Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00252 007116 15344472 na godz. na dobę w sumie
Celiakia - autodiagnoza i samodzielne leczenie. Najnowsze badania i najskuteczniejsze terapie na nietolerancję glutenu - ebook/pdf
Celiakia - autodiagnoza i samodzielne leczenie. Najnowsze badania i najskuteczniejsze terapie na nietolerancję glutenu - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 333
Wydawca: Vital Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8168-315-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

Celiakia polega na tym, że gluten uszkadza wyściółkę jelita cienkiego, przez co nie może ono prawidłowo wchłaniać pokarmu. Powikłania obejmują niepłodność, choroby wątroby, depresję, inne dolegliwości autoimmunologiczne (w tym cukrzycę typu 1 i choroby tarczycy), a nawet nowotwory. Lek na Twoje problemy ze zdrowiem może znajdować się w tej książce. Światowej sławy ekspert w dziedzinie celiakii wraz z uznaną autorką książek z zakresu medycyny, u której zdiagnozowano celiakię w 1998 roku, napisali wyjątkowy przewodnik dotyczący tej choroby: jej prawidłowego diagnozowania, leczenia i życia z nią. Dzięki nim poznasz najnowsze badania medyczne dotyczące celiakii, nietolerancji glutenu i wrażliwości na to białko. Autorzy zdradzają również nowe wytyczne dotyczące eliminowania objawów celiakii oraz pełne spektrum bezpiecznych składników. Pokonaj celiakię już dziś!

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

dr Peter H. R. Green Rory Jones Celiakia i samodzielne leczenie – autodiagnoza ........................... Najnowsze badania i najskuteczniejsze terapie na nietolerancję glutenu Recenzje książki „Celiakia – autodiagnoza i samodzielne leczenie” „Obowiązkowa pozycja dla każdego chorego na celiakię oraz dla każdego, kto zaobserwuje u siebie podobne objawy (pro- blemy z układem trawiennym, anemia, zmęczenie, bóle głowy i stawów itd.). Jeśli możesz kupić tylko jedną książkę o celiakii, wybierz tę”. — Living Without „Oto książka, której potrzebują wszyscy chorzy na celiakię”. — Gluten Intolerance Group (newsletter) „Najlepsze źródło wiedzy dla każdego chorującego na celia- kię, także dla osób, których jeszcze nie zdiagnozowano oraz dla ich rodzin. Kompleksowa i zwięzła książka, łatwa do zro- zumienia. To pozycja, którą należy mieć”. — Elaine Monarch, dyrektor Fundacji Walki z Celiakią „Łatwa do przeczytania… Pełna zdroworozsądkowych po- rad i sugestii, które trafiają w sedno problemów związanych z celiakią”. — Gluten-Free Living „Wyjątkowo kompletny, ale łatwy do przeczytania przewodnik dotyczący celiakii i strategii, aby dobrze z nią żyć… Gorąco polecamy”. — ChildrenWithDiabetes.com „Użyteczne, pogłębione informacje dla chorych… Ważna książka w księgarniach zajmujących się zdrowiem i księgo- zbiorach dotyczących zdrowia w publicznych bibliotekach”. — Library Journal „Jako dyrektor Centrum ds. Celiakii przy Uniwersytecie Ko- lumbii, Green jest najwyższej klasy ekspertem w zakresie jed- nej z najbardziej niedoszacowanych chorób w Ameryce”. — New York Post Redakcja: Mariusz Warda Skład: Emilia Dajnowicz Projekt okładki: Emilia Dajnowicz Tłumaczenie: Dorota Morawska Wydanie I BIAŁYSTOK 2019 ISBN 978-83-8168-317-3 Tytuł oryginału: Celiac Disease (Newly Revised and Updated): A Hidden Epidemic Copyright © 2006, 2010, 2016 by Peter H.R. Green, M.D., and Rory Jones, M.S. © Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Vital, Białystok 2018 All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form. Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez pisemnej zgody posiadaczy praw autorskich. Książka ta zawiera porady i informacje odnoszące się do opieki zdrowotnej. Nie powinny one jednak zastępować porady lekarza ani dietetyka. Jeśli podejrzewasz u siebie problemy zdrowotne lub wiesz o nich, powinieneś skonsultować się z lekarzem, zanim rozpoczniesz jakikolwiek program poprawy zdrowia czy leczenia. Dołożono wszelkich starań, aby informacje zaprezentowane w tej książce były rzetelne i aktualne podczas daty jej publikacji. Wydawca ani autor nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki dla zdrowia mogące wystąpić w wyniku stosowania zaprezentowanych w książce metod. 15-762 Białystok ul. Antoniuk Fabr. 55/24 85 662 92 67 – redakcja 85 654 78 06 – sekretariat 85 653 13 03 – dział handlowy – hurt 85 654 78 35 – www.vitalni24.pl – detal strona wydawnictwa: www.wydawnictwovital.pl Więcej informacji znajdziesz na portalu www.odzywianie24.pl PRINTED IN POLAND BADANIE STANU ZDROWIA CZĘŚĆ I: OBJAWY Zaznacz każdy objaw, którego doświadczyłeś przynajmniej raz w tygodniu w ciągu ostatnich trzech miesięcy: __ Wzdęcia __ Wzdęcia i/lub bóle brzucha __ Biegunka lub płynne stolce __ Zaparcia __ Bóle stawów __ Drętwienie lub mrowienie kończyn __ Swędzące zmiany skórne __ Ciągłe niewyjaśnione zmęczenie __ Częste bóle głowy lub migreny CZĘŚĆ II: DIAGNOZY Zaznacz, jeśli kiedykolwiek zdiagnozowano u  ciebie jedną z poniższych chorób: __ Zespół jelita drażliwego __ Egzema lub niewyjaśnione kontaktowe zapalenie skóry __ Fibromialgia __ Zespół przewlekłego zmęczenia __ Nerwowy żołądek (niestrawność niewrzodowa) CZĘŚĆ III: CHOROBY WSPÓŁWYSTĘPUJĄCE Sprawdź, czy chorujesz na jedną z następujących chorób: __ Nietolerancja laktozy __ Osteopenia i/lub osteoporoza __ Choroby autoimmunologiczne __ Choroby tarczycy (niedoczynność/nadczynność) __ Cukrzyca (typu 1) __ Zespół Sjögrena __ Przewlekła choroba wątroby __ Najbliższy członek rodziny cierpi na chorobę autoimmu- nologiczną __ Neuropatia obwodowa __ Chłoniak nieziarniczy __ Nowotwór jelita cienkiego __ Choroby psychiczne lub depresja __ Anemia (niedobór żelaza) __ Niepłodność WYNIK Jeśli zaznaczyłeś jedną lub więcej pozycji w  części I  lub II oraz chorujesz na jedną z chorób wymienionych w części III (szczególnie w przypadku mężczyzn lub kobiet w wieku po- niżej 45  lat chorujących na osteopenię i/lub osteoporozę), powinieneś rozważyć badania na możliwość celiakii. Jeśli za- znaczyłeś pozycje we wszystkich trzech częściach, powinieneś wraz z lekarzem zbadać możliwość celiakii. Wszystkie objawy w części I, choroby w części II i wszyst- kie współwystępujące choroby w części III są ściśle związane z celiakią. Jedna osoba na 100 w Stanach Zjednoczonych cho- ruje na celiakię, a 85 z nich pozostaje niezdiagnozowanych! SPIS TREŚCI Podziękowania .................................................................................................. Nota od Autorów .............................................................................................. Wprowadzenie: Co jest ze mną nie tak? ................................................... 21 25 29 CZĘŚĆ I  CZY JEDZENIE, KTÓRE JESZ, ZJADA CIEBIE? 1. Prawidłowe trawienie ......................................................................... Przewód pokarmowy ............................................................................ Trawienie .................................................................................................... Jama ustna ................................................................................................ Żołądek ....................................................................................................... Ruch w jednym kierunku ..................................................................... Trzustka ...................................................................................................... Wątroba ...................................................................................................... Jelito cienkie ............................................................................................. Wchłanianie .............................................................................................. Transport .................................................................................................... 37 38 40 40 41 42 43 43 44 48 50 Gluten: problem z białkiem ................................................................. 51 Jelito grube (okrężnica) ........................................................................ 52 Gdy prawidłowe staje się chorobliwe ............................................. 54 Podsumowanie ........................................................................................ 55 2. Przewód pokarmowy w ogniu: celiakia ....................................... 57 Celiakia ....................................................................................................... 58 Czym jest gluten? ................................................................................... 59 Co idzie źle: rola stanu zapalnego .................................................... 61 Czym jest transglutaminaza tkankowa (tTG)? .............................. 63 Pole bitwy w jelicie ................................................................................. 64 Przewód pokarmowy w ogniu ........................................................... 65 Jak wpływa na ciebie celiakia? ........................................................ 67 70 Ostra postać, czyli „klasyczna” ............................................................ 70 Atypowa postać celiakii ........................................................................ Utajona postać celiakii .......................................................................... 71 72 Każdy organizm reaguje inaczej ........................................................ 73 Problemy jelitowe ................................................................................... 78 Objawy nieprawidłowego wchłaniania .......................................... Układowe reakcje zapalne i choroby autoimmunologiczne .. 84 85 Nowotwory złośliwe .............................................................................. 4. Skąd mogę wiedzieć, że choruję? Diagnoza celiakii ............... 87 3. Alergia pokarmowa a nietolerancja glutenu, a nadwrażliwość na pokarm lub gluten .................................. Diagnoza .................................................................................................... Utajona postać celiakii .......................................................................... Badania krwi ............................................................................................. Czułość i swoistość ................................................................................. Przeciwciała śródmięśniowe (EMA) .................................................. Transglutaminaza tkankowa (tTG) .................................................... Deamidowane peptydy gliadyny (DGP) ......................................... Selektywny niedobór IgA .................................................................... 88 91 92 93 94 95 95 96 96 97 Różnice między laboratoriami ........................................................... 98 Wyniki fałszywie negatywne/fałszywie pozytywne .................. Endoskopia i biopsja (złoty standard diagnostyczny) ............... 98 Jak dokładna jest biopsja? ................................................................... 100 Biopsja skóry ............................................................................................. 102 Próba glutenowa ..................................................................................... 102 Punktowe testy skórne ......................................................................... 105 Badanie kału ............................................................................................. 106 Badanie śliny ............................................................................................. 107 Biopsja jamy ustnej ................................................................................ 107 Badanie oddechu .................................................................................... 108 Przyszłość badań ..................................................................................... 108 5. Diagnoza różnicowa: dlaczego celiakia pozostaje niezdiagnozowana? .............................................................................. 111 Na czym polega diagnoza różnicowa celiakii? ............................. 114 Uważasz, że jesteś chory, ale lekarz się z tym nie zgadza ........ 120 Znalezienie lekarza ................................................................................. 122 Znalezienie właściwej ochrony .......................................................... 122 6. Dlaczego ludzie chorują na celiakię? ............................................ 123 Krótka historia .......................................................................................... 124 Kluczowe elementy układanki ........................................................... 128 Odpowiednie podstawy genetyczne .............................................. 129 Szwedzka epidemia ............................................................................... 134 Hipoteza higieniczna ............................................................................. 137 Epigenetyka .............................................................................................. 139 Co wiemy? ................................................................................................. 140 Dlaczego nie wiemy wszystkiego? ................................................... 141 CZĘŚĆ II WSPÓŁWYSTĘPUJĄCE CHOROBY I POWIKŁANIA 7. Objawy neurologiczne ......................................................................... 145 Układ nerwowy ....................................................................................... 147 Neuropatia obwodowa ......................................................................... 149 Badanie przewodnictwa nerwowego (elektromiografia, EMG) ........................................................................ 150 Ataksja ........................................................................................................ 151 Epilepsja ..................................................................................................... 151 Zwapnienia wewnątrzczaszkowe: czynnik rozpoznawania celiakii .................................................. 153 Migreny ...................................................................................................... 153 Inne schorzenia neurologiczne ......................................................... 154 Paraliż .......................................................................................................... 154 Co powoduje neuropatie przy celiakii? .......................................... 157 Wpływ diety bezglutenowej ............................................................... 160 8. Nowotwory złośliwe ............................................................................. 163 Związek nowotworów złośliwych z celiakią: jakie jest ryzyko? .............................................................................. 166 Co powoduje nowotwory? .................................................................. 167 Sposoby leczenia .................................................................................... 169 Wpływ diety bezglutenowej ............................................................... 170 Czy powinienem zbadać się pod kątem tego, czy choruję na nowotwór? ........................................................... 171 9. Osteoporoza ............................................................................................. 173 Kości ............................................................................................................ 176 Przebudowa szkieletu ........................................................................... 177 Gdy zasoby wyczerpują się ................................................................. 178 Czy coś mi zagraża? ............................................................................... 179 Co powoduje utratę masy kostnej przy celiakii? ......................... 179 Sposoby leczenia .................................................................................... 183 Wpływ diety bezglutenowej ............................................................... 186 Dieta i suplementacja ........................................................................... 187 Czynniki resorpcji kości ........................................................................ 188 Hormon przytarczyc (PTH) .................................................................. 189 Ćwiczenia ................................................................................................... 190 10. Depresja ..................................................................................................... 191 Czym jest depresja? ............................................................................... 193 Co powoduje depresję przy celiakii? ............................................... 195 Nieprawidłowe wchłanianie składników odżywczych – kwas foliowy ...................................................................................... 198 Wpływ diety bezglutenowej ............................................................... 201 Linia graniczna ......................................................................................... 203 11. Opryszczkowate zapalenie skóry i inne choroby skóry ......... 205 Czym jest opryszczkowate zapalenie skóry? ................................ 208 Skąd mam wiedzieć, czy jestem chory: badanie na opryszczkowate zapalenie skóry ........................ 209 Skąd to się bierze: patogeneza .......................................................... 212 Opryszczkowate zapalenie skóry i inne schorzenia ................... 213 Sińce ............................................................................................................ 213 Sposoby leczenia .................................................................................... 214 Leki ogólnoustrojowe ........................................................................... 214 Kremy do stosowania miejscowego ................................................ 215 Co powoduje opryszczkowate zapalenie skóry? ......................... 216 Wpływ diety bezglutenowej ............................................................... 219 Najciemniej pod latarnią ...................................................................... 219 Inne choroby skóry ................................................................................ 220 12. Cukrzyca ..................................................................................................... 223 Czym jest cukrzyca? ............................................................................... 225 Co powoduje cukrzycę typu 1? ......................................................... 227 Cukrzyca a celiakia ................................................................................. 228 Sposoby leczenia .................................................................................... 231 Problemy związane ze stylem życia ................................................. 232 Czy mój stan zdrowia poprawi się na diecie 14. bezglutenowej? ................................................................................ 234 Badać się czy nie? ................................................................................... 236 13. Niepłodność ............................................................................................. 239 Co powoduje niepłodność? ................................................................ 242 Związek z celiakią: wpływ na kobiety .............................................. 243 Związek z celiakią: wpływ na mężczyzn ......................................... 244 Co powoduje niepłodność przy celiakii? ....................................... 244 Wpływ diety bezglutenowej ............................................................... 245 Następne etapy ....................................................................................... 246 Inne choroby autoimmunologiczne i współwystępujące .... 247 Co powoduje chorobę autoimmunologiczną? ............................ 250 Na co choruje się najpierw? ................................................................ 252 Choroby tarczycy .................................................................................... 253 Zespół Sjögrena ....................................................................................... 257 Choroba Addisona ................................................................................. 259 Autoimmunologiczne choroby wątroby ........................................ 260 Kardiomiopatia ........................................................................................ 261 Łysienie plackowate ............................................................................... 262 Toczeń ......................................................................................................... 263 Reumatoidalne zapalenie stawów ................................................... 264 Fibromialgia .............................................................................................. 265 Aftowe zapalenie jamy ustnej ............................................................ 266 Stwardnienie rozsiane (MS, ang. Multiple Sclerosis) .................. 266 Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD, ang. Autistic Spectrum Disorders) ........................................ 267 Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD, ang. Attention-Deficit Hyperactivity Disorder) ..... 268 Schizofrenia .............................................................................................. 269 Problemy stomatologiczne ................................................................. 270 Objaw Raynauda ..................................................................................... 271 Choroby genetyczne ............................................................................. 272 Ostatnie słowo ......................................................................................... 273 CZĘŚĆ III ZROZUMIENIE I LECZENIE CELIAKII: MEDYCYNA 15. Co musisz wiedzieć i wykonać po diagnozie .............................. 277 Leczenie pacjenta, a nie lodówki ...................................................... 278 Poradnictwo żywieniowe w zakresie diety bezglutenowej .... 279 Ocena niedoborów żywieniowych ................................................... 279 Ocena leczenia ......................................................................................... 281 Określenie gęstości kości ..................................................................... 281 Szczepienie na pneumokoki ............................................................... 282 Badanie członków rodziny .................................................................. 283 Monitorowanie poziomu przeciwciał we krwi ............................. 283 Powtórzenie biopsji ............................................................................... 284 Badania przesiewowe pod kątem nowotworów złośliwych ........................................................................................... 285 Ogólne środki sprzyjające zachowaniu dobrego stanu zdrowia .................................................................................... 285 16. Dlaczego objawy utrzymują się: jestem na diecie, ale nie czuję się lepiej ......................................................................... 289 Nietolerancja laktozy ............................................................................. 291 Niewydolność trzustki .......................................................................... 292 Przerost bakterii ...................................................................................... 293 Mikroskopowe zapalenie jelita grubego ........................................ 294 Celiakia oporna ........................................................................................ 295 Objawy skórne ......................................................................................... 297 Jak szybko mój stan się poprawi? ..................................................... 298 17. Badania kontrolne ................................................................................. 299 Kontrolne badanie krwi ........................................................................ 300 Biopsja kontrolna .................................................................................... 301 Badanie rodziny ....................................................................................... 304 Badanie grup wysokiego ryzyka ....................................................... 305 Badania genetyczne .............................................................................. 305 Endoskopia kapsułkowa ....................................................................... 307 CZĘŚĆ IV DIETA: CZY JESZ, ABY ŻYĆ, CZY ŻYJESZ, ABY JEŚĆ? 18. Co oznacza życie bez glutenu: podstawy .................................... 311 Jak dużo jest za dużo? ........................................................................... 312 Podstawy nauki o zbożach .................................................................. 313 Zanieczyszczenie krzyżowe ................................................................ 318 Podstawowe zasady, aby uniknąć zanieczyszczenia krzyżowego ........................................................................................ 319 Czy otrzymujesz właściwe informacje? .......................................... 322 19. Czytanie etykiet ..................................................................................... 325 Ustawa o etykietowaniu produktów z 2013 roku ....................... 326 Etykiety ....................................................................................................... 327 Składniki i dodatki warte zrozumienia ............................................ 327 Oznaczenie „bez glutenu” .................................................................... 329 Badanie na obecność glutenu w produkcie ................................. 330 Etykiety: następne etapy ...................................................................... 332 Pytania, które pozostają ....................................................................... 335 20. Gotowanie bez glutenu ....................................................................... 339 Style gotowania ....................................................................................... 340 Gotowanie bez glutenu ........................................................................ 343 Jedzenie poza domem .......................................................................... 347 Restauracje ................................................................................................ 350 Techniki „powrotu do domu” .............................................................. 351 Podstawa sosów ...................................................................................... 352 Domy innych ............................................................................................ 354 21. Pobyt w szpitalu ...................................................................................... 356 Podróżowanie .......................................................................................... 358 22. Uroczystości rodzinne .......................................................................... 365 Święta – radzenie sobie z pokusami ................................................ 366 Bankiety i wesela ..................................................................................... 367 23. Gabinet lekarski i kosmetyczny ...................................................... 369 Leki na receptę ......................................................................................... 370 Witaminy, minerały i inne suplementy ........................................... 371 Suplementacja enzymami ................................................................... 373 Pszenica zielona ...................................................................................... 374 Pasta do zębów ........................................................................................ 374 Kosmetyki .................................................................................................. 375 24. Czy dieta bezglutenowa jest zdrowa? .......................................... 377 Oszczędzić tłuszcz czy zepsuć ciasto? ............................................. 378 Cholesterol/trójglicerydy ..................................................................... 379 Zagrożenia dla dzieci ............................................................................. 379 Łyżka siemienia lnianego ..................................................................... 381 Zagrożenia dla dorosłych ..................................................................... 382 CZĘŚĆ V ŻYCIE Z CELIAKIĄ 25. Radzenie sobie z dziećmi i młodymi osobami z celiakią .................................................................................................... 385 Czynniki, które wpływają na dopasowanie z powodzeniem ................................................................................ 386 Postawy rodzicielskie ............................................................................ 386 Pierwszych pięć lat (od urodzenia do piątego roku życia) ...... 388 Od szóstego roku życia (od szóstego do ósmego roku życia) ........................................................................................... 390 Od dwunastego roku życia (od dwunastego do osiemnastego roku życia, młodzież) ......................................... 392 Młodzież z celiakią i cukrzycą typu 1 ............................................... 394 Młodzi dorośli (studenci college’u i starsi) ..................................... 396 Zasady postępowania ........................................................................... 398 26. Dorośli: radzenie sobie ze zmianą .................................................. 401 Reakcje na diagnozę .............................................................................. 402 Radzenie sobie z „zakazanym owocem” ......................................... 403 Test pizzy .................................................................................................... 410 Praktyczne wskazówki .......................................................................... 410 27. Badania: znalezienie lekarstwa ...................................................... 413 Potencjalne terapie ................................................................................ 414 Projektowanie leków ............................................................................. 419 „Po pierwsze, nie szkodzić” .................................................................. 420 Testy kliniczne .......................................................................................... 421 Zapobieganie celiakii w przyszłości ................................................. 422 28. Mity i niezbadane obszary .................................................................. 423 Mity wokół celiakii .................................................................................. 425 Niezbadane obszary .............................................................................. 428 Załącznik A: Przewodnik po składnikach ................................................. 437 Załącznik B: Wyjaśnienia dotyczące zbóż ................................................ 443 Załącznik C: Interesujące książki i artykuły .............................................. 447 Załącznik D: Dane kontaktowe ośrodków medycznych ..................... 457 Załącznik E: Międzynarodowe grupy wsparcia ...................................... 463 Załącznik F: Publikacje i źródła .................................................................... 465 Słowniczek .......................................................................................................... 475 O Autorach .......................................................................................................... 493 PODZIĘKOWANIA Niniejsza książka powstała z połączenia dwóch niekiedy róż- nych perspektyw: lekarza i pacjenta. Obejmuje ona zarówno badania naukowe, jak i perspektywę chorego, a także wspólną wiedzę, którą zdobyliśmy w trakcie procesu opracowywania książki. Poprawione wydanie odzwierciedla obecny rozwój w szybko zmieniającej się dziedzinie. Chcielibyśmy podziękować wszystkim, z którymi współ- pracowaliśmy w ciągu ostatnich kilku lat, ale niektórzy zasłu- gują na specjalną wzmiankę. Wiele nauczyłem się od współpracy z Baną Jabri, lek. med., Uniwersytet Chicagowski; Normanem Latovem, lek. med.; Howardem Sanderem, lek. med.; Tomem Brannaganem, lek. med. oraz Russellem Chinem, lek. med. z Centrum ds. Neuropatii Obwodowej (Peripheral Neuropathy Center) przy szpitalu New York Presbyterian Hospital; Elizabeth Shane, lek. med. i Shonni Silverberg, lek. med. z programu badania Podziękowania / 21 metabolizmu kości na Uniwersytecie Columbia; a także Heidi Rotterdam, lek. med. i Govinda Bhagata, lek. med., z Wydzia- łu Chirurgii na Uniwersytecie Columbia. Isabella, Alanya i Marise w dalszym ciągu tolerują wszyst- kie moje „prace domowe” oraz rosnącą liczbę podróży na wy- kłady w kraju i zagranicą. — Peter Green, lekarz medycyny Istnieje wiele osób, które przekazywały mi cenne informacje dotyczące celiakii i  opryszczkowatego zapalenia skóry, jak również uczyły mnie podejścia do przewlekłej choroby i życia z nią. Kilka osób nieustannie zapewniało mi wiedzę, energię i wsparcie. Są to: John Zone, lek. med., profesor dermatologii i dyrektor Cen- trum Nauk o Zdrowiu przy Uniwersytecie Utah; Elaine Mo- narch, dyrektorka i założycielka Fundacji Walki z Celiakią oraz członkini zarządu grupy wsparcia Westchester Celiac Sprue. Jak zawsze, David i Rebecca zasługują na najserdeczniejsze podziękowania za niekończącą się cierpliwość i humor, bez których nic nie byłoby możliwe. — Rory Jones Oboje chcemy wyrazić specjalne podziękowania dla: Sue Goldstein, która popchnęła nas i wciągnęła w świat ce- liakii; dr Dona Kasardy z Departamentu Stanu USA ds. Rol- nictwa, specjalisty w zakresie zbóż; Ann Whelan, założycielki i redaktorki Gluten-Free Living, za dzielenie się swoją wiedzą o  składnikach; Jennifer Civiletto, naszej redaktorki, która z wdziękiem i niestrudzenie zapewniła wsparcie i profesjonal- ne doradztwo; Faith Hamlin, naszej menedżerki, która broniła książki, jeszcze zanim dowiedziała się, że niektórzy jej najlepsi 22 / Celiakia – autodiagnoza i samodzielne leczenie przyjaciele chorują na celiakię; Cathy Hemming, której wizja umożliwiała realizację planów; oraz Thoma Gravesa, główne- go ilustratora w New York Hospital/Cornell University, który wykonał rysunki w niniejszej książce. Na koniec chcemy podziękować wielu pacjentom, którzy tak ofiarnie poświęcali nam swój czas i podzielili się swoimi spostrzeżeniami i opowieściami o życiu z celiakią. Oto książ- ka dla ciebie i wielu osób, które wciąż są na początku długiej drogi prowadzącej do właściwej diagnozy. Centrum ds. Celiakii (The Celiac Disease Center, CDCC) przy Uniwersytecie Columbia Centrum ds. Celiakii przy Uniwersytecie Columbia to jeden z niewielu wiodących ośrodków w Stanach Zjednoczonych, który zapewnia kompleksową opiekę medyczną, w tym po- radnictwo dietetyczne, dla dorosłych i dzieci z celiakią. Jego misją jest zmiana przyszłości i leczenia celiakii poprzez nie- ustanny rozwój badań, opieki nad pacjentem oraz edukacji publicznej i specjalistycznej. Rocznie ośrodek diagnozuje i le- czy ponad dwa tysiące pacjentów z całego świata. Przez osiem lat swojej działalności Centrum wiele zyskało dzięki hojnym darczyńcom, którzy pomagali nam w realizacji naszych celów. NOTA OD AUTORÓW Wszystkie informacje zawarte w niniejszej książce opierają się na aktualnym stanie wiedzy o przyczynach, objawach, diagno- styce, leczeniu i skutkach celiakii. Wynikają z dogłębnej analizy literatury medycznej, rozległego doświadczenia klinicznego, wywiadów z pacjentami i specjalistami, a także trwających ba- dań nad celiakią i związanymi z chorobą powikłaniami. Różni specjaliści mogą przedstawiać odmienne opinie na temat literatury medycznej i  inne interpretacje. Wszę- dzie tam, gdzie było to możliwe, autorzy próbowali zawrzeć sprzeczne punkty widzenia w  kluczowych kwestiach, jak również przedstawić problemy, które nie zostały jeszcze jed- noznacznie rozstrzygnięte. Wiele recenzowanych artykułów, które sprawdziliśmy, może nie być łatwo dostępnych dla wszystkich czytelników. Z tego powodu nie dodaliśmy przypisów do wszystkich in- formacji z zakresu medycyny. Zamiast tego w załącznikach ujęliśmy wartościowe artykuły i książki na różne tematy. Nota od Autorów / 25 Osobiste historie i diagnozy w niniejszej książce opierają się głównie na populacji pacjentów obserwowanych w Cen- trum ds. Celiakii przy Uniwersytecie Columbia. Populacja regionu Nowego Jorku jest bardzo duża i różnorodna etnicz- nie. Ponadto pacjenci, którzy szukają pomocy w wiodącym ośrodku medycznym, mogą zgłaszać bardziej nasilone i zło- żone objawy. Mamy świadomość, że mogą to nie być typowe przypadki celiakii w danym mieście lub regionie Stanów Zjed- noczonych. Niemniej jednak uważamy, że przekrój pacjentów opisywanych w niniejszej książce odzwierciedla obecny stan pacjentów z celiakią w Stanach Zjednoczonych. Uwaga: Niniejsza książka nie jest podręcznikiem do samo- dzielnej diagnostyki. Ma ona na celu uświadamianie pacjen- tów, którzy powinni się dowiedzieć, jakie pytania zadawać swoim lekarzom oraz jak rozumieć odpowiedzi. CELIAKIA WPROWADZENIE CO JEST ZE MNĄ NIE TAK? Mój lekarz próbował pomóc mi w zakresie objawów, ale nigdy nie doszedł do tego, dlaczego mam takie problemy z żołądkiem. Zaczę- łam mieć migreny, bóle stawów itd. Byłam chodzącą apteką i cały czas czułam się kiepsko. (Marg, 47)* Moja córka cały czas była zmęczona. Wśród jej znajomych krążył żart: Gdzie jest Mel? Śpi. Spała w trakcie zajęć w college’u, to wpły- wało na jej życie towarzyskie. Przebadali ją pod tym względem w szpitalu, spała od 14 do 16 godzin na dobę. (Roni) * Aby chronić anonimowość pacjentów, w książce używamy samych imion lub pseudonimów. Niektórzy pacjenci odmówili podania wieku. Wprowadzenie / 29 Moja córka miała nóżki jak patyczki i ogromny brzuszek, a pediatra powiedział, że jest dzieckiem z nadwagą i musi z tego wyrosnąć. (Mike, 40) Myślę, że ludzie sądzili, że jestem hipochondryczką, aż tak źle się czułam. (Heather, 43) Obecnie w  Stanach Zjednoczonych miliony pacjentów cierpią z  powodu objawów, których nie da się wyjaśnić, a które jednak nie mijają. Młode i starsze osoby zażywają leki i odwiedzają licznych specjalistów, skarżąc się na proble- my związane z układem trawiennym, anemię, bóle stawów, świąd skóry, stałe zmęczenie czy bóle głowy. Próbuje się le- czyć objawy, ale nie można ustalić ich przyczyny. Pierwszy lekarz diagnozuje fibromialgię, drugi – zespół przewlekłego zmęczenia, a trzeci – zespół jelita drażliwego. Spożywanie zbyt dużych lub zbyt małych ilości pożywienia, nietoleran- cja laktozy lub fruktozy, smażone lub pikantne jedzenie – to powody, które mają wyjaśniać powtarzający się refluks, biegunki, zaparcia, bóle brzucha i gazy. Napięcie mięśni lub „niewłaściwy rodzaj materaca” ma być wytłumaczeniem bólu stawów lub mrowienia kończyn, które rano nie budzą się wraz z resztą organizmu. Sfrustrowani pacjenci szukają opieki u lekarzy medycy- ny alternatywnej, którzy pomogli znajomemu lub sąsiadowi, albo u lekarzy występujących w programach telewizyjnych. Setki wydanych dolarów później, po serii badań krwi lub kału, których wyników większość lekarzy medycyny nawet nie przejrzy, gdy zobaczą nazwę laboratorium, które je wy- konało, diagnoza sprowadza się do „nieszczelnego” jelita lub zbyt dużej ilości złych bakterii. Próby przeciwbakteryjne, 30 / Celiakia – autodiagnoza i samodzielne leczenie drogie dożylne wlewy witaminowe, różne ziołowe preparaty lub diety o niskiej zawartości drożdży mają być właściwą od- powiedzią. Mogą one zapewnić chwilową ulgę, jeśli wykształ- ceni lekarze nie są w stanie udzielić odpowiedzi. Po sześciu lub siedmiu latach sinusoidy zdrowia fizycz- nego i psychicznego lekarz internista może zasugerować, że przyczyną jest stres. Innymi słowy, nie można znaleźć niczego nieprawidłowego w organizmie pacjenta, więc być może po- wód jest „w jego głowie”. Wielu pacjentów żyje w permanent- nym, niewyjaśnionym złym stanie zdrowia, który po pewnym czasie zaczynają akceptować jako normalny. Niektóre objawy wydają się przebiegać w grupie. Cierpię na to (refluks i niestrawność) tak długo, że myślę, że to nor- malna część mojego życia. Moja mama choruje, tak samo mój brat. Zakładam więc, że tak powinno być. (Cindy, 45) W przypadku wielu pacjentów istnieje diagnoza obejmu- jąca wszystkie objawy, które muszą znosić. Zdiagnozowanie i leczenie choroby nie tylko wpłynie na twój stan zdrowia, może uratować ci życie. Góra lodowa o nazwie „celiakia” Celiakia jest chorobą wieloukładową, która głównie uszkadza jelito cienkie. Chorobę powoduje gluten, główne białko maga- zynujące znajdujące się w niektórych zbożach. Gluten uszka- dza jelito cienkie, które nie jest w stanie prawidłowo wchłaniać składników odżywczych. Jako że nieprawidłowe wchłanianie utrzymuje się, a choroba postępuje, objawy w nieunikniony sposób stają się coraz bardziej zróżnicowane i złożone. Wprowadzenie / 31 Dzisiaj celiakia to jedna z  najczęściej występujących oraz najczęściej niediagnozowanych dziedzicznych chorób autoimmunologicznych w Stanach Zjednoczonych. Jest tak powszechna, jak dziedziczny wysoki poziom cholesterolu. Kiedyś uważana za rzadką, „biegunkową” chorobę wieku dziecięcego, celiakia jest obecnie uznawana za chorobą do- rosłych, a większość przypadków to przypadki bezobjawowe lub pacjenci konsultują się z lekarzami z powodu różnych innych objawów. Podczas gdy choroba jest uważana za powszechną w Eu- ropie, Ameryce Południowej i  Australii (ostatnie badania dzieci w wieku szkolnym w Finlandii wykazały, że zapadal- ność wynosi 1 na 99, w niektórych częściach Anglii 1 na 100), badania wykazują, że celiakia dotyka około 1 populacji USA (około 1 na 100 osób), ale 85 z nich pozostaje nie- zdiagnozowanych. Niestety, jeśli choroba postępuje i pozo- staje niezdiagnozowana do wieku dorosłego, pacjenci często mają wiele innych objawów, począwszy od stanów zapalnych i niedoborów składników mineralnych, witamin i innych nie- zbędnych składników odżywczych. Opóźnienie diagnostyki zwiększa również możliwość rozwoju różnych chorób autoimmunologicznych. Większość osób dorosłych chorujących na celiakię cierpi także na pro- blemy z kośćmi powodujące osteopenię lub osteoporozę. Ane- mia, nowotwory złośliwe, neuropatie obwodowe (drętwienie i/lub mrowienie kończyn), problemy stomatologiczne, hipo- splenizm (niedoczynność śledziony) i niepłodność są również schorzeniami wtórnie związanymi z tą chorobą. Jako że u pacjentów z jedną chorobą autoimmunologiczną istnieje większe prawdopodobieństwo rozwoju innej, pacjenci z celiakią chorują także na zespół Sjögrena, cukrzycę typu 1, 32 / Celiakia – autodiagnoza i samodzielne leczenie autoimmunologiczne choroby tarczycy, opryszczkowate zapa- lenie skóry (intensywny świąd skóry) lub łysienie plackowate (wypadanie włosów). Spośród 1,25 miliona osób z cukrzycą typu 1, 8 do 10 choruje również na celiakię. Często pacjenci przed zachorowaniem na celiakię są lecze- ni z powodu choroby autoimmunologicznej. Niestety, występuje zwiększony wskaźnik śmiertelności dla osób chorych na celiakię, przewyższający wskaźnik ogól- nej populacji, głównie ze względu na nowotwory złośliwe. Obecne badania wskazują na statystyczne ryzyko, które jest 33 razy większe w przypadku gruczolakoraka jelita cienkiego, 11,6 razy większe w przypadku raka przełyku, 9,1 razy większe w przypadku chłoniaka nieziarnistego, 5 razy większe w przy- padku czerniaka i 23 razy większe w przypadku raka brodaw- kowatego tarczycy. Obecnie w Stanach Zjednoczonych zdiagnozowanie ce- liakii może zająć od pięciu do siedmiu lat. Pacjenci zwykle odwiedzają licznych lekarzy i specjalistów z powodu błędnych rozpoznań, nie reagują na leki lub nie są leczeni ze względu na przyczynę. Małe dzieci mogą cierpieć od jednej trzeciej do połowy ży- cia przed uzyskaniem diagnozy. Większość osób w Stanach Zjednoczonych posiada utajoną postać celiakii. U wielu z tych pacjentów bez wyraźnych ob- jawów żołądkowo-jelitowych zdiagnozowano celiakię współ- istniejącą z  inną chorobą, często złośliwą. Taki scenariusz występuje również u dorosłych, którzy jako dziecko otrzymali diagnozę celiakii i których rodzice zostali poinformowani, że „wyrosną z tego”. Wprowadzenie / 33 Wiele, wiele lat temu moja mama powiedziała mi, że jako dziecko chorowałam na celiakię. Miałam intensywne biegunki, a lekarz za- lecił mi specjalną mleczno-bananową dietę. Biegunki minęły i był to koniec leczenia. Gdy zdiagnozowano u mnie celiakię dwa lata temu, powiedziałam: „Chorowałam na to jako dziecko”. (Linda, 62) Nie wyrasta się z  celiakii. Za to pojawiają się objawy wskazujące na inne schorzenia, które są częścią góry lodo- wej znajdującej się „poniżej linii wodnej”, czyli poza ekranem medycznego radaru. Pacjenci często widzą lekarzy z powodu wielu innych dolegliwości, a ich łagodne lub pozornie nie- powiązane objawy są często rozpoznawane tylko po analizie historii pacjenta. „Dlaczego trzeba się martwić?” Celiakia jest poważnym schorzeniem. Jest zbyt często ma- skowana przez częściej diagnozowane choroby lub z nimi my- lona. W wyniku tego istnieje ogromna populacja pacjentów niepotrzebnie cierpiących na poważne powikłania. Pacjenci ci mogą również cierpieć z powodu depresji i skomplikowanej sytuacji zawodowej i rodzinnej, powodowanej długotrwałym istnieniem niezdiagnozowanej choroby. Celiakia jest niczym ogromna góra lodowa, która porusza się, wywierając duży wpływ na całe nasze życie. 34 / Celiakia – autodiagnoza i samodzielne leczenie CZĘŚĆ I CZY JEDZENIE, KTÓRE JESZ, ZJADA CIEBIE? POŻYWIENIE: NIE MOŻESZ BEZ NIEGO ŻYĆ, NIE ZAWSZE MOŻESZ JE STRAWIĆ. Pepto-Bismol, Pepcid AC, Imodium AD… Powinnam mieć udziały w tych firmach. — Cindy, 45 1 PRAWIDŁOWE TRAWIENIE Wiele dobra krąży w ciemnościach, nie tylko Święty Mikołaj. — Herbert Hoover, 1935 Gazy, czkawka, bóle brzucha i wzdęcia są częstym motywem komediowym, tak z powodu swojej częstości, jak i dyskomfor- tu oraz zawstydzenia, które powodują. Zaburzenia trawienia są jednymi z najczęściej występujących problemów. Najnow- sze dane potwierdzają, że prawie połowa populacji regularnie cierpi na zgagę, jedna na pięć osób ma nietolerancję laktozy, a nowotwory jelita grubego i odbytnicy jako główna przyczy- na zgonów z powodu raka ustępują tylko nowotworom płuc. Aby zrozumieć wpływ nieprawidłowego funkcjonowania układu trawiennego oraz powody, dla których prowadzi to Prawidłowe trawienie / 37 do wszystkich objawów celiakii, konieczne jest zrozumienie, w jaki sposób organizm prawidłowo trawi żywność. Pożywienie sprawia, że mój organizm funkcjonuje, ale też z tego względu nie śpię po nocach. (Gary, 49) Trawienie można opisać jako proces, podczas którego nasz organizm przyjmuje świat zewnętrzny. Układ trawienny, który został zaprojektowany, aby dostarczać organizmowi wszystkie składniki odżywcze, musi działać prawidłowo. Zasadniczo jest niczym długi przewód, który jest otwarty na obu zakończe- niach. Pożywienie jest przyjmowane z jednej strony, składniki odżywcze, z których organizm może korzystać, są wchłaniane przez wyściółkę przewodu pokarmowego, a niestrawione po- zostałości są wydalane z drugiej strony. Koncepcja jest prosta, ale jej wykonanie – wyjątkowe. Przewód pokarmowy Pokarm jest przyjmowany do przewodu pokarmowego przez jamę ustną; jest transportowany przez gardło, przełyk, żołą- dek, jelito cienkie (dwunastnica, jelito czcze i jelito kręte) i je- lito grube (okrężnica) oraz wydalany przez odbyt. Ślinianki, trzustka, wątroba i woreczek żółciowy są narządami wydzie- lającymi enzymy i płyny, które pomagają trawić pokarm. Są połączone z układem pokarmowym kanałami. Układ trawienny, czyli jelita, jest ściśle powiązany z nastę- pującymi układami: • układ krążenia, który transportuje składniki odżywcze z jelita do tkanek w całym ciele i wątroby; 38 / Celiakia – autodiagnoza i samodzielne leczenie • układ nerwowy jelit, który pomaga kontrolować uwal- nianie enzymów i skurcze mięśni jelitowych; • układ mięśni układu trawiennego, który zapewnia mo- torykę podczas trawienia i przemieszczania pokarmu przez długie odcinki przewodu pokarmowego. Jama ustna Język Gardło Przełyk Wątroba Pęcherzyk żółciowy Trzustka Jelito cienkie Wyrostek robaczkowy Żołądek Jelito grube Odbytnica Odbyt Rys. 1. Przewód pokarmowy (Autor wszystkich rysunków: Thom Graves) Jeśli jedna część układu działa nieprawidłowo, to prawie zawsze wpływa na inne, a w wielu miejscach pojawiają się problemy. Prawidłowe trawienie / 39 Trawienie Trawienie to słowo powszechnie używane do opisu procesu składającego się z trzech etapów: 1. Trawienie – rozkład produktów z żywności na coraz mniejsze elementy, które mogą być wchłaniane. 2. Wchłanianie  – przenikanie rozłożonych produktów z pożywienia przez ściany jelita. 3. Transport – przenikanie pokarmu przez ściany jelita do komórek ciała. Trawienie wymaga: • chemicznego rozkładu żywności przez enzymy; • mechanicznego zmieszania i  popychania produktów aktywności chemicznej przez mięśnie jelit. Trawienie faktycznie zaczyna się, zanim pokarm dostanie się do ust. Gdy widzisz jedzenie, myślisz o nim lub czujesz jego zapach, nerw błędny przekazuje chemiczną wiadomość z  mózgu, by rozpocząć wydzielanie śliny w  jamie ustnej, zwiększyć motorykę żołądka i uwolnić kwas żołądkowy w żo- łądku. Zaczynamy się ślinić, a „w brzuchu burczy” w oczeki- waniu na pożywienie. Jama ustna W jamie ustnej poprzez żucie i gryzienie rozdzielamy jedze- nie na mniejsze kawałki. Ślina, substancja śluzowa, jest wy- dzielana, aby nawilżać żywność i rozpocząć jej rozpuszczanie. 40 / Celiakia – autodiagnoza i samodzielne leczenie Zawiera różne enzymy, które rozpoczynają rozkład tłuszczów i węglowodanów, co kontynuuje się w dalszej części przewo- du pokarmowego. Ślina działa również jako klej do sklejania jedzenia, gdy to porusza się w kierunku żołądka. Przełykamy kęs, czyli bolus przeżutego pokarmu i ślinę, któ- ry jest transportowany przez przełyk. Podczas gdy ruchy mięśni szkieletowych w jamie ustnej i gardle są świadome, bo wiemy, że poruszamy szczęką i połykamy, to mięśnie gładkie w przeły- ku działają mimowolnie. Jelito ma własny „rozrusznik”. Falisty skurcz mięśni, zwany perystaltyką, rozpoczyna się i przenosi jedzenie do żołądka, gdzie zaczyna się cały proces trawienia. Żołądek Żołądek to duży, umięśniony pęcherz lub zbiornik, w któ- rym przechowuje się przeżuty pokarm, dopóki nie jest go- towy do dalszej drogi, miesza się go z sokami żołądkowymi i rozpoczyna wiele chemicznych procesów trawienia. Ruchy mięśni żołądka przypominają pracę szefa kuchni: siekanie, łączenie i mieszanie kulek jedzenia, by stworzyć zupę krem, zwaną chymusem. Żołądek wydziela ogromne ilości kwasu żołądkowego, który działa zarówno w celu rozkładu jedzenia, jak i prze- kształcenia żołądka w zbiornik oczyszczający, poprzez uniesz- kodliwianie bakterii i toksyn w jedzeniu, które spożyliśmy. Pepsyna, enzym wydzielany przez żołądek, rozpoczyna trawienie białka. Żołądek wysyła również wiadomości (w  postaci hor- monów) do innych narządów trawiennych, informując, że pożywienie przybyło. Stymulują one wydzielanie soków Prawidłowe trawienie / 41 trzustkowych i żółci z wątroby i pęcherzyka żółciowego, które będą dalej rozkładać chymus podczas przejścia do jelita cien- kiego. Jedynymi substancjami wchłanianymi w żołądku bez- pośrednio do krwiobiegu są kwas acetylosalicylowy i alkohol. Ruch w jednym kierunku Zwieracze łączące przełyk z  żołądkiem i  żołądek z  jelitem cienkim umożliwiają ruch w jednym kierunku. Pożywienie ma być transportowane wyłącznie w dół przewodu pokar- mowego, ale często tak się nie dzieje. Czasami chymus cofa się w przełyku, co określa się mianem GERD, czyli refluksu żołądkowo-przełykowego, a kwas żołądkowy podrażnia deli- katną wyściółkę przełyku (zob. rozdział 3.). Gdy chymus jest wystarczająco płynny, wskutek skurczów mięśni/perystaltyki jest stopniowo popychany do górnego odcinka jelita cienkiego, dwunastnicy. Żołądek opróżnia się w powolny i kontrolowany sposób, aby nie przeciążyć wszyst- kich mechanizmów trawienia w jelicie cienkim. W miarę jak jelito cienkie wypełnia się treścią pokarmo- wą, sygnalizuje żołądkowi, że powinien on spowolnić pracę i proces opróżniania. Wtedy mówi się, że duży posiłek „zalega na żołądku”; to znaczy, pozostaje w żołądku, aż jelito cienkie może go przetworzyć. Pojawienie się treści pokarmowej w jelicie cienkim urucha- mia uwalnianie hormonów jelitowych, które stymulują wy- dzielanie enzymów i płynów wewnątrz jelita w celu ułatwienia trawienia. Wiele z tych enzymów i płynów, które rozkładają żyw- ność na elementy wystarczająco małe, aby mogły być wchłonię- te, wydzielają trzustka i wątroba. Substancje te są regulowane 42 / Celiakia – autodiagnoza i samodzielne leczenie zarówno przez układ nerwowy, jak i hormony żołądkowo- -jelitowe. Ich wydzielanie jest wymagane tylko wtedy, gdy są potrzebne w układzie trawiennym. Trzustka Oprócz swojej funkcji endokrynnej (produkcji insuliny), trzustka wytwarza enzymy takie jak trypsyna, która rozkła- da białka; amylaza, która rozkłada skrobię; oraz lipaza, która rozkłada tłuszcze. Gdy trzustkę obejmuje stan zapalny lub chorobowy (na przykład zapalenie trzustki), enzymy te nie są wydzielane, co w rezultacie wpływa na trawienie węglowodanów, białka i tłuszczów (zob. Niewydolność trzustki, rozdział 16.). Wątroba Wątroba odgrywa ważną rolę w metabolizmie, transporcie i  magazynowaniu składników odżywczych. Pomaga w  tra- wieniu tłuszczów poprzez wydzielanie żółci, która zwiększa ich rozpuszczalność, umożliwiając im przejście przez ścianę jelit do krwiobiegu. Żółć wytwarzana przez wątrobę, dopó- ki nie będzie potrzebna, jest przechowywana w pęcherzyku żółciowym, a do jelita cienkiego jest dostarczana po spożyciu tłustych pokarmów, które stymulują jej uwalnianie. Wiele przekaźników chemicznych, które stymulują orga- ny trawienne, jest równoważonych mechanizmem sprzężenia zwrotnego, który zatrzymuje ich wydzielanie. Równowaga, czyli homeostaza, kontroluje wszystkie funkcje trawienne. Prawidłowe trawienie / 43 Jelito cienkie Jelito cienkie jest głównym miejscem zarówno trawienia (roz- kład), jak i wchłaniania składników odżywczych. Przeciętna osoba dorosła posiada jelito cienkie o  długości około 7 m, składające się z trzech części: • dwunastnica (pierwszy segment); • jelito czcze (drugi segment, wraz z dwunastnicą okre- ślany mianem bliższego jelita); jelito kręte (trzeci segment lub dalsze jelito). • Naczynia krwionośne Gruczoły Warstwa mięśniowa Błona podśluzowa Mięsień podłużny Błona śluzowa Mięsień okrężny Komórki nabłonkowe Blaszka właściwa Błona śluzowa Rys. 2. i 3. Przekrój ściany jelita Wszystkie trzy segmenty mają podobną budowę, ale każdy z nich ma określone zadania, czyli trawi i wchłania określone składniki odżywcze. Podczas gdy trawienie odbywa się w  świetle jelita cien- kiego, wchłanianie zachodzi przez wyściółkę, czyli śluzówkę jelita, która ma wyjątkową strukturę. Siedmiometrowe jelito 44 / Celiakia – autodiagnoza i samodzielne leczenie cienkie ma w rzeczywistości o wiele większą powierzchnię, niż mogłoby się wydawać. Wyściółka ścian jelita cienkiego, błona śluzowa, składa się z fałd, które znacznie zwiększają jego powierzchnię. Fałdy są z kolei pokryte małymi, podobnymi do palców wypustkami, czyli kosmkami, które zawierają komórki wchłaniające skład- niki odżywcze. Kosmki te dodatkowo zwiększają powierzchnię. Powierzchnia każdego kosmka ma „szczotkowany” brzeg składający się z  mikrokosmków, jakby maleńkich włosków, które dodatkowo zwiększają chłonną powierzchnię jelita cien- kiego. W brzeżku szczoteczkowym znajdują się również enzy- my niezbędne do trawienia określonych składników żywności. Jeśli mielibyście spłaszczyć błonę śluzową jelita, czyli wszystkie kosmki, mikrokosmki i krypty (małe wgłębiania między poszczególnymi kosmkami), jelito cienkie miałoby w rzeczywistości powierzchnię równą wielkości kortu teniso- wego, która w całości ma wchłaniać pokarm! Tak ogromna zdolność do wchłaniania sprawia, że jelito może wytrzymać stosunkowo dużą liczbę ataków i/lub szkód, na które orga- nizm jest cały czas narażony. Komórki zapalne zwykle znajdują się w błonie śluzowej, aby chronić jelito cienkie przed toksynami i bakteriami. Jako że przyjmowana żywność sprawia, że przewód pokarmowy nie jest „sterylny” i może zawierać toksyczne substancje, bia- łe krwinki tworzą pierwszą linię obrony. Powoduje to nie- ustanny stan zapalny trwający w błonie śluzowej (zob. Stan zapalny, rozdział 3.). Prawidłowe trawienie / 45 Kosmki Kosmki są wypustkami w  jelicie. To one ostatecznie łączą w jelicie twój obiad z krwiobiegiem organizmu. I właśnie je celiakia uszkadza na samym początku. Kosmki odgrywają kluczową rolę przez: 1. znaczne zwiększanie powierzchni jelita cienkiego, aby umożliwić wchłanianie pokarmu; 2. uwalnianie enzymów, które kontynuują i kończą roz- kład/trawienie pokarmu; 3. wchłanianie produktów trawienia i transportowanie ich do krwiobiegu w celu rozprowadzenia w organizmie; 4. działanie jako bariera blokująca przenikanie bakterii, pasożytów i toksyn do organizmu. Każdy kosmek jest niezależny, ale jednocześnie ściśle po- wiązany z innymi. Kosmki składają się z komórek nabłonko- wych pokrywających rdzeń, w którym znajdują się naczynia krwionośne i limfatyczne, włókna nerwowe i warstwa mię- śniowa. Jak przedstawiono na rys. 2. (strona 44), mięsień może być podłużny (pchający), jak i okrężny (mieszający). Mięsień składa się z  gładkiego włókna, które jest z  natury kurczliwe. Jest to kluczowy aspekt trawienia, jako że skurcze mięśni gładkich zarówno popychają, jak i mieszają chymus, gdy przemieszcza się w przewodzie pokarmowym. Bez pery- staltyki trawienie byłoby niemożliwe. Ważne jest zrozumienie, że końcowe etapy trawienia, wchłaniania i transportu substancji odżywczych zachodzą po- przez kosmki, a nie pomiędzy nimi. Jeśli pojawia się stan zapal- ny, tworzy się wyłom w wyściółce jelita, więc jelito może stać się „nieszczelne”. To umożliwia cząsteczkom pochodzącym 46 / Celiakia – autodiagnoza i samodzielne leczenie z pożywienia i/lub toksynom przedostanie się pomiędzy ko- mórki nabłonkowe lub poprzez nie, co zaburza ich działanie ochronne. Jeśli wyściółka nie jest uszkodzona, większe czą- steczki nie przedostają się przez ścianę jelita do krwiobiegu. Krypty Kosmki Kosmki Krypty Krypty Zdrowe kosmki Częściowy zanik kosmków Całkowity zanik kosmków Rys. 4. Zdrowe kosmki, częściowy zanik kosmków, całkowity zanik kosmków W każdej części jelita cienkiego znajdują się miliony mi- kroskopijnych kosmków. Ze względu na ich nadzwyczajną zdolność do wchłaniania, ich część może być uszkodzona bez żadnych oczywistych objawów. Taki nadmiar służy temu, aby móc rekompensować uszkodzenia jelit, niezależnie od przy- czyny, czy to infekcji, toksyn czy stanu zapalnego. Jednak jeśli duże fragmenty wyściółki są objęte stanem zapalnym lub są zniszczone, to wchłanianie, uwalnianie enzymów, transport substancji odżywczych do organizmu i zdolności obronne je- lita cienkiego są zagrożone. Prawidłowe trawienie / 47 Krypty Niewielkie wgłębienia między kosmkami, czyli krypty, nie- ustannie produkują i wymieniają chłonne komórki nabłonka wyściełające wszystkie kosmki układu trawiennego, a także wydzielają enzymy do światła jelita, aby pomóc w trawieniu. Codziennie wymienia się miliardy komórek nabłonkowych, ale jeśli kosmki są objęte stanem zapalnym lub są uszkodzone, nowe komórki nie są w stanie przenosić się w górę kosmków, a krypty zaczynają puchnąć. Wchłanianie Po odpowiednim strawieniu (rozkładzie) składników z żyw- ności transportowanych wewnątrz jelita następuje ich wchła- nianie przez różne segmenty jelita cienkiego. Choroba lub infekcja jednego segmentu jelita cienkiego często prowadzi do nieprawidłowego wchłaniania danych substancji odżywczych. Jeśli choroba obejmuje bliższe jelito, pojawia się niedobór żelaza i metaboliczna choroba kości (na przykład osteoporoza lub osteopenia). W górnej części jelita wchłaniane są także tłuszcze i cukry. Jeśli są nieprawidłowo wchłaniane, a jelito kręte jest niezdolne do kompensacji, do- stają się do jelita grubego i pojawia się biegunka (zob. roz- dział 3.). Nieprawidłowe wchłanianie witaminy B12 występuje, jeśli w chorobie bierze udział jelito kręte. Tak dzieje się w przy- padku ostrych przypadków celiakii, a częściej – w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna z zapaleniem jelita krętego. O ile nie trwa proces chorobowy, wchłanianie jest skuteczne i równomierne aż do momentu, gdy każdy użyteczny składnik 48 / Celiakia – autodiagnoza i samodzielne leczenie odżywczy z treści pokarmowej zostanie przyswojony. Ograni- czenia dotyczą wyłącznie wchłaniania koniecznych, ale poten- cjalnie toksycznych minerałów, takich jak żelazo i wapń. Dwunastnica Jelito czcze Dwunastnica i jelito czcze to główne miejsca wchłaniania: • białek (aminokwasy); węglo- wodanów (cukry proste) pro- duktów trawienia tłuszczów (trójglicerydy) • żelaza, wapna, cynku, witamin rozpuszczalnych w tłusz- czach (K, A, D oraz E) i kwasu foliowego Jelito kręte Jelito kręte to: • jedyne miejsce wchłaniania witaminy B • część zdolna do wchłaniania węglo- wodanów, białka i tłuszczów oraz przejęcia roli bliższego jelita, gdy to jest chore lub usunięte. Rys. 5. Miejsca wchłaniania w jelicie cienkim Jeśli spożywamy więcej, niż organizm potrzebuje, aby uzy- skać energię, i do prawidłowego działania komórek, składni- ki odżywcze są wchłanianie i przechowywane, głównie jako tłuszcz. Układ trawienny został zaprojektowany, aby przeżyć, a ta funkcja moż

Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Pobierz darmowy fragment (epub)

Gdzie kupić całą publikację:

Celiakia - autodiagnoza i samodzielne leczenie. Najnowsze badania i najskuteczniejsze terapie na nietolerancję glutenu
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: