Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00790 010526 10752120 na godz. na dobę w sumie
Cechy osobowości a doświadczanie szczęścia i poczucie sensu życia - ebook/pdf
Cechy osobowości a doświadczanie szczęścia i poczucie sensu życia - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 304
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2202-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Co cechuje człowieka szczęśliwego i co odróżnia go od nieszczęśliwego? Czy szczęście zależy od bycia szczęśliwym, czy też od wielu przyjemnych sytuacji? W jakim stopniu zadowolenie i poczucie szczęścia zależą od usposobienia oraz cech osobowości człowieka? Na te m.in. pytania czytelnik może znaleźć odpowiedź w niniejszej pracy.  

Zwracając uwagę na problematykę sensu życia i szczęścia z perspektywy psychologii, autorka poddaje analizie relacje między odczuwanym sensem własnej egzystencji, umiejętnością doświadczania szczęścia a składnikami osobowości i temperamentu człowieka oraz czynnikami określającymi obiektywne warunki życia. Stawia też pytania: Czy ludzie szczęśliwi charakteryzują się pewnymi stałymi cechami psychologicznymi, prezentują specyficzny, odróżniający ich od innych profil osobowości? Czy psychiczny dobrostan jest trwałą cechą indywidualną, czy raczej zależy od warunków zewnętrznych, czyli tzw. kolei losu.

Książkę tę wśród publikacji o takiej problematyce  wyróżnia wybór interesującej i oryginalnej koncepcji szczęścia, na której podstawie zinterpretowano przyczyny różnic indywidualnych w zakresie poczucia szczęścia, a mianowicie teorii przepływu (flow experience) M. Csikszentmihalyiego, a także nowatorskie wyniki badań nt. doświadczania szczęścia przez osoby skłonne do podejmowania ryzykownych zachowań. Próbując wykreślić profil psychologiczny osoby szczęśliwej w rozumieniu koncepcji M. Csikszentmihalyiego, autorka nie przesądza o tym, czy któraś z cech osobowości jest wyłącznie korelatem, czy też koniecznym warunkiem bądź pochodną dobrostanu psychicznego człowieka.

Z uwagi na to, że problematyka doświadczania szczęścia i poczucia sensu życia to zagadnienia powszechne i znaczące niemal dla każdego człowieka, książka ta polecana jest przedstawicielom środowisk akademickich oraz każdemu poszukującemu odpowiedzi na egzystencjalnie ważne pytania.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści 1 Książkę tę dedykuję moim Rodzicom oraz mojemu Mężowi Markowi — osobom, dzięki którym każdego dnia dowiaduję się, czym jest szczęście... 2 Spis treści NR 3025 1.1. Potoczne i naukowe rozumienie szczęścia 3 Anna Porczyńska-Ciszewska Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2013 Redaktor serii: Publikacje Wydziału Etnologii i Nauk o Edukacji Urszula Szuścik Recenzent Zbigniew Nęcki Spis treści 5 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Rozdział 1. 1.1. Potoczne i naukowe rozumienie szczęścia . 1.2. Sposoby definiowania pojęcia „szczęście” . . 1.3. Szczęście jako zmienna psychologiczna. 1.4. Pomiar poczucia szczęścia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 23 26 30 Rozdział 2. . . . . . . . . . . . . . . . . szentmihalyiego . . . . 2.1.1. Pojęcie „przepływ”, czyli „flow” . 2.1.2. Składniki „doświadczenia optymalnego” . 2.1.3. „Flow experience” jako doświadczenie autoteliczne . . 2.1.4. Cechy osobowości autotelicznej . . 2.1. Szczęście w „koncepcji przepływu” („flow experience”) Mihalyego Csik- . . . . . . . 2.2. Prawdziwe szczęście w koncepcji Martina Seligmana 2.3. Szczęście w teoriach motywacyjnych . . 2.4. Szczęście w koncepcji zaspokojenia potrzeb autorstwa Ruuta Veenhovena . 2.5. Szczęście w teoriach rozbieżności . 2.6. Obiektywne szczęście w koncepcji Daniela Kahnemana . . . 2.7. Szczęście z perspektywy teorii adaptacji . 2.8. Genetyka behawioralna oraz koncepcja atraktora szczęścia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 43 47 57 58 61 63 65 67 69 71 73 6 Spis treści 2.9. Cebulowa teoria szczęścia Janusza Czapińskiego . 2.10. Szczęście w teorii funkcji emocji pozytywnych Barbary Fredrickson . . . . . . . Rozdział 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . szczęścia . czanie szczęścia . 3.1. Cechy osobowości człowieka szczęśliwego . . 3.2. Czynniki obiektywne warunkujące doświadczanie szczęścia . . . 3.1.1. Poczucie lokalizacji kontroli a doświadczanie szczęścia. . 3.1.2. Wzór Zachowania A i jego związek z doświadczaniem szczęścia . 3.1.3. Gotowość do podejmowania ryzyka a poziom doświadczanego . 3.1.4. Cechy osobowości w ujęciu modelu Wielkiej Piątki a doświad- . . . . . 3.2.1. Wiek i poczucie szczęścia . . . 3.2.2. Doświadczanie szczęścia przez kobiety oraz mężczyzn . 3.2.3. Zdrowie a poczucie szczęścia . . . 3.2.4. Status społeczno-ekonomiczny a poziom odczuwanego szczęścia . 3.2.5. Praca i bezrobocie a poczucie szczęścia . . 3.2.6. Relacje interpersonalne a jakość życia . 3.2.7. Czas wolny i jego organizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . czące 4.1. Charakterystyka i sposób definiowania pojęcia „sens życia” . . 4.1.1. Sens życia w ujęciu psychologicznym . . 4.1.2. Poczucie sensu życia jako doświadczenie egzystencjalnie zna- . 4.2. Problematyka sensu życia w wybranych koncepcjach psychologicznych . . . . . . . . . 4.2.1. Sens życia w ujęciu psychoanalizy i neopsychoanalizy . . 4.2.2. Sens życia w ujęciu psychologii humanistycznej . . 4.2.3. Koncepcja sensu życia w ujęciu Kazimierza Obuchowskiego . 4.2.4. Poczucie sensu życia w koncepcji Viktora E. Frankla . 4.3. Osobowościowe i środowiskowe determinanty poczucia sensu życia . . . 4.3.1. Wybrane cechy osobowości a poczucie sensu życia . . 4.3.2. Środowiskowe korelaty poczucia sensu życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 82 88 89 92 94 97 100 101 103 107 110 121 139 145 156 157 160 164 165 169 171 174 178 178 184 Spis treści Rozdział 5. . 5.1. „Sens” i „znaczenie” — próba zdefiniowania pojęć 5.2. Realizacja planów a dobre samopoczucie i szczęście . 5.3. Podejmowanie postanowień a doświadczanie szczęścia i poczucie sensu . . . 5.4. „Tematy życia” — ich sens oraz dobrostan psychiczny . życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 6. . . . . . . . . . 6.1. Wprowadzenie . 6.2. Założenia teoretyczne oraz problem badawczy . 6.3. Zmienne i ich operacjonalizacja . . 6.4. Model zależności między zmiennymi . . . 6.5. Hipotezy badawcze . 6.6. Strategia badań . . . . . . . . . . 6.6.1. Charakterystyka zastosowanych narzędzi badawczych . 6.6.2. Opis grupy badawczej i przebiegu badań . . . . 6.6.3. Zastosowane procedury statystyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 7. . . życia 7.1. Związek między cechami podmiotowymi a poczuciem sensu życia . . 7.2. Związek między cechami podmiotowymi a doświadczaniem szczęścia . 7.3. Zależność pomiędzy doświadczaniem szczęścia a poczuciem sensu . . 7.4. Analiza dopasowania modelu do danych empirycznych . . 7.4.1. Wyniki analizy ścieżek zmodyfikowanych modeli . 7.4.2. Charakterystyka modelu zmodyfikowanego zgodnie z procedurą . . . 7.4.3. Charakterystyka modelu zmodyfikowanego strukturalnie . modification indices . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 190 191 195 198 203 207 210 218 218 219 219 225 226 232 234 236 237 241 242 248 8 Spis treści Rozdział 8. 8.1. Interpretacja zależności korelacyjnych pomiędzy doświadczaniem szczę- . . ścia, poczuciem sensu życia i cechami podmiotowymi . . . . 8.2. Interpretacja wyników analizy ścieżek . . . . . . . . . . . 259 266 Rozdział 9. Zakończenie Bibliografia . . . Summary . . Zusammenfassung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 287 301 302 Spis treści 9 Cel życia, jakim jest szczęście, można osiągnąć tylko wów- czas, gdy nie uczyni się go celem bezpośrednim. Ci tylko są szczęśliwi, których myśli są skierowane ku jakiemuś przed- miotowi innemu niż ich własna szczęśliwość: ku szczęściu innych, ku poprawie ludzkości lub nawet ku jakiejś sztuce albo studiom, uprawianym nie jako środek, lecz jako ideal- ny cel w sobie. Ludzie, dążący w ten sposób do czegoś in- nego, znajdują szczęście po drodze. (John Stuart Mill 1873) Wprowadzenie 11 W dobie dokonujących się współcześnie przemian społeczno-gospodar- czych oraz obecnej niemal na całym świecie rewolucji przemysłowo-tech- nicznej, połączonej z jej immanentną cechą, jaką jest rozprzestrzenianie się bezrobocia, coraz częściej dochodzi do zagrożenia podstawowych wartości decydujących o zdrowiu psychicznym jednostek. Do takich „zagrożonych” wartości należy niewątpliwie potrzeba poczucia sensu życia oraz umiejęt- ność doświadczania szczęścia, czego konsekwencją są różnego rodzaju pa- tologie psychiczne. Dlatego też ludzie żyjący w XXI wieku podejmują próby udzielenia odpowiedzi na takie pytania, jak: Czym jest szczęście? Kiedy czuję się szczęśliwy? Po co żyję? Jak mam żyć? Kim jestem, kim powinie- nem być? Oczywiście problemy te towarzyszą człowiekowi od zarania dzie- jów i dlatego wydają się niezwykle ważnym tematem, wartym dłuższego zastanowienia. Konieczność sprostania wewnętrznym wyzwaniom oraz ustosunkowania się do takich i podobnych problemów egzystencjalnych to zadania charakterystyczne wyłącznie dla człowieka, a posiadanie „sensu ży- cia” stanowi potrzebę typowo ludzką. Na przestrzeni wieków wielu naukowców, mędrców i myślicieli próbo- wało rozwiać wątpliwości dotyczące poczucia sensu życia oraz zdolności doświadczania szczęścia. Wielu też udzielało rad, jak uzyskać owo auten- tyczne szczęście i jak odnaleźć sens swojej egzystencji. Powstały liczne teorie i poglądy na temat sensu życia oraz szczęścia. Jednak jasna i jedno- znaczna odpowiedź na pytanie o to, co sprawia, że czujemy się bardziej lub mniej szczęśliwi, jakie życie daje nam poczucie sensu, a jakie nie dostarcza nam tego uczucia, do dnia dzisiejszego nie została udzielona. Zastanawiający jest również problem: Czy istnieje zespół określonych cech osobowościowych lub temperamentalnych warunkujący psychiczny dobrostan jednostki oraz czy dobrostan ten jest trwałą cechą indywidualną, czy też zależy od zewnętrznych warunków, czyli tzw. kolei losu? Pojawiają się też następne pytania, a mianowicie: Czy poczucie szczęścia jest uwarun- 12 Wprowadzenie kowane czynnikami biologicznymi i genetycznymi? Czy treść poczucia sen- su życia i szczęścia jest różna u kobiet i u mężczyzn? Pytania te niezwykle często rodzą się w umysłach ludzi XXI wieku. Problematyka poczucia sen- su życia oraz doświadczania szczęścia to niewątpliwie zagadnienia po- wszechnie występujące we współczesnym społeczeństwie, nastawionym przede wszystkim na poprawę warunków własnej egzystencji i goniącym za tzw. szczęściem. Problem tkwi tylko w tym, że „w pogoni za szczęściem” możemy nie zauważyć tych wszystkich czynników, które sprawiają, że czu- jemy się szczęśliwi i które uświadamiają nam cel, dla którego żyjemy. Jakość życia człowieka nie zależy od samego szczęścia, ale również od tego, co ów człowiek robi, by być szczęśliwym. Jak twierdzi Mihaly Csik- szentmihalyi: „Jeśli ktoś nie wytyczył sobie celów, które dostarczają mu po- czucia sensu własnej egzystencji, jeśli nie wykorzystuje w pełni potencjału swojego umysłu, to dobre samopoczucie wypełnia jedynie ułamek danego mu czasu. Ktoś, kto osiąga zadowolenie dzięki wycofaniu się ze światowego życia, by — niczym Wolterowski Kandyd — »uprawiać własny ogródek«, nie może uchodzić za człowieka wiodącego wspaniały żywot. Bez marzeń, bez ryzyka ludzka egzystencja staje się tylko lichą namiastką życia” (CSIKSZENT- MIHALYI 1998, s. 42—43). Problemy dotyczące sensu życia oraz szczęścia są zagadnieniami z po- granicza wielu nauk o naturze człowieka. Poruszane one bywają przez filo- zofów, teologów, psychologów, socjologów, antropologów, psychiatrów, a nawet historyków czy pisarzy. W projektowanej pracy postanowiono zwrócić uwagę przede wszystkim na problematykę poczucia sensu własnej egzystencji oraz doświadczania szczęścia z perspektywy psychologicznej. Stawianie pytań dotyczących własnego życia, własnej egzystencji — jej sen- su oraz wartości ma niesłychanie duże znaczenie, zwłaszcza dla człowieka współczesnego, żyjącego w dobie konsumpcjonizmu. Społeczeństwa współczesne zapewniające człowiekowi dobrobyt oraz zaspokajające niemal wszystkie jego materialne potrzeby, często nie są w stanie zaspokoić po- trzeby sensu życia, nie pozwalając mu tym samym czuć się prawdziwie szczęśliwym (MARIAŃSKI 1990). Potrzeba poczucia sensu życia oraz umiejętność przeżywania szczęścia to jedne z najważniejszych motorów napędzających ludzką aktywność, któ- re umożliwiają człowiekowi podjęcie jakichkolwiek działań, zapewniają orientację w rzeczywistości oraz pomagają w dokonywaniu wyboru celów i metod działania. Szczęście uznawane jest również za główne kryterium zdrowia psychicznego (JAHODA 1958; TAYLOR, BROWN 1988, za: SHELDON, LYUBOMIRSKY 2007). Dobrostan psychiczny, poczucie szczęścia i zadowole- nie z życia, czyli pozytywne stany umysłu, pełnią niesamowicie ważną funkcję motywacyjną — dają one człowiekowi siły do zmagania się z prze- ciwnościami losu, dzięki czemu sprzyjają powodzeniom życiowym, które Wprowadzenie 13 z kolei czynią człowieka szczęśliwszym. Z dotychczas znanych doniesień wynika bowiem, że szczęśliwszym wiedzie się lepiej — mają lepsze relacje interpersonalne, cieszą się lepszym zdrowiem i dłuższym życiem, wyższy- mi zarobkami oraz sukcesami zawodowymi — właśnie z tego powodu, że są szczęśliwi. Dlatego też tak ważną i znaczącą rolę, zwłaszcza dla człowie- ka współczesnego, odgrywają badania dobrostanu psychicznego, szczęścia i jego powiązań z życiową pomyślnością, o którą niemal wszyscy zabiegają. Z tego też powodu istotnym celem psychologii pozytywnej jest posze- rzanie wiedzy z zakresu sposobów pomagania jednostkom w zwiększaniu poziomu ich szczęścia, pozytywnego zdrowia psychicznego oraz własne- go rozwoju, jak zauważają inni badacze dobrostanu (SELIGMAN, CSIKSZENTMIHALYI 2000; SHELDON, KING 2001, za: SHELDON, LYUBOMIRSKY 2007), kwestii tej poświęca się bardzo mało uwagi. Dzieje się tak, ponieważ interwencje w zakresie zdrowia psychicznego w zdecydowanej większości koncentrują się na niwelowaniu cierpienia, lęku czy słabości, nie zaś na zwiększaniu poczucia szczęścia i dobrostanu psychicznego (SHELDON, LYUBOMIRSKY 2007). jednak, W podejściu psychologicznym zwraca się uwagę przede wszystkim na indywidualne potrzeby, predyspozycje dziedziczne, preferencje oraz wy- bory, a także osobowe systemy wartości kierujące preferencjami i dokony- wanymi wyborami. Psychologowie poddają analizie relacje zachodzące pomiędzy poczuciem sensu życia, umiejętnością doświadczania szczęścia a różnymi składnikami osobowości i temperamentu człowieka oraz czynni- kami określającymi obiektywne warunki życia. Z dotychczas przeprowadzonych badań empirycznych wiadomo, że wiek nie ma istotnego wpływu na stopień zadowolenia z bieżącego życia. Z kolei czynnikiem wzbudzającym przez długi czas wiele kontrowersji była płeć, jednak wyniki aktualnych badań pozwalają twierdzić, że różnice płcio- we mają niewielki wpływ na dobrostan psychiczny, a co więcej, różnice te coraz bardziej się zacierają. Wyniki badań uzyskane przez Janusza Czapiń- skiego w programie „Cebula” donoszą, że wykształcenie sprzyja zadowole- niu z życia, ale istnieją też dane zaprzeczające temu ustaleniu (CZAPIŃSKI 1994). Bezsprzeczny wydaje się z kolei fakt, że dobrostan psychiczny jest silnie skorelowany z pewnymi cechami osobowości i temperamentu. Udo- wodniono mianowicie, że istotny wpływ na dobrostan psychiczny ma po- czucie kontroli nad biegiem spraw oraz styl atrybucji przyczynowej. Również ludzie złaknieni wrażeń i skłonni do podejmowania ryzyka, tzw. niespokojne dusze, lepiej tolerują niepowodzenia i przykrości, co też wyda- je się sprzyjać wyższemu poziomowi odczuwanego szczęścia. Zauważono także, że szczęściu nie służy hołdowanie wartościom intelektualnym, tj. mądrości, logicznemu myśleniu czy rozumieniu. Można tutaj przytoczyć słowa J.S. Milla: „Lepiej być nieszczęśliwym Sokratesem niż zadowolonym 14 Wprowadzenie głupcem”. Pogląd ten może być interpretowany różnie, ale wynika z niego, że i mędrzec, i głupiec, i chory, i zdrowy, i bogaty, i biedny, i rozpieszcza- ny przez los, i ciężko doświadczany mają taką samą szansę na odnalezienie w potoku własnych doświadczeń sensu życia i właściwego dla nich szczę- ścia. Innym czynnikiem, jaki poddano analizie, był poziom aktywności ży- ciowej. Jednak w wielu badaniach nie stwierdzono żadnego istotnego związku pomiędzy czysto fizyczną lub społeczną aktywnością jednostki a jej poczuciem szczęścia i sensu życia. Niejednoznaczne wydają się zależności pomiędzy emocjonalnością a bi- lansem afektywnym (VEENHOVEN 1984). Udowodniono jedynie, że istnieją dwa afektywne mechanizmy określające ogólną predyspozycję do doświad- czania szczęścia, a mianowicie ekstrawersja oraz neurotyzm. Wyniki naj- nowszych badań dowiodły, że towarzyscy ekstrawertycy są szczęśliwsi, radośniejsi, mniej nerwowi, pogodniejsi i bardziej ugodowi niż introwerty- cy. Nasuwa się więc wniosek, że ekstrawertycy są na ogół szczęśliwsi od in- trowertyków. Jednak, jak wiadomo, jednym z przejawów ekstrawersji jest pozostawanie w pozytywnym, dynamicznym kontakcie z innymi, intrower- sję zaś charakteryzuje skłonność do powściągliwości w ujawnianiu swych stanów wewnętrznych. Dlatego nasuwa się tutaj przypuszczenie, że jakość doświadczenia może być w obu przypadkach bardzo podobna, a różnica może polegać wyłącznie na sposobie relacjonowania własnych przeżyć (CSIKSZENTMIHALYI 1998). Nie został również jednoznacznie rozstrzygnięty problem zależności pomiędzy poczuciem szczęścia i sensu życia a Wzorem Zachowania typu A. Analiza doniesień literatury poruszającej zagadnienia sensu życia upo- ważnia do stwierdzenia, że osoby charakteryzujące się wysoko rozwinięty- mi umiejętnościami działania konstruktywnego prezentują jednocześnie adekwatny poziom poczucia sensu życia, podczas gdy osoby o słabo rozwi- niętych zdolnościach działania konstruktywnego wykazują istotne obniże- nie poziomu poczucia sensu życia. Ponadto udowodnione zostało, iż umiejętność sprawnego realizowania własnych zamierzeń, osiągania wyzna- czonych sobie celów, współwystępuje z wysokim poczuciem sensu życia, natomiast brak takich umiejętności towarzyszy różnym zaburzeniom w do- strzeganiu celowości i sensowności własnego istnienia (GAŚ 1986). Pro- wadzone badania empiryczne wykazały również zależność pomiędzy poczuciem lokalizacji kontroli a poczuciem sensu życia. Stwierdzono mia- nowicie, że osoby o poczuciu wewnętrznej lokalizacji kontroli mają silniej- sze poczucie sensu życia. Ponadto osoby o kontroli wewnętrznej, a więc sobie przypisujące efekty działań, ujawniają bardziej optymistyczne nasta- wienie wobec rzeczywistości oraz wobec własnych możliwości w porówna- niu z jednostkami o kontroli zewnętrznej (STOKŁOSA 1986). Wprowadzenie 15 Odwołując się do koncepcji uznających twórczość za centralną aktyw- ność ludzkiego istnienia, nadającą twórczy sens i treść życiu, można stwier- dzić, że istnieje związek pomiędzy aktywnością twórczą człowieka a samooceną jakości życia. Doniesienia z badań wskazują, że osoby twór- cze częściej w porównaniu z jednostkami nietwórczymi czerpią satysfakcję z własnej aktywności, akceptują wybraną drogę życiową, włącznie z podję- tymi decyzjami i przeżytymi doświadczeniami, częściej towarzyszy im po- czucie sukcesu w realizacji celów oraz dobre samopoczucie, czyli tzw. well-being (zadowolenie sprzyjające życiowej satysfakcji) (WOOD, WYLIE, SHEAR 1969, za: PUFAL-STRUZIK 1994). Pytania o sens oraz szczęście decydują, jak się wydaje, o kształcie ludzkiego życia. Z całą pewnością, jak stwierdził Victor E. Frankl, tego ro- dzaju pytania egzystencjalne wymagają indywidualnych odpowiedzi, w nie- powtarzalnym i unikatowym kontekście własnego życia. Jednak można tutaj ustalić pewne prawidłowości ogólne i z tego powodu tak istotnewyda- je się podejmowanie badań empirycznych, które przyczynić się mogą do głębszego zrozumienia omawianego zagadnienia. Mimo że największa zmiana w sposobie myślenia o szczęściu i sensie życia dokonała się na przestrzeni ostatnich kilku lat, to istnieje wiele kwe- stii, na które nie uzyskano jednoznacznych odpowiedzi, oraz obszarów nie- poddanych dotąd analizie. Istotne wydaje się zatem kontynuowanie badań opisanych dylematów egzystencjalnych oraz udzielenie odpowiedzi na pyta- nia, które nadal pozostają otwarte, aby w sposób świadomy i twórczy kiero- wać własnym życiem. Celem przyświecającym projektowaniu badań własnych było ukazanie mechanizmów rządzących poczuciem sensu życia i skłonnością do przeży- wania szczęścia, jak również podkreślenie roli czynników podmiotowych różnicujących ludzi w zakresie odczuwania dobrostanu psychicznego. Pod- jęte badania mają przyczynić się także do odkrycia i poznania niektórych istotnych zmiennych osobowościowych odpowiedzialnych za umiejętność doświadczania szczęścia oraz warunkujących poczucie sensu własnego życia. W niniejszej publikacji poddano analizie podmiotowe uwarunkowania różnic indywidualnych, ze szczególnym uwzględnieniem różnic pod wzglę- dem odczuwanego sensu własnego istnienia w doświadczaniu szczęścia. Przedstawione w książce badania własne podjęto w przekonaniu, że głów- nym czynnikiem leżącym u podłoża obserwowanych na podstawie badań osób różnic pod względem poziomu dobrostanu psychicznego i odczuwa- nego szczęścia jest względnie stabilna dyspozycja do tego rodzaju odczuć. Z tego powodu doświadczanie szczęścia uczyniono głównym przedmiotem analizy, co oddaje tytuł książki. Uwzględniono również wpływ poczucia sensu własnego życia, który uważany jest za istotny czynnik warunkujący 16 Wprowadzenie dobrostan psychiczny człowieka, uznając poczucie sensu życia oraz współwystępujące z nim określone cechy podmiotowe za podstawowe de- terminanty doświadczania szczęścia. Projektując badania własne założono, że dobrostan psychiczny człowieka, którego miarą jest doświadczanie szczęścia, pozostaje w związku z podmiotowymi właściwościami jednostki oraz z towarzyszącym jej poczuciem sensu własnego życia, przy czym prawdopodobnie cechy podmiotowe są skorelowane zarówno ze szczę- ściem, jest zmienną niezależną wpływającą na częstość doświadczania szczęścia. jak i z sensem życia, który z kolei Jednocześnie inspirację dla zaprezentowanych w książce rozważań teo- retycznych oraz zaprojektowanych badań stanowił stosunkowo niedawno odkryty i potwierdzony w badaniach empirycznych fakt, że obserwowane są znaczne różnice indywidualne w zakresie doświadczania szczęścia, a szczęście jednostki zależne jest przede wszystkim od posiadanego przez nią poczucia sensu własnej egzystencji. Nadrzędnym celem omawianych tutaj badań własnych nad podmiotowy- mi uwarunkowaniami różnic w zakresie doświadczania szczęścia i poczucia sensu życia jest określenie związków pomiędzy doświadczaniem szczęścia a cechami podmiotowymi jednostki oraz zweryfikowanie, czy zależność między doświadczaniem szczęścia a cechami podmiotowymi jest modyfiko- wana pośrednim wpływem poczucia sensu życia. W książce tej podjęto próbę udzielenia naukowej odpowiedzi na pytania nurtujące nas od zarania dziejów: Czy możemy być bardziej szczęśliwi i co zrobić, aby to szczęście osiągnąć? Jak poprawić jakość własnego życia? Co uczynić, aby nasze życie było lepsze, szczęśliwsze, pełniejsze, bardziej spełnione, sensowniejsze? Za podstawę teoretyczną niniejszej publikacji przyjęto twierdzenia psy- chologii pozytywnej, psychologii ogólnej, psychologii osobowości i różnic indywidualnych oraz psychologii egzystencjalnej. W interpretacji przyczyn różnic indywidualnych w doświadczaniu szczęścia i określaniu swojego ży- cia jako sensownego odwołano się do „teorii przepływu” M. Csikszentmi- halyiego oraz do psychologiczno-egzystencjalnej interpretacji problematyki sensu życia V.E. Frankla. W pierwszej części książki dokonano przeglądu istniejących koncepcji szczęścia, jakie powstały od czasów starożytnych po dzień dzisiejszy, oraz przedstawiono rozważania nad poczuciem sensu życia jako czynnikiem będącym predyktorem dobrego życia. W rozdziale pierwszym omówione zostały różne sposoby ujmowania pojęcia „szczęście”, zarówno w jego rozumieniu potocznym, jak i w wielu dyscyplinach naukowych, oraz sposoby pomiaru poczucia szczęścia. Roz- dział drugi poświęcono charakterystyce wybranych teorii szczęścia wyja- śniających jego genezę i naturę. W rozdziale trzecim zaprezentowano Wprowadzenie 17 z kolei wybrane podmiotowe oraz sytuacyjne determinanty doświadczania szczęścia oraz ich związek z dobrostanem psychicznym człowieka. Roz- działy — czwarty oraz piąty są poświęcone tematyce zależności wystę- pujących pomiędzy doświadczaniem szczęścia oraz poczuciem sensu życia, jak również omówieniu zagadnienia „sensu życia” w wybranych koncep- cjach psychologicznych. Następny, szósty, rozdział zawiera prezentację problemu oraz metodologii badań własnych, siódmy zaś — wyniki analiz statystycznych testujących postawione hipotezy. W rozdziale ósmym doko- nano oceny prawdziwości postawionych hipotez oraz interpretacji uzyska- nych rezultatów. Kończący niniejszą rozprawę rozdział dziewiąty zawiera podsumowanie i wnioski dotyczące prezentowanych badań własnych. Summary 301 Anna Porczyńska-Ciszewska Personality traits versus the experience of happiness and sense of life S u m m a r y Both defining what happiness is and what gives sense to human existence is not an easy task. It is so as the very notions are ambiguous and impossible to define clear-cut since each of us may understand the nature of happiness and sense of life in a bit different way. The literature offers many conceptions and ways of defining happiness that is why speaking of happiness one should bear in mind the multiplic- ity of this term, and differentiate between different types of happiness. However, in spite of the existing differences, there is one thing they have in common, namely, all of them mean something positive and valuable. For the purposes of the studies in question, the leading conception of happiness was that of M. Csikszentmihalyi who conceived of it as the „flow experience concep- tion” (in Polish translation, the very term is called „koncepcja przepływu”, „koncepcja zaangażowania” or „teoria optymalnego doświadczenia”). The theory by M. Csikezentmihalyi was based on the flow conception, that is, the state in which a person is so much engaged in his/her task that nothing else matters. The very ex- perience is satisfactory to such an extent that people aim at repeating it, even at great cost, only because of their willingness to experience this pure satisfaction. The studies conducted and presented in the publication constitute an attempt to define the subject determiners of individual differences within the scope of the fre- quency of happiness experienced, defining a mental well-being of an individual, and their relationship with the sense of existence as felt by the subject. The studies under investigation aimed at recognizing the relationship between the level of happiness experienced (as understood by the flow conception) and the sense of one’s own existence. The research included 208 subjects of different sex. They completed a battery of self-describing questionnaires. The data collected allowed for including such vari- ables into the analysis as the sense of life, locus of control (LOC), tendency for reac- tions according to the A behavior model, taking risky actions, and personality traits taken from the so called big 5 model, notably, extroversion, neuroticism, openness for experience, conscientiousness, and tendency to compromise whose influence on the experience of happiness was measured statistically in the form of correlation and prediction. 302 Zusammenfassung The results seem to prove the correctness of the assumption that each person is characterized by a certain level of the sense of their own life that conditions the level of their mental well-being understood as happiness. It was claimed that the sense of life may be treated as the main factor determining individual differences in terms of a mental well-being expressed by the frequency of happiness experienced, and that a high level of the sense of life most strongly correlates in a positive way with extroversion and conscientiousness. The experience of happiness, on the other hand, depends not only on the sense of life, but also directly on certain subject traits, namely on the tendency to take risky actions, extroversion, openness for new situations and conscientiousness. Besides, it was stated that the subject trait, that is a tendency to take risky actions, is directly connected to the frequency of happiness experienced by an individual. The very findings proved the existence of individual differences in terms of the level of the sense of life experienced, and, subsequently, the frequency of happiness experienced manifested in the form of experiences of the flow experience type. Anna Porczyńska-Ciszewska Die Persönlichkeitsmerkmale und Glückerleben und Lebenssinngefühl Z u s a m m e n f a s s u n g Es ist nicht leicht, das Glück und den Sinn der menschlichen Existenz zu defi- nieren, denn diese Begriffe sind mehrdeutig und können von jedem Menschen anders betrachtet werden. In der Literatur findet man verschiedene Definitionen des Glücks, doch alle haben ein gemeinsames Merkmal — sie bedeuten zwar etwas posi- tives und wertvolles. Zu vorliegenden Forschungen wurde das von Mikály Csíkszentmihályi entwi- ckelte Konzept des Glücks, nämlich flow experience (Flow-Erleben) angenommen, die im Polnischen Flow-Idee, Einsatz-Idee oder Theorie der optimalen Erfahrung genannt ist. Flow bedeutet das Gefühl der völligen Vertiefung und des Aufgehens des Menschen in einer Tätigkeit. Diese Erfahrung stellt den Menschen so sehr zu- frieden, dass er danach strebt, sie sogar mit hohen Kosten immer wieder zu wieder- holen, um damit nur reinen Spaß zu haben. Die in vorliegender Abhandlung dargestellten Forschungen hatten als Ziel, sub- jektive Kriterien zu bestimmen, die für unterschiedliches und mehr oder weniger häufiges Erleben des Glücks, also für das Gefühl der Glückseligkeit und dessen Zusammenhang mit dem Lebenssinn verantwortlich sind. Die Forschungen sollten auch, den Zusammenhang zwischen dem Glück- serlebensniveau (im Verständnis der Flow-Theorie) und den subjektiven Veranla- gungen und dem Lebenssinngefühl feststellen. An den Forschungen nahmen 208 Personen beiderlei Geschlechts teil. Alle Versuchspersonen hatten eine ganze Reihe von Selbsteinschätzungsfragebögen auszufüllen. Erhaltene Daten erlaubten, solche Zusammenfassung 303 Variablen zu analysieren wie: das Lebenssinngefühl, die Lokalisierung des Kon- trollgefühls (LOC), die Tendenz dem Verhaltensmuster A gemäß zu reagieren, die Bereitschaft zu riskanten Vorhaben und die dem Modell der sog. Großen Fünf gehö- renden Persönlichkeitsmerkmale: Extraversion, Neurotizismus, Erfahrungsoffenheit, Gewissenhaftigkeit und Kompromissbereitschaft, deren Einfluss auf das Glückerle- ben mit statistischen Korrelations- und Prädiktionsmethoden bewertet wurde. Die Forschungsergebnisse scheinen die Richtigkeit der aufgestellten These zu beweisen, dass jeder Mensch über ein bestimmtes Niveau des Lebenssinngefühls verfügt, das für das Erreichen einer bestimmten Stufe seiner Glückseligkeit, also des Glücks, entscheidend ist. Es wurde folgendes festgestellt: 1. das Lebenssinngefühl kann als ein solcher Faktor gelten, der individuelle Unterschiede zwischen den Menschen im Bereich der durch die Häufigkeit des erfahrenen Glücks ausge- drückten Glückseligkeit determiniert; 2. hohes Niveau des Lebenssinngefühls korre- liert positiv vor allem mit der Extraversion und der Gewissenhaftigkeit. Das Glückerleben hängt dagegen nicht nur vom Lebenssinngefühl, sondern auch direkt von manchen subjektiven Merkmalen, d.h.: der Bereitschaft zu riskanten Vorhaben, der Extraversion, der Offenheit für neue Situationen und der Gewissenhaftigkeit ab. Man ist auch zum Schluss gekommen, dass ein solches subjektives Merkmal, wie die Bereitschaft zu riskanten Vorhaben und die Häufigkeit des von dem Menschen erfahrenen Glücks eng zusammen gehören. Eigene Forschungen der Verfasserin ha- ben das Vorhandensein von individuellen Unterschieden in dem Niveau des ver- spürten Lebenssinns und demzufolge in der Häufigkeit des erfahrenen Glücks (Flow-Erleben) auch bestätigt. Redakcja Barbara Konopka Projekt okładki i stron działowych Maciej Niesłony Aranżacja komputerowa okładki i stron działowych Tomasz Gut Redakcja techniczna Barbara Arenhövel Korekta Mirosława Żłobińska Łamanie Edward Wilk Copyright © 2013 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-2156-1 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-202-4 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 19,0. Ark. wyd. 20,5. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 38 zł (+ VAT) Druk i oprawa: PPHU TOTEM s.c. M. Rejnowski, J. Zamiara ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Cechy osobowości a doświadczanie szczęścia i poczucie sensu życia
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: