracją dla wyboru autonomii ucze‑ nia się jako głównego przedmiotu badań była teoria wielostronnego uczenia się opracowana przez Wincentego Okonia (1999) oraz dorobek polskiej dydaktyki dotyczący samokształcenia. Teoria wielostronnego uczenia się postuluje waż‑ ność stymulowania przez środowisko zarówno sfery intelektualnej i wolicjonal‑ nej ucznia, jak i jego praktycznych działań. W projektowaniu założeń teore‑ tycznych do niniejszej pracy kierowano się pochodzącym z tej teorii zaleceniem wspierania rozwoju ucznia od przyswajania wiedzy, wartości i sposobów działa‑ nia prezentowanych przez dorosłych do aktywnego, samodzielnego zdobywania przez niego informacji, niezależnego i świadomego kierowania się wybranymi wartościami oraz twórczego rozwiązywania problemów praktycznych. Teoria ta podkreśla ważność oddziaływań środowiskowych i zakłada jednoczesne pobu‑ dzanie rozwoju młodego człowieka w różnych kierunkach oraz stymulowanie jego samodzielności i kreatywności w wielu obszarach. Podejście takie stało się inspiracją do zmiany przedmiotu badań własnych z wykorzystania sposo‑ bów usprawniających przetwarzanie informacji w kontekście nabywania jednej umiejętności na autonomię uczenia się, która może być uważana za trwałą cechę lub postawę umożliwiającą wzięcie odpowiedzialności za kierowanie własnym uczeniem się niezależnie od jego treści. Dało to możliwość zadania wielu pytań, które z teoretycznego punktu widzenia uznano za ważne. Polscy teoretycy sa‑ mokształcenia, między innymi Józef Półturzycki (1999) czy Jerzy Kujawiński (2001) zwracali uwagę na to, że samodzielne kierowanie własnym uczeniem się jest procesem złożonym, składającym się z planowania, realizacji planów oraz oceny efektów działań. Z powodu swojej złożoności proces ten wymaga naby‑ cia wielu kompetencji, wiąże się więc z pokonywaniem trudności. Wybierając przedmiot badań własnych, zdecydowano się powiązać autonomiczne kierowanie opanowywaniem wiedzy i umiejętności z trudnością, która mu towarzyszy, oraz z czynnikami związanymi z jego przebiegiem. Szukając czynników, które mogą 6 Wstęp być związane z poziomem trudności samodzielnego uczenia się, posiłkowano się teorią samookreślenia sformułowaną przez Edwarda Deciego oraz Richarda Ryana (Ryan, Deci, 2001), wykorzystywaną przez wielu badaczy zajmujących się edukacją. Teoria ta zakłada, że autonomia i tożsamość jednostki rozwijają się pod wpływem jej cech indywidualnych oraz oddziaływań środowiskowych pozwalających jej zaspokoić podstawowe potrzeby autonomii, kompetencji oraz relacji z innymi. Zagadnienie autonomicznego uczenia się podjęto w wyniku przekonania o jego ważności w kontekście intensywnego przyrostu nowej wie‑ dzy oraz szybkich i nieprzewidywalnych zmian społeczno ‑kulturowych, charak‑ teryzujących współczesną rzeczywistość. Większość zachowań podejmowanych przez ludzi ma charakter reakcji na‑ bytych. Jerome S. Bruner, przytaczając wypowiedź Williama Jamesa, stwierdził, że „ludzie reagują instynktownie tylko za pierwszym razem, wszystkie następne reakcje są zmodyfikowane przez doświadczenie” (Bruner, 1974: 160). Uczymy się zarówno wiedzy i umiejętności zgromadzonych przez społeczeństwo i prze‑ kazywanych w ramach istniejącego systemu edukacyjnego, jak i nabywamy je poprzez eksplorację środowiska, uczestnictwo w zmianach zachodzących w oto‑ czeniu oraz przez kontakt z innymi ludźmi oraz wytworami kultury. Na przestrzeni dziejów uczenie się i nauczanie utożsamiano ze stymula‑ cją rozwoju człowieka. Formułowano opinie na temat roli nauczyciela i ucznia w procesie edukacyjnym. Stosunkowo niewiele uwagi poświęcono wyposażeniu uczniów w zdolność do efektywnego funkcjonowania w przyszłości. Mózg czło‑ wieka jest ewolucyjnie przystosowany do warunków, jakie istniały kilka tysięcy lat temu. Zdaniem wybitnego historyka Yuvala Noaha Harariego (2014) nikt nie jest w stanie trafnie opisać zmian, jakie będą miały miejsce na Ziemi w cią‑ gu 50–100 lat. Obserwowane trendy wskazują na zmieniające się technologie, których pojawienie się jest oceniane jako korzystne, natomiast odległe w czasie skutki ich wykorzystywania są trudne do przewidzenia. Zmiany technologii, jakie miały miejsce w ostatnim pięćdziesięcioleciu, przyczyniając się do spad‑ ku zapotrzebowania na ludzką pracę i do wzrostu bezrobocia, były sygnałami nadchodzącego kryzysu ekonomicznego i społecznego. Zdaniem wybitnego pe‑ dagoga Jespera Juula (2014) sygnalizowany kryzys można osłabić wdrażaniem do praktyki pedagogicznej realizowania znanych już w starożytności, a akcen‑ towanych zwłaszcza przez nurt Nowego Wychowania idei okazywania szacun‑ ku, a także współdziałania w relacjach z dziećmi, wspomagania samodzielności uczenia się, a także dojrzałego przywództwa dorosłych w kierowaniu szkołą. Zapewnienie ciągłości rozwoju społeczeństwa wymaga diagnozowania skut‑ ków wprowadzanych obecnie zmian oraz uczynienia systemu edukacji zdolnym do radzenia sobie z konsekwencjami obserwowanych przemian. Rodzaj i tempo aktualnie obserwowanych zmian nie pozwalają przewidzieć trafnie wyzwań, ja‑ kim będzie musiało sprostać obecne młode pokolenie. Niestabilność sytuacji ży‑ ciowej sprzyja „zatraceniu własnej perspektywy życia” (Radziewicz ‑Winnicki, Wstęp 7 Roter, 1999: 52). Pedagodzy coraz bardziej akcentują więc konieczność przygo‑ towania uczniów do dorosłego życia przez stymulowanie ich autonomii, dzięki której jednostka przejmuje odpowiedzialność za swoje czyny i staje się „wolna od wpływu sądów, opinii i przekonań innych” (Reber, 2000: 422). Przejęcie odpowiedzialności za podejmowane działania obejmuje samodzielne ustalanie celów i krytyczne myślenie, umożliwiające ocenę zastanej rzeczywistości oraz samodzielne nabywanie wiedzy i kompetencji, które jest warunkiem uzupełnia‑ nia wiedzy i nabywania nowych kwalifikacji. Autonomia obejmuje dokonywanie wyborów spośród różnych ofert edukacyjnych oraz podejmowanie decyzji doty‑ czących zakresu, sposobów i czasu uczenia się. Budowanie w uczniach „otwar‑ tości na stale zmieniający się świat, stale przyrastającą i zmieniającą się wiedzę” powinno być głównym celem kształcenia (Ledzińska, Czerniawska, 2011). Możliwość przejęcia odpowiedzialności za własne uczenie się wymaga na‑ bycia wielu kompetencji, między innymi takich jak: kontrola motywacji, for‑ mułowanie celów i kryteriów ich osiągnięcia, a także zastosowanie sposobów usprawniających przetwarzanie informacji, jakimi są strategie uczenia się. Naby‑ cie tych kompetencji oraz ich wykorzystanie wymaga dyscypliny i determinacji, co wiąże się z odczuwaniem trudności. Obecnie uważa się, że nauczyciel nie tylko powinien posiadać wiedzę i umiejętności w zakresie doboru zweryfikowa‑ nej strategii kierowania uczniem w jego trudnej sytuacji, ale również programy edukacyjne powinny obejmować wiedzę i umiejętności umożliwiające wspoma‑ ganie autonomii ucznia rozumiane jako wyposażenie go w zdolność do wyboru celów, sposobów realizacji uczenia się i oceny jego efektów, a także radzenia sobie z trudnościami napotykanymi w czasie samodzielnego nabywania wiedzy i umiejętności (Puślecki, 2002; Reeve, Jang, 2005). Aby nauczyciel mógł wspomagać rozwój autonomii uczniów w sposób kom‑ petentny, z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb uczniów dotyczących samo‑ dzielnego uczenia się, konieczne jest poznanie tych potrzeb, a także czynników utrudniających samodzielną naukę. Do uzyskania takiej wiedzy niezbędny jest dostęp do narzędzia badawczego oraz dokonanie, na podstawie wiedzy uzyskanej z badań empirycznych, wyboru zmiennych związanych z poziomem trudności w kierowaniu własną nauką. Badacze zajmujący się autonomicznym uczeniem się podkreślają niedostateczną liczbę rodzajów narzędzi badawczych umożliwia‑ jących diagnozowanie trudności odczuwanych podczas samodzielnego uczenia się. Dotychczasowe rezultaty badań pokazują, że poziom autonomii pozostaje w związku zarówno ze zmiennymi ujmującymi oddziaływania środowiska ro‑ dzinnego i szkolnego, jak i ze zmiennymi podmiotowymi, takimi jak płeć, wiek, cechy osobowości, poczucie własnej skuteczności. Jednocześnie wskazuje się na niejednoznaczność wyników badań opisujących związki między autonomią a wie‑ kiem, płcią, motywacją do uczenia się oraz poczuciem własnej skuteczności. Kształtowanie autonomicznej osobowości powinno zmierzać do rozwijania przez dziecko sprawności w identyfikacji jego własnych postaw i uznawanych 8 Wstęp wartości. Zakłada się, że cel taki jest możliwy do uzyskania za pomocą działań wychowawczych rodziców i nauczycieli dostosowanych do faz rozwoju poznaw‑ czego, emocjonalno ‑społecznego oraz fizycznego dziecka. Wychowawcy muszą wiedzieć, jakie postępy u uczniów są pożądane i w jaki sposób można będzie ocenić ich wystąpienie. Dziecko natomiast powinno otrzymywać zwrotną in‑ formację o zachodzących zmianach. Wydaje się, że realizacja przedstawionych zaleceń napotyka na trudności wskutek niedostatecznego rozpoznania przez do‑ rosłych możliwości dziecka wynikających z etapu jego rozwoju. Istnieje również szereg utrudnień, między innymi w postaci niedostatecznego upowszechnienia wiedzy na temat kształtowania osobowości autonomicznej oraz braku w pra‑ cowniach pedagogicznych narzędzi do diagnozy poziomu samodzielności dzieci oraz działań rodziny i szkoły podejmowanych w celu jej rozwijania. Autonomia stanowi cel działań wychowawczych i edukacyjnych. Realizacja tego celu napotyka na liczne przeszkody spowodowane deficytem wiedzy rodzi‑ ców i nauczycieli dotyczącej form i znaczenia działań wspierających rozwój auto‑ nomii, narzędzi umożliwiających precyzyjne diagnozowanie autonomii jednost‑ ki oraz trudności w kierowaniu przez jednostkę własnym uczeniem się. Wydaje się, że nieliczne są również działania zmierzające do tworzenia teoretycznych uogólnień, stanowiących podstawę do formułowania edukacyjnych programów kształtowania cech jednostki autonomicznej. Kształtowanie osobowości autonomicznej wymaga stosowania działań, któ‑ rych efektywność została zweryfikowana empirycznie. W związku z tym za pod‑ stawę w projektowaniu badań własnych przyjęto przedstawioną listę deficytów w zakresie tworzenia osobowości autonomicznej. Do podstawowych problemów zaliczono niedostatek specjalistycznych narzędzi diagnostycznych oraz brak empirycznie weryfikowanych koncepcji teoretycznych umożliwiających jedno‑ znaczną interpretację uzyskiwanych wyników badań. Głównym zamierzeniem projektowanych badań własnych było opracowanie zestawu narzędzi do diagno‑ zowania osobowości autonomicznej oraz autonomicznego kierowania procesem własnego uczenia się. Spodziewano się, że ilościowe ujęcie złożonej problematyki osobowości autonomicznej ujawni najpierw powiązania czynników podmioto‑ wych, środowiskowych i sytuacyjnych wpływających na efektywność procesu uczenia się, co następnie pozwoli podjąć próbę przedstawienia zarysu modelu autonomicznego kierowania procesem nabywania wiedzy i umiejętności. Pro‑ jektując badania własne, opracowano metodologię analizy własności psychome‑ trycznych skonstruowanego narzędzia do pomiaru trudności autonomicznego uczenia się, włączając w to konfirmacyjną analizę czynnikową, oraz metodologię weryfikacji zaproponowanego modelu związków wybranych zmiennych z trud‑ nością autonomicznego uczenia się ujmowaną przez skonstruowany kwestiona‑ riusz. Weryfikacji związków między przyjętymi w badaniach zmiennymi do‑ konywano za pomocą trzech różnych analiz: korelacyjnej, regresji oraz równań strukturalnych. Celem podjętych zabiegów metodologicznych i metametodolo‑ Wstęp 9 gicznych było zwiększenie wiarygodności interpretacji uzyskanych wyników. Model wyjaśniający zarówno powodzenia, jak i niepowodzenia w autonomicz‑ nym uczeniu się pozwoli, jak się wydaje, zwiększyć poczucie sensu stosowania działań wspierających rozwój uczniowskiej autonomii, a także może przyczynić się do formułowania programów wspomagających przejmowanie przez uczniów odpowiedzialności za przyswajanie wiedzy i umiejętności. Realizacja przedstawionych zamierzeń wymagała dokonania szczegółowego przeglądu literatury z zakresu wychowania, uczenia się i nauczania pod kątem samodzielności w uczeniu się oraz możliwości jej rozwijania. Niezbędne również było przebadanie około 700 osób w celu zebrania danych umożliwiających przy‑ gotowanie narzędzi do pomiaru poczucia trudności autonomicznego uczenia się, preferencji nauczycielskich oddziaływań wspierających uczniowską autonomię, poziomu wspierania autonomii przez rodziców i nauczycieli, a także poczucia własnej skuteczności w roli ucznia oraz motywacji do uczenia się. Zastosowanie opracowanych narzędzi w badaniach własnych z udziałem około 450 osób do‑ starczyło danych, które wykorzystano w modelowaniu i wyjaśnianiu przebiegu procesu samodzielnego zdobywania wiedzy i umiejętności oraz w sformułowa‑ niu wytycznych do propozycji wdrożeniowych. Pracę podzielono na pięć części. Pierwsza z nich składa się z dwóch rozdzia‑ łów przedstawiających przegląd literatury na temat autonomii jednostki i auto‑ nomii uczenia się. Drugą część pracy poświęcono psychodydaktycznym i me‑ todologicznym problemom badań poczucia trudności autonomicznego uczenia się. W części tej w rozdziale trzecim przedstawiono wybrane narzędzia stoso‑ wane do diagnozowania autonomii i autonomii uczenia się, natomiast w roz‑ dziale czwartym zaprezentowano przegląd badań empirycznych zmiennych wy‑ jaśniających zachowania autonomiczne. Podsumowania dokonanego przeglądu literatury dokonano w rozdziale piątym. Część trzecią przeznaczono na przed‑ stawienie metodologii badań własnych. Zaprezentowana metodologia badań do‑ tyczy skonstruowanego dla potrzeb badań kwestionariusza przeznaczonego do rejestracji odczuwanych trudności w autonomicznym uczeniu się oraz związ‑ ków wybranych zmiennych środowiskowych i indywidualnych z postrzeganą trudnością autonomicznego uczenia się. W rozdziale szóstym przedstawiono założenia do konstrukcji Kwestionariusza Trudności Autonomicznego Uczenia się (KTAU). Zaprezentowano także rezultaty analizy właściwości psychome‑ trycznych skonstruowanego narzędzia oraz jego standaryzacji. Zaprezentowano również skróconą wersję kwestionariusza przeznaczoną do badań zbiorowych prowadzonych w warunkach konieczności ograniczenia czasu przeznaczonego na badania. W rozdziale siódmym przedstawiono metodologię badań związ‑ ków wybranych zmiennych indywidualnych i środowiskowych z postrzeganą trudnością autonomicznego uczenia się. Zaprezentowano problem, jaki zamie‑ rzono rozwiązać, sformułowano hipotezy przedstawiające strukturalny obraz współdziałania czynników kształtujących przebieg autonomicznego uczenia się 10 Wstęp oraz ich wpływ na poziom odczuwania trudności w samodzielnym uczeniu się. Uzyskane wyniki badań zademonstrowano w czwartej części referowanej pracy. W rozdziale ósmym przedstawiono korelacje między wyróżnionymi zmienny‑ mi niezależnymi a postrzeganą trudnością kierowania własnym uczeniem się. W rozdziale dziewiątym umieszczono wyniki przeprowadzonej analizy regresji, pokazujące, które z wyróżnionych zmiennych umożliwią trafne przewidywanie poziomu trudności w samodzielnym uczeniu się. W rozdziale dziesiątym znaj‑ dują się wyniki weryfikacji przyjętego hipotetycznego modelu zależności mię‑ dzy analizowanymi zmiennymi, przeprowadzonej za pomocą analizy równań strukturalnych. Projektując model, przyjęto, że będzie on wyjaśniał poziom spostrzeganej trudności samodzielnego uczenia się jako zmiennej zależnej, bę‑ dącej wyznacznikiem efektów uczenia się. Do zbioru zmiennych niezależnych w przyjętym modelu włączono oddziaływania rodziców i nauczycieli oraz cechy temperamentalne uczniów. Za zmienne pośredniczące uznano takie cechy pod‑ miotowe jak: autonomia ogólna, poczucie własnej skuteczności, motywacja do uczenia się oraz preferencje uczniów wobec nauczycielskich oddziaływań kształ‑ tujących autonomię. Rozdział jedenasty pracy przeznaczono na przedstawienie wyników eksploracyjnych analiz związku pojedynczych zachowań składających się na mierzone zmienne z ogólnym poziomem trudności autonomicznego ucze‑ nia się. Uznano, że rezultaty tych analiz pozwolą lepiej zrozumieć dane uzy‑ skane podczas weryfikacji przyjętego modelu. Podsumowania wyników badań dokonano w części piątej. Sformułowany model pozwala interpretować wyniki badań w odniesieniu do własnych założeń. Interpretacja dokonana w oparciu o przedstawiony mo‑ del wyjaśniający postrzeganą trudność autonomicznego uczenia się może zostać rozszerzona poprzez skonfrontowanie z twierdzeniami teorii wielostronnego kształcenia oraz teorii samookreślenia sformułowanej przez Edwarda Deciego oraz Richarda Ryana (2002). Uzyskane rezultaty badań pozwolą na sformułowa‑ nie wskazówek pomocnych w tworzeniu efektywnych programów wspomagania rozwoju umiejętności autonomicznego uczenia się. Referowany projekt modelu uwarunkowań postrzegania trudności w kiero‑ waniu własnym uczeniem się posiada właściwości umożliwiające przygotowanie produktów wdrożeniowych wzbogacających praktykę wychowawczą. Niniejsza praca nie powstałaby bez wsparcia i życzliwości wielu osób. Wśród tych, którym chciałabym wyrazić tu swoją wdzięczność, są: recenzent pracy prof. zw. dr hab. Wojciech Kojs, studenci, uczniowie oraz nauczyciele, dzięki któ‑ rym możliwe było przeprowadzenie badań, moi współpracownicy oraz Rodzice. Szczególne podziękowania kieruję do prof. Wojciecha Kojsa za wnikliwą ocenę tekstu, cenne i rzeczowe uwagi oraz sugestie dotyczące uzupełnień. Dziękuję kierownictwu i pracownikom Wydziału Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwer‑ sytetu Śląskiego za umożliwienie wydania niniejszej pracy. Współpracownikom z Zakładu Pedagogiki Społecznej i Edukacji Międzykulturowej jestem wdzięczna Wstęp 11 za wsparcie, tworzoną atmosferę oraz inspirujące rozmowy. Rodzicom pragnę podziękować za podejmowanie dyskusji, inspirację do refleksji o tym, co zostało wykonane, niezwykłą wyrozumiałość i cierpliwość, jaką wykazali, w czasie gdy pisałam tę pracę, oraz za potężny zastrzyk motywacji do jej ukończenia. Wszyst‑ kim tym, których nie wymieniam, a którzy w jakikolwiek sposób przyczynili się do powstania tego tekstu przez słowo zachęty czy trafnie sformułowaną myśl, również bardzo dziękuję. Odpowiedzialność za wszelkie nieścisłości i niedocią‑ gnięcia biorę na siebie, a czytelnika proszę o cenne dla mnie uwagi i oceny. Indeks nazwisk A Adorno Theodor 29 Assor Avi 84, 89, 215 Atkins Kim 18, 215 Aziz Nor Aidil Abdul 219 B Bandura Albert 20, 25, 72, 215 Bartnicka Kalina 28, 215 Baumeister Roy F. 217 Baumrind Diana 75, 76, 78, 146, 215 Beck Aaron T. 50, 215, 216 Beck Richard 23 Bedyńska Sylwia 111, 215 Bekker Marrie H.J. 19, 51, 66, 215 Belmont Michael J. 83, 222 Bembenutty Héfer 67, 215 Benson Phil 33, 35, 52, 80, 83, 215, 216, 220, 221, 223 Bereźnicki Franciszek 39, 215 Berner Hans 25, 26, 215 Beyers Wim 222 Bidjerano Temi 70, 215 Blickle Gerhard 70, 216 Block Jack 68, 216 Block Jeanne 68, 216 Boekaerts Monique 37, 52, 53, 79, 84, 90, 99, 103, 206, 216, 221 Breen Michael P. 34, 216 Brodeur Monique 53, 216 Brooks‑Gunn Jeanne 219 Brown Steven D. 219 Bruner Jerome S. 6, 41, 203, 216 Buss Arnold 148, 149, 154, 157, 178, 189, 192, 220, 231 C Callo Christian 16, 216 Cambria Jenna 63, 100, 144, 216, 223 Carlson Stephanie M. 57, 58, 198, 217 Carr Paul B. 33, 56, 216, 220 Cascallar Eduardo 37, 90, 99, 103, 206, 216 Cash Mary E. 219 Chandler Michael 222 Chou Hare Victoria 223 Claparede Édouard 204, 216 Clark David A. 23, 50, 216 Cleary Timothy J. 53, 216 Cohn Jeffrey F. 223 Confessore Gary J. 29, 216, 219 Corno Lyn 52, 53, 79, 84, 216 Costa Paul 68, 70 Cox Phil 219 Cronbach Lee 51, 54, 55, 56, 118, 142, 156, 157, 158, 177 Cunnington Marisol 219 Cuypers Stefan E. 25, 216 Czerniawska Ewa 7, 218 D Deaudelin Colette 216 Deci Edward L. 6, 10, 20, 21, 22, 23, 25, 50, 51, 59, 66, 73, 74, 76, 83, 96, 145, 158, 192, 198, 206, 216, 221 Decroly Owidiusz 28 Deković Maja 65, 66, 74, 76, 148, 192, 198, 219, 220 Dembo Myron H. 41, 216 Demetrio Duccio 31, 216 Demetriou Andreas 63, 64, 216 Dennison Rayne S. 55, 221 226 Indeks nazwisk Derrick M. Gail 33, 56, 65, 67, 100, 198, 216, 220 Dewey John 28, 204 DiCinto Matthiew 222 Dilthey Wilhelm 28 Dobrowolski Antoni B. 26, 81, 217 Dochy Filip 221 Dodson John 72 Drabik Lidia 15, 216 Dresel Markus 67, 198, 216 Drüe Herman 17, 217 Duckworth Angela L. 57, 198, 217 Durbin James 169 Dussault Marc 216 Dworkin Gerald 18, 19, 49, 217 E Ekstrom Laura W. 18, 19, 217 Erhard‑Weiss Dana 63, 217 Erikson Erik H. 63, 217 Ertmer Peggy 73, 221 F Ferriere Adolph 28 Field Peter B. 59, 218 Flavell John H. 44, 45, 217 Forgas Joseph P. 36, 217 Franken Robert 72, 217 Freire Paul 29 From Erich 29 G Gajewska Grażyna 79, 217 Garcia Terese 54, 220 George Steve 221 Goossens Luc 221 Gordon, Thomas 29 Górniewicz Józef 26, 217 Gosselin Jennifer 36, 218 Gough Harrison G. 50 Gramzow Richard H. 67, 68, 217 Grolnick Wendy S. 74 Grouzet Frederick M. 36, 216, 217, 218, 220, 221, 222, 223 Gurtman Michael B. 50, 220 Gutek Gerald L. 204, 217 Haji Ishtiyaque 25, 216, H Harari Yuval N. 6, 205, 207, 217 Harris Joshua 217 Hashemian Mahmood 58, 217 Haugwitz Marion 67, 198, 216 Haworth Lawrence 18, 19, 217 Heilbrun Alfred B. Jr. 50, 217 Hejnicka‑Bezwińska Teresa 26, 217 Helmke Andreas 223 Hmel Beverly A. 50, 69, 71, 217 Honderich Ted 17, 217 Hong Eunsook 38, 198, 217 Houser‑Maroko Linda 221 Hoyle Rick H. 67, 146, 218 Huflejt‑Łukasik Mirosława 36, 218 I Illeris Knud 40, 218 Ingarden Roman 17, 19, 218 Insko Chester A. 217 J Jackson Norman 45, 218 Jamieson‑Noel Dianne 219 Jang Hyungshim 7, 79, 80, 89, 91, 156, 221 Janis Irving L. 59, 218 Johnson Sandy 75, 76, 222 Jones Taisha 221 Jung Carl G. 19, 218 Juul Jesper 6, 205, 218 K Kanaya Tomoe 78, 221 Kant Immanuel 17, 218 Kaplan Howard B. 59, 215, 218 Kaplan Haya 215 Kashefian‑Naini S. 218 Kasser Tim 221 Kerschensteiner Georg 28 Kersten Paula 221 Key Ellen 28 Kilpatrick W.H. 28 Klauda Susan 63, 100, 144, 223 Koestner Richard 22, 23, 59, 60, 66, 68, 198, 218 Kojs Wojciech 4, 10, 30, 218 Indeks nazwisk Kopaliński Władysław 15, 218 Kot Stanisław 204, 218, Krettenauer Tobias 21, 64, 218 Książek Monika 111, 215 Kubielski Wiesław 113, 114, 218 Kuhn Franz J. 25, 28, 218 Kujawiński Jerzy 39, 145, 206, 218 L Lajis Norhaini M. 219 Lapierre Matthiew 220 Ledzińska Maria 7, 45, 218 Lent Robert W. 219 Lewowicki Tadeusz 81, 91, 218 Licardo Marta 67, 223 Linebarger Deborah 220 Losier Gaëtan 22, 23, 59, 60, 66, 68, 71, 198, 218 M Maddoux James E. 36, 218 Mann Sarah 34, 216 Mansager Erik 74, 219 Markstrom Carol A. 223 Martin James E. 79, 93, 219 Maslow Abraham 20, 25, 219 Matulka Zofia 39, 40, 219 Mayer Richard E. 41, 219 Mazur Piotr 16, 219 McCabe Lisa A. 66, 219 McCann Doug 50, 221 McClelland Megan 219 McCrea Robert 68, 70 McKeachie Wilbert J. 41, 54, 220 Meeus Wim 65, 66, 148, 192, 198, 220 Mehta Rajendra 221 Mele Alfred R. 17, 18, 219 Mercier Julien 216 Meyer Donna 56 Mih Viorel 95, 145, 206, 219 Miller Neal 204 Mithaug Dennis E. 219 Morris Amanda S. 78, 85, 221 Morrison Frederick 57, 63, 67, 77, 85, 146, 219 Muis Krista R. 38, 53, 219 Müller, Ulrich 216, 217, 220, 221, 22, 223 227 Multon Karen D. 73, 146, 198, 219 Murray Henry 19, 22, 23, 25, 219 N Neber Heinz 67, 222 Neil Alexander 29 Nezlek John 223 Ng Siew Foen F. 58, 219 Noom Marc 22, 23, 24, 51, 58, 59, 60, 63, 65, 66, 67, 74, 76, 77, 148, 154, 157, 192, 198, 199, 219, 220 Nucci Larry 65, 220 Nunan David 82, 220 O O`Neil Harold 198 Okoń Wincenty 5, 27, 30, 39, 40, 81, 145, 200, 206, 220, Olson Karen L. 223 Oniszczenko Włodzimierz 148, 157, 178, 192, 220 Oxford Rebecca 41, 42, 43, 82, 220 P Pallant Julie 114, 220 Palmer David R. 53, 54 Panter Abigali T. 217 Paris Alison H. 80, 82, 89, 220 Paris Scott G. 41, 80, 82, 89, 220 Parkhurst Helena 28 Pelletier Luc G. 216 Perencevich Kathleen C. 222 Peterson Lori Y. 219 Phillips Norman 223 Piaget Jean 20, 64, 220 Pincus Aaron L. 22, 23, 50, 69, 71, 217, 220 Pintrich Paul R. 36, 37, 54, 98, 216, 220, 221 Piotrowski Jessica Tylor 77, 146, 220 Plomin Robert 148, 149, 154, 157, 178, 189, 192, 220, 231 Pokorny Alex D. 59, 218 Półturzycki Józef 5, 39, 145, 206, 220 Ponitz Claire 219 Ponton Michael K. 33, 56, 216, 220 Przetacznik‑Gierowska Maria 74, 220 Przybylski Andrew 223 Puślecki Władysław 7, 31, 34, 220 228 221 R Radziewicz‑Winnicki Andrzej 6, 221 Raftery‑Helmer Jacquelin N. 74, 217 Ramseger Jórg 29, 221 Reber Arthur S. 7, 15, 40, 49, 113, 221 Reeve Johnmarshall 7, 79, 80, 89, 91, 156, Reynolds Ralph E. 44, 221 Richer Jeanne 216 Riding Richard 40, 41, 221 Robbins Clive 50 Robbins Marla 222 Robinson Francis P. 41 Rogers, Colin 29 Rosenberg Morris 59, 221 Roter Adam 7, 221 Roth Guy 215 Rousseau Jean‑Jaques 28 Rovai Alfred P. 216 Ruiz Mark A. 50, 220 Ryan Richard M. 6, 10, 20, 21, 22, 23, 25, 50, 51, 59, 66, 73, 74, 76, 83, 96, 145, 158, 192, 198, 206, 216, 221, 223 Ryner Stephen 221 Ryś Maria 156, 221 S Sathy Viji 217 Sato Toru 50, 221 Sawyer R. Keith 64, 221 Schraw Gregory 55, 221 Schunk Dale H. 73, 221, 223 Sedikides Constantine 217 Sheerin Susan 33, 221 Sheldon Kennon M. 60, 65, 221 Shirey Larry L. 44, 221 Sibley Andrew 52, 221 Sierens Eline 84, 90, 156, 221 Silk Jennifer S. 78, 221 Singelis Theodore 50, 222 Skinner Burrhus 20, 204, 222 Skinner Ellen A. 75, 76, 83, 222 Smith David A. 54, 220 Soenens Bart 93, 94, 145, 146, 199, 206, 221, Sokol Bryan 21, 216, 217, 218, 220, 221, 222, 222 223 Soureshjani Kamal H. 217 Spearman Charles 185, 190, 228 Indeks nazwisk Speck Otto 74, 222 Stefanou Candice R. 84, 90, 146, 156, 222 Steinberg Laurence 78, 221 Strack Fritz 59, 222 Studenska Anna 104, 135, 209, 222, 231 Synder Tatiana 75, 222 Szlachta Bogdan 15, 17, 222 Sztobryn Sławomir 28, 222 Szybiak Irena 28, 215 Ś Śliwerski Bogusław 28, 29, 30, 39, 215, 216, 218, 221, 222 T Tang Min 67, 222 Tatarkiewicz Władysław 16, 17, 222 Thorndike Edward 204 Tice Dianne M. 217 Tomaszewski Tadeusz 20, 222 Trapnell Paul 223 Tronick Edward Z. 223 Trzebińska Ewa 59, 222 Tucker Don M. 25, 223 Turban Daniel 221 Turner Julianne C. 222 Tylor Cathy 215, 222 U Uljens Michael 30, 222 V Vallerand Robert J. 216 Van Dycke Jamie L. 219 Van Petegem Stijn 61, 64, 222 Vansteenkiste Maarten 93, 94, 145, 146, 199, 206, 221, 222 Volk Roger 74, 219 Voller Peter 35, 80, 215, 216, 220, 221, 223 Vukman Karin B. 67, 223 W Walker Joan M. 92, 223, Wallerstein Immanuel 205, 223 Walter Henrik 17, 223 Warash Bobbie Gibson 78, 223 Ward Christopher D. 221 Waters Allison C. 25, 223 Watson Geoffrey 17, 169, 223 Indeks nazwisk Weinberg M. Katherine 66, 223 Weinert Franz E. 91, 223 Weinstein Claire E. 53, 54, 98, 219, 220, Weinstein Netta 22, 52, 60, 61, 70, 71, 77, 221, 223 146, 223, 228, Wentzel Kathryn R. 223 Wheeler Ladd 60, 223 White Barbara 221 Wigfield Adrian 63, 100, 144, 223 Wiggins Jerry S. 23, 223 Wilczyńska Weronika 33, 79, 83, 223 229 Winne Philip H. 219 Winograd Peter 82, 223 Włodarski Ziemowit 74, 204, 220 Y Yerkes Robert 72 Yun Dai David 70, 215 Yusoff Zulkanain Z. 219 Z Zimmerman Barry 36, 37, 73, 103, 146, 197, 198, 206, 223, 229 Indeks rzeczowy A Analiza czynnikowa 197, regresji 8, 10, 68, 77, 153, 162, 169, 174, 201 równań strukturalnych 8, 10, 62, 70, 78, 94, 95, 141, 153, 162, 176, 201 Autonomia 6–8, 10, 19, 21, 25, 31, 62, 96– 97, 205 a behawioryzm 20 a efekty szkolnego uczenia się 57 a moralne zachowanie 64 a odpowiedzialność 25 a poczucie dobrostanu 59 a wolność i wola 18 definicje 15–16, 18, 21 historia pomiaru 52 jako cecha osób samorealizujących jako cel wychowania i kształcenia się 20 25–27 jako składowa wolności 17 minimalna 18 narzędzia do pomiaru 97 normalna 18 pochodzenie terminu 15 reaktywna 22–23 refleksyjna 23 sposoby ujmowania 23 środowisko a 73–95 trudność pomiaru 52 ujęcie poznawcze 24 psychodynamiczne 24 eklektyczne 24, 49, 157 w dydaktyce 30 w koncepcjach filozoficznych 16–19 pedagogicznych 25–30 psychologicznych 19–25 w postawach, emocjach i funkcjono‑ waniu 24 w uczeniu się 33 warunki 18 według psychoanalizy 19 związek cech osobowości z 67–71 związek cech temperamentu z 63, 67, 73, 98, 146, 199 związek płci z 66–67 związek poczucia własnej skuteczno‑ ści z 72–73 związek wieku z 63–65 związek z funkcjonowaniem kory limbicznej 24 Autonomia uczenia się 33, 97 definicje 33, 45 pojęcia związane z 35, 45, 97 składowe 33 sposób rozumienia 35 Autonomiczny uczeń języka obcego 35 B Badania autonomia jako zmienna pośredni‑ cząca 193, 99, 145, 206 cechy układu nerwowego a efekty wspierania autonomii 91 metapoznanie a inteligencja 45 rodzaje autonomii składowe autonomii 22 sposoby ujęcia autonomii 69 232 Indeks rzeczowy styl nauczania a zaangażowanie i po‑ czucie własnej wartości uczniów 92 Badania związków autonomii z depresyjnymi zmianami nastro‑ ju 60 dobrostanem 60 nastrojem 59 odczuciami ze spotkań z inny‑ mi 60 emocji 61 odczuwaniem pozytywnych poczuciem niezależności 62 poczuciem zaspokojenia potrzeb 61 postawą obywatelską 60 samooceną 59 wynikami w nauce 57, 58 zaangażowaniem 91 98 cech osobowości z autonomią 68–1, elastyczności i kontroli ego z cechami osobowości 68 impulsywności z autonomią 67 interakcji w mią 76 rodzinie z autono‑ oddziaływań rodziców z autono‑ mią 77 orientacji przyczynowych z tendencją do samoponiżania się 59 orientacji przyczynowych ze wspiera‑ niem autonomii dzieci 77 płci i poziomu wykształcenia ze sto‑ uczenia strategii sowaniem się 67 płci z autonomią 66–67 poczucia własnej skuteczności z auto‑ nomią 146 poczucia własnej skuteczności z wy‑ nikami w nauce 73 poczucia własnej skuteczności z wy‑ trwałością 73 samoregulacji z wynikami szkolnego uczenia się 57–58 strategii uczenia się z cechami osobo‑ wości 70–71 stylów wychowawczych z poziomem samoregulacji dzieci 77 wieku z autonomią 65 wieku z autonomią uczenia się 65 wspierania uczniowskiej autonomii z poczuciem autonomii uczniów z poziomem samoregulacji i au‑ tonomii uczniów 90, 91 z przystosowaniem do szko‑ 89–90 ły 78 z samooceną 78 zaangażowaniem uczniów w wy‑ konywanie zadań 90 ze stosowaniem strategii uczenia się przez uczniów 91 C Cechy temperamentu 98, 102, 145, 166, 181, 182, 200 Cele kształcenia 7, 25, 29 Cele wychowania 29, 74, 203 D Dobrostan 57, 59–62, 97 E Ekstrawersja 68–71, 98, 99 Elastyczność ego 68 K Kara 51, 63, Kierowanie własnym uczeniem się 5, 52, Kompetencje 18, 33,78 Kontrola 7, 17, 33, 37, 41, 54, 68, 74, 80, 84, 103 87, 95, 140 Kontrola ego 68 Korelaty autonomii uczenia się 57–95 Kreatywność 5, 31, 200 Krytyczna refleksja 16, 18, 29 Krytyczne myślenie 7, 25, 30, 31, 54, 81, Kwestionariusz autonomii dla osób dorasta‑ jących 51, 98, 157 Kwestionariusz motywacji i strategii uczenia 205, się 98 Kwestionariusz trudności autonomicznego uczenia się (KTAU) 9, 103–143, 162, 185, 179, 189, 190, 193–194, 196, 198, 200, 227, 228 Indeks rzeczowy 233 M Metapoznanie 33, 38, 44–45, 54, 71, 97, 198 Motywacja i regulacja zachowania autonomiczna 21, 65 identyfikacyjna 21, 65, 158, 178, 196 introjekcyjna 21, 62, 69, 158, 190 zewnętrza 21, 158, 190 zintegrowana 21, 158 N Nauczyciel 6–9, 27–30, 58, 79–85, 87–94, 99, 102, 144, 149–156, 159, 163–167, 169, 171, 175, 177–178, 180–181, 186, 192, 196–197, 199–201, 204, 206, 207, 211, 212 NEO‑FFI 69–70 Neurotyczność 68–71, 98 Nieprzewidywalność przyszłości a nauczanie Nowe wychowanie 6, 25, 27, 28–29, 204 O Ocena autonomii ucznia – narzędzie badaw‑ 6, 207 cze 56 Oddziaływania/wpływy środowiskowe 5–7, 20–21, 77, 93, 94, 99, 145, 149, 162, 164, 166, 174, 206 Orientacje przyczynowe 22, 51 autonomiczna 22, 51, 59–60, 66, 68, 69, 76 bezosobowa 22, 51 kontrolna 22, 51 Osobowość 7–8, 16, 19, 20, 27, 39, 50, 63, 67–73, 98, 99 Otwartość na doświadczenie 68–72 P Pedagogika 15, 16, 25, 26, 29, 30, 49 antyautorytarna 29 emancypacyjna 29 nieautorytarna 29 niedyrektywna 29 postmodernizmu 29, 30 radykalnego humanizmu 29 Pełnomocność ucznia 31, 34 Pięcioczynnikowy model osobowości 68– 70 Poczucie sprawstwa 19 Poczucie własnej skuteczności 7, 10, 38, 63, 72–73, 92, 98, 100, 146–147, 151–153, 168, 181–182, 184, 200–201 a sukcesy 73 a motywacja własnych osiągnięć 72 Podmiotowość 26, 31 Podstawowe umiejętności 205 Pomiar autonomii i autonomii w uczeniu się 48, 49–56 Pragnienia pierwszego i drugiego rzędu Profil autonomii ucznia 55, 58, 65, 67, 98 Programy edukacyjne 85, 203–205, 207 Programy nauczania 203 Przyjazność 23 R Refleksyjność 19, 61, 70 77, 205 Rozhamowanie 67, 68, 199 Rozwój 5–10, 16, 19–20, 26–29, 31, 38, 49, 52, 57, 61, 63–64, 73, 77, 79, 81, 83–84, 181, 199, 204, 206 autonomii 63, 64, 96, 98–99, 181, 200, 207 autonomii moralnej 64 Rządzenie sobą 25, 59–60, 68 S Samodzielne uczenie się 7, 26, 35, 40, 45, 55, 79, 81, 87, 89, 98, 103, 138, 144, 154, 188, 200–201, 207 Samodzielność 5, 8, 15, 19, 25–30, 33, 39, 52, 62, 65, 74, 90, 99, 102, 199, 202 Samodzielność uczenia się 6, 9, 27, 39, 52, 56, 90, 205, 206 Samodzielność ucznia – kształtowanie i wspo‑ maganie 80, 81, 83, 84, 89–91, 154, 156, 165–167, 199 Samokontrola 18, 28, 35, 37, 69, 146 Samokształcenie 33, 35, 38–40, 45, 97 definicja 39 indywidualne i nieindywidualne 39 warunki/wymogi 40 Samorealizacja 20, 26, 29–30 Samoregulacja 17, 20–21, 24–25, 30–31, 33, 35–38, 45, 57, 63–64, 66–68, 72–73, 77, 79, 81, 99–100, 103, 119, 144, 146, 198, 206 Samoregulacja uczenia się 33, 45, 52, 79, 97 definicja 35, 36 etapy procesu 37 234 Indeks rzeczowy jako stan i jako cecha 38 pomiar 52–57 poziom zdolności do 36 programy nauczania / wspomaganie T Temperament 67 Teoria 82, 84, 85, 89 rozwój 63 założenia modelu 36 Samostanowienie 15 samowychowanie 26, 39 Sumienność 68–71 Skala Interpretacji własnej osoby 50 Ogólnych orientacji przyczynowych 50, 59, 69, 97 Przymiotnikowa 49, 69, 97 Socjotropii i autonomii 50, 97 Strategie uczenia się 5, 7, 30, 33, 35, 40–43, 45, 54–56, 67, 70, 73, 82, 91–92, 95, 97, 99, 198, 199 afektywne 43–44 bezpośrednie 41 definicje 40, 41 elaboracji 41 klasyfikacje 41–43 kompensacyjne 41, 42 metapoznawcze 41, 43–44, 70 nauczanie/ wdrażanie do stosowania 80–83, 85 organizowania 41, 71 pamięciowe 41, 42 pośrednie 41 powtarzania 41, 70 poznawcze 41, 42 społeczne 43, 44 zarządzania zasobami 41 Style wychowawcze 74–76 autorytarny 75, autorytatywny 77, 79, 92 demokratyczny 75, 78, 99 klasyfikacje 75 permisywny 75, 77 Szacunek 6, 24, 27, 64, 76 Szkoły alternatywne 28 Środowisko 5, 6, 20, 27, 35–37, 39, 54, 55, 57, 64, 73, 77, 80, 94, 96, 98, 99, 102, 145–147, 149, 15–153, 179, 182, 185, 200, 203, 209, 211 rodzinne 7, 77, 99, 152, 94, 99, 146, 179, 192 szkolne 27 organizmalna 20 potrzeb 22, 49 samookreślenia 6, 21, 36, 49–50, 59– 60 70, 93, 96, 102, 199, 200, 206 społeczno‑poznawcza/ społecznego uczenia się 96, 146 wielostronnego uczenia się 5, 27, 145, 199, 206 Tożsamość osoby 6, 16, 36, 145, 206 Trudność 5, 6–7, 8, 22, 37, 41, 47, 54–55, 72–73, 79, 81, 84, 87, 98–99,137–139, 179, 205 Trudność autonomicznego uczenia się 6, 8–10, 58, 102–105, 113, 119, 121, 123, 126–127, 134, 140–152, 162, 166, 169, 172, 173, 175, 179, 181, 183–185, 188–190, 192–197, 200–202, 205–207 a autonomia ogólna 163–164, 166, 168, 173–174, 179–180, 182, 198 a cechy temperamentu 163, 165, 166, 168, 179–180, 182, 199, 207 a motywacja do uczenia się 163, 165, 179–180 a płeć 127–134, 198 a poczucie własnej skuteczno‑ ści 163–164, 166, 168, 173–174, 179–80, 182, 198 a preferencje wobec wspierania auto‑ nomii 163, 165, 180 a wsparcie autonomii przez nauczy‑ cieli 163, 165–166, 180, 199 a wsparcie autonomii przez rodziców 163, 165–166, 173–174, 179–180, 198, 207 a wyniki w nauce/oceny szkol‑ ne 121–123, 198 składowe 110–121, 124, 125 U Uczenie się 6–7, 26, 28, 33–34, 36, 41–44, 52, 54, 56, 70, 78–79, 82, 85, 91, 95, 105– 117, 135–138, 158, 179, 188, 190, 204 definicja 40 jako kategoria pedagogiczna 26 przez przyswajanie, odkrywanie, prze‑ żywanie i działanie 27, 92 Indeks rzeczowy 235 W Wartości 5, 8, 15–16, 19, 21, 23–27, 30–31, 34, 37–39, 49–50, 64, 69, 74, 79, 81, 92, 96, 200, 205 Wskaźnik autonomicznego funkcjonowania 22, 61, 70 Wsparcie 79 Wsparcie autonomii 9, 74–76, 93–95, 97, 144, 146–147, 149, 153, 156, 163–167, 169, 170–175, 178, 182–183, 185–186, 188, 194–195, 202 cel 79 definicja 79 efekty 94 etapy 83 historia 80 klasyfikacje metod 85 pojęcia bliskoznaczne 76 przez nauczycieli w procesie edukacji 78–79, 83, 144, 153, 163–164, 169, 171, 186 przez rodziców 76, 95, 144, 149, 153, 163, 166–167, 169–174, 183, 185, 188, 194–195 sposoby, rodzaje, podejścia 81, 84– Wspomaganie samoregulacji w uczeniu się 85, 90 82, 84, 85 Z Zachowanie jako reakcja nabyta 6 Zachowania nauczyciela uczniowską autonomię 83, 90 wspierające Zdolności/umiejętności samoregulacyjne 31, 77, 97 Zmienne/cechy środowiskowe 8–9, 48, 98, 100, 102, 113, 141, 144–146, 150, 163, 167, 169, 179, 200, 205–207 Anna Studenska Individual traits, environmental factors and learning autonomy Summar y The work concerns learning autonomy. The text consist of theoretical part and empirical part. Theoretical considerations are devoted to various approaches to autonomy, ways of meas‑ uring autonomy and independent learning as well as to present the knowledge on the relation‑ ship between individual variables, environmental variables and autonomy. The empirical part presents the assumptions of the empirical research on learning autonomy. The theoretical inspi‑ ration to undertake the research was the theory of multidimensional learning, assuming among others leading students gradually to independence in gaining knowledge, experiencing values and acting. Taking into consideration insufficiency of instruments measuring perceptions of autonomous learning difficulty and scarcity of the data concerning the interplay of individual and environ‑ mental variables in shaping learning autonomy, two main research aims were formulated. The first aim was the construction of Autonomous Learning Difficulty Questionnaire. The items of the instrument were formulated on the basis of self ‑education process as developed in Polish didactics and self ‑regulation stages postulated by Barry Zimmerman. The second aim was to verify the model explaining variance in the perceptions of autonomous learning difficulty. The model was based on self ‑determination theory assuming the role of individual and environmental traits in shaping person`s autonomy. In the model student` s autonomy support by parents and teachers as well as student`s temperamental traits were regarded as independent variables. The role of mediat‑ ing variables was assigned to such variables as: student`s preferences towards teachers behaviours fostering autonomy, student`s learning motivation, sense of self ‑efficacy and general autonomy. The participants of the main research were 454 students of middle school and secondary school. In the research EAS Questionnaire by Arnold Buss and Robert Plomin was used to measure tempermental traits of emotionality, activity and sociability. Data concerning general Autonomy was gathered by Adolescent Autonomy Questionnaire constructed by Marc Noom and coworkers. Instruments measuring other variables were constructed for the purpose of the research. Autonomous Learning Difficulty Questionnaire which has been constructed allows for the diagnosis of students` perceptions of difficulty of behaviours connected with independent learn‑ ing such as: reflective evaluation of outcomes, motivational control and planning. Three results which emerged from the verification of the model of relationships between research variables are considered as most important. Among the factors which were taken into consideration in the research the low level of student`s self ‑efficacy and low autonomy proved to be the ones strongest related with the perception of high difficulty in autonomous learning. It was also found that low level of self ‑efficacy and autonomy is connected with high emotionality, which is the tendency to react with distress, fear and anger. The third result is that the connection between the perception of high difficulty in autonomous learning by a student and the low level of autonomy support received from parents. 238 Summary It is hoped that the Autonomous Learning Difficulty Questionnaire which has been con‑ structed will be useful in diagnostic research and further studies concerning variables influenc‑ ing difficulty in independent learning. Spis tabel i rysunków Tabela 1. Struktura czynnikowa odpowiedzi na stwierdzenia KTAU – macierz mode‑ Tabela 2. Siła związku między analizowanymi zmiennymi a wyodrębnionymi składo‑ lowa wymi – macierz struktury Tabela 3. Wyniki konfirmacyjnej analizy czynnikowej pozycji KTAU Tabela 4. Moc dyskryminacyjna pozycji KTAU Tabela 5. Rzetelność KTAU Tabela 6. Związek trudności autonomicznego uczenia się z wynikami w nauce Tabela 7. Statystyki rozkładu oraz statystyki opisowe pomiarów KTAU Tabela 8. Wyniki dwuczynnikowej analizy wariancji pomiarów KTAU w grupach osób zróżnicowanych ze względu na płeć i poziom edukacji Tabela 9. Statystyki opisowe oraz statystyki rozkładu wyniku ogólnego KTAU u kobiet i mężczyzn na różnych poziomach edukacji Tabela 10. Statystyki opisowe oraz statystyki rozkładu wyników podskali trudności re‑ fleksyjnej oceny uczenia się KTAU u kobiet i mężczyzn na różnych poziomach edukacji Tabela 11. Statystyki opisowe oraz statystyki rozkładu wyniku podskali trudność kontro‑ li motywacji do uczenia się KTAU u kobiet i mężczyzn na różnych poziomach edukacji Tabela 12. Statystyki opisowe oraz statystyki rozkładu wyniku podskali trudności plano‑ wania KTAU u kobiet i mężczyzn na różnych poziomach edukacji Tabela 13. Podskale KTAU i należące do nich pozycje Tabela 14. Przykładowe wskazania osoby badanej w podskali KTAU odnoszącej się do trudności w kontroli motywacji do uczenia się Tabela 15. Normy pomiarów KTAU Tabela 16. Stwierdzenia włączone do skróconej wersji KTAU Tabela 17. Rzetelność skróconej wersji KTAU Tabela 18. Korelacja między wynikami podstawowej i skróconej wersji KTAU Tabela 19. Charakterystyka wyróżnionych zmiennych Tabela 20. Stwierdzenia wykorzystane do pomiaru uczniowskich preferencji w stosun‑ ku do działań nauczycieli wspierających autonomię uczenia się oraz ich moc dyskryminacyjna Tabela 21. Wartości współczynnika korelacji Pearsona między zmiennymi przyjętymi w badaniach 107 108 112 114 118 122 123 128 130 131 132 133 138 139 140 141 142 143 148 155 164 240 Spis tabel i rysunków wych Tabela 22. Istotne predyktory trudności autonomicznego uczenia się oraz jej składo‑ Tabela 23. Właściwości psychometryczne skróconych wersji narzędzi wykorzystywanych do weryfikacji przyjętego modelu zależności między zmiennymi Tabela 24. Wartości współczynnika korelacji Spearmana ogólnej trudności autonomicz‑ nego uczenia się z elementami wsparcia autonomii przez środowisko oraz ce‑ chami podmiotowymi 170 171 185 23 24 37 38 42 43 44 71 88 119 124 124 125 125 147 150 172 172 172 Rys. 1. Wymiary autonomii wyróżnione przez R. Koestnera i G. Losiera (1996). Źró‑ Rys. 2. Komponenty autonomii według modelu M. Nooma (1999a). Źródło: opracowa‑ Rys. 3. Model procesu samoregulacji według B. Zimmermana (2002). Źródło: opraco‑ dło: opracowanie własne nie własne wanie własne opracowanie własne Rys. 4. Komponenty samoregulacji według E. Hong oraz H. O’Neil Jr. (2001). Źródło: Rys. 5. Klasyfikacja bezpośrednich strategii uczenia się języka obcego według R. Oxford Rys. 6. Klasyfikacja pośrednich strategii uczenia się języka obcego według R. Oxford Rys. 7. Komponenty metapoznania według J. Flavella (1979). Źródło: opracowanie (1990). Źródło: opracowanie własne (1990). Źródło: opracowanie własne własne Rys. 8. Cechy osobowości a typ autonomii. Źródło: opracowanie własne na podstawie: R. Koestner i G. Losier (1996), B. Hmel i A. Pincus (2002), N. Weinstein i in. (2012) Rys. 9. Nauczycielskie czynności kształtujące uczniowską autonomię nabywania wiedzy i umiejętności. Źródło: opracowanie własne Rys. 10. Model testowanych związków wyników KTAU z ocenami szkolnymi w zależ‑ ności od płci i poziomu wykształcenia. Źródło: opracowanie własne Rys. 11. Rozkład wyniku ogólnego KTAU. Źródło: opracowanie własne Rys. 12. Rozkład wyników podskali trudności refleksyjnej oceny uczenia się KTAU. Źró‑ Rys. 13. Rozkład wyników podskali trudności kontroli motywacji do uczenia się KTAU. dło: opracowanie własne Źródło: opracowanie własne Rys. 14. Rozkład wyników skali trudności planowania uczenia się KTAU. Źródło: opra‑ Rys. 15. Wstępny model spostrzegania trudności w samodzielnym uczeniu się. Źródło: Rys. 16. Hipotetyczny model zależności między przyjętymi zmiennymi. Źródło: opraco‑ Rys. 17. Istotne predyktory ogólnej trudności autonomicznego uczenia się. Źródło: opra‑ Rys. 18. Istotne predyktory trudności refleksyjnej oceny uczenia się. Źródło: opracowanie Rys. 19. Istotne predyktory trudności kontroli motywacji do uczenia się. Źródło: opra‑ cowanie własne opracowanie własne wanie własne cowanie własne własne cowanie własne Spis tabel i rysunków własne Rys. 20. Istotne predyktory trudności planowania uczenia się. Źródło: opracowanie Rys. 21. Wyniki weryfikacji pierwotnego hipotetycznego modelu zależności między zmiennymi analizowanymi w badaniach. Źródło: opracowanie własne Rys. 22. Wyniki weryfikacji skorygowanego modelu zależności między zmiennymi ana‑ lizowanymi w badaniach. Źródło: opracowanie własne 241 173 180 183 Spis treści Wstęp Część pierwsza Autonomia w świetle literatury 1. Pojęcie autonomii 1.1. Autonomia jednostki w wybranych koncepcjach filozoficznych 1.2. Psychologiczne koncepcje autonomii jednostki 1.3. Koncepcje autonomii jednostki w pedagogice 1.3.1. Autonomia jako cel wychowania i kształcenia 1.3.2. Nurt Nowego Wychowania i szkoły alternatywne 1.3.3. Teorie wychowania a autonomia 1.3.4. Autonomia w subdyscyplinach pedagogiki 1.4. Podobieństwa i różnice omówionych filozoficznych, psychologicznych i pedagogicznych ujęć autonomii 2. Pojęcie autonomii uczenia się 2.1. Definicje autonomii uczenia się i kompetencje wymagane do jej osiągnięcia 2.2. Pojęcia związane z autonomią uczenia się 2.2.1. Samoregulacja oraz samoregulacja uczenia się 2.2.2. Samokształcenie 2.2.3. Strategie uczenia się 2.2.4. Metapoznanie w uczeniu się Psychodydaktyczne i metodologiczne problemy badań poczucia trudności autonomicznego uczenia się w świetle literatury Część druga 3. Pomiar autonomii oraz autonomii w uczeniu się 3.1. Pomiar autonomii ogólnej 3.2. Pomiar autonomii i samoregulacji w uczeniu się 5 15 16 19 25 25 28 29 30 31 33 33 35 35 38 40 44 49 49 52 244 Spis treści 4. Korelaty autonomii i autonomii w uczeniu się 4.1. Autonomia a wybrane wyznaczniki funkcjonowania jednostki 4.1.1. Autonomia a efekty szkolnego uczenia się 4.1.2. Autonomia a poczucie dobrostanu 4.2. Podmiotowe korelaty autonomii oraz autonomii uczenia się 4.2.1. Wiek i poziom wykształcenia a autonomia i autonomia w uczeniu się 4.2.2. Płeć a autonomia i autonomia w uczeniu się 4.2.3. Temperament i osobowość a autonomia 4.2.4. Poczucie własnej skuteczności a autonomia i samoregulacja w ucze‑ niu się 4.3. Środowisko wychowawcze rodziny i szkoły a rozwój autonomii 4.3.1. Style wychowawcze w rodzinie 4.3.2. Style wychowawcze w rodzinie a kształtowanie autonomii dzieci i wybranych wskaźników ich funkcjonowania 4.3.3. Wspieranie autonomii ucznia w edukacji 4.3.4. Działania nauczyciela wspierające uczniowską autonomię opano‑ wywania wiedzy i umiejętności 4.3.5. Propozycja klasyfikacji nauczycielskich sposobów wspierania uczniowskiej autonomii uczenia się 4.3.6. Efekty nauczycielskich działań wspierających autonomię opanowy‑ wania wiedzy i umiejętności przez uczniów 4.3.7. Autonomia jako zmienna pośrednicząca między oddziaływaniami środowiskowymi a wyznacznikami funkcjonowania jednostki 5. Podsumowanie Część trzecia Psychodydaktyczne i metodologiczne problemy badań poczucia trudności autonomicznego uczenia się – metodologia badań własnych 6. Autorskie narzędzie do pomiaru postrzegania trudności autonomicznego Uczenia się 6.1. Założenia do konstrukcji Kwestionariusza Trudności Autonomicznego Uczenia się (KTAU) 6.2. Wersja eksperymentalna KTAU 6.3. Właściwości psychometryczne KTAU 6.3.1. Struktura czynnikowa KTAU 6.3.1.1. Wyniki eksploracyjnej analizy składowych głównych 6.3.1.2. Wyniki konfirmacyjnej analizy czynnikowej 6.3.2. Moc dyskryminacyjna pozycji KTAU 6.3.3. Rzetelność KTAU 6.3.4. Trafność KTAU 6.3.5. Rozkład pomiarów KTAU 57 57 57 59 63 63 66 67 72 73 74 76 78 81 85 89 93 96 103 103 104 106 106 106 111 113 118 119 123 Spis treści 6.3.6. Trudność autonomicznego uczenia się mężczyzn i kobiet na róż‑ nych poziomach edukacji 6.3.6.1. Różnice trudności autonomicznego uczenia się w grupach zróżnicowanych pod względem płci i poziomu wykształ‑ cenia 6.3.6.2. Płeć i poziom wykształcenia a postrzeganie trudności w kierowaniu własnym uczeniem się 6.4. Normalizacja KTAU 6.4.1. Przeznaczenie kwestionariusza 6.4.2. Sposób prowadzenia badań 6.4.3. Opis KTAU 6.4.4. Sposób obliczania wyników KTAU 6.4.5. Przykład obliczania wyników KTAU 6.4.6. Ocena wyników KTAU 6.4.7. Skrócona wersja KTAU 7. Metodologia badań własnych związków zmiennych podmiotowych i środowi‑ skowych z postrzeganiem trudności autonomicznego uczenia się 7.1. Problem i pytania badawcze 7.2. Wstępny model postrzegania trudności w samodzielnym uczeniu się 7.3. Przyjęte zmienne i ich operacjonalizacja 7.4. Rozszerzenie wstępnego modelu zależności między zmiennymi 7.5. Hipotezy badawcze dotyczące modelu zależności między zmiennymi 7.6. Metoda 7.6.1. Stosowane narzędzia badawcze 7.6.2. Osoby badane 7.6.3. Procedura badań Związki między zmiennymi – wyniki badań własnych Część czwarta 8. Korelacje między analizowanymi zmiennymi podmiotowymi i środowisko‑ wymi a trudnością autonomicznego uczenia się 9. Zmienne podmiotowe i środowiskowe jako predyktory trudności autono‑ micznego uczenia się 10. Weryfikacja hipotetycznego modelu zależności między przyjętymi zmienny‑ mi podmiotowymi i środowiskowymi a postrzeganiem trudności w kierowa‑ niu własnym uczeniem się 10.1. Charakterystyka analizy 10.2. Stwierdzenia wykorzystywane w części pomiarowej analizowanego mo‑ delu 10.3. Rezultaty weryfikacji pierwotnego modelu zależności między przyję‑ tymi zmiennymi podmiotowymi i środowiskowymi a postrzeganiem trudności autonomicznego uczenia się 10.4. Wyniki weryfikacji modelu skorygowanego 245 126 126 127 134 134 135 135 137 138 139 141 144 144 145 147 149 150 154 154 158 159 163 169 176 176 176 179 182 246 Spis treści 11. Związek trudności autonomicznego uczenia się ze składowymi zmiennych podmiotowych oraz elementami wsparcia autonomii przez środowisko 185 Część piąta Podsumowanie i wnioski 12. Charakterystyka wyników badań 13. Wnioski z badań Zakończenie Aneks Bibliografia Indeks nazwisk Indeks rzeczowy Summary Spis tabel i rysunków 193 197 203 209 215 225 231 237 239 Redaktor Monika Wróbel Projektant okładki Janina Skorus Redaktor techniczny Andrzej Pleśniar Korektor Karina Borecka Łamanie Alicja Załęcka Copyright © 2016 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-972-6 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-973-3 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 15,5 + wklejka. Ark. wyd. 21,0. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 20 zł (+ VAT) Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88 ‑100 Inowrocław
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Cechy indywidualne i czynniki środowiskowe a autonomia uczenia się
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: