Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00375 006342 18484534 na godz. na dobę w sumie
Charakterystyka prawna umów zawieranych drogą elektroniczną - ebook/pdf
Charakterystyka prawna umów zawieranych drogą elektroniczną - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 259
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8198-182-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Rozwój technologiczny w ostatnim ćwierćwieczu znacząco wpłynął na wszystkie dziedziny życia. Doprowadziło to do ukształtowania się społeczeństwa opartego na szerokim wykorzystaniu informacji, nazywanego społeczeństwem informacyjnym. Skutkowało to również wyodrębnieniem fragmentu rynku określanego jako „rynek elektroniczny' (e-commerce), który wymógł dostosowanie istniejących norm prawnych do nowych realiów, poczynając od kluczowego dla prawa cywilnego pojęcia oświadczenia woli, przez tryby zawarcia umowy, kończąc na wykonywaniu umów drogą elektroniczną, czyli świadczeniu usług drogą elektroniczną.

Monografia ta ma na celu kompleksową analizę sposobów zawierania umów oraz treści umów zawieranych drogą elektroniczną.

Przeprowadzone rozważania w zakresie wpływu środków komunikacji elektronicznej na oświadczenia woli, jak i na sposoby zawarcia umów, prowadzą m.in. do wątpliwości, czy można wyodrębnić taką postać umowy jak „umowa elektroniczna'. Ponadto, w przypadku takich kontraktów będą miały zastosowanie normy prawa prywatnego oraz publicznego, w tym w szczególności ustawy o świadczeniu usług drogą elektronicznej. Na płaszczyźnie tych regulacji pojawiają się niejasności, które są głównym przedmiotem analizy w niniejszej pracy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Pojęcia prawne i rodzaje umów związanych z e-commerce § 1. Pojęcie i rola handlu elektronicznego we współczesnym obrocie Zarówno w prawie Unii Europejskiej jak i w prawie polskim nie występuje normatywna definicja handlu elektronicznego. Genezy tego pojęcia należy szukać w latach osiemdziesiątych XX wieku, kiedy doszło do ukształtowania się nowego sposobu wymiany informacji. Dotychczasowa analogowa metoda została zastąpiona cyfrowym1 odpowiednikiem. Doprowadziło to do zmiany sposobu komunikacji, który wpłynął na wszystkie dziedziny życia a w szcze- gólności na prowadzenie działalności gospodarczej. Przykładem takiej zmiany może być system informatyczny AUCNET2 stworzony w 1985 r. w Japonii. Było to jedno z pierwszych rozwiązań teleinformatycznych, które wspoma- gało zawieranie umów sprzedaży poprzez sieć komputerową. Podobne sys- temy stworzono do rezerwacji biletów lotniczych (APOLLO) oraz dla pod- miotów handlujących bawełną (TELCOT). Wskazane rozwiązania technolo- giczne doprowadziły S. Barretta i B. Konsynski do zaproponowania terminu „międzyorganizacyjnego systemu informacji”, rozumianego jako płaszczyznę (platformę), która umożliwia podmiotom obecnym na rynku wymianę infor- macji dotyczących towarów oraz ich cen3. Na przestrzeni lat przytoczone poję- 1 Informację zapisaną w sposób cyfrowy można przedstawić jako ciąg liczb, podczas gdy in- formację zapisaną w formie analogowej można przedstawić w formie modulowanej fali zapisywa- nej w postaci wykresu. 2 Historia platformy AUCNET jest dostępna pod adresem elektronicznym: http://citeseerx.i- information, s. 93–105. st.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.108.683 rep=rep1 type=pdf (dostęp: 10.1.2020 r.). 3 J.Y. Bakos, Reducing Buyer Serach Cost oraz S. Barrett i B. Konsynski, Inter-organization 1 Rozdział I. Pojęcia prawne i rodzaje umów związanych... cie ewoluowało od określenia „rynek elektroniczny” przez „elektroniczny ob- rót gospodarczy” do pojęcia „handlu elektronicznego” (e-commerce)4. Termin ten nie jest jednolicie przedstawiany w literaturze. Podkreślenia wymaga, że mimo niezdefiniowania w prawie Unii Europejskiej pojęcia han- dlu elektronicznego5, korzysta się z określenia „jednolitego rynku cyfrowego”, rozumianego jako połączenie rynku elektronicznego oraz elektronicznej ad- ministracji6. Komisja Europejska pod pojęciem handlu elektronicznego rozumie prowa- dzenie działalności gospodarczej drogą elektroniczną7. Jak wskazuje M.J. Shaw, „handel elektroniczny” oznacza procesy handlowe zachodzące, między innymi pomiędzy przedsiębiorcami oraz konsumentami, które są możliwe dzięki wy- mianie informacji przy użyciu globalnej sieci8. Takie wyjaśnienie jednak nie- wiele tłumaczy, stąd pojawiły się liczne propozycje określeń alternatywnych. Na płaszczyźnie prawa międzynarodowego przyjmuje się szerokie pojęcie handlu elektronicznego, które znajduje swoje odzwierciedlenie w ustawie mo- delowej o handlu elektronicznym z 16.12.1996 r. przygotowanej w ramach UNCITRAL (ang. United Nation Commission on International Trade Law – Komisji ONZ do spraw międzynarodowego prawa handlowego). Są to transak- cje w handlu międzynarodowym dokonywane za pomocą elektronicznej wy- miany danych i innych środków komunikacji, które wiążą się z wykorzysta- niem alternatywnych, wobec opartych na papierze, metod komunikacji i prze- chowywania informacji. 4 W literaturze pojawia się również określenie „e-biznes”, które w literaturze ekonomicz- nej jest określane jako „dowolna forma wymiany zasobów pomiędzy uczestnikami przedsięwzię- cia dokonywana przez łącza elektroniczne i wymianę informacji z wykorzystaniem multime- diów elektronicznych, przy czym wymiana ta regulowana jest poprzez specjalne systemy uzgod- nione wewnątrz każdej organizacji i pomiędzy nimi oraz poprzez ogólne porozumienie przyjęte na poziomie krajowym i międzynarodowym. W tym ujęciu e-commerce jest częścią e-biznesu. – za G. Bar, Elektroniczne świadczenie w obrocie profesjonalnym, s. 26. Podobnie wskazuje A. Stosio, Umowy zawierane przez Internet, s. 23, twierdząc, iż handel elektroniczny stanowi część e-biznesu. 5 Dyrektywa 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 8.6.2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym) posługuje się tym pojęciem jedynie zdawkowo. 6 Szczegóły strategii dotyczącej jednolitego rynku cyfrowego są dostępne pod adresem: https:// ec.europa.eu/digital-single-market/en (dostęp: 10.1.2020 r.). 7 A European Initiative in Electronic Commerce, dostępne pod adresem: https://ec.euro- pa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_97_313 (dostęp: 10.1.2020 r.). 8 M.J. Shaw, [w:] M. Shaw, R. Blanning, T. Strader, A. Whinston (red.), Handbook on Electronic Commerce, s. 6–7. 2 § 1. Pojęcie i rola handlu elektronicznego... Komitet Informacji, Komputerów i Polityki Telekomunikacyjnej OECD (ang. Organization for Economic Co-operation and Development – Organi- zacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) zaproponował dwie definicje han- dlu elektronicznego. Wąską – obejmującą wyłącznie transakcje dokonywane za pośrednictwem Internetu oraz szeroką – obejmującą ogół stosunków wy- miany towarów i usług drogą elektroniczną. W polskiej literaturze jedną z nich przedstawia G. Rączka, która rozróż- niając pojęcie „handlu elektronicznego” oraz „obrotu elektronicznego”, okre- śla handel elektroniczny, jako „produkcję, sprzedaż i dystrybucję towarów po- przez sieć teleinformatyczną”. Termin „obrót elektroniczny” jest znaczeniowo bardziej pojemny i obejmuje „ogół stosunków prywatnoprawnych powstałych w związku z działalnością gospodarczą”9. Węższe stanowisko prezentuje W. Kocot, który wiąże handel elektroniczny wyłącznie z działalnością gospodarczą, prowadzoną w sposób profesjonalny, trwały i zarobkowy, w której skład wchodzą wszelkiego rodzaju transakcje o charakterze dwustronnie profesjonalnym oraz jednostronnie profesjonalne, prowadzone w drodze interakcji na nośnikach elektronicznych oraz elektro- nicznego przesyłu danych10. Transakcje te mogą być dokonane przy użyciu większości usług internetowych11, przede wszystkim jednak z wykorzystaniem poczty elektronicznej oraz stron internetowych. Zwolenniczką szerszego za- kresu definicji jest K. Kowalik-Bańczyk, która pod tym pojęciem rozumie sze- roką gamę działań, takich jak sprzedaż towarów, dostarczanie on-line produk- tów i usług, a także elektroniczne konosamenty, prowadzenie przetargów, do- konywanych przy użyciu elektronicznego narzędzia komunikacji i przekazu. Najwęższe rozumienie pojęcia handlu elektronicznego przedstawia A. Stosio, który ogranicza je do wykorzystania stron internetowych oraz poczty elektro- nicznej do zawierania umów12. Według J. Barty i R. Markiewicza handel elektroniczny oznacza zawiera- nie transakcji handlowych w drodze elektronicznych interakcji, coraz częściej łączonych z dokonywaniem odpowiednich płatności za towary i usługi z po- minięciem zarówno bezpośredniego, fizycznego kontaktu między stronami 9 G. Rączka, Ochrona usługobiorcy usług elektronicznych, s. 22. 10 W. Kocot, Wpływ Internetu na prawo umów, s. 30–31. 11 Jako usługę internetową należy rozumieć, między innymi: strony WWW, pocztę elektro- niczną, komunikatory internetowe. Usługi internetowe zostały przedstawione w dalszej części pracy. 12 A. Stosio, Umowy zawierane przez Internet, s. 23. 3 Rozdział I. Pojęcia prawne i rodzaje umów związanych... jak i wymiany materialnych nośników informacji oraz oświadczeń woli13. Na- tomiast X. Konarski pod pojęciem handlu elektronicznego rozumie różnego rodzaju transakcje handlowe, w ramach których obydwie strony zawierają umowę przy użyciu elektronicznych środków porozumiewania się na odle- głość14. Na uwagę zasługuje to, że w krajowym obrocie gospodarczym funkcjonuje definicja handlu elektronicznego stworzona na potrzeby Głównego Urzędu Statystycznego, zgodnie z którą e-handel (e-commerce) obejmuje transakcje przeprowadzone przez sieci, oparte na protokole IP i przez inne sieci kompu- terowe. Towary i usługi są zamawiane przez te sieci, ale płatność i ostateczna dostawa zamówionego towaru lub usługi może być dokonana drogą elektro- niczną lub poza nią. Transakcje mogą być dokonywane pomiędzy przedsię- biorcami, z osobami indywidualnymi, instytucjami rządowymi lub innymi organizacjami prywatnymi i publicznymi. Zamówienia otrzymane przez te- lefon, telefaks lub e-mail nie są elementem e-handlu15. Szerszą definicję propo- nuje Europejski Urząd Statystyczny, który wskazuje, że pod pojęciem e-handel (e-commerce) należy rozumieć sprzedaż albo zakup dóbr lub usług pomiędzy przedsiębiorcami, gospodarstwami domowymi, osobami fizycznymi oraz oso- bami prawnymi, dokonany za pośrednictwem Internetu lub innych sieci kom- puterowych. Termin ten obejmuje również swoim zakresem sytuacje, w któ- rych zamówienie dóbr lub usług następuje drogą elektroniczną, lecz zapłata oraz ich dostarczenie może nastąpić zarówno drogą elektroniczną jak i trady- cyjną16. Należy wskazać, że wszystkie przedstawione wyżej poglądy mają wspólny mianownik, którym jest składanie oświadczeń woli zmierzających do wywoła- nia określonych skutków prawnych polegających na zawarciu umowy, za po- średnictwem sieci teleinformatycznej. Podkreślenia wymaga, że handel elek- troniczny obejmuje swoim zakresem również wykonywanie umów zawartych tą drogą. Wobec tego, pod pojęciem handlu elektronicznego powinno się ro- zumieć fragment rynku, w którym dochodzi do wykorzystania sieci teleinfor- matycznych przy zawieraniu oraz wykonywaniu umów. 13 J. Barta, R. Markiewicz, Internet a prawo, s. 90. 14 X. Konarski, Internet i prawo w praktyce, s. 15. 15 Definicja dostępna pod adresem: https://stat.gov.pl/metainformacje/slownik-pojec/poje- cia-stosowane-w-statystyce-publicznej/1778,pojecie.html (dostęp: 10.1.2020 r.). 16 Definicja w języku angielskim dostępna pod adresem: http://ec.europa.eu/eurostat/stati- stics-explained/index.php/Glossary:E-commerce. 4 § 2. Internet jako elektroniczna droga świadczenia Za słuszną należy uznać tendencję do rozdzielania pojęcia handlu elektro- nicznego od obrotu elektronicznego. Bez wątpienia środki komunikacji elek- tronicznej oraz sieci teleinformatyczne w pierwszej kolejności przyczyniły się do unowocześnienia handlu. W ślad za tym, wykorzystanie drogi elektronicz- nej nastąpiło w kolejnych dziedzinach życia, np. edukacji oraz medycynie. W konsekwencji pojęcie handlu elektronicznego stało się jednym z elementów terminu obrót elektroniczny, które swoim zakresem obejmuje także inne ob- szary działalności. § 2. Internet jako elektroniczna droga świadczenia I. Globalna sieć – Internet Dynamiczny rozwój handlu elektronicznego nie byłby możliwy, gdyby nie rozwój Internetu – globalnej sieci, która stanowi podstawą płaszczyznę (plat- formę) wymiany danych umożliwiających zawieranie i wykonywanie umów. Na potrzeby analizy stosunków prawnych powstałych za jego pośrednictwem, koniczne jest przedstawienie podstawowych zagadnień technicznych dotyczą- cych budowy oraz sposobu działania Internetu. Globalna sieć jest zbiorem różnych, połączonych ze sobą sieci kompute- rowych, które używają tego samego języka komunikowania w celu przesy- łania danych między sobą. Każda z tych sieci składa się z podłączonych do niej komputerów. Wymiana danych pomiędzy komputerami podłączonymi do jednej sieci następuje w oparciu o tzw. zasadę klient–serwer. Oznacza to, że jeden komputer udostępnia zasoby (tzw. serwer), których przesłania żąda drugi (tzw. klient)17. Pomiędzy sieciami znajdują się routery, czyli urządzenia łączące różne rodzaje sieci i umożliwiające przesyłanie danych pomiędzy nimi. Powyższe elementy połączone są ze sobą za pomocą łączy telekomunikacyj- nych. Każdy z użytkowników sieci może podłączyć swój komputer (lub inne urządzenie, jak np. telefon komórkowy, tablet, etc.) do globalnej sieci za po- średnictwem tzw. dostawcy dostępu do sieci (acces provider). Każde połączone z Internetem urządzenie ma przydzielony swój niepowtarzalny adres – tzw. ad- 17 To techniczne rozwiązanie znalazło swoje odzwierciedlenie w relacjach prawnych poprzez wprowadzenie pojęć usługodawcy i usługobiorcy w przypadku świadczenia usług drogą elektro- niczną. 5 Rozdział I. Pojęcia prawne i rodzaje umów związanych... res IP – mający postać 32-bitowej liczby18. Zapamiętanie adresów IP byłoby niezmierne trudne, dlatego obok nich wprowadzono tzw. adresy domenowe wykorzystujące alfabet łaciński, np. adres domenowy strony internetowej Mi- nisterstwa Sprawiedliwości RP – www.ms.gov.pl. Tak skonstruowana globalna sieć komputerowa umożliwia jej użytkownikom korzystanie z wielu funkcji, określanych również pod pojęciem usług internetowych. Do najpopularniej- szych zaliczyć należy strony internetowe WWW (World Wide Web), pocztę elektroniczną (e-mail) oraz komunikatory Internetowe. Mniej popularnymi usługami są: możliwość zdalnego logowania się do innych komputerów (Tel- net), kopiowanie plików z komputerów podłączonych do sieci (FTP) lub do- stęp do grup dyskusyjnych. II. Strony internetowe (World Wide Web) Najpopularniejszą w praktyce, a przez to najważniejszą dla obrotu praw- nego, jest usługa World Wide Web (tzw. WWW), czyli wyświetlania stron internetowych, umożliwiających interaktywny dostęp do informacji udostęp- nionych w Internecie. Strony WWW umożliwiają dostęp do nich wszystkim użytkownikom, z dowolnego miejsca i w wybranym przez nich czasie. Użyt- kownik poszukując konkretnej strony internetowej powinien wpisać w prze- glądarce internetowej adres poszukiwanej przez siebie strony. Dzięki odpo- wiedniemu językowi programowania, dane te zostają przesłane na urządzenie użytkownika a następnie wyświetlone. Do otwarcia kolejnych stron służą ode- słania (tzw. hieperlinki lub linki), które umożliwiają również pobranie na dysk komputera usługobiorcy – zdjęć, grafik lub dokumentów. W przypadku, gdy użytkownik nie zna adresu interesującej go strony, może skorzystać z jednej z powszechnych usług dostępnych w Internecie, tj. wyszukiwarki internetowej. Usługa ta polega na przeszukiwaniu Internetu przy użyciu udostępnionego przez usługodawcę programu pod kątem słów kluczowych wskazanych przez użytkownika. Jako wynik wyszukiwania na ekranie usługobiorcy wyświetla się lista hiperlinków do stron WWW, które w swojej treści wykorzystują poszu- kiwane słowo. 18 Zwykle dla łatwiejszego zapamiętania adres ten rozdziela się na cztery części po 8 bitów, które zapisuje się oddzielone kropkami. W tej konwencji adres IP komputera może mieć np. taką postać 149.156.24.10. 6 § 3. Metody regulacji obrotu elektronicznego III. Poczta elektroniczna (e-mail) Poczta elektroniczna (tzw. e-mail), to funkcja internetowa polegająca na in- dywidualnej komunikacji pomiędzy użytkownikami. Służy ona w szczegól- ności do przesyłania wiadomości tekstowych, jak również innych danych, np. zdjęć, dokumentów, etc. Wiadomości poczty elektronicznej są wysyłane do zindywidualizowanego użytkownika lub wielu zindywidualizowanych użyt- kowników jednocześnie19. Taki sposób wymiany informacji nie zapewni bez- pośredniej komunikacji w czasie rzeczywistym, w odróżnieniu od komuni- katorów internetowych, bowiem wymaga od odbiorcy aktywności w postaci czynności pobrania poczty, choć proces ten może być również zautomatyzo- wany poprzez odpowiednie ustawienia programu służące do odbierania poczty elektronicznej. Ponadto, możliwe jest bieżące monitorowanie poczty elektro- nicznej przy pomocy telefonów komórkowych, podłączonych do Internetu za pomocą sieci telekomunikacyjnej (komórkowej). IV. Komunikatory internetowe Komunikatory internetowe, to programy służące do komunikacji pomię- dzy użytkownikami w czasie rzeczywistym. Może ona nastąpić poprzez pisa- nie odpowiednich komunikatów lub rozmowę przy użyciu mikrofonu podłą- czonego do komputera. Jest to sposób porozumiewania podobny do rozmowy telefonicznej z tym zastrzeżeniem, że wszyscy korzystający muszą korzystać z odpowiedniego oprogramowania. W obrocie elektronicznym coraz częściej wykorzystuje się komunikatory internetowe w sklepach internetowych w celu umożliwienia użytkownikom pozyskania dodatkowych, nie prezentowanych na stronach WWW, informacji dotyczących przedmiotu transakcji lub kon- trahenta. § 3. Metody regulacji obrotu elektronicznego Z uwagi na globalny charakter obrotu elektronicznego, pojawił się problem związany z wprowadzaniem norm prawnych regulujących zagadnienia zwią- zane z handlem elektronicznym w sposób umożliwiający jego transgraniczne oraz bezkolizyjne funkcjonowanie. Kontraktowanie poprzez środki komuni- 19 W.J. Kocot, Wpływ Internetu na prawo umów, s. 23. 7 Rozdział I. Pojęcia prawne i rodzaje umów związanych... kacji elektronicznej jest niezmiernie trudne, w sytuacji gdy strony nie wiedzą, jakie prawo jest właściwe dla ich relacji. Problem, jaki pojawił się w związku z funkcjonowaniem Internetu polegał na tym, że w przeciwieństwie do świata rzeczywistego, w „wirtualnym świecie” nie istnieją żadne granice polityczne, geograficzne lub administracyjne określające zasady funkcjonowania obrotu elektronicznego. Z uwagi na dynamiczny rozwój technologii teleinformatycznych niektó- rzy przedstawiciele doktryny twierdzili, że płaszczyzna Internetu jest odrębną rzeczywistością, której należałoby nadać odrębny status prawny. Pojawiły się postulaty, że w szczególności Internet powinien być przedmiotem oddzielnej kompleksowej regulacji o charakterze międzynarodowym20. Jednak w praktyce takie regulacje nie są możliwe z uwagi na zbyt dużą liczbę podmiotów zaintere- sowanych posiadających rozbieżne interesy. Wobec tego wydaje się, że prawi- dłowe jest stanowisko reprezentowane przez Światową Organizację Własności Intelektualnej (ang. World Intellectual Property Organization, WIPO), zgod- nie z którym należy dostosować obecne regulacje prawne do zmieniających się warunków gospodarczych21. Jak twierdzi J. Gołaczyński, na skutek powyższych okoliczności „członko- wie społeczeństwa informacyjnego muszą sięgać po istniejące normy prawne, które z różnym powodzeniem częściowo dają się zastosować do regulacji In- ternetu”22. Problematykę związaną z multicentrycznością źródeł prawa obrotu elektronicznego analizuje S. Stanisławska-Kloc, która słusznie zwraca uwagę, że „istniejące dotychczas uregulowania prawne z reguły nie uwzględniają specy- fiki usług świadczonych przez sieci komputerowe, czy też umów zawieranych w Internecie. Dlatego celowe stało się prowadzenie pewnego ogólnego, ramo- wego uregulowania w zakresie najistotniejszych aspektów świadczenia usług w Internecie”23. W literaturze pokazuje się, że istnieje wiele form uregulowania funkcjo- nowania obrotu elektronicznego. Przytoczona wcześniej K. Kowalik-Bańczyk24 20 J. Barta, R. Markiewicz, Prawo cyberprzestrzeni, s. 16 oraz Sędzia Richard A. Posner, który wyraził taki pogląd, porównując potencjalne prawo Internetu do Konwencji Prawa Morza ONZ, w wywiadzie udzielonym w rzeczywistości wirtualnej „Second Life”. Wywiad dostępny pod adre- sem Internetowym: http://nwn.blogs.com/nwn/2006/12/the_second_life.html. 21 Taki pogląd został również wyrażony przez F.H. Easterbrook’a w artykule Cyberspace and the Law of the Horse. 22 J. Gołaczyński, Umowy elektroniczne w prawie prywatnym międzynarodowym, s. 52. 23 S. Stanisławska-Kloc, Świadczenie usług drogą elektroniczną – aspekty konsumenckie, 24 K. Kowalik-Bańczyk, Sposoby regulacji, s. 59 i n. s. 250. 8 § 3. Metody regulacji obrotu elektronicznego wskazuje na siedem kategorii metod regulacji handlu elektronicznego25. Pierw- szą z nich jest tzw. soft law (miękkie prawo), na które składają się akty nie- pochodzące od ustawodawcy, posiadającego formalną legitymację do wyda- wania wiążących norm. Są one stosowane najczęściej w prawie międzyna- rodowym, z uwagi na to, że na forum międzynarodowym znaczniej łatwiej uzyskać konsensus wobec postanowień niewiążących prawnie, co znacznie zwiększa prawdopodobieństwo wypracowania wspólnego stanowiska na dany temat. Według K. Kowalik-Bańczyk „przykładem utworzenia soft law w sfe- rze handlu elektronicznego są wydawane przez Komisję Narodów Zjednoczo- nych do spraw Międzynarodowego Prawa Handlowego (UNCITRAL) ustawy modelowe dotyczące handlu elektronicznego. Komisja wydała jak dotychczas dwie takie ustawy – ustawę modelową dotyczącą handlu elektronicznego oraz ustawę modelową o podpisie elektronicznym. Teksty te nie są wiążące, ale służą jako wzór dla państw członkowskich i organizacji międzynarodowych przy tworzeniu tekstów prawnych”26. Drugim sposobem, w jaki dochodzi do wprowadzenia regulacji obrotu elektronicznego, jest tzw. autoregulacja, polegająca na dobrowolnym tworze- niu i przestrzeganiu norm przez tych, którzy uczestniczą w określonej działal- ności. Przykładem procesu autoregulacji na płaszczyźnie handlu elektronicz- nego są postanowienia dyrektywy 2000/31/WE27, które przewidują, że stowa- rzyszenia lub organizacje zawodowe mają za zadanie opracowywać kodeksy postępowania, które będą podlegać kontroli Komisji Europejskiej, zanim za- czną być stosowane. Komisja Europejska i Parlament Europejski domagają się sformalizowania takich kodeksów w ten sposób, że miałyby one być ustalane w formie porozumienia na poziomie międzynarodowym. 25 W literaturze przedmiotu metodę regulacji określaną jako lex informatica oraz standaryzacji technicznej utożsamia się jako jedną. 26 K. Kowalik-Bańczyk, Sposoby regulacji, s. 59. 27 Zgodnie z art. 16 ust. 1 dyrektywy 2000/31/WE Państwa Członkowskie oraz Komisja wspie- rają: a) opracowywanie przez stowarzyszenia i organizacje handlowe, zawodowe lub konsumenc- kie, kodeksów postępowania na poziomie wspólnotowym, mających na celu właściwe wykonanie art. 5–15; b) dobrowolne przekazywanie Komisji projektów kodeksów postępowania na poziomie krajowym lub wspólnotowym; c) dostępność drogą elektroniczną kodeksów postępowania w ję- zykach Wspólnoty; d) przekazywanie Państwom Członkowskim oraz Komisji przez stowarzysze- nia lub organizacje handlowe, zawodowe lub konsumenckie oceny stosowania takich kodeksów postępowania oraz ich wpływu na praktykę i zwyczaje odnoszące się do handlu elektronicznego; e) opracowanie kodeksów postępowania dotyczących ochrony małoletnich oraz godności czło- wieka. 9 Rozdział I. Pojęcia prawne i rodzaje umów związanych... Kolejną, trzecią metodą regulacji jest tzw. ko-regulacja, polegające na wspólnym działaniu podmiotów prywatnych, które wykorzystują mecha- nizmy autoregulacji oraz władzę publiczną, która sankcjonuje wyniki mecha- nizmów autoregulacyjnych jako obowiązujące normy prawne. Przykładem ta- kich rozwiązań są komunikaty Komisji Europejskiej dotyczące tzw. e-Europe28. Natomiast najwcześniejszym przykładem wykorzystania mechanizmu ko-re- gulacji jest kodeks postępowania dotyczący płatności elektronicznych, przyjęty przez Komisję Europejską w formie rekomendacji (a więc aktu niewiążącego) już w 1987 r. Czwartym sposobem regulacji, istotnym dla praktyki obrotu elektronicz- nego, jest ukształtowany zwyczaj. P. Polański określa go jako tzw. e-custom, czyli „istotna z punktu widzenia praw, powtarzalna praktyka handlowa w In- ternecie, która jest dostatecznie rozpowszechniona i utrwalona w określonym okresie czasu, by uzasadniać oczekiwanie, że będzie ona przestrzegana”29. Au- tor podkreśla, że jednokrotne zachowanie nie może spowodować powstania zwyczaju, co nie oznacza, że praktyka jego stosowania musi być długa. Jego zdaniem, zwyczaj w handlu elektronicznym może wykształcić się w przeciągu kilku tygodni. Istotne jest to, że taka praktyka musi być szeroko stosowana, co oznacza, że powinna być przestrzegana przez większość podmiotów ko- rzystających z Internetu dla celów handlowych, w jednej lub większej liczbie specjalizacji przemysłu (np. przez większość dystrybutorów plików muzycz- nych) lub też na danym terytorium (prawdopodobnie obejmującym więcej niż jedno państwo), bądź nawet na całym świecie. P. Polański wskazuje do- datkowo, że praktyka ta powinna być odpowiednio intensywna, co miałoby się wyrażać w ilości transakcji, w których dane zachowanie się pojawiło30. Ze spostrzeżeniami tymi należy się zgodzić, dodając jedynie, że ukształtowane zwyczaje w obrocie elektronicznym są wynikiem optymalizacji dokonywanych transakcji w zakresie ich bezpieczeństwa lub szybkości ich zawarcia. Jako przy- kład może posłużyć sposób szyfrowania danych przy dokonywaniu transakcji elektronicznych. Przepisy prawa nie nakładają na kontrahentów obowiązku szyfrowania przesyłanych między sobą danych przy dokonywaniu transak- cji. Jednak zgodnie z przyjętym zwyczajem, znaczna większość podmiotów 28 Inicjatywa Komisji Europejskiej pod nazwą „e-Europe – An Information Society for All” mająca na celu propagowanie społeczeństwa informacyjnego w Unii Europejskiej. 29 P. Polański, A New Approach to Regulating Internet Commerce. 30 Ibidem. 10 § 3. Metody regulacji obrotu elektronicznego świadczących usługi poprzez Internet robi to, w celu podniesienia poziomu bezpieczeństwa dokonywanych czynności. Jako piątą metodę regulacji handlu elektronicznego, K Kowalik-Bańczyk wyodrębnia standaryzację techniczną. Polega ona na ujednoliceniu norm tech- nicznych i wskazywaniu konkretnych norm technicznych (np. dotyczących formatu plików tekstowych), które powinny być stosowane przez uczestników w danej dziedzinie. Na poziomie światowym, przykładem organizacji doko- nującej takiej standaryzacji jest Międzynarodowa Organizacja Standaryzacji (ang. International Organization for Standardization, ISO). Pojęcie standary- zacji technicznej często bywa utożsamiane z tzw. lex informatica, określanym jako „kombinacja środków technicznych i licencji zezwalających na użytko- wanie utworów (czy też informacji) on-line, wykorzystywana przez twórców lub producentów”31. Prekursorem tego pojęcia jest J.R. Reidenberg, który jako przykład regulacji obrotu elektronicznego poprzez standaryzację techniczną, podaje możliwość filtrowania treści ujawnianych przez wyszukiwarki interne- towe, zamiast dokonywania następczej cenzury przez organy administracji pu- blicznej32. Popularyzatorem tej metody regulacji obrotu elektronicznego jest L. Lessig, który przekonuje, że rozwiązania prawne zostaną z czasem zastąpione rozwiązaniami technicznymi33. Szóstą metodą regulacji jest tzw. „zaniechanie regulacji”, czyli technika po- legająca na odwołaniu się do wykładni już istniejących przepisów oraz orzecz- nictwa sądowego, bez tworzenia nowych, odrębnych norm prawnych. Ostatnimi metodami regulacji, lecz jednymi z ważniejszych, są konwen- cje międzynarodowe oraz już istniejące umowy międzynarodowe. Jak wska- zuje K. Kowalik-Bańczyk, zgodne oświadczenia woli dwóch lub więcej pod- miotów prawa międzynarodowego, które skutkują powstaniem praw i obo- wiązków skutecznych na płaszczyźnie prawa międzynarodowego, zdają się być słuszną odpowiedzią na wyzwania związane z globalnym charakterem Inter- netu. Jednak, aby ta technika regulacji okazała się efektywna, konieczne jest za- 31 P.B. Hugenholtz, Copyright, Contract and Technology, cytowany za K. Kowalik-Bańczyk, Sposoby regulacji. 32 J.R. Reidenberg, Lex Informatica: The Formulation of Information Policy. Gdyby organy administracji publicznej chciały uniemożliwić rozpowszechnianie określonych treści, najskutecz- niejszą metodą byłoby uniemożliwienie wyszukania ich w Internecie. W takim przypadku, po wpisaniu w oknie wyszukiwarki internetowej poszukiwanej treści, nie byłyby wyświetlane żadne wyniki. 33 L. Lessig, Code v. 2.0., Autor twierdzi, że faktyczna regulacja obrotu elektronicznego zostanie przekazana wielkim przedsiębiorstwom. 11 Rozdział I. Pojęcia prawne i rodzaje umów związanych... angażowanie jak największej liczby państw w opracowywanie konwencji mię- dzynarodowych34. Powyższe rozróżnienie metod regulacji handlu elektronicznego dokonane przez K. Kowalik-Bańczyk, jest dotknięte błędem, gdyż nie wskazano jasnego kryterium podziału. Inny charakter prawny mają normy prawne, w tym normy wynikające zarówno z prawa unijnego jak i międzynarodowego, a zupełnie inny, stany faktyczne wynikające z przyjętych rozwiązań technologicznych. Takim rozwiązaniom nie można przyznać jakiejkolwiek doniosłości prawnej, a tym samym uznać ich za metody regulacji obrotu elektronicznego. Są to wy- łącznie pewne stany faktyczne, które mogą ulec zmianie wraz z upływem czasu. Za przykład może posłużyć problem tzw. prawa do zapomnienia, czyli możli- wości usunięcia pewnych informacji z wyników wyświetlonych przez wyszu- kiwarki internetowe. Kiedy problem ten się pojawił, operatorzy wyszukiwa- rek internetowych twierdzili, że brak jest technicznej możliwości by informa- cje usunąć, wobec czego nie będzie możliwe skuteczne wprowadzenie takich norm prawnych. Jednak po wydaniu wyroku przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) 13.5.2014 r.35, operatorzy wyszukiwarek interneto- wych zostali zobowiązani do umożliwienia użytkownikom Internetu składa- nia wniosków w przedmiocie usunięcia pewnych informacji o nich. Wyrok Trybunału został wykonany przez podmioty świadczące usługi wyszukiwaw- cze w Internecie niezwłocznie. Powyższe rozstrzygnięcie i jego konsekwencje wskazują, że tworzenie rozwiązań technologicznych nie może zastąpić procesu tworzenia prawa. Wobec powyższego, kluczowe dla regulacji obrotu elektronicznego pozo- stają klasyczne źródła prawa, w szczególności te wypracowane na szczeblu eu- ropejskim a następnie implementowane do krajowych porządków prawnych. § 4. Źródła prawa obrotu elektronicznego I. Źródła w prawie międzynarodowym Na płaszczyźnie prawa międzynarodowego, istotne dla obrotu elektronicz- nego są dwie ustawy modelowe. Pierwsza z nich – o handlu elektronicznym, 34 K. Kowalik-Bańczyk, Sposoby regulacji, s. 62. 35 Wyrok TSUE z 13.5.2014 r. w sprawie C-131/12, Google przeciwko Gonzales, Legalis. 12 § 4. Źródła prawa obrotu elektronicznego przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ36 w rezolucji 51/196 z 16.12.1996 r. oraz druga – o podpisie elektronicznym, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne w rezolucji 56/80 na XXXIV sesji w grudniu 2001 r. Powyższe regulacje sta- nowią propozycję jednolitego uregulowania zasad korzystania z informatycz- nych narzędzi komunikowania się na odległość oraz stworzenia infrastruktury prawnej dla podpisów elektronicznych skierowaną do państw członkowskich ONZ. W zakresie rozwiązań prawnych o charakterze konwencji, należy w pierw- szej kolejności wskazać Konwencję wiedeńską ONZ o Umowach Międzynaro- dowej Sprzedaży Towarów z 1980 r. oraz Zasady Międzynarodowych Kontrak- tów Handlowych UNIDROIT. Konwencja ta nie jest aktem prawnym dotyczą- cym wyłącznie obrotu elektronicznego, lecz umowy sprzedaży w ogóle. Wobec tego będzie ona miała zastosowanie również w przypadku handlu elektronicz- nego, w szczególności w przypadku umów, których przedmiotem świadczenia są treści zdygitalizowane (cyfrowe)37. Natomiast Konwencję UNIDROIT sto- suje się w przypadku wyboru jej jako prawa właściwego przez strony stosunku zobowiązaniowego. Ostatnim z istotnych aktów prawnych dla międzynarodowego obrotu elek- tronicznego jest Konwencja Narodów Zjednoczonych o używaniu komunika- cji elektronicznej w międzynarodowych kontraktach38 z 23.11.2005 r. Jej celem jest ułatwienie posługiwania się środkami komunikacji elektronicznej w han- dlu międzynarodowym przez zapewnienie, że umowy zawarte w formie elek- tronicznej są tak samo ważne i wykonalne jak umowy zawarte w tradycyjny sposób. Istotnym założeniem Konwencji jest przyjęcie zasady technicznej neu- tralności39. 36 Ustawy modelowe zostały przygotowane przez Komisję Narodów Zjednoczonych ds. Mię- dzynarodowego Prawa Handlowego (UNCITRAL). Komisja ta została powołana na XXI sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ na mocy rezolucji Nr 2205 z 17.12.1966 r. 37 W.J. Kocot, Wpływ Internetu na prawo umów, s. 38. 38 United Nations Convention on the Use of Electronic Communications in International Contracts – CEUCIC z 23.11.2005 r. 39 Rozumiana jako zasada zakazująca dyskryminowania i wspierania konkretnych rozwiązań technologicznych lub standardów i nakazująca tworzenie warunków uczciwej konkurencji i roz- woju na podstawie obiektywnych kryteriów, wszystkich rozwiązań technologicznych. W polskim ustawodawstwie, została wprowadzona w ustawie z 17.2.2005 r. o informatyzacji działalności pod- miotów realizujących zadania publiczne (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 700 ze zm.) w art. 3 pkt 19, zgodnie z którym jest to zasada równego traktowania przez władze publiczne technolo- gii teleinformatycznych i tworzenia warunków do ich uczciwej konkurencji, w tym zapobiegania możliwości eliminacji technologii konkurencyjnych przy rozbudowie i modyfikacji eksploatowa- nych systemów teleinformatycznych lub przy tworzeniu konkurencyjnych produktów i rozwią- 13 Rozdział I. Pojęcia prawne i rodzaje umów związanych... Na płaszczyźnie prawa Unii Europejskiej, w zakresie obrotu elektronicz- nego, ustawodawca wprowadził szereg rozporządzeń oraz dyrektyw dotyczą- cych bezpośrednio jak i pośrednio harmonizacji prawa handlu elektronicz- nego. Zgodnie z przyjętą hierarchią aktów prawnych prawa unijnego, rozpo- rządzenia zajmują szczególną pozycję. Mają one zasięg ogólny, wiążą w całości i są bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. W od- różnieniu od dyrektyw, rozporządzenia nie wymagają implementacji i stosuje się je od momentu ich wejścia w życie. W orzecznictwie TSUE40 podkreślono, że nawet jeżeli w porządku krajowym wprowadzono treść rozporządzenia, to przepis prawa krajowego, który powtarza treść bezpośrednio stosowalnego przepisu prawa wspólnotowego, nie ma żadnego wpływu na bezpośrednie sto- sowanie tego przepisu lub na wynikającą z Traktatu jurysdykcję Trybunału. Do najważniejszych rozporządzeń, unifikujących prawo unijne obrotu elektronicznego, należą: rozporządzenie eIDAS, rozporządzenie Nr 524/2013 w sprawie internetowego systemu rozstrzygania sporów konsumenckich; roz- porządzenie Nr 526/2013 w sprawie Agencji Unii Europejskiej ds. Bezpieczeń- stwa Sieci i Informacji (ENISA), rozporządzenie Nr 808/2004 dotyczące sta- tystyk Wspólnoty w sprawie społeczeństwa informacyjnego, rozporządzenie Nr 733/2002 dotyczące domeny .eu oraz rozporządzenie Komisji Nr 611/2013 w sprawie powiadomienia i przypadkach naruszenia danych osobowych. W zakresie rozporządzeń mających pośredni wpływ na handel elektro- niczny należy wymienić te dotyczące jurysdykcji oraz prawa właściwego, czyli rozporządzenie Nr 44/2001/WE (Bruksela I), rozporządzenie Nr 1215/2012 (Bruksela I bis), rozporządzenie Nr 593/2008/WE (Rzym I) oraz rozporządze- nie Nr 864/2007/WE (Rzym II). Drugim rodzajem aktów prawnych prawa unijnego są dyrektywy, które w przeciwieństwie do rozporządzeń, nakładają na państwa członkowskie obowiązek implementacji (transpozycji lub wdrożenia) przepisów dyrektywy w taki sposób, aby osiągnąć jej cel, przy czym prawodawca unijny pozo- stawił państwom członkowskim swobodę wyboru formy i środków. Najważ- niejszymi dyrektywami dotyczącymi społeczeństwa informacyjnego są: dyrek- tywa 2000/31/WE, dyrektywa 2001/29/WE o harmonizacji prawa autorskiego zań. Powyższa zasada jest kluczowa w przypadku informatyzacji sektora administracji publicznej jak i wprowadzania rozwiązań technologicznych w obrocie prywatnym, gdyż nakazuje tworzenie systemów teleinformatycznych w sposób gwarantujący neutralność technologiczną i jawność uży- wanych standardów i specyfikacji. 40 Wyrok TSUE z 10.10.1973 r. w sprawie 34/73 Fratelli Variola S.p.A. przeciwko Amministra- zione Italiana delle Finanze, Legalis. 14 § 4. Źródła prawa obrotu elektronicznego w społeczeństwie informacyjnym oraz dyrektywa 2011/83/WE w sprawie praw konsumentów41. Jednak podstawowe znaczenia dla obrotu elektronicznego ma pierwsza z wymienionych dyrektyw, tj. dyrektywa 2000/31/WE. Dalsza część pracy zostanie poświęcona jej analizie i implementacji do polskiego porządku prawnego. Z uwagi na fakt, że zakres pracy został ograniczony do ogólnych pro- blemów związanych z umowami zawieranymi drogą elektroniczną, pozostałe z wskazanych aktów prawnych nie dotyczą zagadnień wspólnych dla wszyst- kich umów, a przez to nie będą analizowane w dalszej części pracy. II. Dyrektywa o handlu elektronicznym i jej implementacja w polskim porządku prawnym 1. Zagadnienia ogólne dyrektywy e-commerce Dyrektywa 2000/31/WE jest aktem prawnym o charakterze minimalnym, jako że została uchwalona w oparciu o art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). W związku z tym państwa członkowskie mogą 41 Obok wymienionych na uwagę zasługują również: dyrektywa 2014/26/UE w sprawie zbio- rowego zarządzania prawami autorskimi i licencji wieloterytorialnych; dyrektywa 2014/25/UE dotycząca udzielania zamówień publicznych (dyrektywa sektorowa); dyrektywy 93/99/WE o ra- mach prawnych podpisu elektronicznego; dyrektywa 2014/24/UE w sprawie zamówień publicz- nych; dyrektywa 2014/55/UE w sprawie fakturowania elektronicznego w zamówieniach publicz- nych; dyrektywa 2013/40/UE dotycząca ataków na systemy informatyczne; dyrektywa 2013/11/ WE w sprawie ADR w sporach konsumenckich; dyrektywa 2012/28/UE w sprawie utworów osieroconych; dyrektywa 2011/93/UE dotycząca zwalczania pornografii dziecięcej; dyrektywa 2011/24/UE dotycząca e-zdrowia; dyrektywa 2010/13/WE o audiowizualnych usługach medial- nych; dyrektywa 2009/24/WE o ochronie programów komputerowych; dyrektywa 2009/136/WE, czyli tzw. dyrektywa cookies; dyrektywa 2009/110/WE o pieniądzu elektronicznym; dyrektywa 2008/95/WE dotycząca znaków towarowych; dyrektywa 2007/64/WE o usługach płatniczych; dy- rektywa 2007/2/WE INSPIRE; dyrektywa 2006/24/WE o retencji danych telekomunikacyjnych; dyrektywa 2006/123/WE dotycząca usług na rynku wewnętrznym; dyrektywa 2006/114/WE o re- klamie wprowadzającej w błąd i reklamie porównawczej; dyrektywa 2006/112/WE dotycząca VAT; dyrektywa 2005/29/WE o nieuczciwych praktykach handlowych; dyrektywa 2004/48/WE o egze- kwowaniu praw własności intelektualnej; dyrektywa 2003/98/WE w sprawie ponownego wyko- rzystania informacji sektora publicznego; dyrektywa 2002/65/WE o marketingu usług finanso- wych na odległość; dyrektywa 2002/58/WE o prywatności i łączności elektronicznej; dyrektywa 1999/93/WE o podpisach elektronicznych; dyrektywy 98/84/WE o dostępie warunkowym; dyrek- tywa 98/34/WE o notyfikacji; dyrektywa 96/9/WE o ochronie baz danych; dyrektywa 95/46/WE o ochronie danych osobowych oraz dyrektywa 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach z konsumentami. 15 Rozdział I. Pojęcia prawne i rodzaje umów związanych... w ramach ustawodawstwa krajowego przyznać usługobiorcom szerszy zakres ochrony od tego, który wynika z treści samej dyrektywy (przy czym nie może to prowadzić do sprzeczności przepisów krajowych z TWE). Cele dyrektywy zostały zawarte w preambule, w szczególności w pkt 7, w którym wskazano na konieczność stworzenia jasnych, prostych, przewidywalnych i zgodnych z uregulowaniami międzynarodowymi, ram prawnych dla zapewnienia swo- bodnego przepływu usług społeczeństwa informacyjnego między państwami członkowskimi. Z kolei art. 1 stanowi, że dyrektywa dąży do przyczynienia się do właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego przez zapewnienie swo- bodnego przepływu usług społeczeństwa informacyjnego między państwami członkowskimi. Poza tym ustawodawca unijny podkreślił m.in. konieczność ustanowie- nia (w obrębie rynku wewnętrznego) silniejszych związków między pań- stwami członkowskimi i ułatwienia wzrostu gospodarczego, wraz z jego kon- sekwencjami w postaci zwiększenia możliwości zatrudnienia (przede wszyst- kim w małych i średnich przedsiębiorstwach) oraz wzrostu konkurencyjności przemysłu europejskiego. Dodatkowo, w 3 pkt preambuły wskazano, że przed- miotem dyrektywy jest zapewnienie wysokiego poziomu integracji we Wspól- nocie, aby stworzyć rzeczywisty obszar bez granic wewnętrznych dla usług społeczeństwa informacyjnego zmierzając do usunięcia przeszkód prawnych spowalniających rozwój tzw. społeczeństwa informacyjnego, takich jak roz- bieżności w unormowaniach krajowych lub brak pewności prawnej, związanej z koniecznością odpowiedniego stosowania istniejących przepisów krajowych do handlu elektronicznego. Zakresem dyrektywy 2000/31/WE zostały objęte zagadnienia dotyczące za- sad świadczenia usług informacyjnych, jawności informacji handlowych, elek- tronicznego zawierania umów, odpowiedzialności pośredników w świadcze- niu usług informacyjnych. Znamienny dla dyrektywy 2000/31/WE jest fakt, że podstawowym pojęciem nie jest (wbrew nazwie) handel elektroniczny, lecz usługa społeczeństwa informacyjnego (w skrócie: usługa informacyjna)42. Dy- rektywa 2000/31/WE nie wprowadziła definicji „usług społeczeństwa informa- cyjnego”, odsyłając w tym zakresie do dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Euro- pejskiego i Rady z 22.6.1998 r., ustanawiającej procedurę udzielania informa- cji w zakresie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego oraz do dyrektywy 98/84/WE Parlamentu Eu- 42 Pojęcie usługi społeczeństwa informacyjnego jest szersze i obejmuje również działania wy- kraczające poza handel elektroniczny. 16 § 4. Źródła prawa obrotu elektronicznego ropejskiego i Rady z 20.11.1998 r. w sprawie prawnej ochrony usług opartych lub polegających na warunkowym dostępie. Zgodnie z art. 1 pkt 2 dyrektywy 98/34/WE, usługami społeczeństwa infor- macyjnego (ang. information society services) są wszystkie usługi świadczone normalnie za wynagrodzeniem, na odległość, za pomocą urządzeń elektronicz- nych do przetwarzania (łącznie z kompresją cyfrową) oraz przechowywania danych, na indywidualne żądanie usługobiorcy. Szeroki zakres znaczeniowy usług społeczeństwa informacyjnego skutkuje tym, że powyższe regulacje znaj- dują zastosowanie do najróżniejszych przejawów działalności on-line43, w tym wyszukiwania informacji on-line, reklamy on-line oraz zakupów elektronicz- nych. Natomiast na mocy postanowień dyrektywy 2000/31/WE, nie ma ona zastosowania do transmisji telewizyjnych oraz transmisji radiowych (ponie- waż nie są one świadczone na indywidualne żądanie usługobiorcy), używa- nia poczty elektronicznej lub innych równorzędnych środków do przekazy- wania informacji indywidualnych, na przykład przez osoby fizyczne działa- jące poza zakresem ich działalności handlowej, gospodarczej lub zawodowej, stosunków umownych między pracownikiem a jego pracodawcą oraz działań, które ze względu na swój charakter, nie mogą być wykonywane na odległość lub drogą elektroniczną (np. kontrola ksiąg rachunkowych czy konsultacja me- dyczna wymagająca fizycznego badania pacjenta). Ponadto dyrektywa 2000/31/WE, zgodnie z jej art. 1 ust. 5, nie znajduje zastosowania do usług społeczeństwa informacyjnego z dziedziny podatków, zagadnień związanych z usługami informacyjnymi wynikającymi z dyrektywy o ochronie jednostek w odniesieniu do przetwarzania danych osobowych i ich swobodnego przepływu oraz do ochrony prywatności w sektorze telekomu- nikacyjnym, zagadnień związanych z porozumieniami i praktykami regulo- wanymi prawem ochrony konkurencji, działalności notariuszy lub zawodów równorzędnych w zakresie, w jakim wiążą się one z bezpośrednim i szczegól- nym udziałem w wykonywaniu władzy publicznej, reprezentowania klienta oraz obrony jego interesów przed sądami, gier hazardowych (włącznie z lote- riami i zakładami wzajemnymi). Szczegółowe omówienie wybranych zagad- nień uregulowanych przez dyrektywę 2000/31/WE zostanie zawarte w ko- 43 W polskiej literaturze prawniczej pojęcie działalności on-line ogranicza się do stosunków prawnych zawieranych w ramach bezpośredniego, aktywnego dostępu do wszystkich zasobów Internetu. W przeciwieństwie do stosunków zawieranych drogą off-line, czyli poprzez Internet, jednak nie w sposób bezpośredni. Tak m.in.: J. Gołaczyński, [w:] J. Gołaczyński (red.), Umowy elektroniczne w obrocie gospodarczym, s. 13, oraz A. Jaroszek, Prawo właściwe dla umów konsu- menckich (dostęp elektroniczny – punkt 3.1). 17 Rozdział I. Pojęcia prawne i rodzaje umów związanych... lejnych częściach pracy. Zgodnie z art. 22 dyrektywy 2000/31/WE, państwa członkowskie miały ją implementować do swoich porządków prawnych do dnia 17.1.2002 r. Polska wypełniła swój obowiązek z ponad rocznym opóźnie- niem, tj. 10.3.2003 r., kiedy to weszła w życie ŚwUsłElekU. Równolegle, rów- nież w ramach implementacji dyrektywy 2000/31/WE, dokonano nowelizacji KC44. Powyższą implementację, co do zasady, należy ocenić pozytywnie. W pier- wotnym brzmieniu ŚwUsłElekU pojawiły się niezgodności z tekstem dy- rektywy. Pierwsza z nich polegała na wyłączaniu zastosowania przepisów ŚwUsłElekU do świadczenia usług telekomunikacyjnych przez operatorów. Wadliwość takiego rozwiązania polegała na pozbawieniu operatorów teleko- munikacyjnych, w sposób sprzeczny z dyrektywą 2000/31/WE, możliwości powołania się na wyłączenie odpowiedzialności przewidziane dla niektórych podmiotów świadczących usługi drogą elektroniczną, wskazane w art. 12–14 ŚwUsłElekU45. Było to istotne dla praktyki obrotu gospodarczego, gdyż ope- ratorzy telekomunikacyjni również świadczą usługi drogą elektroniczną dla swoich abonentów. Nadto, w pierwotnym brzmieniu ustawy, wyłączono „przechowywanie da- nych” z definicji świadczenia usług drogą elektroniczną, co w konsekwencji oznaczało, że świadczenie usługi hostingu nie stanowiło „świadczenia usług drogą elektroniczną”. Zasygnalizowane niezgodności zostały usunięte poprzez nowelizację ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną z 7.11.2008 r.46. Ustawa we- szła w życie 20.12.2008 r. i od tej daty operatorzy usług telekomunikacyjnych mogą korzystać z dobrodziejstwa horyzontalnego zwolnienia z odpowiedzial- ności, opisanego w art. 12–14 ŚwUsłElekU, a usługa polegająca na przechowy- waniu danych (hosting) została włączona do pojęcia świadczenia usług drogą elektroniczną. Pozytywnie należy ocenić to, że mając na względzie horyzontalny cha- rakter zagadnień prawnych ujętych w dyrektywie 2000/31/WE, ustawodawca krajowy zdecydował się dokonać jej implementacji za pomocą ustanowienia odrębnej ustawy. Do Kodeksu cywilnego włączono jedynie niezbędne posta- nowienia dotyczące procedury zawierania umów w obrocie elektronicznym. 44 Ustawa z 14.2.2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, 45 We wskazanych artykułach wprowadzono horyzontalne zwolnienie z odpowiedzialności za treść przesyłanych danych, pod warunkiem spełnienia określonych w przepisach przesłanek. Dz.U. Nr 49, poz. 408. 46 Dz.U. Nr 216, poz. 1371. 18
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Charakterystyka prawna umów zawieranych drogą elektroniczną
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: